tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH

Công ty TNHH TM DV Green Leaf Việt Nam

Green Leaf VN - với hơn 400 xe du lịch từ 4 chỗ đến 50 chỗ, đời mới - là Công ty Dịch vụ vận chuyển hành khách hàng đầu Việt Nam! Luôn phục vụ khách hàng với phong thái và ý chí của người tài xế chuyên nghiệp. Chỉ tuyển dụng đầu vào tài xế có khả năng giao tiếp tiếng Anh đàm thoại. Tác phong, đồng phục chỉnh chu trong suốt thời gian phục vụ khách hàng. Các tài xế phải vượt qua chương trình đào tạo nghiêm ngặt về cách thức phục vụ khách hàng

 *Nhân viên chăm sóc khách hàng người Nhật luôn tạo sự yên tâm và tin tưởng cho khách hàng...

Khách thăm: 30186453
Tiểu thuyết
01.12.2010
Liep Nicôlaievich Tônxtoi
Chiến tranh và Hòa bình

IX


Đại đội năm hạ trại ngay ở ven rừng. Một đống lửa to tướng cháy rừng rực giữa tuyết, hắt ánh sáng lên các cành cây nặng trĩu sương giá.


Vào khoảng nửa đêm, binh sĩ đại đội năm nghe trong rừng có tiếng chân bước và tiếng cành khô gãy răng rắc.


- Gấu, các cậu ạ - một người lính nói.


Mọi người đều ngẩng đầu lên nghe ngóng, và tại khu rừng thấy có hai bóng người ăn mặc kỳ dị, dìu nhau bước vào một vùng ánh sáng rực rỡ của bếp lửa trại.


Đó là hai tên lính Pháp trốn trong rừng. Họ vừa đến gần bếp lửa vừa cất cái giọng khàn khàn nói với nhau bằng một thứ tiếng mà đám binh sĩ không hiểu. Một người đội mũ sĩ quan, cao hơn người kia một chút và có vẻ đã hoàn toàn kiệt sức. Bên cạnh bếp lửa, hắn muốn ngồi xuống nhưng lại ngã lăn ra đất. Người kia là một người lính thấp lùn đầu trùm khăn vuông, trông khỏe mạnh hơn người kia. Hắn đỡ bạn dậy, rồi chỉ vào mặt nói một câu gì chẳng ai hiểu. Binh sĩ xúm quanh hai người Pháp, trải một chiếc áo khoác ra cho người ốm nằm và đem cháo, vốtca ra cho họ.


Viên sĩ quan Pháp yếu là Răngban, người lính trùm khăn là Moren, cần vụ của hắn.


Khi đã uống hết chỗ vốtca và ăn hết một bát cháo, Moren bỗng vui lên một cách bệnh tật và bắt đầu nói luôn mồm, binh sĩ chẳng ai hiểu gì sất. Răngban không ăn được, lặng thinh chống khuỷu tay nằm cạnh đống lửa, hai mắt đỏ ngầu đờ đẫn nhìn các binh sĩ Nga, chốc chốc lại rên một tiếng kéo dài rồi im lặng. Moren chỉ vào vai hắn, ra hiệu rằng hắn là sĩ quan và cần phải cho hắn sưởi. Một sĩ quan Nga vừa đến cạnh đống lửa cho người đi hỏi đại tá xem ông ta có thể cho viên sĩ quan Pháp vào nhà sưởi được không, một lát sau người được phái đi trở về và nói rằng đại tá bảo cho dẫn viên sĩ quan vào. Họ bảo Răngban đi. Hắn đứng dậy và đã toan cất bước đi thì loạng choạng suýt ngã, may có một người lính đứng cạnh đỡ hắn.


- Sao? Chừa thôi chứ? - Một người lính nháy mắt ngạo nghễ nói với Răngban.


- Ê đồ ngu! Nói nhảm gì thế! Đồ nhà quê, thật là đồ nhà quê! - Bốn phía có tiếng nhao nhao trách mắng người lính vừa nói đùa.


Họ quây lấy Răngban, hai người bắt chéo tay nhau nhắc Răngban lên và khiêng hắn vào nhà. Răngban ôm choàng lấy cổ hai người lính và khi họ khiêng hắn đi, hắn cất giọng thảm thiết nói.


- Ôi, các bạn ơi, các bạn của tôi tốt quá, các bạn tốt quá! Như thế mới thật là người! Ôi, các bạn của tôi tốt quá, tốt quá[1].


Rồi như con nít, Răngban tựa đầu vào vai một trong hai người lính đang khiêng hắn.


Trong khi đó Moren ngồi vào chỗ rồi hát, các binh sĩ quây quần xung quanh.


Moren là một người lính Pháp thấp lùn, đôi mắt sưng húp, nước mắt giàn giụa, một chiếc khăn vuông trùm đầu, mình mặc một chiếc áo khoác đàn bà. Hình như đã say khướt, hắn dang cánh tay ôm quàng lấy người lính ngồi cạnh, cất cái giọng khàn khàn và đứt quãng hát một bài hát Pháp, binh sĩ nhìn hắn, bấm bụng nhịn cười.


- Này, này, dạy tớ hát với nhé, thế nào nào? Tớ sẽ chộp được ngay cho mà xem. Thế nào nào?... - Người lính Moren ôm quàng nói - anh ta vốn là một tay rất hay hát và hay đùa.


Vive Henri quatre


Vive ce roi vaillant![2]


Moren vừa nháy mắt vừa hát.


Ce diable à quatre...


- Vi-va-ri-ca! Vip-xê-ru-va-ru! Xi-cha-ba-la-ca... - người lính vừa huơ cánh tay vừa lặp lại. Quả nhiên anh ta đã thuộc được điệu hát.


- Chà, tài thật! Hô-hô-hô-hô!... một tiếng cười vui vẻ, thô lỗ vang lên bốn phía. Moren cũng cười, nhăn cả mặt lại.


- Nào, hát nữa đi, nữa đi!


Qui est le triple talent


De boire, de battre


Et d'être un vert galant...1.


- Nghe cũng hay ra phết. Nào, nào, Dalêtaiép!


- Kiu... - Dalêtaiép khó nhọc lặp lại. Kiu-uy-uy... - anh ta cố gắng chúm môi phát âm kéo dài ra. - Iê-trip-ta-la, đê-bu-đê-ba-ê-đề-ta-ra-va-ga-la, - anh ta hát.


- Chà hay quá! Đúng là một thằng Pháp! Ô... hô-hô-hô-hô-hô! Nào, có muốn ăn nữa không?


- Cho hắn ít cháo nữa, đói meo như thế thì phải ăn nữa vào mới no.


Họ lại múc cháo cho Moren, và hắn vừa cười vừa tấn công vào chiếc cà mèn cháo thứ ba. Trên gương mặt những người lính trẻ đang nhìn Moren đều nở một nụ cười vui sướng. Những người lính già cho rằng bận tâm đến những trò vớ vẩn như vậy là không đứng đắn nên cứ nằm yên ở bên kia đống lửa, nhưng thỉnh thoảng lại chống khuỷu tay nhổm lên, mỉm cười nhìn Moren.


- Chúng cũng là người như ta cả - một người lính già vừa nói vừa cuộn mình trong chiếc áo khoác. Cây cỏ đắng cũng biết đâm rễ chứ.


- Ô hô! Lạy Chúa, lạy Chúa! Sao đâu mà lắm thế! Sắp giá đến nơi rồi... - Và mọi vật chìm trong im lặng.


Các vì sao, dường như cũng biết rằng bây giờ chẳng có ai nhìn mình, thi nhau lấp lánh trên nền trời đen sẫm. Khi sáng bừng lên, khi tắt ngấm, khi lung linh run rẩy, chúng nô nức thì thầm với nhau một chuyện gì vui vẻ nhưng huyền bí.


X


Quân đội Pháp cứ tuần tự tan rã theo một cấp số toán học đều đặn và cuộc hành quân qua sông Bêrêđina mà người ta bàn rất nhiều trong các sách vở, chẳng qua chỉ là một trong những cái mốc chuyển tiếp trong quá trình tiêu diệt của quân đội Pháp, chứ tuyệt nhiên không phải là một giai đoạn quyết định của chiến dịch. Sở dĩ trước kia cũng như hiện nay người ta viết nhiều về trận Bêrêđina như vậy, nếu xét về phía người Pháp, chẳng qua là vì trên cầu Bêrêđina sụp đổ, những tai ương mà quân Pháp đã lần lượt chịu đựng bấy lâu nay bỗng dồn vào một lúc làm thành một cảnh tượng thảm khốc khắc sâu vào trí nhớ người ta. Còn về phía người Nga, thì sở dĩ người ta nói và viết về trận Bêrêđina nhiều như vậy cũng chỉ vì cách xa nơi diễn ra chiến sự, ở Pêtécbua, người ta đã vạch ra một kế hoạch (chính phủ là người đề xướng) bắt sống Napôlêông trong một cuộc phục kích chiến lược trên sông Bêrêđina. Ai nấy đều tin chắc rằng mọi việc trong thực tế sẽ xảy ra đúng như trong kế hoạch, cho nên họ đều một mực nói rằng chính cuộc chuyển quân qua sông Bêrêđina đã đưa quân Pháp đến diệt vong. Nhưng thật ra những hậu quả của cuộc vượt sông này, về số đại bác và quân lính bị bắt còn ít tai hại hơn trận Crasnôiê, như những con số thống kê đã cho thấy.


Ý nghĩa duy nhất của cuộc vượt sông Bêrêđina là ở chỗ cuộc hành quân ấy chứng tỏ một cách hiển nhiên và không còn nghi ngờ gì nữa rằng tất cả những kế hoạch nhằm cắt đứt quân địch đều sai lầm và cách hành động do Cutudốp yêu cầu - chỉ theo sau quân địch - là cách hành quân duy nhất có thể thực hiện được vì duy nhất đúng. Đám quân Pháp bỏ chạy với tốc độ tăng lên không ngừng, bao nhiêu tinh lực của chúng đều hướng vào việc đạt đến mục tiêu. Quân Pháp chạy như một con thú bị thương, và nó không thể dừng lại ở giữa đường được. Chứng tỏ điều đó rõ ràng hơn cả không phải là việc tổ chức qua sông mà là cách di chuyển trên các cầu. Khi mấy cái cầu sập, những người lính mất vũ khí, những người dân Mátxcơva, những người đàn bà có con mọn ngồi trên các xe tải của Pháp, tất cả, do ảnh hưởng của quán tính, đều không chịu hàng mà lại ùa xuống thuyền, xuống nước.


Xu hướng ấy là hợp lý. Tình cảnh của kẻ chạy trốn cũng như người đuổi theo đều gian khổ như nhau. Ở lại với quân mình, mỗi người trong cơn hoạn nạn đều hy vọng vào sự giúp đỡ của đồng đội, vào cái vị trí nhất định của mình trong quân ngũ. Còn nếu đầu hàng quân Nga, thì tình cảnh vẫn bi đát như thế, nhưng mình thì lại bị đưa xuống ngạch thấp nhất về mặt thỏa mãn những nhu cầu sinh hoạt. Binh sĩ Pháp cần phải có những tài liệu đích xác mới biết rằng trong số tù binh mà quân Nga chẳng biết xử trí ra sao thì một nửa đã chết đói và chết rét, mặc dầu quân Nga rất muốn cứu vớt họ; lính Pháp, cảm thấy không thể nào khác được. Những viên chỉ huy Nga có lòng thương người nhất hoặc ưa thích người Pháp nhất và ngay cả những người Pháp tòng sự Nga hoàng nữa, cũng đều không thể làm gì để giúp đỡ tù binh cả. Chính cái tình cảm bi đát của quân đội Nga đã hãm hại tù binh Pháp. Không thể nào tước bớt bánh mì và áo choàng của những binh sĩ đói khổ mà người ta đang cần để cấp cho những tù binh Pháp bấy giờ không còn nguy hiểm gì nữa, cũng không ai thù ghét, cũng chẳng có tội gì, nhưng vẫn là những con người vô dụng. Cũng có đôi người làm như vậy; nhưng đó chỉ là ngoại lệ.


Sau lưng là cái chết chắc chắn; phía trước là hy vọng. Chiến thuyền đã bị tiêu hủy[3]; không còn có lối thoát nào ngoài cách cùng nhau chạy trốn, và tất cả tàn lực quân Pháp đều tập trung vào việc cùng nhau chạy trốn.


Quân Pháp càng chạy thì tàn quân của họ càng thảm hại, nhất là sau Bêrêđina là trận mà kế hoạch Pêtécbua đã khiến cho người ta đặc biệt hy vọng, và các tướng tá Nga lại càng hằn học đổ lỗi cho nhau, nhất là đổ lỗi cho Cutudốp. Họ cho rằng người ta sẽ bắt Cutudốp chịu trách nhiệm về sự thất bại ở Bêrêđina cho nên sự bất mãn, khinh miệt và thái độ nhạo báng đối với ông càng ngày càng lộ rõ. Thái độ nhạo báng và khinh miệt ấy dĩ nhiên là biểu lộ ra dưới một hình thức kính cẩn, một hình thức khiến cho Cutudốp cũng không thể hỏi xem họ buộc cho ông tội gì và nhân việc gì mà buộc tội. Người ta nói với Cutudốp một cách không nghiêm túc khi báo cáo hoặc xin phép ông một việc gì. Họ làm ra vẻ như đang thi hành một nghi thức rầu rĩ, còn sau lưng ông thì họ nháy nhau và lúc nào cũng cố tìm cách lừa ông.


Tất cả những con người ấy, chính họ vì không hiểu ông, đều công nhận với nhau rằng chẳng việc gì phải bàn bạc với cái lão già ấy, rằng không bao giờ ông ta hiểu biết được cái sâu sắc của những kế hoạch họ vạch ra, rằng ông sẽ trả lời những câu đã nhàm tai (họ tưởng đó chỉ là những câu nói rỗng tuếch) về cái cầu bằng vàng, về việc không thể nào vượt biên giới với một lũ thân tàn ma dại v.v... Những câu đó họ đều đã được nghe ông nói. Và tất cả những điều Cutudốp nói ra: chẳng hạn như cần phải đợi tiếp tế, quân lính không có giày, tất cả những điều đó đều đơn giản, còn tất cả những điều họ đề nghị đều phức tạp và thông minh đến nỗi họ thấy rõ như ban ngày rằng Cutudốp ngu ngốc và lẩm cẩm, còn họ thì lại là những danh tướng thiên tài nhưng không có quyền hành.


Đặc biệt sau khi Vitghenstainơ, một đô đốc hải quân xuất sắc và là vị anh hùng của Pêtécbua, bắt liên lạc với quân đội, tâm trạng khinh miệt và những chuyện ngồi lê đôi mách ở bộ tham mưu lại càng gay gắt hơn bao giờ hết. Cutudốp thấy thế chỉ thở dài và so vai. Duy có một lần, sau vụ Bêrêđina, ông nổi giận lên viết thư cho Benníchxen, người vẫn báo cáo riêng với hoàng thượng, như sau:


"Xét tình trạng sức khỏe của Quan lớn, nay xin Quan lớn vui lòng đi Caluga nhận bức thư này. Ở đấy Quan lớn sẽ đợi lệnh của Hoàng thượng bổ nhiệm công vụ mới".


Nhưng sau khi Benníchxen bị huyền chức, đại công tước Cônstantin Páplôvích, người đã tham gia giai đoạn đầu của chiến dịch và đã bị Cutudốp gạt ra ngoài, lại trở lại quân đội. Bây giờ đại công tước cho Cutudốp hay rằng Hoàng đế bất bình về những thắng lợi xoàng xĩnh và cách di chuyển chậm chạp của quân ta. Hoàng đế có ý định nay mai sẽ thân hành đến quân doanh.


Cutudốp, con người già cả đã giàu kinh nghiệm trong triều đình cũng như trong việc quân, con người đã được chọn làm tổng tư lệnh trái với ý muốn của nhà vua vào tháng tám năm ấy, đã gạt thái tử ra khỏi quân đội, đã dùng quyền quyết định bỏ Mátxcơva trái với ý muốn nhà vua - con người ấy bây giờ hiểu ngay rằng mình đã hết thời, rằng vai trò của mình đã kết thúc và cái hư quyền của mình cũng không còn nữa. Vả chăng ông ta hiểu điều đó không phải chỉ về phương diện triều thần. Một mặt ông thấy rằng chiến sự - trong đó ông có một vai trò riêng - đã chấm dứt và cảm thấy sứ mệnh của mình đã làm tròn. Mặt khác cái thân hình già nua của ông cũng bắt đầu thấy mệt mỏi về thể xác và cần phải được nghỉ ngơi.


Ngày hai mươi chín tháng mười một Cutudốp đi Vinna - thành Vinna tốt lành của ông, như ông thường nói. Trong cuộc đời làm quan, Cutudốp đã hai lần giữ chức tổng đốc Vinna. Trong thành phố Vinna trù phú vẫn còn nguyên vẹn, ngoài những tiện nghi sinh hoạt mà bấy lâu nay ông phải chịu thiếu thốn, Cutudốp còn tìm thấy lại những người bạn cũ và những kỷ niệm xưa. Và, đột nhiên quay lưng lại với những nỗi lo âu về quân sự và triều chính, ông buông mình vào cuộc sống bình lặng, quen thuộc, trong chừng mực những dục vọng sôi sục ở xung quanh để cho ông yên, dường như tất cả những việc gì đang diễn ra và sắp diễn ra trên đài lịch sử chẳng còn dính dáng gì đến ông nữa.


Tsítsagốp, một trong những người chủ trương cắt đứt và đánh bật quân địch say sưa nhất; Tsítsagốp, người đã muốn tiến hành những công cuộc biệt kích lúc đầu thì sang Hy Lạp, sau thì sang Vacsava, nhưng nhất định không chịu đến nơi mình được lệnh đến. Tsítsagốp, người đã có tiếng là dám nói năng mạnh dạn với hoàng thượng; Tsítsagốp, người vẫn xem Cutudốp như kẻ chịu ơn mình vì năm 1811, khi ông được phái sang ký hòa ước với Thổ Nhĩ Kỳ bên cạnh Cutudốp và nghe tin hòa ước đã ký kết xong xuôi, ông đã thừa nhận trước mặt hoàng thượng rằng việc ký kết này là công lao của Cutudốp; chính cái ông Tsítsagốp ấy là người đầu tiên ra đón Cutudốp ở Vinna, trước tòa lâu đài mà Cutudốp sẽ ghé lại. Tsítsagốp mặc quân phục hải quân đô đốc, đoản kiếm đeo bên sườn, mũ lưỡi trai cắp nách, trao cho Cutudốp bản báo cáo nghi thức và chùm chìa khóa của thành phố. Cái thái độ kính cẩn đầy ý khinh miệt của bọn tướng tá trẻ tuổi đối với ông già lẩm cẩm được phản ánh trọn vẹn trong thái độ của Tsítsagốp, là người đã biết rõ những lời buộc tội Cutudốp.


Trong khi nói chuyện với Tsítsagốp, Cutudốp có nói rằng những cỗ xe chở đĩa bát của ông ta bị cướp ở Bôrixôvô vẫn còn nguyên và sẽ được trao trả cho chủ nhân. Tsítsagốp đỏ mặt nói:


- Ý ngài nói rằng tôi chẳng còn đĩa mà dọn ăn... Trái lại tôi có thể cung cấp cho ngài đầy đủ, dù khi ngài có muốn mở tiệc cũng vậy[4] - mỗi chữ của Tsítsagốp nói ra đều có ý nhằm chứng minh rằng ông ta phải, cho nên Tsítsagốp tưởng Cutudốp cũng có ý như vậy. Cutudốp mỉm cười, nụ cười tế nhị, thâm thúy của ông, rồi nhún vai đáp:


- Ý tôi chỉ muốn nói những điều tôi vừa nói với ông thôi [5].


Ở Vinna, Cutudốp, trái với ý muốn của hoàng thượng đã cho đại quân dừng lại. Như những người thân cận Cutudốp vẫn nói, ông đã suy yếu rất nhiều và sức khỏe sút hẳn trong thời gian ở lại Vinna.


Ông miễn cưỡng lo những công việc trong quân đội, việc gì cũng giao cho các thuộc tướng làm thay và trong khi chờ đợi hoàng thượng, ông sống một cách phóng túng.


Nhà vua cùng với đoàn tùy giá gồm bá tước Tônstôi, công tước Vôcônski, Arắctsâyép, v.v... từ Pêtécbua ra đi ngày mồng bảy tháng chạp và đến ngày mười một thì đến Vinna. Chiếc xe trượt tuyết đi đường của nhà vua đến thẳng tòa lâu đài. Trước tòa lâu đài mặc dầu trời giá căm căm, có chừng một trăm viên tướng và sĩ quan tham mưu mặc đại quân phục và đội vệ binh danh dự của trung đoàn Xêmênốpski.


Viên sĩ quan liên lạc phóng chiếc xe trượt tuyết thắng ba con ngựa ướt đẫm mồ hôi đến báo: "Ngài ngự!" Cônôpnítxưn liền chạy vào tiền sảnh báo tin cho Cutudốp bấy giờ đang ngồi đợi trong phòng nhỏ của người gác cổng.


Một phút sau, bóng dáng to béo của vị tướng già, mình mặc đại quân phục ngày lễ, bao nhiêu huân chương đều đeo hết lên ngực, bụng thắt chiếc đai thao, khệnh khạng bước ra thềm. Cutudốp đội mũ thẳng băng, tay cầm găng, khó nhọc nghiêng người sang một bên bước xuống các bậc và cầm lấy bản báo cáo nghi thức đã chuẩn bị sẵn để trao cho hoàng thượng.


Các tướng tá chạy đi chạy lại, nói thì thầm, thêm một chiếc xe tam mã lao vụt qua, và mọi cặp mắt đều đổ dồn vào cỗ xe trượt tuyết đang lao tới, trên xe đã thấy rõ bóng dáng hoàng thượng và Vôcônski.


Tất cả những điều đó, do một thói quen cũ hàng năm mươi năm nay, khiến vị tướng già bồi hồi xúc động. Ông hấp tấp sờ nắn mình một cách lo lắng, sửa lại chiếc mũ và ngay khi nhà vua xuống xe và ngước mắt lên nhìn ông, Cutudốp rướn thẳng người đứng nghiêm trao bản báo cáo rồi cất tiếng nói thong thả và lễ độ.


Nhà vua đưa mắt rất nhanh nhìn Cutudốp từ đầu đến chân, cau mày trong giây lát, nhưng rồi tự chủ được ngay, đến gần và dang tay ra ôm lấy vị tướng già. Một lần nữa, do một ấn tượng quen thuộc và do một ý nghĩ thầm kín của ông, cử chỉ này của nhà vua lại tác động đến Cutudốp như thường lệ: ông khóc nấc lên một tiếng.


Nhà vua chào hỏi các sĩ quan, đội vệ binh danh dự của trung đoàn Xêmênốpski, bắt tay vị tướng già lần nữa rồi cùng ông ta đi vào lâu đài.


Ngồi lại một mình với vị nguyên soái, nhà vua nói rõ sự bất bình của mình đối với cuộc truy kích chậm chạp, đối với những lỗi lầm ở Crasnôiê và ở Bêrêđina, rồi cho ông ta biết những ý định của mình về cuộc hành quân sau này ở nước ngoài. Cutudốp không phản bác hay nhận xét gì cả. Cái vẻ nhẫn nhục và đờ đẫn của ông bảy năm về trước khi đứng nghe lệnh hoàng thượng trên chiến trường Aostéclích nay lại hiện lên trên gương mặt ông.


Khi Cutudốp ra khỏi phòng làm việc và cúi đầu bước qua phòng lớn với dáng đi nặng nề, thân hình chúc về phía trước, có tiếng ai gọi ông dừng lại.


- Thưa điện hạ.


Cutudốp ngẩng đầu lên và nhìn vào mắt bá tước Tônstôi hồi lâu; bây giờ bá tước đứng trước mặt ông, tay cầm một chiếc đĩa bạc trên có đặt một vật gì nho nhỏ. Cutudốp có vẻ như không hiểu người ta muốn gì mình.


Bỗng ông như chợt hiểu: một nụ cười hầu như không thể thấy được thoáng hiện trên gương mặt béo phị và ông kính cẩn nghiêng mình cầm lấy cái vật nhỏ đặt trên đĩa. Đó là chiếc huân chương Ghêoócghi hạng nhất.


XI


Ngày hôm sau nguyên soái mở tiệc và vũ hội, được hoàng đế hạ cố tham dự. Cutudốp được thưởng huân chương Ghêoócghi hạng nhất, nhà vua tỏ ra hết sức trọng vọng ông, nhưng mọi người đều biết nhà vua bất bình với vị nguyên soái. Những nghi thức bề ngoài vẫn được giữ đúng lệ và nhà vua là người nêu gương đầu trong việc đó, nhưng ai nấy đều biết rằng ông già có lỗi và đã trở thành vô dụng. Trong buổi vũ hội, khi Cutudốp theo một tục lệ cũ thời Êcatêrina, ra lệnh đem đặt các quân kỳ cướp được của giặc dưới chân hoàng đế khi ngài bước vào phòng khiêu vũ, nhà vua nhăn mặt tỏ vẻ khó chịu và nói câu gì trong đó có người nghe mấy tiếng "lão kép hát già".


Ở Vinna nỗi bất bình của nhà vua đối với Cutudốp càng tăng thêm, đặc biệt là vì Cutudốp hiển nhiên không chịu hoặc không thể hiểu nổi ý nghĩa của chiến dịch sắp tới.


Sáng hôm sau, khi nhà vua nói với các sĩ quan được triệu đến rằng: "Các vị đã cứu thoát không riêng gì nước Nga: các vị đã cứu thoát cả châu Âu", thì mọi người ngay từ lúc ấy đã hiểu rằng cuộc chiến tranh chưa phải đã kết thúc.


Chỉ riêng một mình Cutudốp không muốn hiểu điều đó và công khai nói rằng một cuộc chiến tranh không thể cải thiện tình hình và làm tăng vinh quang của nước Nga, mà chỉ có thể làm cho tình hình sút kém đi và giảm bớt vinh quang của nước Nga hiện nay là lúc ông cho là đã đến tuyệt đỉnh. Ông ra sức chứng minh cho nhà vua thấy rõ rằng không thể nào tập hợp thêm được những binh lực mới, ông nói đến tình cảnh cơ cực của nhân dân, đến khả năng thất bại v.v...


Với một tâm trạng như vậy, lẽ tự nhiên vị nguyên soái chỉ có thể là một trở ngại kìm hãm cuộc chiến tranh sắp tới.


Để tránh xung đột với ông già, một lối thoát tự nó hiện ra cũng như ở Aostéclích và như ở thời kỳ đầu chiến dịch với Bacclai, là phải rút khỏi chân vị nguyên soái - không làm cho ông ta kinh động, không cho ông hay biết việc đó - cái bệ quyền hành mà ông ta đang đứng và trao lại cho bản thân hoàng thượng.


Với mục đích ấy, người ta dần dần cải tổ bộ tham mưu, bao nhiêu thực quyền của bộ tham mưu Cutudốp đều bị thủ tiêu và chuyển vào tay nhà vua. Tôn, Kônốpnítxưn, Yécmôlốp được giao những công vụ khác. Mọi người đều lớn tiếng nói rằng vị nguyên soái nay đã suy yếu lắm lắm và tình trạng sức khỏe của ông rất đáng lo ngại.


Sức khỏe của ông phải sa sút như vậy thì mới có thể chuyển cương vị của ông cho người thế chân. Và quả nhiên sức khỏe của ông sa sút thật.


Trước đây Cutudốp đã từ Thổ Nhì Kỳ đến Viện Tài chính ở Pêtécbua trưng tập dân binh, rồi sau đó đến nhậm chức ở quân đội, một cách tự nhiên, đơn giản và tuần tự, đúng vào lúc người ta cần đến ông; thì nay cũng vậy, khi vai trò của Cutudốp đã kết thúc, lại có một người mới, một người thích hợp, đến thay chân ông, cũng một cách tự nhiên, đơn giản và tuần tự như thế.


Chiến cuộc 1812, ngoài cái ý nghĩa của chiến tranh nhân dân vốn được lòng dân Nga nâng niu trìu mến, còn phải có một ý nghĩa khác nữa, ý nghĩa của một cuộc chiến tranh châu Âu.


Sau cuộc di chuyển của các dân tộc từ phương Tây sang phương Đông còn phải có một cuộc di chuyển của các dân tộc từ phương Đông sang phương Tây và cuộc chiến tranh này cần có một nhân vật mới có những thuộc tính, quan điểm và động cơ khác Cutudốp.


Alếchxanđrơ đệ nhất đối với việc di chuyển của các dân tộc từ phương Đông sang phương Tây và việc phục hồi lại biên giới các dân tộc, cũng cần thiết như Cutudốp cần thiết cho việc cứu sống và nêu cao vinh quang nước Nga.


Cutudốp không hiểu thế nào là châu Âu, là thế cân bằng, là Napôlêông. Ông không thể hiểu những cái đó được. Người đại diện của nhân dân Nga, sau khi quân thù đã bị tiêu diệt, nước Nga đã được giải phóng và đưa lên đến tuyệt đỉnh của vinh quang, không còn việc gì để mà làm nữa. Người đại diện của chiến tranh nhân dân chỉ còn một việc chết nữa mà thôi. Cho nên ông đã chết.


(còn tiếp)


Nguồn: Chiến tranh và Hòa bình, tập 3. Bộ mi, NXB Văn hc, 1-2007. Triu Xuân biên tp. In theo ln xut bn đu tiên tại Vit Nam năm 1961 và 1962 ca Nhà xut bn Văn hóa, tin thân ca NXBn hc. Nhng người dch: Cao Xuân Ho, Nh Thành, Trường Xuyên (tc Cao Xuân Huy) và Hoàng Thiếu Sơn.


www.trieuxuan.info


 







[1] Oh, mes braves, oh, mes bons, mes bons amis! Voilà des hommes! Oh mes braves, mes bons amis!




[2] Vua Henri IV muôn năm, nhà vua dũng cảm ấy muôn năm! Thật là một tay cừ khôi, có ba tài năng, là uống rượu, đánh nhau và lịch thiệp với phụ nữ (dân ca Pháp).




[3] Thành ngữ “thiêu hủy chiến thuyền” có nghĩa là đánh nước cờ liều, nếu không thành thì không còn lối thoát nào nữa.




[4] C’est pour me dire que Je n’ai pas rur quoi manger... Je puis au contraire vous fournir de tout dans le cas même où vous voudriez donnez des diners.




[5] Ce n’est que pour vous dire ce que je vous dis.



Mục lục:
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
21.
22.
23.
24.
25.
26.
27.
28.
29.
30.
31.
32.
33.
34.
35.
36.
37.
38.
39.
40.
41.
42.
43.
44.
45.
46.
47.
48.
49.
50.
51.
52.
53.
54.
55.
56.
57.
58.Phần Thứ Mười một
59.
60.
61.
62.
63.
64.
65.
66.
67.
68.
69.
70.
71.
72.
73.
74.
75.
76.
77.
78.Phần Thứ tám
79.
80.
81.Phần Thứ sáu
82.Lời Người biên tập và Lời Giới thiệu của Cao Xuân Hạo
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Tiêu sơn tráng sĩ - Khái Hưng 07.11.2019
Thầy lang - TADEUSZ DOLEGA - Mostowicz 07.11.2019
Sodoma & Gomora - Vlastimil Podracký 05.11.2019
Nhân mạng cuối cùng và đồng loại - Vlastimil Podracký 05.11.2019
Hiểm họa sắc vàng - Vlastimil Podracký 05.11.2019
Cơ may thứ hai - Constant Virgil Gheorghiu 05.11.2019
Những lớp sóng - Virginia Woolf 25.10.2019
Bảy đêm huyền thoại - Vũ Bằng 19.10.2019
Báu vật của đời - Mạc Ngôn 19.10.2019
Trả giá - Triệu Xuân 26.09.2019
xem thêm »