02.12.2014
Vương Trí Nhàn
Nhà triết học Platon bàn về Dân chủ

Vương Trí Nhàn biên soạn: Trong cuốn "Câu chuyện triết học" của Will Durant, bản dịch của Trí Hải và Bửu Đích, NXB Văn hóa Thông tin 2008, ở các trang 29-30, người ta có thể đọc được những lời dẫn giải sau:


Về sự tham gia của đám đông vào việc quản lý xã hội


Khi chính thể dân chủ đến, kẻ nghèo chiến thắng đối thủ của họ, tàn sát một số, trục xuất một số, và cho tất cả mọi người tự do bình đẳng.


Nhưng chính thể dân chủ tự phá hủy vì [ bề ngoài] quá dân chủ.


Họ - đây muốn chỉ những người đề xuất chính thể dân chủ - muốn rằng tất cả mọi người đều có quyền tham gia chính phủ và ấn định đường lối quốc gia.


Sau khi bảo rằng mới xem qua thì việc bầu cử phổ thông - tức là cho tất cả mọi người tham gia vào việc lựa chọn các thành viên của bộ máy quyền lực -, là một lý tưởng quá ư tốt đẹp, W. Durant cài ngay vào đấy cái ý của Platon cảnh báo rằng thực ra việc đó vô cùng nguy hiểm. Vì dân chúng không được giáo dục để có thể lựa chọn người tài giỏi ra cầm quyền và tìm ra đường lối thích hợp nhất.


“Dân chúng không có kiến thức, họ chỉ lặp lại những điều nhà cầm quyền nói với họ”.


Phát triển ý của Platon, Durant cũng đi guốc vào bụng các nhà chính trị khi chỉ rõ cái chiến thuật xoàng xĩnh: muốn ủng hộ hoặc đả phá một học thuyết, chỉ cần soạn những vở kịch [hiểu theo nghĩa rộng những tác phẩm văn nghệ] trong đó những học thuyết kia được đem ra chỉ trích hoặc cổ võ, rồi trình bày trước công chúng.


Thế là tha hồ dắt mũi họ.


Tổng kết về chuyện bầu bán, W. Durant viết:


Dân chúng rất ưa những lời nịnh hót; những kẻ khôn ngoan và vô liêm sỉ, tự gán cho mình cái nhãn hiệu bảo vệ dân chúng [nói lên tiếng nói dân chúng] thường được mở ra cả cơ hội lớn để nắm quyền lực tối cao.


Chính Platon đã tỏ ra kinh ngạc về sự điên rồ khi giao cho quần chúng [đang còn là đám đông những kẻ chưa trưởng thành] trọng trách chọn người cầm giềng mối quốc gia.


Về sự có mặt của một vài đại biểu đám đông trong bộ máy quyền lực


Theo W. Durant, Platon phàn nàn rằng đối với một việc nhỏ như việc đóng giày, may quần áo, người ta còn phải lựa chọn những người thợ chuyên môn, tại sao trong lĩnh vực chính trị là một lĩnh vực có tầm ảnh hưởng rộng lớn, người ta có thể tin rằng bất cứ kẻ nào chiếm được nhiều phiếu [hậu quả của việc được bảo kê hoặc giỏi tiếp thị trước công chúng] đều biết cách trị nước an dân.


Khi chúng ta bị bệnh, chúng ta không kiếm những thày thuốc đẹp trai hoặc những thày thuốc dẻo mồm khoe khoang mà mời bằng được những y sĩ lành nghề đã trải qua nhiều năm đèn sách và học tập.


Thế thì tại sao khi quốc gia lâm nguy chúng ta không tìm tới những người khôn ngoan nhất đức hạnh nhất?


Rút lại, theo W.Durant, ý của Platon là:


Để cho dân chúng cầm quyền không khác gì để cho con thuyền quốc gia lướt trong vùng bão tố, miệng lưỡi bọn chính trị gia càng làm mặt nước nổi sóng và có thể lật ngược cả hướng đi của con thuyền.


Không chóng thì chầy, một chính thể như vậy sẽ rơi vào con đường độc tài.


Tìm ra mọi phương pháp để loại bỏ bọn bất tài và bịp bợm ra khỏi bộ máy quyền lực.


Chọn lựa cho được những kẻ tài cao đức trọng.


Đó là vấn đề chính của triết lý chính trị.


Trích trong bài "Quản lý Hà Nội sau 10-1954 - một cách hiểu về dân chủ quá dung tục".


vuongtrinhan.blogspot

trieuxuan.info