Tản văn
05.09.2011
Lưu Quang Vũ
Chùm thơ Lưu Quang Vũ

ÁO CŨ


Áo cũ rồi, mỗi ngày thêm ngắn


Chỉ đứt sờn màu bạc hai vai


Thương áo cũ như là thương ký ức


Đựng trong hồn cho mắt phải cay cay.


 


Mẹ vá áo mới biết con chóng lớn


Mẹ không còn nhìn rõ chỉ để xâu kim


Áo con có đường khâu tay mẹ vá


Thương mẹ nhiều con càng yêu áo thêm.


 


Áo đã ở với con qua mùa qua tháng


Cũ rồi con vẫn quý vẫn thương


Con chẳng nỡ mỗi lần thay áo mới


Áo dài hơn thấy mẹ cũng già hơn.


 


Hãy biết thương lấy những manh áo cũ


Để càng thương lấy mẹ của ta


Hãy biết thương những gì đã cùng ta sống


Những gì trong năm tháng trôi qua...


 


1963, lớp 9H (Mười lăm tuổi)


 


 ĐÊM ĐÔNG CHÍ UỐNG RƯỢU VỚI BÁC LÂM, BÁC KHÁNH NÓI VỀ NHỮNG CUỘC CHIA TAY THỜI LOẠN


 


Nhang tàn lả tả rơi lưng cốc


Nhà lạnh trần cao ngọn nến gầy


Chăn rách chiếu manh quần áo lạ


Chuyện dài đêm vắng rượu buồn say


 


Gió hú ầm ào qua gạch vỡ


Người chết vùi thân dưới hố bom


Kẻ sống vật vờ không chốn ở


Lang thang trẻ ốm ngủ bên đường


 


Cơ sự làm sao đến nỗi này


Mông lung không đoán được ngày mai


Máu chảy thành sông thây chất núi


Bè bạn tan hoang mình rã rời


 


Thơ Khánh buồn như lòng đất nước


Thơ hay đời loạn chẳng đâu dùng


Vườn cũ cây tàn chim chết cả


Người chơi đàn nguyệt có còn không


 


Mọi chuyện thiêng liêng thành nhảm nhí


Khắp nơi trí trá lọc lừa nhau


Nước Pháp khôn ngoan nước Nhật giàu


Nước Mỹ lắm bom mà cực ác


Nước Nga hiềm khích với nước Tàu


Nước Việt đói nghèo thân cơ cực


Đất hẹp trụi trần vạn khổ đau


 


Tối đen thành phố đêm lưu lạc


Máy bay giặc rít ở trên đầu


Ba thằng da vàng ngồi uống rượu


Mặt buồn như sỏi dưới hang sâu


 


Chúng mình không có bom nguyên tử


Chỉ có thuốc lào hút với nhau


Thương nhà thương nước thương cho bạn


Không khóc mà sao cổ nghẹn ngào


 


Thôi nhé mai này tiễn Khánh đi


Đường xa bom phá tàu không về


Lênh đênh ai hát ngoài song cửa


Bài ca thanh bình đêm cũ


“Hoa lá quên giờ tàn


Mây trắng bay tìm đàn”


Ngày xưa yên ấm quá


Trẻ hát đồng dao trên phố


Con trai xách điếu đi cày


Con gái quang liềm gặt lúa


Bao giờ hết loạn người ơi


Cạn cùng nhau chén nữa


Tàn canh là xa xôi


Lòng như vầng trăng nhọn


Chém giữa trời không nguôi.


 


 


CUỐN SÁCH XẾP LẦM TRANG


Cuốn sách tôi nhặt được trên đường


Xếp bằng những trang của nhiều cuốn sách


Mở đầu là một chuyện tình


Đôi trai gái dưới vầng trăng tiễn biệt


Tiếp ngay sang đoạn kết om sòm


Vụ tranh gia tài quanh một hiệu buôn


Chương hồi kí chiến tranh


Của vị tướng già ở phòng tuyến Cuốc


Chen vào mấy trang dạy nghề nấu bếp


Đoạn chạy trốn của tên gián điệp


Ai giết bà già chưa kịp biết


Sách đã kể về sa mạc Gô-bi


Phu nhân đa tình đang độc thoại lâm ly


Bỗng chằng chịt vài chương số học


Đoạn lý thuyết cao siêu của nhà triết học


Bỗng ngu si lời gã lái bò


Tôi đọc hoài không thể đoán ra


Nghĩa lý sao, tại đâu lại thế


Do ở thợ in cẩu thả


Hay anh đóng sách điên rồ


Chuyện hai người cách xa


Chắc rồi sau gặp gỡ


Em có đọc, em ơi đừng buồn sợ


Thật ra sách trên đời


Có phải trái đầu đuôi


Tất cả rối bời


Là do người ta lầm lẫn.


 


 


KHÔNG


Không có làng quê nào để từ bỏ


Không có thành phố nào để đi đến


Không có vật quý nào để mất


Không thư ai để chờ


Không hòn đảo nào để phát hiện


Không thành quách nào để chiếm lĩnh


Không vị thần nào để tin


Không quỷ ma nào để sợ


Không thuộc bài hát nào để tự hát lên


Không có góc tối nào để một mình giấu mặt


Không người con gái nào để thương yêu


Không người đàn ông nào để trọng


Không có kẻ thù nào để ác


Không có tội lỗi nào để phạm


Không có cả một nỗi buồn để khóc


Cũng chẳng có chiến luỹ nào để chết


Chúng ta làm gì cho hết buổi chiều nay?


 


 


CÓ NHỮNG LÚC


Có những lúc tâm hồn tôi rách nát


Như một chiếc lá khô như một chồng gạch vụn


Một tấm gương chẳng biết soi gì


Một đáy giếng cạn không một hốc mắt đen sì


Trời chật chội như chiếc lồng trống rỗng


Thành phố đầy bụi bặm


Những mặt người lì nhẵn chen nhau.


 


Tôi biết làm gì tôi biết đi đâu


Tôi chẳng còn điếu thuốc nào


Đốt lên cho đỡ sợ


Yếu đuối đến cộc cằn thô lỗ


Tôi xấu xí mù loà như đứa trẻ mồ côi


Tình yêu trong lòng tôi chẳng ích lợi cho ai


Những gì mọi người cần, tôi chẳng thiết


Tôi khao khát yêu người


Mà không yêu sao được


Cuộc đời như một mụ già dâm đãng


Một núi giây thừng bẩn thỉu rối ren


Tôi chán cả bạn bè


Mấy năm rồi họ chẳng nói được câu gì mới


Tôi bỏ ra đi, họ ngồi ở lại


Tôi đi một mình trong phố vắng ban đêm


Tôi chẳng dám về gian phòng nhỏ của em


Tấm áo đẹp của em và chiếc đồng hồ em xinh xắn


Mặt tôi âm u như khu rừng rậm


Nghe em cười giữa bè bạn đông vui.


 


Những bức tường dựng đứng quanh tôi


Có những lúc tôi xuôi tay đuối sức


Nhưng từ đáy nỗi buồn tôi thăm thẳm


Một cái gì như nhựa thắm trong cây


Một cái gì trắng xoá tựa mây bay


Là hoa gạo của lòng tôi chẳng tắt


Tôi đập tay lên bức tường lạnh ngắt


Dù tiếng tôi chỉ một người nghe


Tôi phải đốt lên một cái gì


Cho sáng rực giữa chênh vênh vực thẳm


Dẫu bao lần người làm tôi thất vọng


Tôi vẫn yêu người lắm lắm người ơi


Tình yêu tôi như một tiếng chuông dài


Làm run rẩy hoa hồng trên ngực nắng.


1972


 


MẶT TRỜI TRONG NƯỚC LẠNH


Em về một ngày rồi lại ra đi


Những bông hoa tím của mùa hè


Đã nở đầy trên phố


Cánh hoa nhoè trong mưa tơi tả


 


Như những gương mặt ngày xưa không còn ai nhớ nữa


 


 Đêm chiến tranh


Thành phố không đèn


Má em tựa vào tay anh gầy guộc


Tóc em trắng trong cơn mơ thảng thốt


Chúng mình chẳng nhận ra nhau


Đứng giữa hai ta là những người đã chết


Bóng họ che đen xì cả mặt


Những vết thương rách nát


Những nụ cười từ lâu đã tắt


Như tuổi trẻ sớm tàn trong cay cực của ta


 


Ích gì đâu hoa tím của ngày xưa


Cầu đã sụp con tàu không chạy nữa


Anh ra ga chẳng biết đón ai


Người ta ngủ dưới những manh vải nhựa


Người ta bán những bát mì đã vữa


Những miếng da bò luộc chín


Những nỗi buồn không quần áo chở che


Mưa rơi vào cốc bia


Chẳng có chút mặt trời nào trong nước lạnh


Những hầm hố cứ kéo dài vô tận


Những chiếc xe tăng đi qua


Những khẩu súng đi qua


Những người lính đi qua


Chẳng có gì cùng ta ở lại


Thôi đừng nói khổ đau và sợ hãi


Hãy vuốt nước mưa trên mặt chảy dài


Cô bé ngày xưa ơi


Bia lỡ rót thôi phải đành uống cạn


Đừng nghĩ tóc mình đã vài sợi bạc


Đừng run rẩy như đang cơn sốt rét


Ngồi xuống đây em


Những khổ đau dằng dặc


Những tai ương đang diễn ra khủng khiếp


            Có chút gì nghĩa lý hay không?


 


Tiếng em trong không át được tiếng bom gầm


Tình yêu ta như tấm vé cũ rồi


Không thể vào rạp hát


Chúng ta đứng ở bên ngoài cửa sắt


Tấm áp – phích đỏ xanh loè loẹt


Dưới mưa rơi ta đợi quá lâu rồi


Có lẽ phải về thôi


Ở trong đó ồn ào kèn trống


Cái sân khấu mênh mông của vở tuồng chém giết


Những hiệp sĩ những anh hề la hét chạy lao nhao


Có ai nghe lời nói thật của ta đâu


Đêm tối quá không tìm nhau được nữa


Anh bỗng vặn ngón tay mình đau nhói


Không chịu được cái bầu trời ướt sũng nước mưa


Cái mặt đất lầy nhầy bùn sốt rét


Muốn kêu lên mà không sao kêu được


Những chiếc xe tăng đi qua


Những khẩu súng đi qua


Những người lính đi qua


Chẳng có chút mặt trời nào trong nước lạnh


 


  Hà Nội 6 – 1972


 


CHO QUỲNH NHỮNG NGÀY XA


 


I


Khi cách nhau hàng vạn dặm không gian


anh mới hiểu khoảng cách không đáng sợ


anh thấy em bên mình, như nghe từng nhịp thở


anh là cửa sổ con tàu nơi xứ lạ em đi


Là quê hương ngóng đợi em về


Tổ quốc là gì, nếu nơi đó không có người mình yêu dấu?


Tình yêu là gì, nếu không vì nó ta yêu thêm Tổ quốc?


Chúng ta yêu nhau, chúng ta chiến thắng


Cái đáng sợ nhất trên đời này: những khoảng cách


Những khoảng cách giữa thực tại và ước mơ, giữa những điều ta mong với những gì ta có được


 


 


II


Em ở đâu? một thành phố xa xôi


Em đi trong những bảo tàng rộng lớn


Từ pho tượng cổ xưa đến bức tranh mới nhất


Những ưu tư kế tiếp của loài người…


Anh và con ở đây


Tháng sáu trời thật nóng


Vẫn nỗi lo thiếu ăn


Vẫn nỗi lo lũ lụt


Lửa đạn còn cháy bỏng


Những làng biên giới xa


Những con tàu Trung Hoa


Chập chờn ngoài biển


Hàng trăm năm, hàng ngàn năm trước đây


Những tàu này đã đến


Lịch sử thường lắp lại những tai ương


Thành phố xôn xao. Chỉ có trẻ con


Như thằng Mí con mình là không để ý


Anh đọc thư em


Nó ngồi ở trên sàn


Cái hộp bút nó xếp thành tàu hoả


Tờ lịch nhỏ nó gọi là tấm vé


Cầm trên tay, vui sướng đợi lên đường


 


Anh viết thâu đêm, đánh vật với từng trang


Rồi thao thức không sao ngủ được


Kim đồng hồ tích tắc, tích tắc


Hai tiếng động nhỏ bé kia


Hơn mọi ầm ào gầm thét


Là tiếng động khủng khiếp nhất đối với con người


Đó là thời gian


Nó báo hiệu mỗi giây phút qua đi không trở lại


Nhắc nhở cái gì đang đợi ta ở cuối


Nhưng anh, anh chẳng sợ nó đâu


Thời gian – đó là chiều dài những ngày ta sống bên nhau


Thời gian – đó là chiều dầy những trang ta viết.


 


 


Bây giờ, anh mới hiểu hết câu nói trong kịch Sêcxpia:


Tồn tại hay không tồn tại?


Không có nghĩa là sống hay không sống


Mà là hành động hay không hành động, nhận thức hay không nhận thức, tác động vào cuộc đời hay quay lưng lại nó?


Anh không băn khoăn mình có tài hay kém tài, thành công hay thất bại


Chỉ day dứt một điều: làm sao với những sự vật bình thường


Những ngày tháng bình thường


Như chiếc hộp con, như tờ lịch trên tường


Ta biến thành con tàu, thành tấm vé


Những ban mai lên đường


 


1976


 


TIẾNG VIỆT


 


Tiếng mẹ gọi trong hoàng hôn khói sẫm


Cánh đồng xa cò trắng rủ nhau về


Có con nghé trên lưng bùn ướt đẫm


Nghe xạc xào gió thổi giữa cau tre.


 


Tiếng kéo gỗ nhọc nhằn trên bãi nắng


Tiếng gọi đò sông vắng bến lau khuya


Tiếng lụa xé đau lòng thoi sợi trắng


Tiếng dập dồn nước lũ xoáy chân đê.


 


Tiếng cha dặn khi vun cành nhóm lửa


Khi hun thuyền, gieo mạ, lúc đưa nôi


Tiếng mưa dội ào ào trên mái cọ


Nón ai xa thăm thẳm ở bên trời.


 


"Ðá cheo leo trâu trèo trâu trượt..."


Ði mòn đàng dứt cỏ đợi người thương


Ðây muối mặn gừng cay lòng khế xót


Ta như chim trong tiếng Việt như rừng.


 


Chưa chữ viết đã vẹn tròn tiếng nói


Vầng trăng cao đêm cá lặn sao mờ


Ôi tiếng Việt như đất cày, như lụa


Óng tre ngà và mềm mại như tơ.


 


Tiếng tha thiết, nói thường nghe như hát


Kể mọi điều bằng ríu rít âm thanh


Như gió nước không thể nào nắm bắt


Dấu huyền trầm, dấu ngã chênh vênh.


 


Dấu hỏi dựng suốt ngàn đời lửa cháy


Một tiếng vườn rợp bóng lá cành vươn


Nghe mát lịm ở đầu môi tiếng suối


Tiếng heo may gợi nhớ những con đường.


 


Một đảo nhỏ xa xôi ngoài biển rộng


Vẫn tiếng làng tiếng nước của riêng ta


Tiếng chẳng mất khi Loa thành đã mất


Nàng Mỵ Châu quỳ xuống lạy cha già.


 


Tiếng thao thức lòng trai ôm ngọc sáng


Dưới cát vùi sóng dập chẳng hề nguôi


Tiếng tủi cực kẻ ăn cầu ngủ quán


Thành Nguyễn Du vằng vặc nỗi thương đời.


 


Trái đất rộng giàu sang bao thứ tiếng


Cao quý thâm trầm rực rỡ vui tươi


Tiếng Việt rung rinh nhịp đập trái tim người


Như tiếng sáo như dây đàn máu nhỏ.


 


Buồm lộng sóng xô, mai về trúc nhớ


Phá cũi lồng vời vợi cánh chim bay


Tiếng nghẹn ngào như đời mẹ đắng cay


Tiếng trong trẻo như hồn dân tộc Việt.


 


Mỗi sớm dậy nghe bốn bề thân thiết


Người qua đường chung tiếng Việt cùng tôi


Như vị muối chung lòng biển mặn


Như dòng sông thương mến chảy muôn đời.


 


Ai thuở trước nói những lời thứ nhất


Còn thô sơ như mảnh đá thay rìu


Ðiều anh nói hôm nay, chiều sẽ tắt


Ai người sau nói tiếp những lời yêu ?


 


Ai phiêu bạt nơi chân trời góc biển


Có gọi thầm tiếng Việt mỗi đêm khuya ?


Ai ở phía bên kia cầm súng khác


Cùng tôi trong tiếng Việt quay về.


 


Ôi tiếng Việt suốt đời tôi mắc nợ


Quên nỗi mình quên áo mặc cơm ăn


Trời xanh quá môi tôi hồi hộp quá


Tiếng Việt ơi tiếng Việt ân tình...


 


LQV

trieuxuan.info