tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH

Công ty TNHH TM DV Green Leaf Việt Nam

Green Leaf VN - với hơn 400 xe du lịch từ 4 chỗ đến 50 chỗ, đời mới - là Công ty Dịch vụ vận chuyển hành khách hàng đầu Việt Nam! Luôn phục vụ khách hàng với phong thái và ý chí của người tài xế chuyên nghiệp. Chỉ tuyển dụng đầu vào tài xế có khả năng giao tiếp tiếng Anh đàm thoại. Tác phong, đồng phục chỉnh chu trong suốt thời gian phục vụ khách hàng. Các tài xế phải vượt qua chương trình đào tạo nghiêm ngặt về cách thức phục vụ khách hàng

 *Nhân viên chăm sóc khách hàng người Nhật luôn tạo sự yên tâm và tin tưởng cho khách hàng...

Khách thăm: 28948985
Lý luận phê bình văn học
14.10.2008
Georg Wilhelm Friedrich Hegel
Mỹ học Hegel (25)

Tính cách nhân vật.


Chúng ta đã xuất phát từ những sức mạnh có tính phổ biến và từ bản chất của hành động. Muốn thể hiện tích cực các sức mạnh này cần một cá tính nhân tính ở đấy chúng đóng vai một khát vọng làm con người lay chuyển. Nội dung khái quát của những sức mạnh này cần phải có một tính tinh thần cụ thể và xuất hiện ở từng cá nhân như một tổng thể và một thể đơn nhất. Cái tổng thể này là con người với tính tinh thần cụ thể, và cái tính chủ thể của y, một cá tính nhân tính vẹn toàn với tính cách một tính cách. Các thần linh (37) biến thành cái khát vọng ở trong hoạt động cụ thể của nó đó là tính cách nhân tính.


Nhờ vậy tính cách làm thành một điểm tập trung thực sự của sự biểu hiện nghệ thuật có tính lý tưởng, bởi vì nó kết hợp được ở bản thân mình các mặt được khảo sát trên đây với tính chách những thành tố của cái tổng thể của mình. Bởi vì ý niệm xem như lý tưởng – tức là với tính cách một biểu tượng cảm quan và cái trực giác hành động và tự thực hiện ở trong tính chất năng động của ý niệm làm thành một thể đơn nhất ở tính chủ thể liên quan tới bản thân ở trong đặc trưng của nó. Song một thể đơn nhất thực sự tự do – như điều lý tưởng đòi hỏi – cần phải được biểu lộ không những với tính cách một cái phổ biến, mà còn với tính cách một cái đặc thù cụ thể, và là một điểm tập trung duy nhất của mọi mặt này, trong đó mặt nào cũng tồn tại như một thể đơn nhất vì bản thân mình, và các mặt này thâm nhập vào nhau. Điều này làm thành tính tổng thể của tính cách, mà lý tưởng của nó là ở sức phong phú của tính chủ thể hợp nhất được tất cả vào bản thân.


Về mặt này chúng ta phải khảo sát tính cách theo ba mặt:


Thứ nhất, với tính chất một cá tính vẹn toàn, với tính chất trình độ phong phú của tính cách ở trong bản thân nó.


Thứ hai, tính tổng thể này cần phải đóng vai trò tính đặc thù và tính cách cần xuất hiện làm thành một tính cách chính xác.


Thứ ba, tính cách (vốn là một cái gì duy nhất ở bản thân nó) dung hợp với đặc trưng này như là với chính mình ở trong một sự tồn tại chủ thể vì mình và do đó cần tự thể hiện thành một tính cách vững chắc ở bản thân nó.


Bây giờ ta hãy giải thích và làm cho những đặc điểm trừu tượng này của tư duy có thể dễ hiểu hơn.


Khát vọng, trong khi phát triển ở trong phạm vi một cá tính đầy đủ, do đó, thôi không tồn tại ở trong cái đặc trưng của mình làm thành đối tượng duy nhất thú vị của sự miêu tả nghệ thuật. Trái lại, nó chỉ trở thành một mặt duy nhất mà thôi của cái tính cách đang hành động dù đây là một mặt chính của con người mang ở bản thân mình với tính chất khát vọng của mình không phải chỉ có một thần linh(38) duy nhất. Tâm hồn con người vĩ đại và rộng lớn, con người chân chính mang ở trong mình nhiều thần linh(39) và anh ta chứa đựng trong trái tim mình tất cả những sức mạnh(40) bị phân tán ở trong môi trường các thần linh(41), anh ta tập hợp ở trong lồng ngực mình toàn bộ thiên đình. Một nhà văn cổ đại đã thốt lên “Hỡi con người. Các dục vọng của người đã sáng tạo các thần linh” với ý nghĩa như vậy. Thực vậy, những người Hy Lạp càng có văn hóa thì con số các thần của họ càng tăng và các vị thần trước đây của họ đã trở thành cổ sơ và không phát triển và không có một cá tính và một thuộc tính cụ thể.


Tính cách có nhiệm vụ phải được bộc lộ với sự phong phú như vậy. Hứng thú mà ta thấy ở trong tính cách chính là ở chỗ ấy. Trong khi bộc lộ tính tổng thể này, tính cách vẫn cứ là một chủ thể hoàn mĩ ở bản thân nó trong trạng thái toàn vẹn này. Nếu như tính cách không được phát họa trong cái vẻ hoàn mỹ và cái tính chủ thể ấy, mà chỉ được phát họa là chịu ảnh hưởng của một khát vọng duy nhất thì nó sẽ có vẻ là một tính cách tồn tại ở ngoài bản thân, hay tồn tại một cách trái lý trí, yếu đuối và bất lực. Bởi vì tình trạng yếu đuối và bất lực của các cá nhân chính là ở chỗ nội dung các sức mạnh vĩnh viễn này không biểu lộ ở đấy làm thành cái đặc trưng độc đáo nhất của bản chất họ, làm thành những thuộc tính cố hữu đối với họ với tính chất những chủ thể của cái thuộc tính ấy.


Mỗi anh hùng của Hômerơ chẳng hạn làm thành một toàn thể sinh động những đặc tính và những nét của tính cách. Asin là chàng anh hùng trẻ nhất, nhưng sức mạnh tuổi thanh niên của chàng ngoài ra còn có những phẩm chất nhân tính thực sự khác nữa và Hômerơ phát hiện ra trước mắt ta tính chất đa dạng này của những nét của tính cách chàng bằng cách đặt chàng ở trong những tình huống khác nhau nhất. Asin yêu mẹ chàng là Thêtit, chàng khóc thương nàng Brêdêit khi người ta cướp mất nàng và lòng danh dự(42) bị xúc phạm thúc đẩy chàng tranh cãi với Agamennôn, cuộc tranh cãi này làm thành điểm xuất phát của tất cả các biến cố sau này được nói đến ở trong “Iliát”. Ngoài ra chàng còn là người bạn trung thành nhất của Patrôklơ và Antilôcut; như vậy là một chàng thiếu niên hăm hở đầy triển vọng, chàng nhanh nhẹn, dũng cảm nhưng lại biết tôn kính ông già Nexto rất mực. Đồng thời Asin lại tỏ ra dễ tức giận, bồng bột, hay trả thù và tàn nhẫn không thương sót đối với quân địch, khi chàng buộc xác Hecto đã bị giết vào chiếc xe trận và chạy vòng quanh tường thành Troa ba lần. Tuy vậy, chàng mũ lòng khi ông già Priam đến tìm chàng ở trong lều, bởi vì chàng sực nhớ đến cha già của mình đang ở nhà và chìa bàn tay đã giết đứa con trai của Priam ra đón Priam. Về Asin, ta có thể nói đó là một con người đa diện của một bản chất nhân tính cao thượng phơi bày tất cả sự phong phú của mình ở trong cái cá nhân duy nhất này. Đối với các tính cách khác nhau của Hômerơ: Ôđixê, Điômét, Agiắc, Agamennôn, Hectô, Anđrômác vấn đề cũng thế: mỗi người là cả một thế giới độc lập, toàn vẹn, một con người sinh động toàn vẹn, chứ không phải là một thể trừu tượng có tính chất phúng dụ của một nét duy nhất của tính cách. Bên cạnh chàng, những con người như Điophrit với cái da cứng như sừng, Naghen thành Troa và ngay cả nhà nhạc sĩ Phônke, mặc dầu là những cá tính mạnh mẽ, vẫn tỏ ra những người sao mà lạnh lùng nghèo nàn đến thế. Chỉ có một tính đa diện như vậy mới cấp được cho tính cách một hứng thú sinh động; đồng thời tính đầy đủ này cần phải tỏ ra được phối hợp làm thành một chủ thể đơn nhất, chứ không phải là một sự tập hợp ngẫu nhiên những phẩm chất tản mạn, hời hợt, chỉ đơn thuần đa dạng như chúng ta vẫn thấy ở trẻ con. Trẻ con nắm tất cả ở trong tay và chú ý đến tất cả trong một thời gian ngắn và bắt đầu chơi những vật mới này những trẻ em không có tính cách. Đối lập với điều đó, tính cách cần phải thâm nhập vào cái thế giới đa dạng của tâm hồn co người, phải có mặt ở đấy toàn tâm toàn ý nhưng đồng thời lại không được dừng lại ở đấy. Trái lại, trong tất cả các hứng thú, các mục đích, các đặc tính và các nét của tính cách phải giữ tính chủ thể tập trung vào bản thân mình và không bị mất đi.


Để miêu tả tính cách toàn vẹn như vậy, thơ sử thi là thích hợp hơn cả, còn thơ trữ tình và kịch ít thích hợp hơn.


Nhưng nghệ thuật vẫn không thể dừng lại ở cái tổng thể này với tính cách một tổng thể. Lý tưởng ở trong đặc trưng của nó đối với chúng ta là quan trọng, do đó, nảy sinh một đòi hỏi gắt gao hơn để cho tính cách được đặc thù và cá tính hóa. Hành động nhất là trong các xung đột và các phản ứng của nó, yêu cầu hình tượng phải có giới hạn và qui định chặc chẽ. Chính vì vậy cho nên nhân vật của kịch ở bên trong của y phần lớn đơn giản hơn nhờ một khát vọng đặt thù, khát vọng này trở thành một nét tính cách chủ yếu và rõ rệt dẫn tới những mục đích, những quyết định, và những hành vi. Song nếu như sự hạn chế đi đến chỗ cá nhân bị đơn giản hóa chỉ biến thành một hình thức trừu tượng của một khát vọng nhất định, chẳng hạn tình yêu, danh dự… thì kết quả là người ta sẽ xóa bỏ tất cả cái mặt sinh động chủ quan và sự biểu hiện ở đây chỉ có mặt này của tính cách là thống trị mà thôi như trường hợp của những người Pháp là thế, thì tính cách trở thành lạnh lùng và ít có nội dung. Vì vậy, mặc dầu tính cách là đặc thù, một mặt chủ yếu duy nhất phải có địa vị thống trị, song trong phạm vi đặc trưng này, tính cách phải giữ  tất cả toàn bộ tính chất sinh động để cho cá nhân có khả năng tự bộc lộ mình ở những mặt khác nhau xuất hiện ở trong tình huống đa dạng và phơi bày ở trong các biểu hiện đa dạng một trình độ phong phú của đời sống bên trong mình. Các hình tượng bi kịch của Xôphôklơ mặc dầu khát vọng của họ là đơn giản, đều có một sức sống như vậy. Ta có thể so sánh họ ở trong tính chất phong bế bạo hình(43) với các bức tượng, đó là vì điêu khắc cũng có khả năng thể hiện tính chất nhiều mặt của tính cách mặc dầu các hình tượng ấy bị qui định chặt chẽ. Tuy điêu khắc, đối lập với cái dục vọng bão táp chỉ tập trung tất cả sức mạnh của nó vào một yếu tố duy nhất, tuy nó thể hiện tính chất trung hòa mạnh mẽ lặng lẽ im lìm, chứa đựng một cách bình thản tất cả các sức mạnh ở trong nó, song cái tính thống nhất thản nhiên này vẫn không dừng lại ở trình độ đặc trưng trừu tượng mà cho phép ta cảm thấy trước ở trong vẻ đẹp của mình, nguồn gốc của mọi khả năng khác có thể chuyển thành những quan hệ đa dạng nhất. Chúng ta nhìn thấy ở trong các hình tượng chân thực của điêu khắc một trình độ sâu sắc bình thản chứa đựng ở nó khả năng thể hiện mọi sức mạnh(44).


Về hội họa, âm nhạc và thơ, chúng ta cần phải đòi hỏi một trình độ đa dạng bên trong tính cách còn mạnh mẽ hơn là đòi hỏi ở điêu khắc, và các nhà nghệ thuật chân chính của mọi thời đại đã cấp cho ta một trình độ đa dạng như vậy. Chẳng hạn khát vọng chủ yếu của Rômêô trong bi kịch “Rômêô và Giuliét” là tình yêu. Song chúng ta thấy chàng ở trong những quan hệ đa dạng nhất với cha mẹ, bạn bè với những người khác; chúng ta thấy để bảo vệ danh dự của mình,chàng đã tranh cãi với Tibân và đã thách y đấu kiếm, chàng có thái độ tôn kính và tin cậy đối với tu sĩ và ngay trước khi xuống mộ, chàng cũng nói chuyện với người bán thuốc mà chàng mua thuốc độc của ông ta;và trong tất cả mọi hoàn cảnh chàng vẫn là một con người xứng đáng cao quí và có tình cảm sâu sắc. Cũng hệt như vậy, Giuliét ở trong những quan hệ đa dạng nhất với cha nàng, mẹ nàng, với bá tước Parit, với người mà nàng thú tội. Nàng cũng vùi sâu trong nội tâm mình như Rômêô cũng như trong mọi tình huống này và tất cả tính cách của nàng đều chỉ thấm nhuần một tình cảm duy nhất, cái tình yêu tha thiết sâu sắc và rộng rãi như mặt biển mênh mông đến nỗi Giuliét hoàn toàn có quyền nói: “Em càng cho, em càng có nhiều và cả hai cái đều vô hạn”.


Vì vậy mặc dầu tác phẩm nghệ thuật chỉ nên miêu tả một khát vọng duy nhất, nhưng khát vọng cần phải được bộc lộ với tính cách sự phong phú của con người được miêu tả ở bên trong bản thân. Điều này là đúng cả đối với các tác phẩm trữ tình ở đấy khát vọng không thể trở thành một hành động trong những điều kiện cụ thể. Ở đây khát vọng cần phải được biểu hiện làm thành trạng thái bên trong của một tâm hồn hoàn toàn phát triển có thể bộc lộ về tất cả mọi mặt, trong tất cả mọi trường hợp và mọi tình huống. Sự hùng hồn sinh động, trí tưởng tượng nắm lấy bất kỳ đối tượng nào, biến quá khứ thành hiện tại, biết sử dụng tất cả tình cảnh bên ngoài để biểu hiện một cách tượng trưng cuộc sống bên trong, không sợ hãi những tư tưởng khách quan sâu sắc và phơi bày một tinh thần rộng rãi, biết nhìn xa, rõ ràng, xứng đáng và cao thượng: trình độ phong phú này của tính cách biểu hiện cái thế giới bên trong của nó cũng cần phải có chỗ đứng của mình ở trong thơ trữ tình.


Tính chất đa diện này trong phạm vi một đặc trưng duy nhất, chủ đạo, có thể có vẻ không nhất quán nếu ta nhìn nó với cặp mắt của lý trí. Asin chẳng hạn, cái tính cách anh hùng cao thượng kia mà sức khỏe của tuổi trẻ làm thành vẻ đẹp chủ yếu của chàng đã tỏ ra dịu dàng đối với cha và đối với bạn. Người ta có thể tự hỏi làm thế nào cũng cái chàng Asin ấy lại có thể tàn nhẫn, kéo xác Hecto xung quanh tường thành Troa để trả thù? Chúng ta có thể tìm thấy tính chất không nhất quán này cả ở Sêchxpia nữa. Những lời bông đùa của ông bao giờ cũng hóm hỉnh và đầy vẻ trào lộng thiên tài  và người ta có thể hỏi làm thế nào những con người hóm hỉnh kia lại đi đến chỗ hành động một cách ngu xuẩn như vậy? Đó là vì trí tuệ muốn tách ra một cách trừu tượng chỉ một mặt của tính cách thôi và biến nó thành cái qui tắc duy nhất đối với toàn bộ con người. Tất cả những cái gì bắt gặp với tính chất phiến diện thống trị như vậy, đối với trí tuệ đều là tính không nhất quán. Nhưng để cho con người đạt đến tính chất hợp lý của toàn bộ tính cách ở trong bản thân y và vì vậy mà sinh động, thì chính cái vẻ không nhất quán này lại làm thành tính nhất quán và sự nhất trí, bởi vì con người nổi bật ở chỗ không những mang ở mình cái mâu thuẫn của tính đa dạng mà còn chịu đựng mâu thuẫn này và trước sau vẫn trung thành như nhau với bản thân mình.


Chính vì vậy tính cách phải là sự tổng hợp của cái đặc thù với cái chủ thể. Nó phải được biểu hiện ở trong một hình thức nhất định và ở trong cái đặc trưng ấy, nó có được sức mạnh và tính chất vững chắc của một khát vọng duy nhất trước sau trung thành với chính mình. Nếu con người không có ở bản thân mình một trung tâm thống nhất như vậy thì những mặt khác nhau của đời sống đa dạng bên trong đều sẽ bị phân tán và không có ý nghĩa gì hết. Chính sự thống nhất với bản thân ở trong nghệ thuật là một nguyên lý vô tận và thiêng liêng mà cá tính chứa đựng ở bản thân mình. Xét về mặt này, tính vững chắc và tính kiên quyết là thành tố quan trọng của sự miêu tả lý tưởng về tính cách. Như chúng tôi đã bàn đến nó ở trên, tính chất rắn chắc của tính cách nảy sinh là do chỗ cái sức mạnh chung được tính đặc thù của cá nhân thâm nhập vào và trở thành một thể thống nhất ở bên trong nó nhờ mối liên hệ qua lại này, tương ứng với tính chủ quan và tính đơn nhất.


Trong khi nêu bật một yêu cầu như vậy, chúng ta nhận thấy rằng nhiều sáng tạo của nghệ thuật hiện đại bị phê phán. Trong “Xit”(45) của Coocnây, chẳng hạn, sự xung đột giữa tình yêu và danh dự diễn ra một cách huy hoàng. Không ngờ vực gì về chỗ một khát vọng khi gặp phải một khát vọng đối lập có thể làm nảy sinh những xung đột. Nhưng nếu như một khát vọng tương tự được biểu lộ với tính cách cuộc đấu tranh bên trong của một tính cách duy nhất thì , mặc dầu điều đó là nguyên nhân dẫn tới một từ chương học huy hoàng và những lời độc thoại có hiệu lực, song tình trạng phân đôi của một tâm hồn duy nhất chuyển từ cái danh dự trừu tượng sang cái tình yêu trừu tượng và ngược lại là mâu thuẫn với tính chất kiên quyết và tính thống nhất của tính cách.


Một điều mâu thuẫn khác với tính chất kiên quyết của cá nhân đó là trong trường hợp nhân vật chính ở đấy sức mạnh của khát vọng biểu lộ rõ rệt nhất để cho một nhân vật thứ yếu qui định mình và thuyết phục mình và sau đó có thể rút tội lỗi của mình cho những người khác. Chẳng hạn Pheđrơ(46) ở Raxin để cho Ơnon thuyết phục mình. Một tính cách thực sự sẽ hành động dựa theo sáng kiến của chính mình chứ không để cho một người khác suy nghĩ và quyết định thay mình. Và nếu như anh ta hành động một cách độc lập thì anh ta chịu trách nhiệm về hành vi của mình và chấp nhận các hậu quả của nó.


Chúng ta bắt gặp một hình thức khác của tính nhất quán trong tính cách chủ yếu trong những tác phẩm Đức hiện nay. Tính chất yếu đuối bên trong của tính chất này là tính đa cảm và nó là đặc tính thống trị khá lâu ở Đức. Ta có thể lấy Vecte làm thí dụ nổi tiếng nhất, Vecte là một tính chất hoàn toàn ốm yếu không có sức lực vươn lên khỏi tính đồng bóng của mối tình của mình. Chàng vẫn thú vị bởi dục vọng của mình và vẻ đẹp của tình cảm mình, cái tình cảm thiên nhiên thâm trầm, những cảm nghĩ tế nhị và cái tâm hồn dịu dàng. Sau này, càng đào sâu cái tính chủ thể không có nội dung của bản thân cá nhân thì tính yếu đuối này lại có những hình thức đa dạng khác. Thuộc loại này ta có thể dẫn “Vônđơma” nhân vật có tâm hồn cao thượng do Giacôbi(47) miêu tả trong tiểu thuyết của mình.


Trong tiểu thuyết này, ta thấy bản thân nhân vật tự lừa dối mình, tin rằng mình có một tâm hồn vĩ đại và say sưa về đạo đức và tính ưu tú của mình. Tất cả cái cao thượng và cái thần thánh ở trong tâm hồn ý đều ở trong một quan hệ giả dối với thực tế ở mọi mặt và nhân vật bộc lộ trước chính mình sự yếu đuối của mình, tình trạng không thể chịu đựng và xây dựng cái nội dung chân thực của thế giới thực tế đằng sau thái độ khinh bỉ có tính chất quí tộc mà chàng dùng để gạt bỏ mọi cái gì không xứng đáng với nó. Một tâm hồn như vậy không thể biểu hiện được những hứng thú thực sự đạo đức, những mục đích vững chắc của đời sống trong những sự bịa đặt chủ quan nhất có tính chất tôn giáo và đạo đức. Thêm vào cái thái độ say sưa ngây ngất bên trong trước vẻ ưu tú vô tận của mình mà có khoe khoang ầm ĩ, lại còn có một thái độ dễ cảm vô cùng trong các quan hệ với mọi người khác bởi vì nó cho rằng tất cả mọi ngươi trong giờ phút nào cũng phải hiểu và phải kính trọng cái vẻ đẹp cô đọng ấy. Và nếu như những người khác không sao làm được điều đó thì cái tâm hồn đẹp đẽ của chúng ta(48) lập tức bất bình và cảm thấy bị xúc phạm sâu sắc. Nó liền lập tức cắt đứt mọi tính nhân đạo, mọi tình bạn và mọi tình yêu. Hiện tượng nó không thể chịu đựng được thái độ kệch cỡm và thiếu giáo dục, những hoàn cảnh vô nghĩa và những điều vụng về, - điều mà một tính cách thực sự to lớn và mạnh mẽ sẽ bỏ qua chẳng hề quan tâm đến, - tình trạng ấy vượt quá mọi sự tưởng tượng và chính lại là cái hoàn cảnh vô nghĩa nhất đã làm cho một tâm hồn như vậy lâm vào tình trạng tuyệt vọng cùng cực nhất. Ở đây, con người bực bội, buồn rầu, khó chịu, tức tối, giận dữ và mơ mộng không bao giờ dứt và do đó anh ta đau đớn đào sâu ở trong tâm hồn mình và trong tâm hồn người khác, tỏ ra có tình trạng bị u uất  về tinh thần, thậm chí có một tâm hồn tàn nhẫn khắc nghiệt, ở đấy cuối cùng bộc lộ cả tình trạng yếu đuối thảm hại trong cảm nghĩ của cái tâm hồn đẹp đẽ này.


Những kỳ quặc như vậy của đời sống tâm hồn không thể thu hút chúng ta, bởi vì một tính cách thực sự đòi hỏi phải có một mong muốn mạnh mẽ và kiên quyết hướng về thế giới hiện thực – và chiếm hữu thế giới ấy. Quan tâm tới những điều chủ quan như vậy để cho tình cảm  và tư tưởng bao giờ cũng quay xung quanh mình, đó là một thái độ quan tâm trống rỗng, mặc dầu các tâm hồn như vậy cho rằng họ là những bản tính cao cả hơn, rằng hoh phơi bày ở mình cái yếu tố thần linh thường thường vẫn ẩn nấp ở trong những nơi sâu thẳm nhất của tâm hồn và nêu cho chúng ta thấy yếu tố ấy trong trạng thái hoàn toàn bị coi thường.


Tình trạng thiếu tính rắn chắc ở bên trong của tính cách còn biểu lộ một cách khác nữa khi các nét kỳ lạ, cao cả đẹp đẽ này của tâm hồn trở thành u uất và được quan niệm như là những sức mạnh độc lập. Những quan niệm về các hiện tượng huyền bí, ma quái, đẹp đẽ, những câu chuyện ma, và mộng du… là thuộc loại này. Con người sống được người ta khẳng định rằng anh ta tồn tại trong thực tế, ở đây gắn liền với những sức mạnh tối tăm này. Những sức mạnh này một mặt ở trong bản thân anh ta, và mặt khác, hoàn toàn xa lạ với sự tồn tại thâm trầm của anh ta, với những cảm nghĩ bên trong của anh ta, và người ta muốn cho rằng chính cái hình tượng kỳ quặc này lại qui định và chỉ đạo cuộc đấu tranh của anh ta. Ở trong các sức mạnh tối tăm này dường như chứa đựng một chân lý không thể giải thích được và không thể hiểu được làm cho người ta sợ hãi.


Nhưng cái sức mạnh đen tối này lại chính là cái phải bị loại trừ ra khỏi lĩnh vực nghệ thuật. Bởi vì ở trong lĩnh vực nghệ thuật không có cái gì là tối tăm, trái lại tất cả đều sáng rõ và trong suốt. Việc đưa vào những sức mạnh cao hơn sự hiểu biết của chúng ta chỉ khuyến khích cái trò bệnh hoạn về tâm hồn mà thôi và thơ vì thế trở thành tối tăm và trống rỗng. Hôpman và Henrích phôn Klaixtơ(49) trong tác phẩm “Công tước Hambuốc” đã cấp cho anh ta những mẫu mực của loại thơ này. Một tính cách thực sự lý tưởng có nội dung và khát vọng của nó không phải ở thế giới bên kia và ở thế giới ma quỷ mà ở trong những hứng thú hiện thực ở đấy trước sau anh ta tự tìm thấy mình. Việc nhìn thấy tương lai đã trở thành một đề tài thông thường thậm chí nhàm tai ở trong thi ca hiện thực. Đối lập với điều đó, trong “Vinhem Ten” của Sinle, khi ông già Attinhauxen từ trần báo trước số phận của Tổ quốc, ông đã nêu lên một lời tiên tri hoàn toàn hợp chỗ. Những lối thay thế một tính cách lành mạnh bằng một tâm hồn đau ốm nhằm mục đích tạo nên sự xung đột và sự thức tỉnh hứng thú bao giờ cũng là một biện pháp không thành công. Chính vì vậy, cái mô-típ bệnh điên cần phải đưa vào thơ với thái độ hết sức thận trọng.


(Còn tiếp).


Nguồn: Mỹ học. Phan Ngọc dịch. NXB Văn học, 1999.


 

bản để in
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Bình Nguyên Lộc, một nhân sỹ trong làng văn - Võ Phiến 22.08.2019
Về Roger Garaudy với chủ nghĩa hiện thực vô bờ bến - Phương Lựu 18.08.2019
Saint John Perse - Roger Garaudy 18.08.2019
Một dẫn luận về chủ nghĩa siêu hiện đại - Phạm Tấn Xuân Cao 17.08.2019
Phương thức huyền thoại trong sáng tác văn học - Phùng Văn Tửu 17.08.2019
Thế giới nghệ thuật của Franz Kafka - Trương Đăng Dung 17.08.2019
Nguyễn Thành Long và "một cuộc sống khác" - Vương Trí Nhàn 11.08.2019
Nguyễn Công Hoan và thể tiểu thuyết - Vương Trí Nhàn 10.08.2019
Điểm lại quan niệm về hồi ký và các hồi ký đã in trong khoảng 1990-2000 - Vương Trí Nhàn 10.08.2019
Nguyễn Công Hoan và cuốn hồi ký "Đời viết văn của tôi" - Vương Trí Nhàn 10.08.2019
xem thêm »