tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH
Khách thăm: 24294958
Tiểu thuyết
09.10.2018
G. G. Marquez
Trăm năm cô đơn


Santa Sôphia đê la Piêđat, người phụ nữ thầm lặng, người phụ nữ dịu dàng, người không bao giờ cãi lại ai ngay cả với các con mình, nhận ngay ra một hành động đã bị cấm.


- Đó là những giấy tờ quan trọng đấy - cô nói.


- Chả có gì quan trọng đâu - đại tá nói - Đó là những trang giấy hoàn toàn riêng tư chỉ để cho ai viết người ấy đọc.


- Vậy thì, xin ông trẻ hãy đốt hộ - cô nói.


Không những chàng đốt giấy mà còn lấy rìu chẻ cái hòm ra từng mảnh rồi ném tất cả vào lò. Trước đó mấy giờ, Pila Tecnêra đã đến thăm chàng. Sau nhiều năm không gặp, đại tá Aurêlianô Buênđya ngạc nhiên thấy bà già đi và béo ra quá nhiều, thấy bà đã đánh mất tiếng cười vang khanh khách, và càng ngạc nhiên hơn trước tài bói bài của bà. "Hãy giữ miệng"  bà bảo, và chàng tự hỏi, nếu như lần khác trong tột đỉnh vinh quang mà bà nói thế này, thì liệu nó có phải là một cái nhìn đã bất ngờ ảnh hưởng tới số phận chàng không. Sau đó ít lâu, khi người bác sĩ lau xong mủ ở hai nách, không một chút hứng thú đặc biệt, chàng chỉ hỏi chính xác tim nằm ở đâu. Ông ta đã chỉ vào chỗ tim nằm rồi lấy bông bẩn thấm thuốc đỏ vẽ lên ngực chàng một vòng tròn.


Ngày thứ tư, cái ngày ký Hiệp định đình chiến bừng sáng trong quang cảnh trời mưa và thời tiết ấm áp dễ chịu. Đại tá Aurêlianô Buênđya xuất hiện ở nhà bếp trước lúc năm giờ và như thường lệ uống cà phê không đường. "Con đã chào đời vào đúng cái ngày như thế này" Ucsula bảo. "Tất cả mọi người ai cũng phải ngạc nhiên trước đôi mắt mở thao láo của con". Chàng không chú ý nghe cụ nói, bởi vì đang lắng nghe quân lính chuẩn bị, lắng nghe hồi kèn báo thức lanh lảnh và những tiếng hô ra lệnh đang làm xốn xang buổi bình minh. Dù sau nhiều năm chiến tranh, những tiếng động ấy dường như đã thân quen với chàng nhưng lần này chúng lại khiến chàng có cảm giác rụng rời ở nơi đầu gối, có cảm giác rờn rợn nơi làn da từng cảm thấy trong tuổi thanh xuân khi đứng trước người đàn bà khỏa thân. Chàng nghĩ một cách hỗn độn, vào lúc đã bị nhốt trong cạm bẫy của nỗi cô đơn, rằng nếu mình lấy cô gái ấy hẳn mình đã là một người đàn ông không lăn lộn trong chiến tranh và không mang quang vinh, đã là một thợ thủ công bình thường không tên tuổi, một con đực hạnh phúc. Chính cảm giác buồn bã muộn màng ấy, vốn không nổi bật lên trong các dự kiến của chàng, khiến chàng điểm tâm mà thấy đắng miệng. Vào lúc bảy giờ sáng, khi đại tá Hêrinênđô Mackêt đến gặp để cùng đi trong nhóm sĩ quan cách mạng, đã bắt gặp chàng lầm lì, suy tư, cô đơn hơn bao giờ hết. Ucsula định khoác lên vai chàng chiếc áo khoác mới. "Chính phủ sẽ nghĩ như thế nào"  cụ nói với chàng. "Họ sẽ nghĩ rằng con đầu hàng chẳng qua là vì con đã khánh kiệt tới mức không mua nổi một chiếc áo khoác". Nhưng chàng vẫn không chịu khoác nó. Khi đã ra tới cửa, vì nhìn thấy trời vẫn mưa nên chàng chịu để cụ đội cho mình chiếc mũ nỉ cũ của Hôsê Accađiô Buênđya.


- Aurêlianô con ạ - lúc ấy cụ kịp nói với chàng - hãy hứa với mẹ rằng nếu ở đấy mà gặp điều rủi ro gì thì con hãy nghĩ tới mẹ mình. Hứa đi con!


Với cụ, chàng mỉm một nụ cười lơ đễnh, giơ bàn tay xòe rộng năm ngón, rồi không một lời, chàng ra khỏi nhà để chường mặt trước những tiếng gào thét, những lời chửi bới và nguyền rủa theo cho đến tận cổng làng. Ucsula cài chặt then cửa với ý định sẽ không mở trong suốt quãng đời còn lại của mình. Chúng ta sẽ chết mục trong nhà, cụ nghĩ. Chúng ta thà để tro phủ kín người ở trong ngôi nhà không có đàn ông này, chứ nhất định không để cho dân làng khốn nạn này thích thú nhìn chúng ta khóc… Cả buổi sáng ấy cụ lục khắp các xó kín để tìm một kỉ niệm của con mình, nhưng không tìm nổi.


Lễ ký kết được tổ chức ở một địa điểm cách Macônđô chừng vài chục kilômét, ngay dưới bóng cây gạo khổng lồ mà sau này thị trấn Neclanđia được thành lập. Đại biểu của chính phủ, của các đảng phái, của đội quân nộp súng đầu hàng được một nhóm ồn ĩ các cô nữ tu sĩ mặc áo trắng phục vụ, nom giống như đàn bồ câu đang hoảng hốt trước trời mưa. Đại tá Aurêlianô Buênđya cưỡi trên lưng một con lừa lấm bê bết bùn đến địa điểm. Chàng không cạo râu, chàng đau đớn bởi cơn nhức nhối do nách sưng tấy hơn là do sự thất bại khủng khiếp các mơ ước của chàng, bởi lẽ chàng đã đạt tới điểm tận cùng của mọi niềm tin, nó hơn vinh quang và hơn cả nỗi luyến tiếc vinh quang. Theo đúng như chàng đề nghị, buổi lễ không có âm nhạc, không có pháo nổ, không có chuông ngân reo vui, không có lời tung hô, không làm theo bất kỳ một kiểu phô trương hình thức nào để có thể làm đảo lộn tính chất tang tóc của lễ ký Hiệp định đình chiến. Một bác phó nháy lưu động, vì chụp được ảnh chàng - tấm chân dung này có thể được lưu giữ - đã bị buộc phải hủy ngay toàn bộ số phim mà không cần phải kiểm tra từng cái một.


Buổi lễ hầu như diễn ra trong thời gian vừa đủ để chữ ký kịp ráo mực. Các sĩ quan, còn trung thành đến phút chót với đại tá Aurêlianô Buênđya, quây quanh chiếc bàn mộc thô đặt chính giữa rạp xiếc cũ, nơi có các đại biểu ngồi. Trước khi ký văn bản, vị đại diện cho Tổng thống nước Cộng hòa định đọc to văn bản đầu hàng, nhưng đã bị đại tá Aurêlianô Buênđya phản đối. "Không nên mất thời giờ trong các nghi thức"  chàng nói rồi định ký mà không cần đọc lại các văn bản. Một trong số các sĩ quan của chàng lúc đó phá vỡ cái không khí lặng lẽ đến mức nặng nề trong rạp xiếc.


- Thưa đại tá - người ấy nói - xin đại tá làm ơn đừng để chúng ta là những người ký trước ạ!


Đại tá Aurêlianô Buênđya dừng lại. Văn kiện đã đi một vòng quanh bàn trong không khí yên tĩnh tuyệt đối đến mức có thể đọc được các chữ ký nhờ ngọn bút vẽ nguệch ngoạc trên giấy. Chỗ ký đầu tiên vẫn còn trống. Và đại tá Aurêlianô Buênđya đã sẵn sàng đặt bút ký vào.


- Thưa đại tá - một sĩ quan khác của chàng nói - ngài vẫn còn đủ thời gian để ký ạ.


Không hề mất bình tĩnh, đại tá Aurêlianô Buênđya ký bản sao thứ nhất. Chàng vẫn chưa ký bản sao cuối cùng thì ở cửa rạp xuất hiện một đại tá quân khởi nghĩa nắm cương một con lừa cái thồ hai chiếc hòm. Mặc dù nom trẻ măng, người đại tá ấy đã để lộ vẻ điềm tĩnh đầy chua chát. Đó là người giữ công quỹ của lực lượng cách mạng ở quanh vùng Macônđô. Chàng trẻ tuổi đó phải trải qua sáu ngày đường cực nhọc, lôi chú lừa lả đi vì đói để đến kịp giờ ký kết Hiệp định đình chiến. Với điệu bộ thư thả của người đang thất vọng, chàng trẻ tuổi dỡ hai chiếc hòm, mở tung chúng ra, rồi đặt lên bàn bảy mươi hai viên gạch vàng, cứ từng viên lại từng viên một. Không một ai nhớ số của cải kếch sù ấy vẫn còn. Trong năm chiến tranh cuối cùng đầy biến động khi bộ chỉ huy trung ương bị vỡ từng mảng và cuộc cách mạng biến chất thành một cuộc đánh lộn đẫm máu giữa các viên tư lệnh, thật khó mà xác định được bất kỳ một trách nhiệm nào thuộc về ai. Số vàng của quân khởi nghĩa, vốn bị nung chảy thành từng cục và sau đó được phủ một lớp bùn nung, trên thực tế không được một ai kiểm soát. Đại tá Aurêlianô Buênđya bảo liệt kê bảy mươi hai viên gạch vàng ấy vào danh sách của cải do phía quân cách mạng đầu hàng giao cho chính phủ rồi kết thúc lễ ký kết mà không cho phép ai đọc diễn văn. Chàng trai gầy còm xanh tái ấy vẫn đứng trước mặt chàng, với đôi mắt màu hổ phách nhìn thẳng vào mắt chàng.


- Còn gì muốn nói nữa, hỡi chàng trẻ tuổi? - Đại tá Aurêlianô Buênđya hỏi.


Đại tá trẻ tuổi nghiến hai hàm răng lại:


- Chứng từ! - Chàng gọn lỏn.


Đại tá Aurêlianô Buênđya chìa cho anh cái mảnh giấy biên nhận do chính tay chàng viết. Sau đó, chàng uống một cốc nước chanh, nhai một chiếc bánh biscô do các cô nữ tu sĩ phân phát; rồi đi về một trong những gian lều người ta chuẩn bị sẵn nếu chàng muốn nghỉ ngơi. Tại đây, chàng cởi áo sơ mi, ngồi lên mép chiếc giường một. Vào lúc ba giờ mười lăm chiều, chàng chĩa mũi súng lục vào ngay vòng tròn do viên bác sĩ lấy thuốc đỏ vẽ lên ngực mình rồi bóp cò. Ở Macônđô, vào đúng cái giờ ấy, Ucsula mở vung nồi sữa nấu trên bếp lửa, ngạc nhiên thấy rằng sao nó lâu sôi thế và cụ thấy dòi bọ đầy trong nồi sữa.


- Người ta giết Aurêlianô rồi - cụ thảng thốt kêu lên.


Cụ nhìn ra sân, ngoan ngoãn vâng theo thói quen cô đơn của mình, và lập tức nhìn thấy Hôsê Accađiô Buênđya, người đầm đìa nước, vẻ buồn bã vì trời mưa và già đi rất nhiều so với lúc cụ mất. "Người ta giết nó vì tội phản bội"   Ucsula than thở, “và chẳng một ai làm ơn vuốt mắt cho nó". Đêm xuống, qua làn nước mắt, cụ nhìn thấy những cái đĩa tròn vàng óng ánh màu da cam vù vù bay trên trời giống như những tia chớp và cụ nghĩ đó là dấu hiệu của thần chết. Cụ vẫn ngồi dưới bóng cây dẻ, gục đầu trên đầu gối chồng mình mà sụt sùi khóc, trong lúc người ta khiêng đến cho cụ đại tá Aurêlianô Buênđya, với đôi mắt mở trừng trừng đầy giận dữ, cuộn mình trong chiếc áo khoác bê bết máu khô.


Chàng không chết. Viên đạn xuyên một đường thẳng tắp qua ngực, đến mức viên bác sĩ lấy sợi dây đã bôi thuốc đỏ luồn được từ ngực ra sau lưng. "Đây là tác phẩm tuyệt vời của tôi"  ông ta nói với chàng, vẻ sung sướng. “Đó là điểm duy nhất mà viên đạn xuyên qua không gây thương tổn cho bất kì bộ máy bên trong nào". Đại tá Aurêlianô Buênđya thấy xúm quanh mình là các cô nữ tu sĩ khốn khổ đang tụng những bài nhã ca buồn thương cầu cho vong linh chàng được thảnh thơi nơi yên nghỉ vĩnh hằng và lập tức chàng hối hận đã không bắn ngay vào hàm ếch miệng mình như chàng đã dự tính và chàng đã không bắn như vậy chỉ là để chế giễu lời phỏng đoán của Pila Tecnêra.


- Nếu vẫn còn quyền lực - chàng nói với viên bác sĩ - ta sẽ bắn chết anh mà không cần phải xét hỏi. Không phải vì anh đã cứu sống ta mà vì anh đã biến ta thành trò cười cho thiên hạ.


Việc tự vẫn không thành đã trả lại cho đại tá Aurêlianô Buênđya uy danh từng mai một. Chính những kẻ vọc chuyện cho là chàng bán rẻ chiến tranh để lấy ngôi nhà với bốn bức tường xây toàn gạch bằng vàng đã khẳng định sự tự vẫn ấy là một hành động cao thượng và do đó đã tuyên bố chàng là một người tuẫn tiết. Sau đó, khi chàng từ chối Huân chương Công huân do ngài Tổng thống nước Cộng hòa tặng thì ngay đến cả những kẻ tử thù cũng đã phải lần lượt đến diễu hành qua phòng ngủ của chàng để yêu cầu chàng phủ nhận các điểm trong bản Hiệp định đình chiến và khơi dậy một cuộc chiến tranh mới. Cảm động trước sự ủng hộ rộng khắp của các bạn chiến đấu cũ, đại tá Aurêlianô Buênđya không từ chối khả năng thỏa mãn ý nguyện của họ. Và đã có lúc chàng như quá phấn chấn trước ý nghĩ về một cuộc chiến tranh mới khiến đại tá Hêrinênđô Mackêt phải nghĩ rằng chỉ chờ một cái cớ nào đó nó sẽ được phát động ngay. Và nó đã xuất hiện, khi ngài Tổng thống nước Cộng hòa từ chối cấp khoản lương hưu chiến tranh cho các cựu chiến binh kể cả phe Tự do cũng như phe Bảo hoàng một khi mỗi hồ sơ cá nhân chưa được xem xét và luật trợ cấp lương hưu chiến tranh chưa được Quốc hội thông qua. "Đó là một sự lạm dụng"  đại tá Aurêlianô Buênđya nổi cáu. "Rồi người ta sẽ chết già hết trong lúc chờ đợi thư từ phúc đáp". Lần đầu tiên chàng bỏ trống chiếc ghế xích đu do Ucsula mua để chàng tĩnh dưỡng, đi đi lại lại trong phòng đọc bức điện với lời lẽ cứng rắn và dứt khoát gửi ngài Tổng thống nước Cộng hòa. Trong bức điện, chàng tố cáo những vi phạm đầu tiên của phía chính phủ đối với Hiệp định đình chiến Neclanđia và đe dọa sẽ tuyên bố chiến tranh nếu như lương hưu không được giải quyết trong vòng mười lăm ngày. Thái độ của chàng rất đúng đắn, đến mức nó cho phép chờ đợi sự ủng hộ của tất cả, kể cả của các cựu chiến binh thuộc phái Bảo hoàng. Nhưng lời phúc đáp duy nhất của chính phủ lại là sự tăng cường lính gác trước cửa nhà chàng, với lí do để bảo vệ ngôi nhà và cấm ngặt tất cả các cuộc thăm viếng. Những biện pháp tương tự cũng đã được áp dụng trong toàn quốc đối với các tướng lĩnh bị quản thúc. Đó là một chiến dịch rất đúng lúc, rất thô bạo song cũng rất hiệu nghiệm đến mức hai tháng sau Hiệp định đình chiến, khi đại tá Aurêlianô Buênđya bình phục hoàn toàn, những người bạn chiến đấu gần gũi nhất của chàng đều đã chết hoặc đã bị trục xuất hoặc đã hoàn toàn quy phục trước ách quản thúc công khai.


Tháng Chạp, đại tá Aurêlianô Buênđya bước ra khỏi phòng ngủ và chỉ cần liếc mắt dọc hành lang là đủ để chàng không còn nghĩ đến chiến tranh nữa. Với sức sống dường như không thể có ở tuổi mình, Ucsula đã làm tất cả để thanh xuân hóa ngôi nhà. "Giờ thì họ sẽ biết ta là ai"  cụ nói khi biết chắc con mình sẽ sống. "Trong thị trấn này sẽ không có ngôi nhà nào sang trọng hơn, mở rộng cửa đón gió bốn phương hơn ngôi nhà của những người điên này". Cụ sai lau chùi, quét vôi nhà, thay mới bàn ghế giường tủ, sửa lại vườn hoa và trồng thêm hoa mới rồi mở toang cả cửa ra vào lẫn cửa sổ để ánh sáng mùa hè rực rỡ tràn vào tận phòng ngủ. Cụ quyết định thôi để tang những người thân chết kế tiếp nhau, và chính cụ cũng mặc lại những bộ váy áo đậm màu xuân trẻ thay cho những bộ cũ quá xuềnh xoàng. Âm nhạc lại vang lên từ cây đàn pianô tự động khiến cho không khí trong nhà thêm vui tươi. Những lúc nghe nhạc ấy, Amaranta lại da diết nhớ Piêtrô Crêspi, nhớ bông hoa dành dành ngà vàng cài trên ve áo, nhớ mùi oải hương lan tỏa từ người chàng. Và tự trong trái tim héo hắt của cô đã bừng nở một tình cảm trong sáng, được thanh sạch nhờ thời gian. Một buổi chiều dọn dẹp cho gọn gàng phòng khách, Ucsula đã nhờ các chú lính gác ngôi nhà giúp cho một tay. Người chỉ huy trẻ tuổi của đội gác cho phép cụ. Dần dà, Ucsula nhờ họ làm hộ cả những việc khác. Cụ mời họ ăn cơm, cho họ quần áo và giày tất, dạy họ học đọc học viết. Khi chính phủ bỏ việc canh gác, một trong số những người lính ấy đã ở lại nhà, hầu hạ cụ trong nhiều năm.


Ngày Tết Năm Mới bừng sáng với việc người chỉ huy trẻ tuổi của đội gác, cuồng điên trước những hành vi vô ý vô tứ của Rêmêđiôt - Người đẹp, đã chết vì tình ngay bên cạnh cửa sổ phòng cô gái.


CHƯƠNG 10


Những năm sau này, Aurêlianô Sêgunđô, lúc hấp hối trên giường bệnh, đã nhớ lại buổi chiều mưa tháng Sáu, cái buổi chiều anh bước vào phòng ngủ để nhận mặt đứa con trai đầu lòng của mình. Mặc dù đứa trẻ yếu ớt và hay khóc, không hề giống một người nào trong nhà Buênđya, anh cũng chẳng phải suy nghĩ lao lung mới đặt nổi tên cho nó.


- Sẽ gọi nó là Hôsê Accađiô.


Phecnanđa đên Cacpiô, cô vợ kiều diễm anh mới cưới năm ngoái, đã đồng ý gọi tên đứa bé như vậy. Về phần mình, Ucsula đã không thể giấu nổi cảm giác đau đớn bâng khuâng. Trong lịch sử lâu dài của gia đình, việc gọi tên trùng nhau từ thế hệ này sang thế hệ khác cho phép cụ rút ra những kết luận hầu như đã được khẳng định. Trong khi những người mang tên Aurêlianô thường là âu sầu và rất thông minh thì những người mang tên Hôsê Accađiô lại nông nổi và táo bạo; nhưng tất cả đều bị số phận bi thảm in dấu. Những trường hợp duy nhất khó phân biệt là của Hôsê Accađiô Sêgunđô và Aurêlianô Sêgunđô. Lúc còn ở tuổi ấu thơ, cả hai đều quá giống nhau và cùng hay nghịch ngợm đến nỗi ngay cả Santa Sôphia đê la Piêđat cũng chịu không phân biệt nổi cặp anh em sinh đôi này. Trong ngày lễ đặt tên, Amaranta đeo cho mỗi đứa một tượng thánh có khắc tên và mặc cho chúng bộ quần áo khác màu đánh dấu bằng chữ đầu viết tắt tên mỗi đứa; nhưng khi vào lớp, chúng đã đổi tên, đổi quần áo, đổi tượng thánh cho nhau. Thầy giáo Menchô Escalôna, do đã quen nhận mặt Hôsê Accađiô Sêgunđô nhờ chiếc áo sơ mi xanh, bỗng nhầm lẫn khi phát hiện ra cậu bé đeo tượng thánh mang tên Aurêlianô Sêgunđô và rằng mặc dù cậu kia tự xưng tên là Aurêlianô Sêgunđô nhưng lại mặc áo sơ mi trắng và đeo tượng thánh khắc tên Hôsê Accađiô Sêgunđô. Bắt đầu từ đấy, không còn ai biết đích xác đứa nào vào đứa nào. Ngay cả khi chúng đã trưởng thành và cuộc sống đã làm cho khác nhau, Ucsula vẫn tiếp tục tự hỏi mình, nếu ở một thời điểm nào đó chúng không phạm một khuyết điểm trong trò chơi gây nhiều nhầm lẫn phiền phức của mình, thì chắc hẳn chúng đã thay đổi nhiều? Ngay cả khi vào tuổi thanh niên, chúng vẫn là hai cỗ máy đồng thời. Chúng dậy cùng một lúc, thấy cần phải vào cầu tiêu cùng một giờ, cùng chịu cơn trái nắng trở trời và… mơ thấy những giấc mơ giống hệt nhau. Ở nhà, ai cũng tin rằng chúng thống nhất hành động là do cố ý muốn gây nhầm lẫn cho mọi người chứ không một ai hiểu nổi bản chất của chúng cho đến một hôm Santa Sôphia đê la Piêđat đưa cho đứa này cốc nước chanh, rồi sau đó bà thấy đứa kia nói chưa có đường. Thực thế, bà quên không cho đường vào nước chanh. Santa Sôphia đê la Piêđat đem chuyện này kể lại cho Ucsula nghe. "Con cái nhà này đều thế cả"  cụ nói, vẻ không hề ngạc nhiên. "Chúng điên rồ ngay từ bé". Thời gian trôi đi cũng kết thúc luôn sự đảo lộn các sự vật. Cậu bé trong các trò chơi nhầm lẫn vẫn được gọi tên là Aurêlianô Sêgunđô đã có thân hình vạm vỡ của ông nội và cậu kia vẫn được gọi là Hôsê Accađiô Sêgunđô đã có thân hình mảnh khảnh của ngài đại tá, và điểm duy nhất hai người giống nhau chính là vẻ cô đơn của dòng họ. Có lẽ sự hoán vị hình hài, tên tuổi và đặc tính ấy chính là điều khiến Ucsula phải nghi ngờ rằng ngay từ tuổi thiếu nhi, họ đã bị xáo trộn như người ta trang những quân bài.


Sự khác nhau rõ rệt giữa hai người được thể hiện trong thời chiến tranh ác liệt nhất khi Hôsê Accađiô Sêgunđô xin đại tá Hêrinênđô Mackêt cho mình cùng đi xem các vụ hành hình. Ngược với suy nghĩ của Ucsula, nguyện vọng của cậu bé được thỏa mãn. Trái lại, Aurêlianô Sêgunđô thấy bủn rủn cả người khi nghĩ tới việc mình có mặt trong buổi chết chóc đó. Cậu bé chỉ thích ở nhà. Lên mười hai tuổi, cậu hỏi Ucsula có gì trong phòng đóng kín cửa kia. "Giấy má thôi"  cụ trả lời cậu, "đó là sách của Menkyađêt và những điều quái dị cụ viết trong những năm cuối đời". Câu trả lời lẽ ra sẽ làm cậu yên lòng thì lại càng kích thích tính tò mò, cậu khẩn khoản đòi vào xem, tha thiết hứa sẽ không làm hư hại các thứ trong đó, đến mức Ucsula không đành lòng được, buộc phải đưa chìa khóa cho cậu. Kể từ khi người ta khiêng xác Menkyađêt đi, không ai bước vào căn buồng nữa và chiếc khóa sắt lâu ngày han gỉ đã làm liệt các bộ phận của nó. Song, khi Aurêlianô Sêgunđô mở toang các cửa sổ, vẫn thấy một luồng ánh sáng thân thuộc dường như ngày ngày chiếu sáng nơi đây, và căn buồng không có bụi bặm phủ, không có mạng nhện giăng, gọn gàng, sạch sẽ, có lẽ còn được quét dọn và lau chùi kỹ lưỡng hơn cả ngày đưa đám tang cụ. Mực trong lọ vẫn không khô, gỉ sắt vẫn không làm các dụng cụ kim loại mất đi vẻ bóng nhoáng; cả than lửa trong bếp nơi Hôsê Accađiô Buênđya đun thủy ngân vẫn không tắt. Trên các giá là những cuốn sách được đóng bìa cứng bằng các tông màu nâu nhạt giống như da người thuộc và cả những trang viết tay còn tươi màu mực... Mặc dù phòng bị đóng kín cửa trong nhiều năm, không khí nơi đây dường như vẫn trong sạch hơn các nơi khác trong nhà. Tất cả đều rất mới, đến mức vài tuần sau đó khi Ucsula mang một xô nước và một cái chổi vào phòng để lau quét sàn thì cụ chẳng phải làm gì cả, chỉ thấy Aurêlianô Sêgunđô đang say mê đọc sách. Mặc dù cuốn sách này mất bìa và không có nhan đề, cậu bé thưởng thức câu chuyện một người phụ nữ ngồi bên bàn lấy đũa gắp từng hạt cơm ăn; câu chuyện về một ngư dân mượn anh hàng xóm một cục chì để gài vào lưới đánh cá và con cá sau này bác trả cho anh hàng xóm mang trong bụng nó một hạt ngọc; chuyện cây đèn thần thỏa mãn mọi ước nguyện và câu chuyện những chiếc thảm bay… Vẻ đầy cao hứng, cậu bé hỏi Ucsula rằng những chuyện này có thật không, và cụ đã trả lời cậu rằng phải đấy, rằng trước đây lâu lắm rồi, những người Digan mang đến làng Macônđô những cây đèn thần và cả những tấm thảm bay.


- Có điều là - cụ thở dài - thế giới ngày một khánh kiệt và do đó không thấy có các vật ấy nữa.


Khi đọc xong cuốn sách có nhiều truyện bỏ dở vì mất trang, Aurêlianô Sêgunđô chuyển sang dịch các bản viết tay. Đó là công việc không thể làm được. Các con chữ giống như quần áo móc trên dây thép, và nhìn chung nó giống bản nhạc ghi trên giấy hơn là một áng văn chương. Có một buổi trưa nực nụa nọ, trong lúc dò đoán các bản chép tay, cậu bé cảm thấy không chỉ có mình mình trong phòng, Menkyađêt ngồi ở đấy, quay lưng lại phía cửa sổ, hai tay đặt trên gối. Cụ vẫn mặc chiếc áo khoác ngoài cổ quái và đội chiếc mũ vành cánh quạ cụp, mồ hôi bết tóc chảy thành giọt qua hai thái dương, y hệt hình ảnh cụ từng được Aurêlianô và Hôsê Accađiô nhìn thấy khi họ còn nhỏ. Lập tức, Aurêlianô Sêgunđô nhận ra cụ, bởi vì ký ức di truyền ấy được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, và nó đến với cậu từ trí nhớ của ông nội cậu.


- Chào cụ - Aurêlianô Sêgunđô nói.


- Chào anh bạn trẻ - Menkyađêt trả lời.


Kể từ dạo ấy, trong vài năm, hầu như chiều nào họ cũng gặp nhau. Menkyađêt nói với cậu bé về thế giới, cố truyền lại cho cậu tri thức cổ xưa của mình, nhưng cụ từ chối dịch những trang viết tay. "Chẳng một ai nên biết ý nghĩa trong khi chúng chưa được trăm năm"  cụ giải thích. Aurêlianô Sêgunđô mãi mãi giữ kín các cuộc gặp này. Cũng có lúc, cậu bé thấy thế giới riêng của mình bị đánh đổ, bởi Ucsula đã vào phòng đúng lúc Menkyađêt đang có mặt. Nhưng cụ đã không nhìn thấy.


- Cháu nói chuyện với ai thế? - Cụ hỏi.


- Chả nói với ai cả, cố ạ! - Aurêlianô Sêgunđô trả lời.


- Cố nội mày cũng thế đấy - Ucsula nói - Ông ấy cứ nói chuyện một mình thôi.


Trong khi đó, Hôsê Accađiô Sêgunđô lại mãn nguyện khi được xem một buổi hành hình. Cả đời mình, cậu sẽ nhớ mãi ánh lửa chớp sáng của sáu viên đạn cùng bắn một lúc và tiếng súng nổ vọng lại từ các ngọn núi xung quanh, rồi nhớ đến nụ cười buồn bã và đôi mắt thảng thốt của kẻ bị bắn, người vẫn hiên ngang đứng trong lúc máu chảy ra thấm đẫm áo sơ mi, vẫn mỉm cười ngay cả lúc người ta cởi trói cho mình khỏi cọc xử bắn và nhét mình vào chiếc quan tài đầy vôi bột. "Vẫn còn sống"  cậu nghĩ. "Người ta sẽ chôn sống ông ấy". Cậu sợ lắm, sợ đến mức từ đó cậu nguyền rủa nghề lính và chiến tranh, không chỉ vì các vụ xử bắn mà chủ yếu vì thói quen kinh tởm việc chôn sống người bị hành hình. Vậy là không một ai biết từ lúc nào cậu bắt đầu kéo chuông nhà thờ, bắt đầu giúp cha Antôniô Isaben, người được mệnh danh là En Cacharô(1) đến thay cha xứ, bắt đầu chăm sóc các chú gà chọi nuôi trong sân tu viện. Khi đại tá Hêrinênđô Mackêt biết chuyện, chàng đã mắng cậu bé một hồi vì tội học những nghề nghiệp vốn bị những người Tự do lên án. "Vấn đề là" cậu trả lời, "dường như cháu đã trở thành một người Bảo hoàng". Cậu tin điều đó, như thể đó là một sự khẳng định của nỗi bất hạnh. Đại tá Hêrinênđô Mackêt bực dọc, đã kể lại câu chuyện cho Ucsula nghe.


- Càng tốt - cụ tán thưởng - Lạy Chúa, nó sẽ trở thành một nhà tu hành để cuối cùng Thượng đế đến nhà này.


Ngay lập tức, mọi người biết rằng cha Antôniô Isaben đang chuẩn bị làm lễ ban thánh thể đầu tiên cho cậu. Cha dạy cậu học bổn phận trong lúc vặt lông cổ các chú gà chọi. Cha lấy những ví dụ đơn giản dễ hiểu để giảng giải cho cậu trong lúc cha đặt các cô gà mái ấp vào ổ như đã từng xảy ra với Thượng đế trong ngày Sáng thế thứ hai, ngày những chú gà con được hình thành trong quả trứng. Ngay từ dạo ấy vị mục sư đã để lộ những triệu chứng lẩm cẩm đầu tiên của tuổi già mà nhiều năm sau nó đã dẫn cha đến việc nói rằng có thể quỷ dữ đã chiến thắng cuộc khởi nghĩa trái với ý của Thượng đế, người ngồi trên ngai vàng thượng giới, không để lộ hình hài mình trước mắt những kẻ ngu khờ. Được tôi rèn bởi lòng dũng cảm của thầy học, ít tháng sau Hôsê Accađiô Sêgunđô   trở thành một người rất am hiểu những thủ thuật tôn giáo để đánh lừa ma quỷ đồng thời cũng giàu kinh nghiệm nuôi gà. Amaranta may cho cậu bộ quần áo vải lanh có cổ cồn và cà vạt, mua cho cậu đôi giày trắng và mạ chữ vàng tên cậu trên những dải lụa buộc vào cây nến. Hai đêm trước ngày lễ ban thánh thể đầu tiên cho cậu, cha xứ Antôniô Isaben đóng kín kho đồ thánh để cùng cậu làm lễ xưng tội, có sự giúp đỡ của cuốn sổ ghi tên các tội lỗi. Đó là một danh mục rất dài, đến mức vị mục sư già, vốn quen đi ngủ từ lúc sáu giờ, đã ngủ khì trên ghế xích đu trước khi kết thúc. Những câu hỏi là một điều khải thị đối với Hôsê Accađiô Sêgunđô. Cậu không ngạc nhiên thấy cha xứ hỏi mình đã chung đụng với đàn bà chưa, và cậu hãnh diện trả lời rằng không, nhưng lại hoang mang khi cha hỏi có chung đụng với súc vật không. Tháng Năm, vào ngày thứ sáu đầu tiên, cậu chịu lễ ban thánh thể mà lòng quặn đau vì tính tò mò. Sau đó, cậu hỏi Pêtrôniô, tu sĩ ốm yếu giữ kho đồ thánh, sống trên tháp chuông, và theo như lời đồn đại gã ăn đom đóm để sống, và Pêtrôniô đã trả lời cậu, "Là bởi vì có đạo hữu đê mạt đã ngủ với lừa cái đấy". Hôsê Accađiô Sêgunđô vẫn cứ ngạc nhiên hơn bao giờ hết, vẫn cứ đòi phải giải thích nhiều hơn nữa đến mức Pêtrôniô mất bình tĩnh.


- Tôi đi vào các tối thứ ba hàng tuần - gã thú nhận - Nếu cậu hứa không nói với ai thì ngày thứ ba tới tôi sẽ dẫn cậu tới đó.


Quả nhiên, ngày thứ ba tới, Pêtrôniô vác chiếc ghế gỗ mà cho đến lúc này không một ai biết nó được dùng làm gì, xuống khỏi tháp chuông, dẫn Hôsê Accađiô Sêgunđô ra một vườn gần đấy. Cậu bé đam mê với những đêm phiêu lưu ấy, đến mức sau đó rất lâu người ta mới thấy cậu xuất hiện ở tiệm nhảy bác Catarinô. Cậu trở thành người chơi gà chọi. "Hãy mang những con vật ấy đi nơi khác" Ucsula bảo, khi lần đầu tiên cụ nhìn thấy cậu mang những con gà chọi đẹp về nhà. "Những con gà ấy từng mang về nhà này biết bao cay đắng mà bây giờ mày còn mang thêm đau khổ cho chúng ta nữa sao". Hôsê Accađiô Sêgunđô không cãi lại cố nội mình, lặng lẽ mang chúng đi nuôi ở nhà bà nội Pila Tecnêra, người sẵn sàng chiều ý cậu, để cậu có mặt ở nhà mình. Ngay lập tức cậu tỏ rõ kiến thức của cha Antôniô Isaben ngay ở sới chọi gà, chuẩn bị nhiều tiền không những đủ để làm giàu thêm những con gà mình nuôi mà còn lo thỏa chí tang bồng. Ở thời điểm này, Ucsula đã so sánh cậu với người em và không thể hiểu nổi làm sao hai người sinh đôi trong thời thơ ấu giống nhau như đúc mà giờ đây khác nhau hoàn toàn. Cụ cũng chả phải ngần ngừ lâu trong ý nghĩ ấy bởi Aurêlianô Sêgunđô lập tức đã bắt đầu lười nhác. Lúc ngồi trong phòng Menkyađêt, cậu trầm tư mặc tưởng y hệt đại tá Aurêlianô Buênđya thời trẻ. Nhưng trước khi có Hiệp định Neclanđia ít lâu, một cuộc gặp gỡ tình cờ đã lôi cậu ra khỏi thế giới nội tâm, buộc cậu phải đối mặt với cuộc sống thực. Đó là việc một người đàn bà trẻ, vốn làm nghề bán vé xổ số treo giải một chiếc phong cầm, đã niềm nở chào cậu. Aurêlianô Sêgunđô không hề ngạc nhiên bởi vì vẫn thường xảy ra việc người ta nhầm cậu với người anh mình. Nhưng cậu chẳng cần đính chính, ngay cả khi cô ả định dùng tiếng khóc sụt sùi làm mềm nhũn trái tim mình, do đó ả đã dẫn cậu về phòng ngủ. Ngay từ cuộc gặp đầu tiên ả đã mê mệt cậu, đến mức khi mở xổ số ả dám gian lận để cậu giành được cây phong cầm. Sau vài tuần, Aurêlianô Sêgunđô nhận ra rằng người đàn bà này đã xen kẽ ngủ với cậu và anh cậu, mà vẫn tưởng rằng chỉ là một người, và lẽ ra phải làm cho rõ thì cậu lại lờ đi để kéo dài tình trạng hai anh em chung đụng xác thịt với một người đàn bà. Cậu không trở lại phòng Menkyađêt, mà chiều nào cũng ở ngoài sân tập chơi đàn phong cầm bất chấp lời chửi bới của Ucsula, người đã cấm nhạc nhẽo khi nhà đang có tang, chưa kể cụ còn coi khinh phong cầm là đồ chơi của những kẻ giang hồ kế nghiệp cụ Phranxixcô - Con Người. Tuy nhiên, Aurêlianô Sêgunđô sau này đã trở thành tay chơi phong cầm nổi tiếng và vẫn cứ nổi tiếng sau cả khi cưới vợ, có con và trở thành người được kính nể hơn cả trong thị trấn Macônđô.


Trong khoảng vài tháng, cậu cùng anh mình chia sẻ các đêm hoan lạc với người đàn bà ấy. Cậu theo dõi, làm anh mình nhỡ kế hoạch, và khi chắc chắn Hôsê Accađiô Sêgunđô đêm ấy sẽ không đến với người đàn bà, thì cậu mò đến. Một buổi sáng nọ, cậu phát hiện ông anh mình ốm. Hai ngày sau, cậu bắt gặp ông anh mình đang bám chặt vào vì kèo trong cầu tiêu, người đầm đìa mồ hôi và nước mắt giàn giụa, và thế là cậu hiểu. Anh cậu thú nhận rằng người đàn bà đã ruồng bỏ mình vì cái tội làm lây bệnh lậu cho ả, đồng thời cũng kể Pila Tecnêra đã chữa bệnh ấy như thế nào. Aurêlianô Sêgunđô lén lút ra những bãi rửa nóng bỏng chất permanganato và uống nước lợi tiểu. Cả hai lành bệnh sau ba tháng âm thầm chịu đựng đau đớn. Hôsê Accađiô Sêgunđô không đi lại với người đàn bà nữa. Aurêlianô Sêgunđô nhận được sự tha thứ của ông anh, và gắn bó với người đàn bà cho đến mãn đời.


(còn tiếp)


Nguồn: Trăm năm cô đơn. Tiểu thuyết của GABRIEL GARCÍA MÁRQUEZ (Nobel Văn chương 1982). Nguyễn Trung Đức, Phạm Đình Lợi, Nguyễn Quốc Dũng dịch. Nguyễn Trung Đức giới thiệu. Dịch từ nguyên bản tiếng Tây Ban Nha Cien años de soledad do Viện Sách Cuba xuất bản tại La Habana, năm 1968. Theo bản sửa chữa cuối cùng của cố dịch giả Nguyễn Trung Đức, tháng 9-2000. Tủ sách Danh tác Thế giới do nhà văn Triệu Xuân tuyển chọn - NXB Văn học liên kết cùng Doanh nghiệp sách Thành Nghĩa, 2013.


www.trieuxuan.info







1.  El Cachorro, tiếng Tây Ban Nha, nghĩa là cáo con.




 

Mục lục:
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Bão - Ngũ Hà Miên 16.10.2018
Trả giá - Triệu Xuân 13.10.2018
Bụi đời - Triệu Xuân 13.10.2018
Cõi mê - Triệu Xuân 13.10.2018
Trăm năm cô đơn - G. G. Marquez 09.10.2018
Nguyễn Trung Trực - Khúc ca bi tráng - Dương Linh 09.10.2018
Thầy lang - TADEUSZ DOLEGA - Mostowicz 05.10.2018
Sừng rượu thề - Nghiêm Đa Văn 05.10.2018
Hòn đất - Anh Đức 14.09.2018
Hồi ký điện ảnh - Đặng Nhật Minh 14.09.2018
xem thêm »