tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH

Công ty TNHH TM DV Green Leaf Việt Nam

Là Công ty Dịch vụ vận chuyển hành khách hàng đầu Việt Nam! Năm 2019, Green Leaf VN có hơn 500 xe du lịch từ 4 chỗ đến 50 chỗ, đời mới, đạt 150 ngàn lượt xuất bãi. Tỷ lệ đón khách thành công, đúng giờ đạt 99.97%.

 *Nhân viên chăm sóc khách hàng người Nhật luôn tạo sự yên tâm và tin tưởng cho khách hàng...

Khách thăm: 31290194
Thơ
04.10.2008
Nguyễn Duy
Đánh thức tiềm lực

ĐÁNH THỨC TIỀM LỰC


 


Tiễn  đưa  anh  S.D.  đi  làm  kinh  tế  (*)


 


Hãy thức dậy đất đai !


cho áo em tôi không còn vá vai


cho phần gạo mỗi nhà không còn thay bằng ngô, khoai, sắn...


xin bắt đầu từ cơm no áo ấm


rồi hãy đi xa hơn - đẹp và giàu, và sung sướng hơn


 


Khoáng sản tiềm tàng trong ruột núi non


châu báu vô biên dưới thềm lục địa


rừng đại ngàn bạc vàng là thế


phù sa muôn đời sữa mẹ


sông giàu đằng sông và bể giàu đằng bể


còn mặt đất hôm nay em nghĩ thế nào ?


lòng đất rất giàu, mặt đất cứ nghèo sao ?


                                   


* * *


Lúc này ta làm thơ cho nhau


đưa đẩy mà chi mấy lời ngọt lạt


ta ca hát quá nhiều về tiềm lực


tiềm lực còn ngủ yên...


                                   


* * *       


Tôi lớn lên trên bờ bãi sông Hồng


trong màu mỡ phù sa máu loãng


giặc giã từ con châu chấu con cào cào


mương máng đê điều ngổn ngang chiến hào


trang sử đất ngoằn ngoèo trận mạc


giọt mồ hôi nào có gì to tát


bao nhiêu đời mặn chát các dòng sông


 


Bao nhiêu thời vỡ đê trắng đất mất đồng


thuyền vỏ trấu mỏng manh ba chìm bảy nổi


khúc dân ca cũng bèo dạt mây trôi


hột gạo nõn nà hao gầy đi vì thiên tai


đói


đói thâm niên


đói truyền đời


điệu múa cổ cũng chậm buồn như đói ...


                                   


                        * * *


Tôi đã qua những chặng đường miền Trung bỏng rát và dai dẳng


một bên Trường-sơn-cây-xanh


bên còn lại Trường-sơn-cát-trắng


đồng bằng hình lá lúa gầy nhẳng


cơn bão chưa qua, hạn hán đổ tới rồi


ngọn cỏ nhọn thành gai trốn không khỏi úa


đất nứt nẻ ngỡ da người nứt nẻ


cơn gió Lào rát ruột lắm em ơi


 


Hạt giống ở đây chết đi sống lại


hạt gạo kết tinh như hạt muối


cây lúa đứng lên cũng đạp đất đội trời.


                                   


                        * * *


Tôi về quê em - châu thổ mới bồi


sông Cửu Long giãn mình ra biển


đất cuồn cuộn sinh sôi và dịch chuyển


cây mắm cây tràm lặn lội mở đường đi


 


Đất tân sinh ngỡ ngọt ngào trên mặt


lòng còn chát chua nào mặn nào phèn


má sung sức và ba cường tráng thế


man mác âu sầu câu hát ru em


 


Đã qua đi những huyền thoại cũ mèm


những đồng lúa ma không trồng mà gặt


những ruộng cá không nuôi mà sẵn bắt


những ghểnh cẳng, vuốt râu mà làm chơi ăn thật


miếng ăn nào không nước mắt mồ hôi !


 


Ruộng bát ngát đó thôi, và gạo đắt đó thôi


đất ghiền phân vô cơ như người ghiền á phiện


con rầy nâu khoét rỗng cả mùa màng


thóc bỏ mục ngoài mưa thiếu xăng dầu vận chuyển


phà Cần Thơ lê lết người ăn xin


cây đàn hát rong não nề câu vọng cổ


quán nhậu lai rai - nơi thừa thiếu trốn tìm


                                   


* * *         


Này, đất nước của ba miền cày ruộng


chưa đủ no cho đều khắp ba miền


ta ca hát quá nhiều về tiềm lực


tiềm lực còn ngủ yên.


                                   


* * *     


Lúc này, tôi làm thơ tặng em


em có nghĩ tôi là đồ vô dụng ?


vô dụng lấy đi của cuộc sống những gì ?


và trả lại được gì cho cuộc sống ?


 


Em có nghĩ tôi là con chích chòe


ăn và gại mỏ ?


 


Em có nghĩ tôi là tay chuyên sản xuất hàng giả ?


 


Em có nghĩ tôi là kẻ thợ chữ đục đẽo nát cả giấy


múa võ bán cao trên trang viết mong manh ?


tình nghĩa nhập nhằng với cái hư danh ?...


tờ giấy chép văn thành tờ giấy bạc ?


 


Em có nghĩ...


mà thôi !


                                   


* * *         


Xin em nhìn kia - người cuốc đất


(tôi cũng từng chai tay cuốc đất)


cái cuốc theo ta đời này, đời khác


lưỡi cuốc nhỏ nhoi liếm sạch cánh đồng rồi


dướn mình cao


chĩa cuốc lên trời


bổ xuống đánh phập


đẹp lắm chứ cái tạo hình cuốc đất !


 


Xin em nhìn kia- người gánh phân, gánh thóc


(tôi cũng từng mòn vai gánh phân, gánh thóc)


kẽo kẹt hai vai một nhịp cầu vồng


đẹp lắm chứ cái tạo hình gồng gánh


 


Những cái đẹp kia... em có chạnh lòng không ?


cái đẹp gợi về thuở ngày xưa ngày xửa


nhịp theo tiết tấu chậm buồn


cái đẹp ấy lẽ ra không nên tồn tại nữa !


 


Em có chạnh lòng chăng


giữa thành phố huy hoàng năm một chín tám mốt


bỗng hiện lù lù cụ xe hơi chạy than


vệt than rơi tóe lửa mặt đường


 


Em có chạnh lòng chăng


xích lô đạp càng ngày càng nghênh ngang


xích lô máy và xe lam chạy dầu vừa nã đại liên vừa phun khói độc


người đi bộ vừa đi vừa nghĩ về tiềm lực


tiềm lực còn ngủ yên...


                                   


* * *                          


Tôi trót sinh ra nơi làng quê nghèo


quen cái thói hay nói về gian khổ


dễ chạnh lòng trước cảnh thương tâm


 


Làng tôi xưa toàn nhà tranh vách đất


bãi tha ma không một cái mả xây


mùa gặt hái rơm nhiều thóc ít


lũ trẻ chúng tôi vầy đất tối ngày


 


Thuở tới trường cũng đầu trần chân đất


chữ viết loằng ngoằng củ sắn ngọn khoai


thầy giáo giảng rằng


nước ta giàu lắm !...


lớp lớp trẻ con cứ thế học thuộc bài


                                   


* * *


Lúc này


tôi và em không còn là lũ trẻ con nữa


ta biết buồn để biết lạc quan


để nhắn lại sau ta cho lớp lớp trẻ con


(dù sau này dầu mỏ đã phun lên


quặng bôxít cao nguyên đã thành nồi thành soong


thành tàu bay hay tàu vũ trụ


dù sau này có như thế... như thế... đi nữa


chúng ta vẫn cứ nên nhắn lại)


đừng quên đất nước mình nghèo !


 


Lúc này


tôi và em không còn là lũ trẻ con nữa


tuổi thanh xuân trọn vẹn cuộc chiến tranh


sau lưng ta là kỷ niệm bi tráng


trước mặt ta vẫn con đường gập ghềnh


vẫn trang trọng tấm lòng trung thực


dù có thể lỗi lầm - làm thế nào mà biết trước


dù có sao thì cũng phải chân thành.


 


Xưa mẹ ru ta ngủ yên lành


để khôn lớn ta hát bài đánh thức


có lẽ nào người lớn cứ ru nhau


ru tiềm lực ngủ vùi trong thớ thịt.


                                   


* * *                          


Tiềm lực còn ngủ yên


trong quả tim mắc bệnh đập cầm chừng


 


Tiềm lực còn ngủ yên


trong bộ óc mang khối u tự mãn


 


Tiềm lực còn ngủ yên


trong con mắt lờ đờ đục thủy tinh thể


 


Tiềm lực còn ngủ yên


trong lỗ tai viêm chai màng nhĩ


 


Tiềm lực còn ngủ yên


trong ống mũi khò khè không nhận biết mùi thơm


 


Tiềm lực còn ngủ yên


trong lớp da biếng lười cảm giác


 


Năng động lên nào


từ mỗi tế bào từ mỗi giác quan


cố nhiên cần lưu ý tính năng động của cái lưỡi


                                   


* * *                          


Cần lưu ý


lời nói thật thà có thể bị buộc tội


lời nịnh hót dối lừa có thể được tuyên dương


đạo đức giả có thể thành dịch tả


lòng tốt lơ ngơ có thể lạc đường


 


Cần lưu ý


có cái miệng làm chức năng cái bẫy


sau nụ cười là lởm chởm răng cưa


có cái môi mỏng hơn lá mía


hôn má bên này bật máu má bên kia


có trận đánh úp nhau bằng chữ nghĩa


khái niệm bắn ra không biết lối thu về


 


Cần lưu ý


có lắm sự nhân danh lạ lắm


mượn áo thánh thần che lốt ma ranh


nhân danh thiện tâm làm điều ác đức


rao vị nhân sinh để bán món vị mình


 


Cần lưu ý


có lắm nghề lạ lắm


nghề mánh mung cứa cổ bóp hầu nhau


nghề chửi đổng, nghề ngồi lê, nghề vu cáo


nghề ăn cắp lòng tin và chẹt họng đồng bào


có cả nghề siêu nghề gọi là nghề không làm gì cả


thọc gậy bánh xe cũng một thứ nghề...


 


Bộ sưu tập những điều ngang trái ấy


phù chú ma tà ru tiềm lực ngủ mê


                                   


* * *                          


Tôi muốn được làm tiếng hát của em


tiếng trong sáng của nắng và gió


tiếng chát chúa của máy và búa


tiếng dẻo dai đòn gánh nghiến trên vai


tiếng trần trụi của lưỡi cuốc


lang thang


khắp đất nước


hát bài hát


ĐÁNH THỨC TIỀM LỰC...


 


(Thành  phố  Hồ Chí Minh, 1980 – 1982 /   in trong tập thơ Mẹ & Em - 1987)


 


 


(*) Bài thơ  được tác giả đọc tặng Bí thư Thành uỷ TP. Hồ Chí Minh Võ Văn Kiệt (tức anh Sáu Dân) trong buổi tiễn đưa ông ra Trung ương nhậm chức Chủ nhiệm Uỷ ban Kế hoạch Nhà nước, khoảng giữa năm 1982. Cuối năm 1983, trong hội nghị  Tổng kết 3 năm hoàn thành kế hoạch 5 năm ” của Seaprodex (tại khách sạn Cửu Long- TP. HCM) , bài thơ này cũng được chính tác giả lên diễn đàn đọc tặng “ những người đang dẫn đầu công cuộc đánh thức tiềm lực của đất nước”, và lập tức được in ronéo (hồi đó Việt Nam chưa có computer như bây giờ) phân phát tới tất cả các đại biểu trong bộ hồ sơ tham luận của hội nghị.  


 


 


 


ĐÁNH THỨC TIỀM LỰC


 


Tiễn  đưa  anh  S.D.  đi  làm  kinh  tế  (*)


 


Hãy thức dậy đất đai !


cho áo em tôi không còn vá vai


cho phần gạo mỗi nhà không còn thay bằng ngô, khoai, sắn...


xin bắt đầu từ cơm no áo ấm


rồi hãy đi xa hơn - đẹp và giàu, và sung sướng hơn


 


Khoáng sản tiềm tàng trong ruột núi non


châu báu vô biên dưới thềm lục địa


rừng đại ngàn bạc vàng là thế


phù sa muôn đời sữa mẹ


sông giàu đằng sông và bể giàu đằng bể


còn mặt đất hôm nay em nghĩ thế nào ?


lòng đất rất giàu, mặt đất cứ nghèo sao ?


                                   


* * *


Lúc này ta làm thơ cho nhau


đưa đẩy mà chi mấy lời ngọt lạt


ta ca hát quá nhiều về tiềm lực


tiềm lực còn ngủ yên...


                                   


* * *       


Tôi lớn lên trên bờ bãi sông Hồng


trong màu mỡ phù sa máu loãng


giặc giã từ con châu chấu con cào cào


mương máng đê điều ngổn ngang chiến hào


trang sử đất ngoằn ngoèo trận mạc


giọt mồ hôi nào có gì to tát


bao nhiêu đời mặn chát các dòng sông


 


Bao nhiêu thời vỡ đê trắng đất mất đồng


thuyền vỏ trấu mỏng manh ba chìm bảy nổi


khúc dân ca cũng bèo dạt mây trôi


hột gạo nõn nà hao gầy đi vì thiên tai


đói


đói thâm niên


đói truyền đời


điệu múa cổ cũng chậm buồn như đói ...


                                   


                        * * *


Tôi đã qua những chặng đường miền Trung bỏng rát và dai dẳng


một bên Trường-sơn-cây-xanh


bên còn lại Trường-sơn-cát-trắng


đồng bằng hình lá lúa gầy nhẳng


cơn bão chưa qua, hạn hán đổ tới rồi


ngọn cỏ nhọn thành gai trốn không khỏi úa


đất nứt nẻ ngỡ da người nứt nẻ


cơn gió Lào rát ruột lắm em ơi


 


Hạt giống ở đây chết đi sống lại


hạt gạo kết tinh như hạt muối


cây lúa đứng lên cũng đạp đất đội trời.


                                   


                        * * *


Tôi về quê em - châu thổ mới bồi


sông Cửu Long giãn mình ra biển


đất cuồn cuộn sinh sôi và dịch chuyển


cây mắm cây tràm lặn lội mở đường đi


 


Đất tân sinh ngỡ ngọt ngào trên mặt


lòng còn chát chua nào mặn nào phèn


má sung sức và ba cường tráng thế


man mác âu sầu câu hát ru em


 


Đã qua đi những huyền thoại cũ mèm


những đồng lúa ma không trồng mà gặt


những ruộng cá không nuôi mà sẵn bắt


những ghểnh cẳng, vuốt râu mà làm chơi ăn thật


miếng ăn nào không nước mắt mồ hôi !


 


Ruộng bát ngát đó thôi, và gạo đắt đó thôi


đất ghiền phân vô cơ như người ghiền á phiện


con rầy nâu khoét rỗng cả mùa màng


thóc bỏ mục ngoài mưa thiếu xăng dầu vận chuyển


phà Cần Thơ lê lết người ăn xin


cây đàn hát rong não nề câu vọng cổ


quán nhậu lai rai - nơi thừa thiếu trốn tìm


                                   


* * *         


Này, đất nước của ba miền cày ruộng


chưa đủ no cho đều khắp ba miền


ta ca hát quá nhiều về tiềm lực


tiềm lực còn ngủ yên.


                                   


* * *     


Lúc này, tôi làm thơ tặng em


em có nghĩ tôi là đồ vô dụng ?


vô dụng lấy đi của cuộc sống những gì ?


và trả lại được gì cho cuộc sống ?


 


Em có nghĩ tôi là con chích chòe


ăn và gại mỏ ?


 


Em có nghĩ tôi là tay chuyên sản xuất hàng giả ?


 


Em có nghĩ tôi là kẻ thợ chữ đục đẽo nát cả giấy


múa võ bán cao trên trang viết mong manh ?


tình nghĩa nhập nhằng với cái hư danh ?...


tờ giấy chép văn thành tờ giấy bạc ?


 


Em có nghĩ...


mà thôi !


                                   


* * *         


Xin em nhìn kia - người cuốc đất


(tôi cũng từng chai tay cuốc đất)


cái cuốc theo ta đời này, đời khác


lưỡi cuốc nhỏ nhoi liếm sạch cánh đồng rồi


dướn mình cao


chĩa cuốc lên trời


bổ xuống đánh phập


đẹp lắm chứ cái tạo hình cuốc đất !


 


Xin em nhìn kia- người gánh phân, gánh thóc


(tôi cũng từng mòn vai gánh phân, gánh thóc)


kẽo kẹt hai vai một nhịp cầu vồng


đẹp lắm chứ cái tạo hình gồng gánh


 


Những cái đẹp kia... em có chạnh lòng không ?


cái đẹp gợi về thuở ngày xưa ngày xửa


nhịp theo tiết tấu chậm buồn


cái đẹp ấy lẽ ra không nên tồn tại nữa !


 


Em có chạnh lòng chăng


giữa thành phố huy hoàng năm một chín tám mốt


bỗng hiện lù lù cụ xe hơi chạy than


vệt than rơi tóe lửa mặt đường


 


Em có chạnh lòng chăng


xích lô đạp càng ngày càng nghênh ngang


xích lô máy và xe lam chạy dầu vừa nã đại liên vừa phun khói độc


người đi bộ vừa đi vừa nghĩ về tiềm lực


tiềm lực còn ngủ yên...


                                   


* * *                          


Tôi trót sinh ra nơi làng quê nghèo


quen cái thói hay nói về gian khổ


dễ chạnh lòng trước cảnh thương tâm


 


Làng tôi xưa toàn nhà tranh vách đất


bãi tha ma không một cái mả xây


mùa gặt hái rơm nhiều thóc ít


lũ trẻ chúng tôi vầy đất tối ngày


 


Thuở tới trường cũng đầu trần chân đất


chữ viết loằng ngoằng củ sắn ngọn khoai


thầy giáo giảng rằng


nước ta giàu lắm !...


lớp lớp trẻ con cứ thế học thuộc bài


                                   


* * *


Lúc này


tôi và em không còn là lũ trẻ con nữa


ta biết buồn để biết lạc quan


để nhắn lại sau ta cho lớp lớp trẻ con


(dù sau này dầu mỏ đã phun lên


quặng bôxít cao nguyên đã thành nồi thành soong


thành tàu bay hay tàu vũ trụ


dù sau này có như thế... như thế... đi nữa


chúng ta vẫn cứ nên nhắn lại)


đừng quên đất nước mình nghèo !


 


Lúc này


tôi và em không còn là lũ trẻ con nữa


tuổi thanh xuân trọn vẹn cuộc chiến tranh


sau lưng ta là kỷ niệm bi tráng


trước mặt ta vẫn con đường gập ghềnh


vẫn trang trọng tấm lòng trung thực


dù có thể lỗi lầm - làm thế nào mà biết trước


dù có sao thì cũng phải chân thành.


 


Xưa mẹ ru ta ngủ yên lành


để khôn lớn ta hát bài đánh thức


có lẽ nào người lớn cứ ru nhau


ru tiềm lực ngủ vùi trong thớ thịt.


                                   


* * *                          


Tiềm lực còn ngủ yên


trong quả tim mắc bệnh đập cầm chừng


 


Tiềm lực còn ngủ yên


trong bộ óc mang khối u tự mãn


 


Tiềm lực còn ngủ yên


trong con mắt lờ đờ đục thủy tinh thể


 


Tiềm lực còn ngủ yên


trong lỗ tai viêm chai màng nhĩ


 


Tiềm lực còn ngủ yên


trong ống mũi khò khè không nhận biết mùi thơm


 


Tiềm lực còn ngủ yên


trong lớp da biếng lười cảm giác


 


Năng động lên nào


từ mỗi tế bào từ mỗi giác quan


cố nhiên cần lưu ý tính năng động của cái lưỡi


                                   


* * *                          


Cần lưu ý


lời nói thật thà có thể bị buộc tội


lời nịnh hót dối lừa có thể được tuyên dương


đạo đức giả có thể thành dịch tả


lòng tốt lơ ngơ có thể lạc đường


 


Cần lưu ý


có cái miệng làm chức năng cái bẫy


sau nụ cười là lởm chởm răng cưa


có cái môi mỏng hơn lá mía


hôn má bên này bật máu má bên kia


có trận đánh úp nhau bằng chữ nghĩa


khái niệm bắn ra không biết lối thu về


 


Cần lưu ý


có lắm sự nhân danh lạ lắm


mượn áo thánh thần che lốt ma ranh


nhân danh thiện tâm làm điều ác đức


rao vị nhân sinh để bán món vị mình


 


Cần lưu ý


có lắm nghề lạ lắm


nghề mánh mung cứa cổ bóp hầu nhau


nghề chửi đổng, nghề ngồi lê, nghề vu cáo


nghề ăn cắp lòng tin và chẹt họng đồng bào


có cả nghề siêu nghề gọi là nghề không làm gì cả


thọc gậy bánh xe cũng một thứ nghề...


 


Bộ sưu tập những điều ngang trái ấy


phù chú ma tà ru tiềm lực ngủ mê


                                   


* * *                          


Tôi muốn được làm tiếng hát của em


tiếng trong sáng của nắng và gió


tiếng chát chúa của máy và búa


tiếng dẻo dai đòn gánh nghiến trên vai


tiếng trần trụi của lưỡi cuốc


lang thang


khắp đất nước


hát bài hát


Đánh thức tiềm lực…


 


(Thành  phố  Hồ Chí Minh, 1980 – 1982 /   In trong tập thơ Mẹ & Em - 1987)


 


 


(*) Bài thơ  được tác giả đọc tặng Bí thư Thành uỷ TP. Hồ Chí Minh Võ Văn Kiệt (tức anh Sáu Dân) trong buổi tiễn đưa ông ra Trung ương nhậm chức Chủ nhiệm Uỷ ban Kế hoạch Nhà nước, khoảng giữa năm 1982. Cuối năm 1983, trong hội nghị  “ Tổng kết 3 năm hoàn thành kế hoạch 5 năm ” của Seaprodex (tại khách sạn Cửu Long- TP. HCM) , bài thơ này cũng được chính tác giả lên diễn đàn đọc tặng “ những người đang dẫn đầu công cuộc đánh thức tiềm lực của đất nước”, và lập tức được in ronéo (hồi đó Việt Nam chưa có computer như bây giờ) phân phát tới tất cả các đại biểu trong bộ hồ sơ tham luận của hội nghị.  


 


 

bản để in
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Thương em ngày ấy/ Vũ điệu Apsara/ Nục cười Bayon - Nguyễn Hồng Minh 18.02.2020
Cựu chiến binh làng - Nguyễn Trọng Luân 17.02.2020
Vòng tròn bất tử/Mùa nước nổi/ Trăng biên giới/ Bồng bềnh chợ nổi - Nguyễn Hồng Minh 17.02.2020
Trăng chờ/ Hoa xấu hổ/ Mưa rừng - Nguyễn Hồng Minh 17.02.2020
Ngày xưa có mẹ - Trần Mạnh Hảo 17.02.2020
Chùm thơ Như Quỳnh de Prelle - Như Quỳnh de Prelle 16.02.2020
Quỳnh Và Mùa Thu - Như Quỳnh de Prelle 16.02.2020
Người tình - Nguyễn Đức Tùng 16.02.2020
Mùa thu vàng/ Gió bay/ Núi xưa - 3 bài cuối trong tập Trong cát bụi của Nguyễn Đình Thi - Nguyễn Đình Thi 15.02.2020
Ẩm thực Mẹ - Trần Mạnh Hảo 15.02.2020
xem thêm »