tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH

Công ty TNHH TM DV Green Leaf Việt Nam

Green Leaf VN - với hơn 400 xe du lịch từ 4 chỗ đến 50 chỗ, đời mới - là Công ty Dịch vụ vận chuyển hành khách hàng đầu Việt Nam! Luôn phục vụ khách hàng với phong thái và ý chí của người tài xế chuyên nghiệp. Chỉ tuyển dụng đầu vào tài xế có khả năng giao tiếp tiếng Anh đàm thoại. Tác phong, đồng phục chỉnh chu trong suốt thời gian phục vụ khách hàng. Các tài xế phải vượt qua chương trình đào tạo nghiêm ngặt về cách thức phục vụ khách hàng

 *Nhân viên chăm sóc khách hàng người Nhật luôn tạo sự yên tâm và tin tưởng cho khách hàng...

Khách thăm: 29490328
19.10.2010
Huỳnh Chí Viễn
The Beatles - Nửa thế kỉ, một huyền thoại

Lời mở


Năm 2010 là một năm đầy sự kiện đối với người hâm mộ của the Beatles. Nó đánh dấu sinh nhật lần thứ bảy mươi của tay trống Ringo Starr và huyền thoại John Lennon (1940-2010),  nửa thế kỉ của sự ra đời của một ban nhạc huyền thoại (1960-2010), bốn mươi năm ngày ban nhạc Beatles chính thức tan rã (1970-2010) và ba mươi năm kể từ ngày John Lennon, người thủ lĩnh tài năng của the Beatles bị ám sát (1980-2010). Không chỉ đơn thuần là một ban nhạc rock nổi tiếng, nhóm Beatles đã trở thành một trong những hiện tượng và biểu tượng văn hoá vô cùng độc đáo của thế kỉ 20. Tầm ảnh hưởng của âm nhạc Beatles đã vượt khỏi khuông khổ giải trí đơn thuần mà nó đã trở thành một thứ nghệ thuật nghiêm túc đầy tính nhân văn và sáng tạo. Về mặt xã hôi, âm nhạc của the Beatles là thứ thông điệp kêu gọi đấu tranh cho hoà bình và phá vỡ mọi rào cản chia cách con người.


 


Ở nhiều quốc gia, từ sau ngày John Lennon bị ám sát năm 1980, các fan trung thành của the Beatles đã tổ chức các lễ hội thường niên để tưởng niệm thần tượng của mình cũng như để cầu nguyện cho một thế giới không còn chiến tranh. Trong suốt nửa thế kỉ qua, âm nhạc của the Beatles đã chứng minh được chân lí: những gì có giá trị nghệ thuật chân chính thì sẽ tồn tại mặc cho sự đào thải khắc nghiệt của thời gian. Thật vậy, ngày nay những ca khúc của the Beatles xuất hiện ở khắp mọi nơi với nhiều hình thức khác nhau: từ những nhà hát thính phòng mang tính hàn lâm do những dàn đại hợp xướng và hoà tấu danh giá trình bày, đến những buổi diễn live sôi động trong các sân vận động chật cứng người của các nhóm rock cuồng nhiệt, từ những quán bar đầy mùi rượu và khói thuốc cho đến một góc nhà ga nào đó trong tiếng đàn guitar thùng của một chàng nghệ sĩ đường phố. Thậm chí, ca khúc của Beatles còn được NASA chọn làm thông điệp gửi ra ngoài vũ trụ để kết nối với những hành tinh khác. Cũng như những tác phẩm của Mozart, Beethoven hay Bach, âm nhạc của the Beatles chắc chắn sẽ vẫn còn giữ được giá trị bất hủ của mình trong thế kỉ 21.


 


Ở Việt Nam, mặc dù số lượng thính giả của the Beatles không nhiều như trên những nước khác, đội ngũ fan của tứ quái vẫn tồn tại và tạo nên một dòng chảy ngầm bên cạnh những trào lưu âm nhạc khác. Họ vẫn có những buổi họp mặt thường niên, những diễn đàn để cùng nhau chia sẻ thông tin và  tổ chức cả những buổi biểu diễn thứ âm nhạc mà mình say mê. Tuy nhiên, những người hâm mộ ở Việt Nam vẫn còn thiếu một ấn phẩm văn hoá chính thức và có chất lượng về the Beatles. Ngoài hai tựa sách về Beatles mà tác giả Cao Xuân Thành đã xuất bản những năm 1990, đã gần 20 năm nay, người hâm mộ vẫn chờ đợi một cuốn sách nghiêm túc và đầy đủ thông tin về những thần tượng của mình. Nhân dịp kỉ niệm 50 năm ngày thành lập band nhạc the Beatles và 30 năm ngày mất của John Lennon, nhóm chúng tôi gồm bốn người bạn thuộc nhiều trình độ, lứa tuổi và nghề nghiệp khác nhau xin hân hạnh giới thiệu với người yêu nhạc cuốn : The Beatles- nửa thế kỉ, một huyền thoại như một cách bày tỏ tình yêu của mình đối với the Beatles. Hi vọng cuốn sách nhỏ này sẽ làm được một nhiệm vụ lớn: kéo những người yêu nhạc Beatles trên khắp mọi miền đất nước xích lại gần hơn với nhau cũng như nó đã kéo chúng tôi, những người làm sách lại bên nhau.


TP. Hồ Chí Minh, 9-2010


 Huỳnh Chí Viễn


 


Hãy tưởng tượng


(dịch từ ca khúc Imagine của John Lennon)


 


Hãy tưởng tương thiên đàng không có thực


Cứ thử xem, nào có khó gì đâu


Chỉ có trời xanh và mây trắng trên đầu


Dưới long đất, địa ngục là ảo tưởng


 


Hãy hình dung cảnh mọi người tận hưởng


Cuộc sống ấm no, hạnh phúc, hoà bình


 


Hãy tưởng tượng rằng chẳng có những giới ranh


Giữa các quốc gia không còn chém giết


Một thế giới đại đồng, một tình than thắm thiết


Tôn giáo sẽ không còn, bạn có nghĩ như tôi?


 


Hãy hình dung ra cảnh ở khắp nơi nơi


Loại người sống cho ngày mai hi vọng


 


Bạn vẫn bảo tôi là người mơ mộng


Nhưng những kẻ mộng mơ nào chỉ có mình tôi


Hãy nhập bọn đi, bạn sẽ thấy niềm vui


Trong thế giới mọi người đều như một


 


Của cải, bạc tiền, tranh giành, bóc lột


Nguồn gốc của long tham ích kỉ đến tận cùng


Hãy cùng nhau ta góp tấm long chung


Xây dựng một tình anh em tri kỉ


 


Tôi là kẻ mộng mơ như mọi người thường nghĩ


Nhưng trên đời nào phải có mình tôi


Hãy nhập hội đi, bạn sẽ có niềm vui


Trong thế giới mọi người đều là một.


 


TP HCM 8/4/2010


 


Huyền thoại Liverpool- The Beatles.


Ngày nay, hiếm có người nào có thể bảo rằng chưa nghe đến cái tên the Beatles hoặc chưa nghe một bài hát nào của nhóm. Mặc dù đã hơn 30 năm kể từ ngày nhóm nhạc vĩ đại nhất thế giới này tan rã nhưng âm nhạc của Beatles vẫn luôn sống mãi trong lòng người hâm mộ không phân biệt tuổi tác, màu da và tiếng nói. Cùng với đội bóng đá nổi danh, nhóm Beatles luôn là hình ảnh biểu tượng và niềm tự hào của người dân thành phố cảng miền trung tây nước Anh này.


 


Nếu như mọi câu chuyện cổ tích hoặc huyền thoại đều được bắt đầu từ “Ngày xửa ngày xưa” thì huyền thoại về the Beatles cũng được bắt đầu như thế. “Ngày xửa ngày xưa, tại thành phố cảng Liverpool của xứ sở sương mù có bốn chàng trai trẻ đam mê nhạc rock and roll. Một ngày nọ, John Lennon, chàng trai thông minh và nổi loạn nhất trong bọn nằm mơ thấy một cụ già bước ra từ một chiếc bánh nướng bị cháy sém. Cụ già bảo với John rằng: “Từ nay các con sẽ là “the Beetles” với một chữ “A”. Hãy lên đường và chinh phục thế giới!” Và thế là từ đó, bốn chàng trai với cái tên Beatles bắt đầu chinh phục hàng triệu trái tim của người hâm mộ trên toàn thế giới không phải bằng súng ống mà bằng những cây đàn guitar và những giai điệu ngọt ngào.


 


Sự thật thì thành công không đến với Beatles một cách nhanh chóng và dễ dàng đến như vậy. Trước khi đạt được đến đỉnh cao của vinh quang, John, Paul, George và Ringo, những chàng trai trẻ thuộc tầng lớp lao động nghèo ở Liverpool đã phải chơi nhạc cật lực suốt “8 ngày một tuần” tại những quán bar khu đèn đỏ thành phố Hamburg và bị hầu hết các hãng đĩa từ chối trước khi gặp được vị cứu tinh Brian Epstein, người đã nhìn thấy được tiềm năng của nhóm. Tài năng của nhóm đã không phụ lòng tin của những người dẫn dắt. Album đầu tay Please, Please Me của nhóm với phong cách âm nhạc sôi động và tài viết nhạc tuyệt vời đã đứng đầu bảng xếp hạng tại Anh năm 1963. Và dường như từ đó trở đi, những gì qua tay the Beatles cũng đều biến thành vàng cả. Sau khi cả ba ca khúc “From Me to You”, “She Loves You” và “I Want Hold Your Hand” đều đạt hạng nhất ở Anh, nhóm bắt đầu nghĩ đến việc tần công thị trường âm nhạc lớn nhất thế giới ở Mỹ, điều mà chưa có nhóm nhạc Anh nào trước đây từng nghĩ đến.


 


 Đầu năm 1964, khi tứ quái thành phố Liverpool lần đầu tiên đặt chân lên xứ sở của nhạc rock and roll, cả nước Mỹ lập tức bị chinh phục. Đến giữa năm 1964, nhóm có đến 12 ca khúc nằm trong top 100 Billboard trong đó có 5 ca khúc nằm trong top ten. Cả nước Mỹ lên cơn sốt với the Beatles. Thành công của nhóm đã mở đường cho các nhóm nhạc Anh khác như Rolling Stones, Kinks, Gerry and the Pacemakers đổ bộ vào nước Mỹ tạo nên làn sóng “British Invasion” của những năm 60. Từ năm 1964 đến năm 1966, nhóm Beatles tận hưởng thành công với những album mang đậm chất rock and roll cùng với hai bộ phim ca nhạc “A Hard Day’s Night” và “Help!”. Những tưởng câu chuyện cổ tích về nhóm  Beatles có thể kết thúc tại đây với một kết thúc có hậu như bao câu chuyện cố tích khác. Nhưng không…


 


Năm 1966, trong một cuộc trả lời phỏng vấn, John Lennon đã bạo mồm tuyên bố rằng nhóm Beatles còn nổi tiếng hơn cả chúa Jesus. Lập tức một phong trào chống lại Beatles bùng nổ trên khắp thế giới, chủ yếu tại Mỹ, Philipine và Nhật. Những tín đồ thiên chúa giáo quá khích biểu tình đòi các đài phát thanh ngưng phát nhạc của nhóm. Những album, poster của bốn chàng trai từng được yêu quí giờ đây bị mang chất đống để đốt. Nguy hiểm hơn cả là các buổi diễn live của họ luôn bị hăm doạ bởi các thành viên của các phong trào chống đối. Sự việc nghiêm trọng đến mức, John Lennon phải xuất hiện trên các phương tiện truyền thông để đính chính lại phát biểu của mình và sau buổi diễn tại công viên Candlestick, San Francisco, nhóm Beatles tuyên bố sẽ không bao giờ đi tour lưu diễn nữa.


 


Tuy nhiên sự rút lui của nhóm không đồng nghĩa với sự đầu hàng. Thời gian không phải bận bịu với việc di tour, nhóm giam mình trong phòng thu để thử nghiệm với những âm thanh mới và hoàn thiện khả năng sáng tác của mình. Album Revolver ra đời cuối năm 1966 và đặc biệt là album mang tính cách mạng  Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band” năm 1967 đã đánh dấu sự lột xác hoàn toàn về mặt âm nhạc cũng như hình tượng của nhóm Beatles. Giã từ những cái đầu nấm ngộ nghĩnh cùng với bộ vest đen, bốn chàng trai của Beatles xuất hiện trên bìa đĩa “Sgt Pepper.” với những bộ ria mép, mái tóc dài và cặp kính gọng tròn nổi tiếng của Lennon. Âm nhạc của họ cũng không còn đơn giản là “She loves you yeah yeah yeah!” nữa. Nhóm bắt đầu quan tâm hơn về những vấn đề tôn giáo, chính trị và xã hội. Mỗi thành viên bắt đầu thể hiện cái tôi và tài năng của mình một cách rõ nét hơn qua phong cách sáng tác. John Lennon càng cay cú, mỉa mai và nổi loạn với những ca khúc mang phong cách rock. Paul McCartney thể hiện tình yêu nồng nàn qua những bản ballad giàu chất thơ trong khi đó George Harrison đắm mình trong không gian huyền bí của phương Đông qua tiếng đàn sitar kì ảo. Tiếc thay, khi các thành viên tìm thấy được cái tôi của mình thì danh vọng cũng như tình bạn của nhóm Beatles không còn đủ sức mạnh để kết dính họ với nhau. Sự rạn nứt bắt đầu xảy ra giữa các con bọ.


 


Giai đoạn 1967-1968 là giai đoạn không suôn sẻ chút nào đối với Beatles. Bắt đầu bằng cái chết đột ngột của ông bầu Brian Epstein, người dẫn dắt và góp phần tạo nên huyền thoại của nhóm Beatles, nhóm bắt đầu có dấu hiệu mất phương hướng trong việc tự quản lí. Các dự án về bộ phim truyền hình Magical Mystery Tour cũng như công ty đa chức năng Apple đều thất bại nặng nề. Mâu thuẫn cá nhân cùng với những ảnh hưởng do ma tuý gây nên cũng góp phần đào sâu thêm hố ngăn cách giữa các thành viên của nhóm. Tuy nhiên về mặt âm nhạc, Beatles vẫn giữ được vị trí đầu đàn của mình. Album đôi the Beatles với bìa đĩa màu trắng tuyền ra đời năm 1968 đã thể hiện được tài năng của mỗi thành viên trong nhóm ở mức cao nhất.


 


Từ năm 1969, nguy cơ tan rã của Beatles ngày càng lộ rõ hơn khi John Lennon để cho người vợ Nhật của mình là Yoko Ono xen vào quá nhiều chuyện nội bộ của nhóm. Điều này đã làm cho ba thành viên còn lại, đặc biệt là Paul McCartney không vừa lòng. Hơn nữa mỗi con bọ đều có những dự án riêng cho mình. Cái tên Beatles một thời mang đến vinh quang cho cả nhóm giờ như con tàu đang chìm dần và các thuỷ thủ trên tàu tìm mọi cách để thoát thân. Sau khi hoàn tất hai album Abbey Road và Let It Be cũng như cùng nhau biểu diễn lần cuối cùng với tư cách một nhóm nhạc trên nóc toà nhà Apple, nhóm Beatles quyết định chia tay đường ai nấy đi bỏ mặc sự tiếc nuối của hàng triệu Fan (người hâm mộ) và những hợp đồng béo bở đầy hứa hẹn.


 


Sau khi tan rã, các thành viên của nhóm đều ít nhiều đạt được những thành công với tư cách những nghệ sĩ solo nhưng các Fan (người hâm mộ) của nhóm vẫn nuôi hi vọng một ngày nào đó bốn con bọ lừng danh sẽ tiếp tục đàn hát với nhau như thưở nào cho đến khi những viên đạn oan nghiệt của Mark Chapman đã kết liễu cuộc đời của John Lennon vào một đêm cuối năm 1980 khi anh vừa tròn 40. Cả thế giới bàng hoàng trước sự mất mát quá to lớn của âm nhạc. John Lennon không chỉ là một nghệ sĩ nhạc rock, một Beatles, anh còn là một người anh hùng sẳn sàng đấu tranh vì hoà bình của nhân loại và vì một thế giới công bằng và tốt đẹp hơn. Và khi mọi hi vọng về một cuộc tái hợp dường như đều tắt ngấm, năm 1995 tin mừng cuối cùng cũng đã đến với các fan của Beatles khi ba thành viên còn lại của nhóm đã dẹp mọi hiềm khích cá nhân để cùng nhau thu âm hai ca khúc dở dang của John Lennon là “Free As the Bird” và “Real Love” cũng như cùng nhau hoàn thành bộ phim tài liệu dài hơn 10 tiếng đồng hồ cho đài BBC mang tên “the Beatles Anthology”. Một lần nữa, huyền thoại Beatles đã chứng minh được sự bất diệt của mình trước mọi thử thách của thời gian.


 


Ngày nay, khi đến Liverpool, du khách hiếm khi bỏ lỡ cơ hội đi tham quan bảo tàng Beatles hoặc chiêm ngưỡng bức tượng đồng hình bốn thành viên của nhóm trên bến cảng thành phố. Và cho dù bạn vừa đặt chân xuống phi trường quốc tế John Lennon hoặc rảo bước trên những con đường mang tên các thành viên của nhóm hoặc nhấm nháp một li rượu trong quán Cavern Club nơi nhóm Beatles đã từng chơi nhạc thưở hàn vi, nếu bạn hỏi bất kì một người dân Liverpool nào về nhóm Beatles, họ sẽ kể cho bạn nghe về những người con ưu tú của thành phố với nụ cười thân thiện pha lẫn hãnh diện trên môi.


 


 


Điều gì đã tạo nên sức mạnh phi thường của âm nhạc the Beatles?


Trong thế kỉ hai mươi, nhạc pop rock trở thành một phần không thể thiếu của văn hoá phương Tây. Nếu muốn liệt kê tất cả những ban nhạc hoặc ca sĩ nổi tiếng từ thập niên 50 cho đến ngày hôm nay chỉ ở Anh và Mỹ, có lẽ bạn sẽ có một cuốn danh bạ dày hơn cả cuốn danh bạ điên thoại thông thường. Trong số họ, những ngôi sao được tôn xưng là huyền thoại cũng đến vài trăm. Vậy mà cho đến tận ngày nay, chưa có một ban nhạc nào được tôn vinh một cách long trọng và toàn diện như ban nhạc của bốn chàng trai trẻ xuất than từ giai cấp công nhân thành phố Liverpool, Anh Quốc với tên gọi the Beatles. Nếu nói về thời gian tồn tại, họ không phải là nhóm nhạc tồn tại lâu nhất. Bắt đầu nổi tiếng năm 1963 và tan rã vào năm 1970, nhóm the Beatles có tuổi thọ còn thua xa những nhóm cạnh tranh trong thời kì đó vẫn còn sung sức đến hiện nay như Rolling Stones hay Bee Gees. Còn nếu nói về số lượng ca khúc sáng tác, với chưa tới hai trăm ca khúc được viết chung, the Beatles cũng không phải là quán quân về phương diện này. Về mặt phức tạp và điêu luỵên trong việc chơi nhạc, Beatles không phải là đối thủ của những Led Zeppelin hay Pink Floyd . Nói về scandals, nhóm Beatles chỉ xứng đáng theo đuôi rất rất nhiều nhóm nhạc hay ca sĩ sau này, những kẻ lắm tài nhiều tật chủ yếu thu hút công chúng bằng những trò quái đản hơn là tài năng thực sự. Vậy mà họ, những chàng trai đến từ Liverpool đã làm được điều tất cả những ban nhạc khác không làm được: the Beatles là một trong những hiện tượng văn hoá quan trọng và độc đáo nhất của thế kỉ 20. Vậy điều gì đã làm nên sự thành công vượt trên tất cả mọi thứ của nhóm Beatles? Đó chính là tính cách mạng trong âm nhạc của nhóm Beatles. Từ khi nhóm Beatles ra đời, nhạc pop không còn là một thứ nhạc giải trí bình thường mà trở thành một loại hình nghệ thuật thực sự. Hãy cùng nhau phân tích sự thay đổi của dòng chảy văn hoá đương đại dưới sự ảnh hưởng của the Beatles để thấy được tầm vĩ đại của ban nhạc này.


 


Âm nhạc nối liền hai bờ Đại Tây Dương.


Năm 1956, cả nước Mỹ lên cơn sốt bởi một chàng trai trẻ với cái tên Elvis Presley. Với mái tóc chải ngược về phía sau, cây đàn guitar khoác hờ trên vai, những cái lắc hông gợi tình và giọng ca rực lửa, Elvis Presley khiến giới trẻ điên đảo và những phụ huynh đứng đắn lên cơn đau tim vì tức giận qua phần trình diễn ca khúc “Heartbreak Hotel” trên show truyền hình tạp kĩ của Ed Sullivan. Thứ âm nhạc kích động mang tên rock and roll ra đời từ khi đó. Rock and roll là biểu tượng của sức sống trẻ, sự khao khát được tự do yêu đương và tự do thể hiện chính bản thân mình, vượt khỏi mọi sự ràng buộc của xã hội. Đối với những người thế hệ trước, rock and roll là một sự sa đoạ về đạo đức không hơn không kém. Thứ nhất, đó là thứ nhạc giải trí rẻ tiền của người da đen, những kẻ nô lệ tôi tớ trước kia của dân da trắng. Tuy rằng dân da đen đã được tự do, nhưng trong mắt giới trung lưu và thượng lưu da trắng, họ vẫn là những công dân hạng hai. Trên xe bus, trong rạp hát và những nơi công cộng khác, người da đen đều bị cách li khỏi người da trắng như thể họ là một thứ bệnh dịch. Làm sao các quí ông quí bà da trắng có thể chịu được khi con cái của họ say mê và bắt chước hát theo loại nhạc hạ cấp đó được. Thứ hai, rock and roll khơi dậy những ham muốn mang tính bản năng nhất. Nó khiến những thanh niên nam nữ ngoan đạo và vâng lời cha mẹ trốn những buổi lễ ở nhà thờ mà quây quần với nhau cùng nhảy múa theo điệu nhạc cuồng dại. Trong mắt nhiều nguời thủ cựu, rock and roll là thứ nhạc của quỉ dữ cám dỗ và làm sa đoạ con người. Hãy nhìn anh chàng Elvis trên TV kia, trước bao nhiêu cặp mắt như thế mà anh ta dám lắc mông của mình một cách khiêu khích. Còn gì mất mặt hơn, còn gì xấu hổ hơn thế nữa? Nhưng cũng như nhiều điều hiển nhiên khác, cái gì càng bị cấm đoán thì nó càng được khao khát. Mặc cho những định kiến bất công dành cho nó bởi xã hội cổ hủ, nhạc rock and roll vẫn phát triển mạnh mẽ trên khắp nước Mỹ như một lời thách thức. Và sự phát triển của rock and roll không dừng lại ở đó.


 


Ở bên kia Đại Tây Dương, nước Anh bảo thủ trên lục địa châu Âu già cỗi cũng chuyển mình trước sự ảnh hưởng của rock and roll. Những thuỷ thủ tàu viễn dương và những lính Mỹ đồn trú tại Anh sau thế chiến thứ hai là những kẻ đã mang thứ âm nhạc kích động này theo bên mình như một đặc sản của quê hương. Là một thành phố cảng, Liverpool đón nhận nhạc rock and roll một cách nồng nhiệt. Những cái tên như Cliff Richard, Donnie Logan hay nhóm Shadows trở thành niềm tự hào của người Anh về nhạc rock. Tuy nhiên ở quê hương của nhạc rock and roll, những ngôi sao của Anh vẫn không gây được một ấn tượng nào mạnh mẽ. Họ vẫn là những bản sao không hoàn hảo của Elvis Presley, Chuck Berry hay Jerry Lee Lewis. Cho đến khi nhóm Beatles ra đời.


 


Đúng vậy, khi hàng ngàn fan (người hâm mộ) đứng chen nghẹt sân bay JFK để đón bốn chàng trai trẻ tuổi từ Liverpool đến nứơc Mỹ lần đầu tiên và hơn 73 triệu người dán mắt vào TV để xem buổi diễn của nhóm nhạc Anh này trong chương trình tạp kĩ Ed Sullivan show năm 1964, người Anh đã chứng tỏ cho nước Mỹ biết rằng, rock and roll đã không còn là độc quyền của dân Yankee nữa. Người Anh đã tạo ra thể loại rock and roll của họ, thậm chí còn mạnh mẽ và lôi cuốn hơn cả rock and roll của nước Mỹ. Vậy sự hấp dẫn của thể loại rock and roll của Anh nằm ở đâu?


 


Sức mạnh của sự đoàn kết:


“So với Elvis thì cá nhân mỗi người chúng tôi không thể nào bằng được. Nhưng khi bốn chúng tôi hợp lại, Elvis đành phải đầu hàng!” Đó là lời tuyên bố của John Lennon, thủ lĩnh nhóm Beatles khi được so sánh với Elvis Presley trong một cuộc phỏng vấn năm 1964. Thật vậy, thành công của Beatles chính là sức mạnh của tập thể đoàn kết. Nếu trước khi the Beatles ra đời, khái niệm một ban nhạc cùng chia sẻ với nhau mọi việc từ việc sáng tác, hoà âm, chơi nhạc và hát với nhau hoàn toàn chưa có. Thường thì một số nhạc sĩ sẽ được đặt hàng để viết một số ca khúc cho một ca sĩ nào đấy, sau đó ca sĩ đó sẽ thu âm bài hát với sự giúp sức của ban nhạc đệm trong phòng thu. Và nếu có biểu diễn trến sân khấu thì ban nhạc một là sẽ đứng phía sau tấm màn sân khấu hoặc đứng lùi hẳn về phía sau so với ca sĩ. Nói một cách ngắn gọn, tác giả, ca sĩ và ban nhạc đệm là ba thành phần tách rời nhau trong nhạc rock thời đó. Đối với the Beatles thì khác, những thành viên trong ban nhạc cùng viết ca khúc với nhau. Ca từ trong những bài hát của họ có thể ngô nghê và không trao chuốt bằng những nhạc sĩ chuyên nghiệp nhưng nó trong sáng hơn, tự nhiên hơn và có nét riêng đặc sắc hơn. Vì cùng nhau chơi nhạc nên việc trình diễn của họ ăn ý hơn, hoà điệu hơn. Vì là bạn bè than thiết với nhau từ thời niên thiếu, các thành viên của nhóm Beatles dường như hiểu ý nhau rất rõ trong việc phối bè sao cho thật hoà quyện với giọng hát chính. Và trong nhóm, ai cũng có thể là ca sĩ chính cả, kể cả tay trống. Ranh giới giữa nhạc công và ca sĩ bị xoá nhoà vì nhạc công cũng là ca sĩ.. Với tuổi đời chỉ mới đôi mươi, bộ tứ Beatles mang lại sức trẻ sôi nổi cho những buổi diễn. Họ đùa giỡn với nhau trên sân khấu, chọc ghẹo khan giả và luôn luôn cười thật tươi. Nhìn tổng thể, sức hấp dẫn của nhóm Beatles được thể hiện toàn diện với hình thức những chàng trai trẻ sung sức, nói lên tiếng nói của chính bản thân mình một cách thân thiện và tươi trẻ. Có thể nói tất cả những ban nhạc tự sáng tác và tự chơi nhạc của mình sau này đều nợ nhóm Beatles một lời cảm ơn vì nếu không có Beatles, họ đã không có được những gì mình có.


 


 


 


Sức mạnh của các chiến dịch ăn theo


Có thể nói, góp phần rất quan trọng trong việc đưa the Beatles vượt qua mọi rào cản để trở thành số một thế giới là công lao cực kì to lớn của ông bầu Brian Epstein. Mặc dù chơi nhạc hay, nhóm Beatles vẫn không phải là những nhà kinh doanh với tầm nhìn rộng lớn có thể vạch ra một kế hoạch chinh phục thế giới hoàn hảo. Chính ông Brian Epstein đã đưa nhóm Beatles ra khỏi những quán bar tăm tối đầy mùi rượu và thuốc lá ở Liverpool để đặt họ vào những khách sạn sang trọng nhất trên thế giới, thậm chí vào cả điện Buckingham của nữ hoàng Anh để nhận huy chương MBE (Members of the British Empire). Chính ông Brian Epstein đã xây dựng nên hình tượng những con bọ với mốt tóc moptop nổi tiếng và những bộ veston lịch lãm. Để chinh phục được nhiều tầng lớp khán thính giả khác nhau, bộ cánh nổi loạn áo khoác da và quần jean bạc phếch được thay thế bằng những bộ vest thanh lịch. Dưới tài phù phép của ông Epstein, nhóm Beatles nhìn vừa đứng đắn vừa năng động, giống những chàng sinh viên trí thức biết chơi nhạc hơn là những nhạc công quán rượu nhếch nhác. Điều này khiến cho các bậc phụ huynh yên tâm hơn khi con mình mua đĩa của nhóm Beatles. Cũng chính ông Epstein đã dốc tiền túi mua hết những đĩa đơn phát hành đầu tiên của nhóm để bài “Love Me Do” lọt vào bảng xếp hạng ở vị trí 17, một vị trí tuy khiêm tốn nhưng cũng đủ để cho mọi người chú ý đến nhóm. Với tài ngoại giao tuyệt vời của mình, ông Epstein không bỏ lỡ bất cứ cơ hội nào để quảng bá tên tuổi của nhóm Beatles trong và ngoài nước. Và khi the Beatles chinh phục được nước Mỹ, đầu óc kinh doanh của ông Epstein đã mách bảo cho ông biết rằng tất cả những gì có tên Beatles đều đồng nghĩa với hai chữ “lợi nhuận”. Thế là hàng ngàn  sản phẩm mang tên Beatles lần lượt ra đời, từ tóc giả Beatles, kẹo chewing gum Beatles, nhãn vở Beatles, cho đến kem đánh răng và quần lót phụ nữ có in hình nhóm Beatles. Trong thời gian cơn cuồng Beatles lên đến đỉnh điểm từ giữa năm 1963 đến cuối năm 1964, có hàng triệu thương phẩm ăn theo Beatles đựoc bán ra với lợi nhuận thu được lên đến sáu số không, một kỉ lục thương mại ăn theo giải trí mà chưa ai có thể phá được, kể cả Elvis Presley. Sự nhạy bén trong kinh doanh đã biến tài năng âm nhạc của Beatles thành “con gà đẻ trứng vàng” đúng nghĩa.


 


Sức mạnh của sự cách tân và cải tiến trong nghệ thuật


 Nếu nhìn lại cả giai đoạn cao trào của cơn Beatlemania một cách công bằng, những fan âm nhạc khó tính sẽ lên tiếng phê phán sự dễ dãi của những nguời thần thánh hoá nhóm Beatles vì xét cho cùng, ngoài sự đoàn kết gắn bó, sự trẻ trung sôi nổi, và sự đỡ đầu của một ông bầu thông minh, nhóm Beatles thời kì 63-65 vẫn chưa xứng đáng được xem như một huyền thoại. Thật vậy, mặc dù các ca khúc của Beatles thời gian đó có giai điệu hay và dễ thuộc, hầu hết chúng đều không có một chiều sâu nghệ thuật để tồn tại mãi mãi với thời gian. Với sức ép của thị trường và thời khoá biểu sát sao của những chuyến lưu diễn bất tận, những sáng tác của Beatles của Beatles thời kì đầu gói gọn trong công thức thương mại: sôi động, kích thích đôi chân nhún nhảy, không dài quá ba phút, phối âm đơn giản với guitar, trống, bass và nói về tình yêu của tuổi teen. Nói tóm lại, nhóm Beatles trong thời kì đầu là một ban nhạc thị trường đúng nghĩa, tạo ra thị trường và chịu sự chi phối của thị trường do chính mình tạo ra.


 


Rất may mắn cho nhóm Beatles và dĩ nhiên là cũng rất may mắn cho những fan thực sự của nhóm, the Beatles không phải là những nhạc sĩ, ca sĩ thị trường vì lẽ dĩ nhiên, nếu họ thuộc về thị trường, họ sẽ bị chính thị trường đào thải khi có một làn sóng khác mạnh hơn cuốn qua. Vậy mà trong hơn nữa thế kỉ nay, cái tên the Beatles vẫn đứng vững vàng trứơc bao nhiêu thay đổi của các trào lưu âm nhạc. Điều kì diệu đó là do chính dộng lực luôn làm mới mình của những nghệ sĩ chân chính.


 


Không vừa lòng với thành công do tên tuổi mình tạo ra, những con bọ Beatles luôn trăn trở dể cải tiến chính mình. Việc đó bắt nguồn tự sự cạnh tranh lành mạnh giữa hai tay sáng tác chính John Lennon và Paul McCartney. Từ việc viết ca khúc chung với nhau, cả hai tách riêng làm việc để tạo ra những tác phẩm mang đậm tính cá nhân hơn. Khi đã quá ngán ngẩm với những “She loves you yeah yeah yeah” hay “I wanna hold your hand”, John và Paul bắt đầu viết những ca khúc sâu sắc nói về nỗi cô đơn của con người, ảnh hưởng của thế giới vật chất đối với đời sống tâm linh hay lời mỉa mai châm biếm những thói hư tật xấu trong xã hội và trên tất cả, sự đấu tranh cho quyền tự do của con người trên khắp mọi nơi trên thế giới. Cá tính đặc trưng của từng thành viên được thể hiện rõ qua từng tác phẩm riêng. John luôn cay đắng, châm biếm và rất thích chơi chữ với thể loại rock thô ráp, mạnh mẽ. Paul thì nhẹ nhàng bay bổng và lãng mạn với những bản tình ca đẹp như thơ. Còn George Harrison, tuy không đóng góp nhiều như John và Paul, cũng tạo được dấu ấn rất riêng bằng những ca khúc mang đậm chất thiền và triết lí phương đông qua giai điệu mang âm hưởng Ấn Độ. Chính sự cạnh tranh bên trong đã khiến cho nhóm Beatles trở nên hấp dẫn và đa dạng hơn. Sự trải nghiệm cuộc sống và tâm hồn nghệ sĩ đã giúp cho những ca khúc của nhóm giai đoạn 1966-1969 mang đậm tính nhân văn và chiều sâu cảm xúc.


 


Sự cách tân trong nội dung ca từ đã dẫn đến sự thay đổi trong phương thức biểu diễn và thu âm. Những phối âm đơn giản do trống, bass và guitar mang đến đã không còn đủ sức để truyền tải nội dung ngày càng phức tạp của ca từ. Chính vì lí do đó mà nhóm không ngừng tìm kiếm những âm thanh mới. Việc ngừng lưu diễn hoàn toàn để tập trung vào thu âm những ca khúc chất lượng là một bước ngoặc quan trọng trong cuộc cách mạng Beatles. Với sự lao động nghệ thuật nghiêm túc, nhóm Beatles đã tạo nên những siêu phẩm âm nhạc như Revolver (1966), Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band (1967) và Abbey Road (1969). Không để mình bị bó buộc vào thể loại rock and roll đơn điệu, nhóm Beatles sử dụng khá nhiều thể loại nhạc khác nhau như folk, country, blues, jazz, cabaret, reggae, heavy rock, nhạc điện tử và thậm chí là nhạc dân gian của Ấn Độ để hoà âm và phối khí với nhiều nhạc cụ khác nhau từ dàn nhạc hoà tấu cổ điển cho đến những thiết bị âm thanh hiện đại nhất thời bấy giờ như Mellotron hay bộ tổng hợp âm Moog. Thậm chí những thứ thông dụng trong đời sống như hộp diêm, lược chải tóc, giấy hay nước cũng được nhóm sử dụng để tạo hiệu ứng trong âm nhạc. Và nếu như công lớn giúp đưa tên tuổi của Beatles trở thành một nhãn hiệu thương mại quốc tế thuộc về ông Brian Epstein, công lao nâng cấp nghệ thuật và sang tạo của Beatles chắc chắn phải thuộc về ông George Martin, thầy phù thuỷ đứng sau những tác phẩm ghi âm của nhóm. Chỉ có ông Martin mới có đủ kiên nhẫn và niềm tin để biến những ý tưởng điên rồ xuất phát từ trí tưởng tượng phong phú của John Lennon thành hiện thực. Chỉ có ông Martin mới có khả năng chiều lòng Paul thuê cả dàn nhạc giao hưởng vào chỉ để chơi 25 giây trong đoạn nối của ca khúc “A Day in the Life”. Và cũng chỉ có ông  Martin mới đồng ý cho George Harrison mang những nhạc công Ấn Độ vào hoà tấu với dàn nhạc dây cổ điển phương Tây trong những tác phẩm của mình. Tóm lại, chính ông Martin là người lắng nghe, thấu hiểu và tìm mọi cách thực hiện bằng được những yêu sách “không giống ai” của nhóm Beatles trong việc thu âm. Vì không biết đọc và viết nhạc nên những yêu cầu về phối khí của John, Paul hay George đều rất mơ hồ. Họ chỉ có thể nói được những cảm nhận mà họ có được. Ví dụ như John đã từng đòi hỏi rằng: “người nghe phải ngửi được mùi của bột mạt cưa và kim tuyến khi nghe bài hát Being for the Benefit of Mr. Kite như đang ở trong một rạp xiếc thực thụ.” Với những nhà sản xuất khác, yêu sách đó có thể bị bác bỏ, nhưng đối với ông George Martin, mỗi đòi hỏi là một thử thách và ông luôn tìm cách giúp nhóm hoàn thành ý nguyện của mình. Chính sự cầu tiến và nghiêm túc trong công vịêc khiến cho âm nhạc của Beatles luôn đa dạng về âm sắc và quyến rũ về giai điệu.


(còn tiếp)


Nguồn: The Beatles - Nửa thế kỉ, một huyền thoại. Khảo luận của Huỳnh Chí Viễn. NXB Văn học sắp xuất bản- Sách đã phát hành từ tháng 11-2010.


 


 


 

bản để in
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
John Adam, Jr. - Tư liệu 13.09.2019
Nhà báo, nghệ sỹ nhiếp ảnh Lâm Hồng Long - Trần Mai Hưởng 12.09.2019
Tuyển tập Đạm Phương Nữ Sử (13) - Đạm Phương Nữ Sử 11.09.2019
Tuyển tập Đạm Phương Nữ Sử (12) - Đạm Phương Nữ Sử 11.09.2019
1954-1975: Quốc tế đã công nhận hai nhà nước Việt Nam như thế nào - Tư liệu sưu tầm 10.09.2019
Bùi Thế Mỹ viết về văn Tản Đà - Tư liệu 02.09.2019
Hùn một tài liệu vào việc kỷ niệm nhà đại học giả Trương Vĩnh Ký - Huỳnh Thúc Kháng 02.09.2019
Di chúc Hồ Chí Minh: Những nghi vấn đặc ra từ văn bản - Nguyễn Thị Từ Huy 02.09.2019
Khái niệm “Hán Nhân” và “Hán Tộc” mới hình thành đầu Thế kỷ XX - Tư liệu 02.09.2019
Nhìn lại lịch sử: Thư của Hồ Chí Minh gửi TT Mỹ/ Phương châm hiếu hòa, đối thoại và "ngũ tri" với các nước lớn - Nhiều tác giả 30.08.2019
xem thêm »