tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH

Công ty TNHH TM DV Green Leaf Việt Nam

Green Leaf VN - với hơn 400 xe du lịch từ 4 chỗ đến 50 chỗ, đời mới - là Công ty Dịch vụ vận chuyển hành khách hàng đầu Việt Nam! Luôn phục vụ khách hàng với phong thái và ý chí của người tài xế chuyên nghiệp. Chỉ tuyển dụng đầu vào tài xế có khả năng giao tiếp tiếng Anh đàm thoại. Tác phong, đồng phục chỉnh chu trong suốt thời gian phục vụ khách hàng. Các tài xế phải vượt qua chương trình đào tạo nghiêm ngặt về cách thức phục vụ khách hàng

 *Nhân viên chăm sóc khách hàng người Nhật luôn tạo sự yên tâm và tin tưởng cho khách hàng...

Khách thăm: 30138519
Tiểu thuyết
09.04.2009
Liep Nicôlaievich Tônxtoi
Chiến tranh và Hòa bình

Quân đội Pháp vẫn theo tỉ số ấy mà tan rã và bị tiêu diệt từ Mátxcơva đến Viadơma, từ Viadơma đến Smôlen. Từ Smôlen đến Bêrêđina, từ Bêrêđina đến Vinna, không kể trời lạnh đến mức như thế nào, bất chấp những cuộc truy kích, những cuộc chặn đường và những điều kiện khác xét riêng từng cái. Sau Viadơma quân Pháp không đi thành ba đạo nữa mà nhập lại thành một lũ và cứ thế mà đi cho đến cùng. Becchiê có viết cho vua ông ta như sau (ta đã biết rõ các nhà chỉ huy quân sự thường cho phép mình đi xa sự thật đến nhường nào khi mô tả tình hình quân đội).


"Tôi thấy cần phải tâu để bệ hạ rõ tình hình của quân đội bệ hạ trong các quân đoàn mà tôi đã có dịp quan sát trong hai ba ngày nay ở nhiều chặng hành quân khác nhau. Quân đội đã gần như hoàn toàn tan rã. Trong hầu hết các trung đoàn, số binh sĩ đi theo các quân kỵ giỏi lắm chỉ còn một phần tư, còn lại thì đi lẻ ra nhiều hướng vì nhiều mục đích riêng tư, hy vọng tìm lương ăn và thoát khỏi bị kỷ luật. Nói chung, họ xem Smôlen như nơi họ nghỉ cho lại sức. Mấy ngày gần đây, người ta nhận thấy nhiều binh sĩ vứt đạn vứt súng đi. Trong tình trạng này thì dù ý định của bệ hạ có thế nào chăng nữa, quyền lợi quân sự của bệ hạ cũng yêu cầu tập hợp lại quân đội ở Smôlen, bắt đầu bằng việc thanh toán những phần tử không chiến đấu như những kỵ binh mất ngựa, những hành lý vô dụng và những đồ đạc của pháo binh không còn cân xứng với lực lượng hiện nay nữa. Ngoài những ngày nghỉ ngơi ra, lương thực cũng rất cần cho binh sĩ đã kiệt sức vì đói và mệt. Mấy ngày gần đây đã có nhiều người chết dọc đường hay ở các trại lộ thiên.


Tình trạng này mỗi ngày một thêm trầm trọng và khiến ta phải nghĩ rằng nếu không có phương sách gì cấp tốc để bổ cứu, tôi e rằng đến khi có chiến trận ta không còn làm chủ được quân đội nữa. Ngày mùng chín tháng mười một, cách Smôlen 30 dặm Nga ”[1].


Sau khi ùa vào Smôlen là nơi họ xem như cõi đất hứa hẹn, quân Pháp giết nhau để tranh giành lương thực, cướp phá cả các kho lương thực của họ và khi đã cướp đi hết sạch, họ lại tiếp tục chạy trốn.


Mọi người đều đi mà chẳng biết mình đi đâu và để làm gì. Napôlêông với cái thiên tài của ông ta, còn biết điều đó ít hơn ai hết, vì không có ai ra mệnh lệnh cho ông ta cả. Tuy thế ông ta và những người thân cận vẫn giữ những tập quán cũ: viết mệnh lệnh, thứ tự, báo cáo, nhật lệnh[2], gọi nhau là, "Bệ hạ, hiền huynh, công tước Êcmuyn, quốc vương Nap[3] v.v... Nhưng những mệnh lệnh và báo cáo đều chỉ có thể trên giấy tờ, không có việc gì được thực hiện theo những mệnh lệnh đó cả, vì không thể nào thực hiện được. Tuy họ gọi nhau bằng những chức tước long trọng và xưng hô như anh em cùng họ nhưng mọi người đều cảm thấy mình là những con người thảm hại và xấu xa đã làm nhiều điều ác mà nay họ phải trả nợ. Và tuy họ giả vờ lo lắng đến quân đội, mỗi người chỉ nghĩ đến cái thân mình và nghĩ cách làm sao trốn thoát cho nhanh.


XVI


Hoạt động của quân Nga và quân Pháp trong thời kỳ chiến dịch rút lui từ Mátxcơva đến Nêman giống như một trò bịt mắt bắt dê, trong đó cả hai người chơi đều bị bịt mắt và người trốn thỉnh thoảng lại rung chuông để cho người tìm biết chỗ. Lúc đầu người trốn rung chuông, không sợ địch thủ, nhưng khi nguy hiểm đến nơi thì hắn ta lại cố lặng lẽ chuồn đi cho khỏi bị người ta bắt và nhiều khi tưởng là chạy trốn mà hóa ra là xông thẳng vào tay đối thủ.


Lúc đầu quân Napôlêông còn cho biết nó đang ở đâu - đó là vào thời kỳ đầu cuộc rút quân trên con đường Caluga; nhưng về sau, khi kéo lên con đường Smôlen, nó chạy trốn, tay giữ chặt lấy quả chuông và nhiều khi tưởng là mình chạy trốn mà hóa ra là đâm thẳng vào quân Nga.


Vì quân Pháp chạy trốn và quân Nga đuổi theo đều rất nhanh, và do đó ngựa đều kiệt sức cả, cho nên cái phương tiện chủ yếu để tìm hiểu vị trí phỏng chừng của quân địch - tức là những cuộc trinh sát của kỵ binh - nay không còn nữa. Ngoài ra, hai quân đội lại luôn luôn thay đổi vị trí và thay đổi rất nhanh cho nên những tin tức báo về, dù là tin tức gì, cũng đều không còn xác thực nữa. Nếu ngày mồng hai có tin cho biết là ngày mồng một quân địch ở một nơi nào đấy, thì đến ngày mồng ba, khi đã có thể tiến hành một việc gì, quân đội đã đi được hai chặng đường rồi và đã đến một vị trí khác hẳn.


Quân đội này chạy trốn, quân đội kia đuổi theo. Từ Smôlen quân Pháp có thể chọn nhiều đường rút khác nhau và người ta có thể tưởng ở đây, sau bốn ngày đóng trại, quân Pháp có thể biết được quân địch ở nơi nào, nghĩ ra một cái gì có lợi và mưu tính một việc gì mới. Nhưng sau bốn ngày đóng trại, đám quân hỗn loạn ấy lại bỏ chạy, không phải sang phải, cũng không phải sang trái, mà lại theo đường cũ. Con đường bất lợi hơn cả, con đường Crasnôiê và Óocsa, không hề có kế hoạch và chiến thuật gì hết, chỉ theo vết cũ mà chạy.


Đinh ninh rằng quân địch ở sau lưng chứ không phải ở trước mặt, quân Pháp chạy thành một tuyến dài, mỗi toán cách nhau đến hai mươi bốn tiếng hành quân. Người chạy trước ai hết là hoàng đế, sau đến các quốc vương rồi đến các quận công. Quân Nga tưởng Napôlêông sẽ đi chếch sang phải về phía đông Đơnhiép và chỉ có làm như vậy mới hợp lý, nên cũng đi chếch sang phải và đi lên đường cái lớn dẫn đến Crasnôiê. Và ở đấy, như trong trò bịt mắt bắt dê, quân Pháp đâm sầm vào tiền quân của ta. Bỗng đâu trông thấy địch ngay trước mặt, quân Pháp hoảng hốt dừng lại nhưng rồi lại bỏ chạy, bỏ mặc những bạn đồng ngũ đang theo sau. Ở đấy, suốt ba ngày quân Pháp như len qua hàng ngũ quân của Nga, từng đơn vị lần lượt kéo qua, đầu tiên là quân của phó vương, rồi đến quân Đavu và sau đó đến quân của Nây. Tất cả đều bỏ rơi lẫn nhau, bỏ rơi tất cả những thứ nặng nề, bỏ hết đại bác, bỏ lại một nửa quân số và chạy miết, chỉ đến đêm mới len đi vòng qua cánh phải quân Nga thành những hình bán nguyệt.


Nây rút sau cùng vì còn bận chôn mìn phá thành Smôlen tuy những bức thành này chẳng làm phiền ai cả (mặc dầu tình cảnh quân Pháp rất bi đát, hoặc chính vì vậy, cho nên như đứa trẻ bị ngã đau, họ muốn đạp nền nhà họ). Rút sau cùng với quân đoàn của ông gồm một vạn người, Nây chỉ còn được một nghìn quân khi chạy đến Óocsa hội với quân Napôlêông thì chỉ còn một nghìn người. Bao nhiêu quân lính và đại bác đều bị bỏ lại, và đang đêm Nây lén lút băng qua rừng vượt sông Đơnhiép.


 Từ Óocsa, họ tiếp tục chạy theo con đường đến Vina và cũng vẫn trò chơi bịt mắt bắt dê với đạo quân truy kích họ đúng như trước. Đến sông Bêrêđina[4], họ lại lâm vào tình trạng hỗn loạn, nhiều người bị chết đuối, nhiều người đầu hàng, nhưng những ai qua sông được lại tiếp tục chạy. Vị tổng tư lệnh của họ mặc vội áo da lông, ngồi trên xe trượt tuyết và bỏ các bạn chiến đấu chuồn đi một mình, ai có thể trốn được cũng trốn theo, còn ai không trốn được thì đầu hàng hay chết.


XVII


Người ta có thể tưởng đâu đối với chiến dịch rút chạy này, một chiến dịch trong đó quân Pháp đã làm tất cả những gì có thể làm được để bị tiêu diệt, trong đó đám người ấy không tiến hành một cuộc di chuyển nào có chút gì hợp lý kể từ khi đổ ra con đường Caluga cho đến khi tên tổng chỉ huy bỏ quân đội lại để chạy thoát thân. Có thể tưởng đâu với mỗi thời kỳ chiến tranh này thì các sử gia, những người vẫn thường gán những hành vi của quần chúng cho ý muốn của một con người không còn có thể mô tả cuộc rút quân này theo quan niệm của họ nữa. Nhưng không, các sử gia đã viết ra hàng núi sách về chiến dịch này và đâu đâu cũng thấy nói đến những mệnh lệnh tác chiến của Napôlêông và những kế hoạch sâu sắc của ông ta - những cuộc di chuyển của quân đội và chủ trương thiên tài của các nguyên soái.


Vì sao lại rút từ Malô Yarôsláp theo một con đường dài hoang tàn trong khi có thể đi một con đường bỏ ngỏ dẫn đến một miền trù phú hoặc theo con đường song song mà sau đó Cutudốp đã dùng để truy kích họ? Các sử gia cắt nghĩa điều đó bằng nhiều luận điểm sâu sắc. Họ cũng dùng những luận điểm sâu sắc khi diễn tả việc rút lui của Napôlêông từ Smôlen đến Óocsa. Kế đến, họ lại mô tả tư thế anh hùng của ông ta ở Crasnôiê, đâu như ở đấy ông ta đã định thân hành ra chỉ huy quân đội ứng chiến, ông ta chống một cái gậy bạch dương và nói:


- Ta đóng vai hoàng đế đã đủ rồi, đã đến lúc đóng vai tướng lĩnh[5]


Họ kể như vậy, mặc dầu ngay sau đó ông ta lại chạy dài, phó mặc những đơn vị tán loạn đang tụt lại sau.


 Sau đó, họ lại miêu tả cho ta thấy lòng dũng cảm cao quý của các nguyên soái, nhất là Nây, lòng dũng cảm cao quý ở chỗ Nây lén lút vòng quanh rừng để vượt qua sông Đơnhiép và chạy về Óocsa, bỏ lại tất cả quân kỳ và đại bác cũng như chín phần mười quân đội.


Và cuối cùng, việc vị hoàng đế vĩ đại từ bỏ đại quân anh hùng cũng được các nhà sử học miêu tả như một hành động gì vĩ đại và thiên tài. Ngay cả cái hành động chạy trốn cuối cùng này mà ngôn ngữ của loài người gọi là mức tột cùng của sự hèn hạ, một hành động mà bất cứ đứa trẻ nào cũng biết làm xấu hổ, ngay cả hành động đó nữa cũng được thanh minh trong ngôn ngữ của các sử gia.


Đến khi không còn có thể tiếp tục kéo dài những sợi dây rất đàn hồi của những suy luận sử học thêm nữa, đến khi một hành động đã hiển nhiên làm trái ngược với cái mà nhân loại gọi là tốt hay chỉ là đúng thôi cũng vậy, thì các sử gia lại vớ lấy khái niệm là sự vĩ đại để cứu vãn tình thế. Đối với cái gì là vĩ đại thì không có gì xấu cả. Đã là một con người vĩ đại thì dù có làm việc gì khủng khiếp đến đâu cũng không thể buộc tội được.


"Thật là vĩ đại" [6] - các sử gia nói như vậy và không còn cái gì tốt cái gì xấu nữa, mà chỉ còn cái "vĩ đại"[7] và cái "không vĩ đại"[8]. "Vĩ đại"[9] là tốt, mà không “vĩ đại” là xấu. Vĩ đại theo họ là thuộc tính của một số người đặc biệt nào đó mà họ gọi là anh hùng. Và Napôlêông, trong khi chuồn về nhà trong chiếc áo khoác ấm, bỏ mặc không những các bạn chiến đấu mà ngay cả những người (theo ông ta) đã bị ông ta dẫn tới đây, cũng cảm thấy việc đó là vĩ đại và tâm hồn ông ta cảm thấy thanh thản.


"Từ cái cao cả (ông ta thấy trong bản thân có một cái gì đó cao cả thật) sang cái lố bịch chỉ có một bước" [10] - Napôlêông nói thế. Và trong năm mươi năm cả thế giới đã lặp đi lặp lại: "Cao cả! Vĩ đại! Napôlêông vĩ đại! Từ cái cao cả sang cái lố bịch chỉ có một bước"[11].


Thế mà không ai thoáng có ý nghĩ rằng thừa nhận cái gì vượt ra ngoài tiêu chuẩn cân nhắc xấu tốt là vĩ đại, chẳng qua là thừa nhận nó là vô nghĩa và vô cùng nhỏ bé.


Đối với chúng ta, những người được chúa Cơ Đốc ban cho các tiêu chuẩn cân nhắc cái gì là tốt cái gì là xấu, thì không thể có cái gì không cân nhắc được cả. Và ở nơi nào không có sự giản dị, không có cái thiện, cái chân, thì ở đấy không có sự vĩ đại được.


XVIII


 Người Nga nào đọc những đoạn sử kể lại thời kỳ cuối của chiến dịch 1812 mà không có một cảm giác nặng nề, vừa bực tức, vừa bất mãn, vừa nghi hoặc? Người Nga nào lại không tự đặt cho mình những câu hỏi: làm sao không bắt, không tiêu diệt toàn bộ quân Pháp, khi cả ba đoàn quân gộp lại đông gấp bội quân Pháp bao vây chúng, khi chúng đã hỗn loạn, quá đói và quá rét, phải lũ lượt ra hàng và khi (như lịch sử kể lại cho chúng ta) mục tiêu của quân Nga chính là chặn đứng, cắt đứt và bắt tất cả quân Pháp làm tù binh?


Làm thế nào mà chính đạo quân Nga với một số quân kém hơn, đã giao chiến ở Bôrôđinô nhưng đến khi đã bao vây quân Pháp từ bốn phía và đặt mục tiêu bắt chúng, lại không đạt đến mục tiêu đó? Chả nhẽ quân Pháp có một ưu thế hơn hẳn quân ta đến nỗi ta không thể nào tiêu diệt chúng mặc dầu đông hơn gấp bội sao? Làm sao điều đó có thể xảy ra được?


Sử học (cái mà người ta gọi bằng danh từ này), khi giải đáp những câu hỏi này nói rằng điều đó xảy ra là vì Cutudốp, cũng như Toócmaxốp, cũng như Tsítsagốp hay tướng này tướng nọ đã không tiến quân thế nọ thế kia.


 Nhưng tại sao họ lại không thực hiện tất cả những cách tiến quân ấy? Nếu mục tiêu đã vạch ra trước không đạt được là do lỗi của họ, thì tại sao họ lại không bị đưa ra tòa và không bị xử tử? Nhưng dù có thừa nhận rằng Cutudốp, Tsítsagốp v.v... là những kẻ đã gây ra sự thất bại của quân Nga, thì cũng không tài nào hiểu nổi tại sao, ngay trong hoàn cảnh của quân Nga ở Crasnôiê và ở sông Bêrêdina (trong cả hai trường hợp quân Nga đều có ưu thế về quân số), họ lại không bắt gọn toàn bộ quân Pháp với những nguyên soái, những quốc vương và bản thân hoàng đế, mặc dầu đó là mục tiêu của họ?


Lối giải thích nói rằng sở dĩ có hiện tượng kỳ lạ này là do Cutudốp cản trở việc tấn công (các sử gia quân đội Nga vẫn nói như vậy) là một lối giải thích không đứng vững vì ta biết rằng ý muốn của Cutudốp đã không cản nổi quân đội tấn công ở Viadơma và Tarutinô.


Thế thì tại sao quân đội Nga, đã từng thắng trận Bôrôđinô với một lực lượng yếu hơn một quân địch lúc này đang sung sức, lại bị những toán quân Pháp tán loạn đánh bại ở Crasnôiê và ở Bêrêdina, mặc dù lực lượng mạnh hơn chúng?


Nếu mục đích của quân Nga là cắt đứt đường rút lui và bắt sống Napôlêông và các nguyên soái và mục đích ấy không những không được thực hiện mà bao nhiêu cố gắng nhằm đạt đến mục đích ấy còn thất bại một cách hết sức nhục nhã, thì thời kỳ cuối cùng của chiến dịch được người Pháp xem như một loạt thắng lợi là hoàn toàn đúng, còn các sử gia Nga mà trình bày nó như một thời kỳ chiến thắng là hoàn toàn sai.


Các sử gia quân sự Nga, trong chừng mực phải tuân theo luận lý, vô hình chung đã đi đến quyết định này và mặc dù đã viết nhiều câu thống thiết nói về lòng dũng cảm và lòng tận trung v.v... đều phải bất đắc dĩ thừa nhận rằng cuộc rút lui của Pháp từ Mátxcơva là một loạt thắng lợi của Napôlêông và một loạt thất bại của Cutudốp.


(còn tiếp)


Nguồn: Chiến tranh và Hòa bình, tập 3. Bộ mới, NXB Văn học, 1-2007. Triệu Xuân biên tập. In theo lần xuất bản đầu tiên tại Việt Nam năm 1961 và 1962 của Nhà xuất bản Văn hóa, tiền thân của NXB Văn học. Những người dịch: Cao Xuân Hạo, Nhữ Thành, Trường Xuyên (tức Cao Xuân Huy) và Hoàng Thiếu Sơn.


 


 


 







[1] “Je crois devoir faire connaýtre à Votre Majesté l’état de ses troupes dans les différents corps d’armée que j’ai été à même d’observer depuis deux ou trois jours dans différent passage. Elles sont presque débandées. Le nombre de soldats qui suivent les drapeaux est en proportion du quart au plus dans presque tous les régiments, les autres marchent isolément dans différentes directions et pour leur compte, dans l’espérance de trouver des subsistances et pour se débarrasser de la discipline. En général ils regardent Smolensk comme le point où ils doivent se refaire. Ces derniers jours on a remarqué que beaucoup de soldats jettent luers cartouches et leurs armes. Dans cet état de chose, l’intérêt du service de Votre Majesté exige, quelles que soient ses vues ultérieures, qu’on rallie l’armée à Smolensk en commençant à la débarrasser des non combattants, tels que les hommes démontés et des bagages inutiles et du matériel de l’artillerie qui n’est plus en proportion avec les forces actuelles. En outre les jours de repos, des subsistances sont nécessaires aux soldats qui sont exténués par la faim et la fatigue; beaucoup sont morts ces derniers jours sur la route et dans les bivouacs. Cet état de choses va toujours en augmentant donne lieu à craindre que si l’on n’y prête un prompt remède, on ne soit plus maýtre des troupes dans un combat. Le 9 Novembre, à 30 verstes de Smolensk”.




[2] Ordre du jour.




[3] “Sire, mon cousin, prince d’Eckmhl, roi de Naples”.




[4] Phụ lưu bên phải của sông Đơnhiép. Tháng mười một năm 1812 quân đội Pháp bỏ chạy với tổn that nặng nề ở đây. Napôlêông chạy thoát và chin nghìn người đến Vinnô. Toàn quân gần như bị tiêu diệt.




[5] J’ai asser fait l’empeur, il est temps de faire le général.




[6] “C’est grand!".




[7] Grand.




[8] Grand.




[9] Grand.




[10] “Du sublime au ridicule il n’y a pu’un pas”.




[11] Sublime! Grand! Napoléon le grand. Du sublime au ridicule il n'y a qu’un pas.



Mục lục:
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
21.
22.
23.
24.
25.
26.
27.
28.
29.
30.
31.
32.
33.
34.
35.
36.
37.
38.
39.
40.
41.
42.
43.
44.
45.
46.
47.
48.
49.
50.
51.
52.
53.
54.
55.
56.
57.
58.Phần Thứ Mười một
59.
60.
61.
62.
63.
64.
65.
66.
67.
68.
69.
70.
71.
72.
73.
74.
75.
76.
77.
78.Phần Thứ tám
79.
80.
81.Phần Thứ sáu
82.Lời Người biên tập và Lời Giới thiệu của Cao Xuân Hạo
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Tiêu sơn tráng sĩ - Khái Hưng 07.11.2019
Thầy lang - TADEUSZ DOLEGA - Mostowicz 07.11.2019
Sodoma & Gomora - Vlastimil Podracký 05.11.2019
Nhân mạng cuối cùng và đồng loại - Vlastimil Podracký 05.11.2019
Hiểm họa sắc vàng - Vlastimil Podracký 05.11.2019
Cơ may thứ hai - Constant Virgil Gheorghiu 05.11.2019
Những lớp sóng - Virginia Woolf 25.10.2019
Bảy đêm huyền thoại - Vũ Bằng 19.10.2019
Báu vật của đời - Mạc Ngôn 19.10.2019
Trả giá - Triệu Xuân 26.09.2019
xem thêm »