tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH

Công ty TNHH TM DV Green Leaf Việt Nam

Green Leaf VN - với hơn 400 xe du lịch từ 4 chỗ đến 50 chỗ, đời mới - là Công ty Dịch vụ vận chuyển hành khách hàng đầu Việt Nam! Luôn phục vụ khách hàng với phong thái và ý chí của người tài xế chuyên nghiệp. Chỉ tuyển dụng đầu vào tài xế có khả năng giao tiếp tiếng Anh đàm thoại. Tác phong, đồng phục chỉnh chu trong suốt thời gian phục vụ khách hàng. Các tài xế phải vượt qua chương trình đào tạo nghiêm ngặt về cách thức phục vụ khách hàng

 *Nhân viên chăm sóc khách hàng người Nhật luôn tạo sự yên tâm và tin tưởng cho khách hàng...

Khách thăm: 30523024
31.12.2011
Hà Minh Đức
Nguyễn Đình Thi - Chim phượng bay từ núi (9)

CHƯƠNG SÁU


NGUYỄN ĐÌNH THI NHÀ VĂN HÓA TÀI NĂNG


Mỗi nhà văn có một con đường khởi nghiệp riêng. Nguyễn Đình Thi là một trí thức trẻ sớm đến với cách mạng. Ông tham gia phong trào Việt Minh năm 1941, rồi Văn hóa cứu quốc năm 1943, bị thực dân Pháp bắt đi tù hai lần (1942 ở Hà Nội và 1944 ở Nam Định), Ủy viên Ủy ban giải phóng dân tộc Việt Nam và năm 1945 làm Tổng thư ký Hội Văn hóa cứu quốc. Ở tuổi 20 mà đảm nhiệm được nhiều trách nhiệm quan trọng, mỗi công việc đòi hỏi phải có tài năng, trình độ văn hóa cao và bản lĩnh chính trị. Từ đấy đã có một Nguyễn Đình Thi nhà hoạt động chính trị. Cũng trong những năm tháng ấy ở Nguyễn Đình Thi lại hình thành cốt cách của một nhà văn hóa. Tác giả học Luật, nghiên cứu triết học và đã có những công trình triết học như triết học Kant, Siêu hình học, triết học Descartes, Nietzche, cuốn về Kant viết năm 18 tuổi và theo ý tác giả thì hai cuốn được chú ý hơn cả là cuốn sách về Descartes và cuốn Siêu hình học. Cuốn Siêu hình học chủ yếu giới thiệu sự hình thành của phép biện chứng và phải dùng tên khác cho lọt mắt kiểm duyệt. Đó là công việc của một đời người, Nguyễn Đình Thi vẫn xem như những thể nghiệm đầu đời” . Phong trào cách mạng thời tiền khởi nghĩa rồi Cách mạng tháng Tám thành công thực sự đã tạo nên những tác động vang dội đến thế hệ thanh niên yêu nước, trong đó có Nguyễn Đình Thi. Như cánh chim khỏe, lao vào cơn bão táp, Nguyễn Đình Thi trở thành nhà hoạt động cách mạng và từ tư tưởng tư duy triết học, chính trị khi biết gắn với thực tiễn cách mạng đã mở ra nhiều cảm hứng sáng tạo nghệ thuật. Đi vào nghệ thuật Nguyễn Đình Thi đã có sẵn một hành trang văn hóa phong phú và những đứa con tinh thần đầu tiên ở lĩnh vực âm nhạc đã mang dấu ấn tinh thần đó. Là một nghệ sỹ cách mạng trẻ, tâm huyết, có tư duy hiện đại, thông thạo ngoại ngữ, giàu có về tri thức, Nguyễn Đình Thi đã bộc lộ những mặt mạnh đó trong hoạt động nghệ thuật. Nguyễn Đình Thi có lần tâm sự: “Cái học của tôi là cái học phê phán. Về mặt nghệ thuật tôi có hoài bão. Đồng chí Trường Chinh bảo tôi mắc phải chủ nghĩa tiền phong. Tôi ít được chấp nhận vào dòng chính, thơ thế, kịch cũng thế” . Ngày nay không ai nghĩ thế. Tác phẩm văn học của Nguyễn Đình Thi nằm trong dòng chính của văn học cách mạng và tính tiên phong là một phẩm chất quan trọng của tác phẩm Nguyễn Đình Thi. Ông không chấp nhận những gì mòn sáo, bảo thủ, giả tạo, vay mượn. Tiếp thu những giá trị truyền thống nhưng với tinh thần hiện đại, biết tái tạo.


Một trong những đặc điểm của tác phẩm Nguyễn Đình Thi là ý thức tìm tòi cái mới, đi tiên phong trong sáng tạo nghệ thuật.


Trước hết về mặt nhận thức chính luận, ông luôn biết xác định vị trí và trách nhiệm của người nghệ sỹ với xã hội. Cuộc kháng chiến chống Pháp mới bắt đầu, văn nghệ sỹ đang trong không khí tìm đường, lên đường… Nguyễn Đình Thi viết Nhận đường như một tuyên ngôn nghệ thuật có giá trị. Nhận đường thể hiện ý thức tự nguyện của văn nghệ sỹ hiểu rõ trách nhiệm của mình trước thời cơ chính trị nước sôi lửa bỏng của đất nước, trước họa xâm lăng. “Văn nghệ phụng sự chiến đấu nhưng chính kháng chiến đem đến cho văn nghệ một sức sống mới. Sắt lửa mặt trận đang đúc nên văn nghệ mới của chúng ta”. Nhận đường không chỉ cho riêng mình mà cũng là cho đội ngũ. Áng văn chính luận ấy với Nguyễn Đình Thi như lời hứa của người cầm bút và được thể hiện trong suốt cuộc đời của nhà văn cách mạng. Sống trong một đất nước nhiều biến động, mỗi ngày là một trang thời sự mới. Nhạy cảm về thời sự chính trị và yếu tố thời sự luôn đánh thức dậy tiềm năng nghệ thuật tươi trẻ phong phú và Nguyễn Đình Thi là người hiện diện trước thời cuộc. Hai bản nhạc để đời và đi cùng năm tháng đã ra đời trong không khí thời sự và cũng mang rõ tính tiên phong. Diệt phát xít là bài ca kêu gọi cầm súng, bài ca lên đường, bản nhạc đỏ gây ấn tượng mạnh mẽ bền vững, Người Hà Nội đã gắn cảm hứng về Tổ quốc với lòng yêu thắm thiết đất Thăng Long, Đông Đô, Hà Nội. Nhạc sỹ Trần Hoàn viết: “Nguyễn Đình Thi không sáng tác nhiều về âm nhạc nhưng những bài anh viết ra trước Cách mạng tháng Tám và những ngày đầu kháng chiến như Diệt phát xít, Người Hà Nội sống mãi với thời gian và trở thành những tác phẩm đáng ghi nhớ trong di sản âm nhạc cách mạng”. Nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo nhận xét: “Tôi đã kinh ngạc về tài năng âm nhạc với một tâm hồn dạt dào và hoành tráng của ông khi nghe hát bài này. Người Hà Nội đã mở ra một tầm vóc mới cho âm nhạc Việt Nam. Và một thời gian sau chúng ta có thêm Sông Lô của Văn Cao và Du kích sông Thao của Đỗ Nhuận, những nhạc phẩm có tầm vóc, hoành tráng. Hiện thực lớn lao của cuộc kháng chiến thôi thúc, Nguyễn Đình Thi đặc biệt chú ý đến khả năng phản ánh hiện thực của văn xuôi. Ở lĩnh vực này tác giả là người đến muộn song Nguyễn Đình Thi không hứng thú với lối kể ngọt ngào, dàn trải, ít chất sống thực của văn chương lãng mạn hoặc với nhịp điệu chậm quẩn quanh của một số tác phẩm văn học hiện thực. Phải có cấu trúc văn xuôi linh hoạt, bắt kịp với thời cuộc. Đời sống kháng chiến càng đòi hỏi cách tiếp cận và miêu tả mới. Xung kích được viết ra với tinh thần ấy. Đến với chiến dịch trung du và tiếp theo là chiến dịch Điện Biên Phủ, Nguyễn Đình Thi cảm nhận rõ hiện thực mới như một dòng chảy thời sự, phong phú, bề bộn, sự kiện hơn nhân vật đám đông dễ gây ấn tượng hơn từng cá thể. Nguyễn Đình Thi đã viết cuốn Công việc người viết tiểu thuyết kết hợp lý luận chung về tiểu thuyết với kinh nghiệm cá nhân. Nguyễn Đình Thi luôn tìm tòi cái mới ở thể loại thường được xem là “máy cái…” này. Với Vỡ bờ loại tiểu thuyết dài tác giả quan tâm nhiều đến tính hợp lý của kết cấu khi miêu tả một bức tranh xã hội rộng lớn và đặc biệt là vai trò của tính cách. Tiểu thuyết truyền thống chú ý nhiều đến cốt truyện và tiểu thuyết hiện đại cần chú ý đến tính cách. Ông nhận xét: “Nói đến tiểu thuyết tôi nghĩ bao giờ cũng là nói đến lẽ sống của các nhân vật. Đó là cái hấp dẫn nhất với người đọc”.


Một trong những đóng góp quan trọng của Nguyễn Đình Thi là thuộc về thơ. Tác giả xem thơ là thể loại nói được mình nhiều nhất. Ông nói: “Làm thơ là lấy bản thân mình ra làm cây đàn”. Thơ đòi hỏi sự chân thực, cảm xúc tự nhiên, không quy phạm gò bó. Nguyễn Đình Thi cho rằng thơ nên gần với cách cảm nghĩ của mọi người nhưng phải chắt lọc. Và tự nhiên là với nội dung ấy, cách cảm nghĩ ấy đòi hỏi hình thức mới. Thơ không vần không dễ được chấp nhận khi truyền thống thơ ca có vần điệu ngự trị trong hàng chục thế kỷ. Cuộc tranh luận về thơ Nguyễn Đình Thi mở ra nhiều suy nghĩ về phát triển hình thức thơ. Thực ra lúc này đã có những bài thơ tự do, phóng khoáng ít lệ thuộc vào vần của Trần Mai Ninh, Hữu Loan. Nguyễn Đình Thi tiếp sức và trình trước công luận một thể nghiệm có lý lẽ và thuyết phục. Ít năm sau thơ tự do ngày càng phát triển. Vần quan trọng nhưng không thể là trở ngại, gò bó với thơ. Luôn tìm tòi, đề xuất cái mới và không dễ thuận buồm xuôi gió. Các tác phẩm của Nguyễn Đình Thi thường gây ra những trao đổi, tranh luận, thậm chí có tác phẩm bị cấm đoán (Nguyễn Trãi ở Đông Quan). Thời gian đã giải tỏa và ghi nhận phần đóng góp của tác giả.


Những trang viết chân thành giàu cảm xúc và giá trị nhân văn.


Nguyễn Đình Thi viết về nhiều đề tài xã hội Việt Nam thời kỳ trước Cách mạng, hai cuộc chiến tranh chống Pháp và chống Mỹ cuộc sống cộng đồng, tình yêu và hạnh phúc cá nhân… Ở đề tài nào tác giả cũng quan tâm đến khát vọng dân chủ và tình cảm nhân đạo của các nhân vật.


Tác giả viết về chiến tranh với tinh thần chiến sỹ, người cùng đồng đội. Ông có mặt và chia sẻ niềm vui nỗi buồn với các chiến sỹ trong chiến đấu. Các tiểu thuyết Xung kích, Vào lửa, Mặt trận trên cao, các tập thơ Người chiến sỹ, Dòng sông trong xanh đã nói lên điều đó. Nhưng ở một bình diện khác Nguyễn Đình Thi chú ý đến đời thường và tâm tình gần gũi của con người trong nhiều cảnh ngộ vui buồn. Ông tôn trọng khát vọng dân chủ, quyền sống, quyền yêu thương của con người nhất là khi con người rơi vào cảnh ngộ khó khăn, đau đớn. Trong chiến tranh tác giả nghĩ đến sự hy sinh, đến cái chết và sự chia ly, điều mà một số người viết không khỏi ngại ngùng. Bài thơ Không nói là tình cảm chân thực của người chiến sỹ, cán bộ trong cuộc chia tay. Có một vài ý kiến cực đoan phê phán cho rằng cảm xúc thơ mềm yếu bi lụy. Vui làm sao được, cuộc chia ly nào chẳng buồn nhất là với người thân yêu trong hoàn cảnh chiến tranh nay còn mai mất. Nguyễn Đình Thi xót xa với những đau thương mà đất nước, nhân dân phải chịu đựng với những cảnh “những cánh đồng quê chảy máu, dây thép gai đâm nát trời chiều”. Trong chuyến đi vượt Trường Sơn vào miền Nam năm 1973 cùng với Tế Hanh, Nguyễn Đình Thi đã có những bài thơ hay và cảm động: Lá đỏ và Buổi chiều Vàm Cỏ. Lá đỏ là chiếc lá có thật và cũng là hình ảnh tượng trưng cho niềm vui, vẻ đẹp của rừng Trường Sơn và đặc biệt của thế hệ trẻ.


Trong một lần chuyện trò Nguyễn Đình Thi đã bày tỏ sự cảm phục Đảng đã đưa được hàng vạn cô gái trẻ có mặt ở rừng Trường Sơn và họ đã đứng vững. Trong thơ Nguyễn Đình Thi thấp thoáng hình ảnh cảm động của cô gái trẻ làng quê nằm lại ở quê người “Nơi núi thẳm em nằm lại. Chiều cuối năm sương gió mờ”. Xót xa là tiếng gọi của đôi trai gái tìm nhau trong chiến tranh “Em gái ơi tôi vẫn đây còn sống. Còn em bây giờ ở nơi đâu” và mạnh hơn cả là sự tương phản giữa hình ảnh em gái nhỏ Trường Sơn và cơn bão lửa của chiến tranh. Những người em gái ấy bây giờ ở đâu? Xót xa lắng đọng là Buổi chiều Vàm Cỏ. Vượt qua hàng ngàn cây số của đường Trường Sơn, chứng kiến nhiều cảnh thương tâm nhưng không đâu đau đớn bằng hình ảnh đất nước trong chiều Vàm Cỏ. “Buổi chiều ứa máu, ngổn ngang những vũng bùn”. Nguyễn Đình Thi hiểu rõ cái giá phải trả để có được từng thước đất và càng hiểu hơn phẩm chất anh hùng của dân tộc và nhân dân trong chiến đấu.


Nói đến văn hóa cũng chính là nói đến cuộc sống và con người. Tác phẩm Nguyễn Đình Thi khai thác cuộc sống qua nhiều bình diện, nhiều tâm trạng, có vui, có buồn, nhiều sắc điệu có đẹp, có xấu, nhiều thị hiếu: truyền thống, hiện đại… Tất cả đều xuất phát từ sự cảm nhận chân thực và tấm lòng nhân hậu của tác giả với cuộc đời. Ông tìm hiểu bản chất người ở từng cá thể, qua từng sự việc, lòng ham muốn và sự kiềm chế, bản năng quen thuộc và lý trí chế ngự, cái thực và sự che đậy. Tác giả muốn miêu tả bản chất người và cuộc đời như nó vốn có nhưng không dễ dàng vì nhiều ràng buộc xã hội và giới hạn của bản thân. Qua những câu thơ bình dị là lời tâm niệm chân thành của một tấm lòng nhân ái và ý thức tự trọng.


Vì yêu nên có gan dạ


Vì biết nên không nói gì


Đối tốt với những người tốt


Đối tốt với cả những người không tốt


Không hạ thấp ai, không làm nhục ai


Thắng người khác không bằng tự thắng mình


(Lời người xưa)


Những bài thơ của Nguyễn Đình Thi theo năm tháng, dần chĩu nặng nỗi buồn với thời gian. Ông thấu hiểu nhiều lẽ về cuộc đời chung và của riêng mình. Tinh thần tự phê phán, ý thức tự trọng thể hiện nhân cách văn hóa của tác giả. Trước lúc chia tay với bạn bè có thể trong chuyến đi xa mãi mãi, nhưng suốt cuộc đời cốc rượu nhỏ vẫn không đầy “anh chắt đời anh chắt mãi, chút ngọt bùi, chút đắng cay”. Lời thơ tự thú xót xa cho mình và cũng cho những ai đó.


Thôi xin tha cho mọi lỗi lầm


Quên cho những dối lừa khoác lác


Tôi biết tôi đã nhiều lần ác


Và ngu dại còn nhiều lần hơn


Mong anh em hiểu đừng cười


Tôi gửi lại đây chìa khóa


Tất cả cửa nhà tôi đó


Ngổn ngang qua tạm cuộc đời


(Gió bay)


Không phải chiếc chìa khóa vàng của căn phòng nhiều của cải. Người viết văn chân chính không tham, không chạy theo sự giàu có. Sự giản dị trong lối sống sẽ giữ được vẻ thanh khiết trong tâm hồn. Phương châm “tự cung thanh đạm” phải chăng cũng thấm sâu trong cuộc sống của ông như qua lần trò chuyện của tác giả với nhà văn Hunggari Uêđêgơ Xinvexte. “Chúng tôi chỉ cần một cái áo sơ mi, hoặc một chiếc áo len nếu trời lạnh. Tôi chỉ giữ một vài quyển sách bên mình, thư viện của tôi ở chỗ các con tôi, nếu cần gì thì tôi đến lấy. Những quyển Kinh Thánh, sách Phật, Kinh Koran, Lão Trang, Baudelaire, Dostoievski thì luôn ở bên tôi. Một quyển lịch sử thế giới nữa. Ở trại sáng tác cũng có nhà ăn. Với tôi bấy nhiêu thôi là đủ. Cần gì nữa chứ?”.


Con người ta thật sự cần gì nhỉ? Câu hỏi đó mỗi người sẽ trả lời một cách, tùy theo sự lệ thuộc vào nhu cầu vật chất. Nguyễn Đình Thi thích lối sống giản dị.


Giá trị văn hóa kết tinh trong tác phẩm nghệ thuật.


Tác phẩm văn học của Nguyễn Đình Thi là kết quả của sức sáng tạo mà văn hóa đóng vai trò có ý nghĩa quyết định. Nguyễn Đình Thi nhận thức về vai trò quan trọng của văn hóa “Có lẽ xét đến cùng mỗi dân tộc tồn tại hay không là ở chỗ còn có nền văn hóa của mình hay không. Những giá trị văn hóa là cái nguồn sâu nuôi sức chiến đấu của nhân dân ta suốt mấy chục năm vừa rồi để dành lại độc lập thống nhất của đất nước. Vốn tri thức giàu có của tác giả không ngưng đọng ở “màu xám lý luận” mà đã trở thành cây đời xanh tươi trong tác phẩm. Tri thức năng động luôn chuyển đổi để tạo thành những giá trị mới. Nhà triết học Nguyễn Đình Thi tác giả của tác phẩm về Kant, về Descartes và Siêu hình học đều có mặt trong thơ và nhất là trong kịch. Nhà hoạt động chính trị, xã hội giàu trải nghiệm trở thành người phản biện sắc sảo trong kịch Nguyễn Trãi ở Đông Quan, Rừng trúc. Kịch Nguyễn Đình Thi là sự kết hợp giữa lịch sử và hiện tại, giữa thực và ảo, giữa tư duy triết học chính trị và cuộc sống, giữa tri thức văn hóa và sáng tạo nghệ thuật, giữa kinh nghiệm từng trải và ngẫu hứng của tài năng. Người đàn bà hóa đá, Cái bóng trên tường, Đá vọng phu là những câu chuyện đã được biết và rất quen thuộc. Ngòi bút của tác giả đã tái tạo để câu chuyện tưởng như đơn giản, bình lặng trở thành xung đột bi kịch thành định mệnh nghiệt ngã và bài học gần gũi với hôm nay. Nhà thơ Huy Cận đã cho rằng “Nguyễn Đình Thi bằng văn kịch của mình làm cho nhân vật gần gũi chúng ta, từ truyền thuyết bước ra và nhập vào cuộc sống hiện đại với những chi tiết, những cảm nghĩ sát với đời nay”. “Đúng là Nguyễn Đình Thi đã đem cái cảm xúc hiện đại của mình phả vào câu chuyện vốn đã sâu lắng của người xưa”. Dấu ấn của các vở kịch là chủ thể sáng tạo tài năng của tác giả. Nói như nhà nghiên cứu Tất Thắng “Thế giới kịch của Nguyễn Đình Thi là một thế giới văn hóa nơi mà dấu vết văn hóa cổ kim và Đông tây, dân gian và bác học… được hội tụ, nhân bản và tinh thần nhân đạo nó có sức mạnh kỳ diệu đưa con người và cảnh đời từ hiện thực trở thành huyền thoại”.


Kết hợp truyền thống quá khứ với suy nghĩ cảm xúc hiện tại, thực và hư, tiếp nhận và phản biện lịch sử với tri thức sắc sảo, ký gửi tâm tình kín đáo là một số đặc điểm của kịch lịch sử của Nguyễn Đình Thi. Kịch của Nguyễn Đình Thi giàu trí tuệ, nhiều trải nghiệm. Nói như Huy Cận là thơ có thể thành công sớm, còn phải ở tuổi 50 Nguyễn Đình Thi mới có những vở kịch tầm vóc như thế. Kịch Nguyễn Đình Thi được viết trên nền của tri thức văn hóa. Nhà văn Tô Hoài xem kịch là địa hạt nổi bật của Nguyễn Đình Thi “Ở mỗi vở kịch đều mang triết lý của một nhân vật lịch sử, một truyền thống hay huyền thoại, tất cả đều có tính người và tình huống xã hội của một tư tưởng, một triết lý”.


Khẳng định văn hóa kết tinh trong tác phẩm nghệ thuật không hàm ý đó là tri thức văn hóa thuần túy cho dù là cao siêu, thượng đẳng. Ở Nguyễn Đình Thi tri thức văn hóa đã thâm nhập thực tế, chuyển đổi, hóa thân và thăng hoa trong nhiều vẻ đẹp của nghệ thuật. Chính bản thân tác giả, chủ thể sáng tạo đã đến với lò luyện của cuộc đời. Hoạt động văn nghệ ở Việt Bắc, đi chiến dịch Trung du viết Xung kích, đến với chiến trường Điện Biên Phủ. Chính Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã nhận xét: “Nguyễn Đình Thi đã từng tham gia bộ đội, có mặt ở nhiều chiến dịch. Tôi đã có những dịp gặp anh trao đổi ý kiến tại Sở chỉ huy mặt trận Điện Biên Phủ” . Nguyễn Đình Thi trong thời kỳ chống Mỹ đã đến với tuyến lửa để viết Vào lửa, đến với không quân để viết Mặt trận trên cao. Và ở tuổi năm mươi đã vượt hàng ngàn cây số rừng Trường Sơn tới vùng Cực Nam Bộ. Chỉ từng ấy chuyến đi đã nói lên phẩm chất của người chiến sỹ văn hóa. Tri thức văn hóa, vốn sống thực tế, tài năng nghệ thuật đã tạo cho Nguyễn Đình Thi một phong cách sáng tạo riêng độc đáo giàu trí tuệ, chan chứa tình cảm nhân đạo và giá trị đích thực của nghệ thuật.


Nhà lý luận phê bình Hà Xuân Trường nhận xét “Một tài năng tài hoa toàn diện hiếm có, một sức sáng tạo mãnh liệt. Trên hầu hết các thể loại từ văn thơ đến âm nhạc, sân khấu, điện ảnh, lý luận phê bình anh đều đạt đỉnh cao” . Đỉnh cao với Nguyễn Đình Thi chính là sáng tạo cái mới chưa có với thể loại. Không phải chỉ là thể nghiệm mà là thành tựu được công nhận, với công chúng và thời gian. Thể loại nào với tác giả cũng là những thử thách, âm nhạc, thơ, kịch… là những lĩnh vực mà dấu ấn của tác giả đậm nét và tỏa sáng. Với văn xuôi tình hình phức tạp hơn. Nguyễn Đình Thi thành công hơn với loại truyện vừa, những sáng tác gắn với những chuyến đi vào chiến trường. Tiểu thuyết Vỡ bờ là một phác thảo hoành tráng, nhưng không đồng đều ở các mảng hiện thực và các loại nhân vật. Không tránh khỏi hạn chế ở mặt này, mặt khác, nhưng tổng thể các tác phẩm của Nguyễn Đình Thi bộc lộ một sức lao động, sáng tạo phi thường của một đời văn kéo dài trên nửa thế kỷ. Sự nghiệp văn học của Nguyễn Đình Thi chứng minh thành tựu của văn học cách mạng với những phẩm chất giá trị và chuẩn mực mới. Có thể nói đến một Nguyễn Đình Thi nhà thơ tài năng, một tác giả kịch sáng tạo, nhà lý luận phê bình giàu bản lĩnh, một tác giả văn xuôi luôn đổi mới. Nhưng tiềm ẩn, hiện diện, và bao trùm là một nhà văn hóa tài năng. Nhà thơ Bằng Việt gọi Nguyễn Đình Thi là nhà văn hóa uyên bác, có bản lĩnh văn hóa lớn, nhà sử học Trần Quốc Vượng ca ngợi Nguyễn Đình Thi là nhà văn hóa tài hoa, nhà báo Vũ Văn Hiền xem Nguyễn Đình Thi là nhà văn hóa xuất sắc của đất nước.


Đã nhiều năm văn đàn vắng bóng ông. Tưởng nhớ và cảm phục là tình cảm của người đọc hôm nay với những gì ông đã để lại cho đời. Theo thời gian tác phẩm của Nguyễn Đình Thi vẫn hiện diện trong bài ca, lời thơ và những trang văn gợi cảm và nhiều ám ảnh. Đối với người viết thì hạnh phúc nhất là khi ngừng bút, tác phẩm vẫn tồn tại phát triển, ghi dấu trong tâm trí người đọc. Nguyễn Đình Thi đã và sẽ tiếp tục có được niềm vui ấy.


 


 


KẾT LUẬN


Trên sáu mươi năm cầm bút nhà văn Nguyễn Đình Thi đã để lại cho nền văn hoá và văn học của nước nhà một di sản tinh thần quý báu. Ở tuổi hai mươi ông là nhà hoạt động chính trị xuất sắc đóng góp cho nền chính trị của đất nước trong buổi đầu của cách mạng với tư cách là Uỷ viên Uỷ ban Giải phóng dân tộc Việt Nam, Tổng thư ký Hội Văn hoá cứu quốc, Uỷ viên Ban thường trực Quốc hội (Khoá I). Và nhiều thập kỷ sau là người đứng đầu của Hội Nhà văn, Hội Liên hiệp Văn học nghệ thuật, Nguyễn Đình Thi đã có công xây dựng nền văn hoá văn nghệ nước nhà qua nhiều giai đoạn cách mạng.


Và điều quan trọng hơn là những sáng tác văn nghệ có giá trị bền vượt lên những giới hạn của thời gian, càng ngày càng thấm sâu trong tình cảm và tâm hồn của người đọc. Nguyễn Đình Thi do tài năng thiên bẩm của mình đã lần lượt đến với các thể loại văn học, nghệ thuật và ở lĩnh vực nào người viết cũng chạm đến đỉnh cao của giá trị. Người đọc nhớ đến một Nguyễn Đình Thi tài hoa với Diệt phát xít và Người Hà Nội, một Nguyễn Đình Thi trữ tình đằm thắm của thi ca qua nhiều chặng đường từ Người chiến sỹ đến Sóng reo, một Nguyễn Đình Thi hiện diện trước cuộc đời với tư cách nhà văn chiến sỹ qua những trang viết xông pha của người trong cuộc. Và cuối cùng là tác giả kịch Nguyễn Đình Thi của trí tuệ và cốt cách văn hoá. Người ta thường nói tài năng đến với cuộc đời không dự báo và ra đi không hẹn ước. Nguyễn Đình Thi đã gắn bó với cuộc đời sống hết mình, lao động bền bỉ, tài năng được nhân lên, thăng hoa, và kết tinh ở những tác phẩm có giá trị lớn. Và cánh chim phượng đã bay về trời để lại bao tiếc nuối yêu thương. Trong lời vĩnh biệt nhà văn, lời Điếu tang của Nhà nước và Mặt trận đã ghi nhận: "Với tài năng sáng tạo đa dạng nhà nghiên cứu triết học, nhà thơ, nhà văn, kịch tác gia, nhạc sỹ, nhà báo Nguyễn Đình Thi để lại cho chúng ta một di sản văn hoá đồ sộ. Ở nhiều lĩnh vực nghệ thuật ông đã để lại những tác phẩm xuất sắc, có sức sống lâu bền, có ảnh hưởng sâu rộng trở thành niềm tự hào của giới văn học nghệ thuật nước nhà". Nhiều nhà văn, nhà thơ, chính khách đã có những lời chân tình, đau thương khi nghĩ đến người ra đi không bao giờ trở lại. Đại tướng Võ Nguyên Giáp: Anh Thi ơi, anh ra đi nhưng sự nghiệp của anh sẽ còn mãi mãi với các thế hệ và tiếp tục đóng góp vào sự phát triển của nền văn học và nghệ thuật nước nhà trong thời đại mới". Nhà báo Nguyễn Khoa Điềm: "Đồng chí Nguyễn Đình Thi là một nhà văn lớn của nền văn học Việt Nam hiện đại. Văn nghệ Việt Nam mãi mãi biết ơn nhà văn Nguyễn Đình Thi". Nhà thơ Hữu Thỉnh thương tiếc "Người bạn lớn, người anh, người thầy kính mến của các thế hệ nhà văn Việt Nam". Nhà thơ Trịnh Thanh Sơn: "Vĩnh biệt nhà văn Nguyễn Đình Thi - một người khổng lồ của văn nghệ Việt Nam thế kỷ XX". Nhà thơ Lò Ngân Sủn: "Văn nghệ sỹ các dân tộc thiểu số vô cùng thương tiếc nhà văn, nhạc sỹ, nhà viết kịch, nhà lý luận phê bình văn học nghệ thuật, người anh cả, người thầy, già làng, trưởng bản của văn học nghệ thuật các dân tộc thiểu số Việt Nam". Nhà thơ Nguyễn Bùi Vợi: "Vô cùng thương tiếc anh Nguyễn Đình Thi. Bao giờ đất nước lại có một người đa tài như anh (đàn em và học trò của anh)". Nhà thơ Phạm Tiến Duật: "Mong anh yên nghỉ an nhàn nơi cõi ấy, bởi người nghe, người đọc thế hệ công dân hôm nay và mai sau yêu quý anh, tôn trọng anh". Những lời cao sang, trân trọng nhưng gần gũi, và như thắt trong con tim. Nguyễn Đình Thi vẫn còn mãi, hình ảnh của anh, trang viết của anh vẫn trong tâm trí của mọi người. Một sự nghiệp đồ sộ của một đời lao động sáng tạo. Nhiều người cảm phục nhưngvẫn còn tiếc nuối. Nếu anh sống lâu hơn để có thể hoàn thành những công việc còn lại mà đây đó còn dang dở như cuốn tiểu thuyết của một đời người về chiến dịch Điện Biên Phủ. Nếu anh biết điều chỉnh và dừng công việc đoàn thể và quản lý sớm hơn thì cán cân sẽ lệch về phía văn chương với trọng lượng đáng kể.


Có thêm một số năm Nguyễn Đình Thi sẽ có cuốn tiểu thuyết năm bảy trăm trang. Đó là những ý nghĩ có thiện chí tuy nhiên việc sáng tác văn chương không thể tính toán sắp xếp theo lộ trình đơn giản. Có thời gian rồi còn sức khoẻ, môi trường, động lực thúc đẩy và trở lực, cảm hứng sáng tạo, và nhiều yếu tố khác nữa. Có những cuộc đời văn đồ sộ dài như Victor Hugo, Lev Tolstoi vẫn chưa thể nói là đủ. Có những tài năng như Lermontov, Pouchkine sớm tắt tuy tuổi đời còn quá trẻ vẫn toả sáng. Nếu có thêm nhiều năm Vũ Trọng Phụng sẽ nhân lên số tác phẩm có giá trị của mình. Những tài năng lớn ra đi thường dang dở trong công việc. Nguyễn Đình Thi mất ở tuổi 79, với hơn sáu mươi năm lao động bền bỉ. Con người giàu ý chí và tài năng ấy đã hiểu, đã xử sự đúng đắn với bản lĩnh chính trị và nhân cách văn hoá tốt đẹp của mình các tình thế khó khăn phức tạp trong đời cũng như trong nghệ thuật như không thể khác đi.


24.4.2008


 


 (còn tiếp)


Nguồn: Nguyễn Đình Thi – Chim phượng bay từ núi. Chuyên luận, trò chuyện và ghi chép của Hà Minh Đức. NXB Văn học, 12-2011.


www.trieuxuan.info


 

bản để in
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
"Đừng xúi trẻ con ăn cứt gà". Từ chuyện đời ở Myanmar, nghĩ về giáo dục lớp trẻ ở Việt Nam - Triệu Xuân 21.11.2019
Đốt lò hương cũ (kỳ cuối): Chới sách/ Hồi ức về Lê Văn Trương/ Tam Lang Vũ Đình Chí/ Nhà thơ Nguyễn Bính - Ngọc Giao 19.11.2019
Đố lò hương cũ (12): Vũ Đình Long - Chủ nhà in, NXB Tân Dân/ NHớ về Lan Khai - Ngọc Giao 19.11.2019
Đố lò hương cũ (11): Chiêu niệm Vũ Trọng Phụng - Ngọc Giao 19.11.2019
Đố lò hương cũ (10): Hoa gạo ven sông/ Lỗi tình - Ngọc Giao 19.11.2019
Đố lò hương cũ 9: Trong phòng triển lãm/ Những đêm sương/ Một đêm trăng đỏ/ Hà Thành hoa lệ/ Chết - Ngọc Giao 19.11.2019
Đi chợ côn trùng Tây Bắc - Đỗ Quang Tuấn Hoàng 08.11.2019
Ký sự Noumea (New Caledonia) - tháng 7 năm 2019 - Nguyễn Cung Thông 11.10.2019
Nghiêm Đa Văn - Đời người bất chợt - Vũ Từ Trang 30.09.2019
Nhà thờ cổ H’ Bâu trăm năm tuổi bên dãy Chư Đăng Ya - Tư liệu 30.09.2019
xem thêm »