tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH

Công ty TNHH TM DV Green Leaf Việt Nam

Green Leaf VN - với hơn 400 xe du lịch từ 4 chỗ đến 50 chỗ, đời mới - là Công ty Dịch vụ vận chuyển hành khách hàng đầu Việt Nam! Luôn phục vụ khách hàng với phong thái và ý chí của người tài xế chuyên nghiệp. Chỉ tuyển dụng đầu vào tài xế có khả năng giao tiếp tiếng Anh đàm thoại. Tác phong, đồng phục chỉnh chu trong suốt thời gian phục vụ khách hàng. Các tài xế phải vượt qua chương trình đào tạo nghiêm ngặt về cách thức phục vụ khách hàng

 *Nhân viên chăm sóc khách hàng người Nhật luôn tạo sự yên tâm và tin tưởng cho khách hàng...

Khách thăm: 29387826
Lý luận phê bình văn học
12.09.2019
Ngọc Trai
Cuộc sống kinh tế năng động trong “Giấy trắng”


*Bài in Báo Nhân dân, số 11424, ngày 13-10-1985.


GIẤY TRẮNG* là cuốn tiểu thuyết thứ hai (cuốn đầu là Những người mở đất, NXB Văn Nghệ TP Hồ Chí Minh - 1983) của Triệu Xuân, đề cập trực diện nhiều vấn đề sôi động của sản xuất công nghiệp gần đây, thông qua câu chuyện ở một xí nghiệp in. Trong bộn bề các sự kiện, các xung đột, phương án “Giấy trắng” - một biện pháp tích cực, chủ động đẩy mạnh sản xuất đồng thời cũng là môi trường thử thách phẩm chất con người - được xem là đường dây trung tâm hình thành cốt truyện cho tác phẩm. “Lối thoát mà chúng ta phải mở là tạo ra nguyên liệu giấy. Giấy trắng bây giờ không chỉ là giấy trắng nữa, giấy trắng bây giờ đã là tấm lòng của chúng ta, nhiệt tình của chúng ta, ý chí của chúng ta”. Đó là phát biểu của Thịnh, giám đốc xí nghiệp in Hy Vọng trong cuộc họp ban giám đốc để giải quyết bế tắc của nhà máy. Thiếu vốn đầu tư, thiếu nguyên liệu, máy móc hư hỏng, rệu rã không có phụ tùng thay thế, xí nghiệp in Hy Vọng đang đứng trước nguy cơ phá sản, nhưng “bung ra” để sản xuất bột giấy, mở đường giải quyết nguyên liệu cho nhà máy thì lâm vào tình thế vi phạm nguyên tắc do cơ chế quan liêu, bao cấp quy định.


Tin yêu sâu sắc vào con người, Thịnh đã đề ra những biện pháp tích cực, phù hợp với quy luật phát triển kinh tế để đẩy mạnh sản xuất, cải thiện đời sống cho người lao động.


Phương án Giấy trắng thành công, khắc phục bước đầu khó khăn về nguyên liệu, khơi dậy sức sống, tiềm năng của nhà máy. Thịnh không dừng lại đấy mà anh đề ra những chương trình tiếp theo, đầu tư kỹ thuật, vật chất, tự chế tạo nhiều phụ tùng trong nước thay thế cho việc mua của nước ngoài, tiến đến dùng biện pháp liên kết kinh tế làm tăng nhanh thu nhập cho nhà máy, có ngoại tệ để mua trang bị, thiết bị mới nhằm đạt năng suất lao động cao, chất lượng sản phẩm tốt, tăng tích lũy để tái sản xuất mở rộng, cải thiện đời sống cho người sản xuất tạo cho nhà máy khí thế của một cơ sở sản xuất, hiện đại.


Trong từng bước khắc phục khó khăn để đưa nhà máy vào hoạt động phù hợp với quy luật phát triển kinh tế, Thịnh và các đồng chí của anh luôn luôn phải đương đầu với những thế lực đen tối, bảo thủ, lạc hậu, thậm chí cả phản động. Trong những cuộc chiến đấu này, kẻ thù có khi không phải là con người cụ thể bằng xương bằng thịt mà là những tư tưởng cá nhân chủ nghĩa bảo thủ, lạc hậu. Nhưng không phải vì thế mà cuộc chiến đấu kém phần ác liệt. Lòng ham mê quyền lực đã làm cho một số cán bộ trở nên thoái hóa, mù quáng. Họ hoạt động chống đối Thịnh một cách điên cuồng và hèn hạ. Một cơ sở sản xuất hiện đại, nổi tiếng - đó cũng là mục tiêu cho bọn phản động nhằm vào để phá hoại. Lộc, Thịnh đã phải đương đầu cả với kẻ thù này. Lộc hy sinh và Thịnh bị thương suýt chết.


Phản ánh cuộc đấu tranh trên mặt trận kinh tế xã hội. Triệu Xuân đã lật trở nhiều mặt phức tạp bề bộn của hiện thực làm nổi rõ phẩm chất cao đẹp của con người.


Thịnh biết khai thác và phát huy những năng lực của đội ngũ cán bộ quanh mình như An, Lộc, Hảo, Lực, khuyến khích nhiệt tình của tuổi trẻ như Sáng, Mạnh, Dũng, Hải thậm chí cả Lệ Thy... cho nên đã quy tụ được một đội ngũ cán bộ khá mạnh và tập hợp đông đảo quần chúng để có thể tiến hành mọi kế hoạch công tác, đến nỗi một kỹ xư vốn là linh mục như cha Đạt đã phải thốt lên: “Anh ta thành công vì anh ta biết dùng người”, hay “làm việc với người biết tôn trọng con người ai cũng ham”.


Phương án Giấy trắng của xí nghiệp in Hy Vọng đó là tuyến phát triển chính của tác phẩm, nhưng phạm vi quan tâm, quan sát của tác giả còn rộng ra trên toàn bối cảnh xã hội. Tác phẩm thể hiện tư tưởng chống quan liêu, bao cấp khá rõ nét. Tác giả đã đưa ra một lập luận của Thúy Hoa rất đơn giản nhưng đầy sức thuyết phục. Khi tâm sự với Sáng, Thúy Hoa cho rằng: “Ủng hộ, bảo vệ còn có nghĩa là làm cho cái mà ta bảo vệ ngày càng tốt đẹp hơn. Trong khi khư khư bảo vệ cơ chế quản lý lỗi thời, vô hình chung ông Phát đã làm tổn hại đến đất nước”. Thúy Hoa ủng hộ và khẳng định thái độ của Thịnh khi cho rằng những người đang ra sức duy trì, bảo vệ cơ chế quan liêu, bao cấp là chẳng khác chi tự lấy dây trói buộc mình. Hoa nói: “Chú Thịnh là người mà em nghĩ rằng luôn luôn thích nghi với hoàn cảnh. Chú Thịnh không chịu bó tay khi hoàn cảnh thúc đẩy phải sáng tạo”.


Bám sát thực tế xã hội ở các tỉnh miền Nam sau ngày giải phóng, tác giả đã đề cập nhiều vấn đề cần thiết, nóng hổi mà nhiều người hằng quan tâm. Tác phẩm như là sự tập hợp của những thiên phóng sự dài về tất cả những điều đó.


Đề cập vấn đề những người bỏ ra nước ngoài, tác giả để cho anh thanh niên làm giấy xuất nhập cảnh nói với Lệ Thy những lời lịch sự nhưng đầy mỉa mai: “Đi tị nạn hay đi để đoàn tụ gia đình thì cũng là bỏ đi cả thôi phải không chị?”.


Những câu hỏi tưởng tượng cứ như xoáy vào óc Lệ Thy. Vì lẽ gì mà cô bỏ đi? Vì lẽ gì? Những thanh niên đầy sức sống như cô vì lẽ gì mà cứ bỏ đi? Ai là người xây dựng lại xứ sở này?


Tác giả cũng chú ý đề cập trách nhiệm công dân trước thực trạng xã hội: - Trách nhiệm của người trí thức, trách nhiệm của nhà báo trong chức năng phát hiện những vấn đề của xã hội. Anh viện dẫn cả quá khứ để xây dựng lòng tin cho hiện tại. Tác giả dẫn lời của bà má khi Thịnh tỏ ra có chút hoang mang, kêu ca về đời sống cực khổ của má và bà con quanh vùng, má mắng Thịnh: “Trời đất, mày đi làm cách mạng mấy chục năm mà óc mày còn ngu thế con, cái gì cũng phải từ từ chứ. Bộ độc lập hôm trước rồi hôm sau sướng liền à?”.


Nhà máy gặp khó khăn, công nhân không có việc làm, lương ít, phải tìm cách bỏ ra ngoài kiếm thêm. Làm cách gì để giữ công nhân trụ lại với nhà máy? Tất nhiên những người lãnh đạo như Thịnh, Lộc, An phải tìm mọi cách để đẩy mạnh sản xuất, cải thiện đời sống cho công nhân. Nhưng trong anh chị em công nhân với nhau lại có một lối động viên nhau khá cảm động, họ tự bảo nhau theo kiểu “ráng một chút”. Đất nước còn bộn bề vất vả, thiếu thốn, trong từng gia đình nếu ráng một chút, trong từng xí nghiệp nếu ráng một chút thì xã hội sẽ bớt đi rất nhiều phức tạp.


Tâm huyết của tác giả được bộc lộ khá rõ trong việc xây dựng nhân vật Lộc. Anh là hình ảnh của một đảng viên cộng sản khá tiêu biểu. Anh không quản gian nan đói khát, lặn lội lên rừng cắt cỏ, đốn lồ ô là vì anh ủng hộ phương thức làm ăn mới, vì nhà máy, vì đời sống công nhân. Bị bôi nhọ, vô cớ bị bắt giam, anh không nản chí, không than phiền. Được minh oan trở về, anh lại say mê lao vào những nơi khó khăn nhất của nhà máy. Cả đời anh không hề so bì, không hề đòi hỏi cái gì cho riêng anh. Anh quan tâm tới bạn bè, vợ con, lo lắng cho mọi người. Anh có tinh thần cảnh giác cao, đã phát hiện ra chủ tịch Hài là một tên phá hoại; ngay trong nhà máy anh đã kịp thời phát hiện tên phá hoại Thân và đã dũng cảm chiến đấu đến hy sinh cả thân mình để ngăn chặn kẻ thù phá hoại nhà máy.


Một nhân vật thứ hai được tác giả xây dựng khá thành công là Lệ Thy - Lệ Thy là một cô gái có tâm huyết, trong trắng nhưng thiếu nghị lực. Vì vậy khi mẹ cô ép phải theo ra nước ngoài với cha để đoàn tụ gia đình, cô khóc lóc nhưng không dám chống đối. Vì thiếu nghị lực trong việc quyết định ra đi, cô phải chịu nhận bi kịch là xa cách người yêu, nhưng mặt khác là một thanh niên có tâm huyết, nên mặc dù ở xa đất nước, cô vẫn tìm mọi cách để có thể đóng góp được cho nhà máy. Tác giả đã có một cách nhìn, cách đánh giá con người thấu đáo cho nên đã xây dựng được một hình tượng nhân vật Lệ Thy khá sinh động. Toàn bộ tác phẩm toát lên lòng tin yêu đối với con người, như lời của một nhân vật “Bí quyết thành công của Hy Vọng đó là việc chăm lo đến con người”.


Lòng tin yêu con người đã tạo cho Thịnh quyết tâm để dám xông vào giải quyết những nhiệm vụ khó khăn phức tạp nhất. Với lòng tin yêu con người, anh đã xây dựng và cải tạo biết bao người để góp tài góp sức xây dựng nhà máy. Thịnh không chỉ tập hợp được những người như Sáng, như Lệ Thy mà còn tập hợp được linh mục Đạt, kỹ sư Cao và thậm chí cả ông Hải một Việt kiều tại Pháp và từ đó anh huy động được những đóng góp của Việt kiều để xây dựng nhà máy, xây dựng đất nước.


Bằng thành quả thực tế: giữ vững và đưa nhà máy ngày một phát triển, Hy Vọng đã chứng minh cho một phương thức làm ăn đúng đắn.


Việc bung ra lúc đầu của nhà máy in Hy Vọng chỉ là một cách giải quyết tạm thời trước một thực tế bế tắc. Vì vậy, phần mở đầu tác giả có phần lúng túng, phải tạo yếu tố ngẫu nhiên: Lệ Thy trong nhiệm vụ là người thường trực tiếp khách đã than thở với Nguyên, phó ty nông nghiệp Cửu Long về việc nhà máy thiếu vốn, thiếu nguyên liệu và được Nguyên nhận giúp vốn để khắc phục khó khăn. Yếu tố ngẫu nhiên nữa là việc nhà báo Thùy Mai đã tình cờ tìm ra cỏ Mỹ đưa về nhà máy giấy để phân tích và phát hiện ra đó là nguyên liệu chế tạo bột giấy...


Tác giả đã tỏ rõ một thái độ trung thực, thẳng thắn khi phê phán những biểu hiện tiêu cực trong xã hội, đặc biệt là tệ quan liêu bao cấp. Nếu ta lưu ý đến thời điểm viết tác phẩm là 1983-1984, càng thấy rõ những đề xuất và phát hiện của tác giả trong tình hình lúc đó là đáng quý.


Tuy nhiên, tác phẩm còn thể hiện sự ôm đồm, tham lam các sự kiện.


Nếu tác giả mạnh dạn tước bỏ đi những chi tiết, những sự kiện không phục vụ trực tiếp cho chủ đề và sự phát triển của tính cách nhân vật thì tác phẩm sẽ chặt chẽ hơn, số trang có thể bớt đi nhiều nhưng sức nặng của tác phẩm sẽ tăng lên.


NGỌC TRAI


Nguồn: Bài in Báo Nhân dân, số 11424, ngày 13-10-1985.


www.trieuxuan.info


 


bản để in
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Sóng lừng – Một tác phẩm tốt (Lật lại Hồ sơ vụ tiểu thuyết Sóng lừng - VN. Mafia bị thu hồi năm 1991) - Xuân Thiều 13.09.2019
“Sóng lừng” – Cuốn tiểu thuyết về Mafia ở Việt Nam - Bùi Quang Huy 13.09.2019
Ở Việt Nam có Mafia không? - Đỗ Ngọc Thạch 13.09.2019
Đọc tiểu thuyết “Giấy trắng” của Triệu Xuân - Lê Phú Khải 13.09.2019
Đọc tiểu thuyết “Đâu là Lời phán xét cuối cùng” - Trần Bảo Hưng 13.09.2019
Đọc tiểu thuyết "Cõi mê" của Triệu Xuân - Nguyễn Sĩ Đại 12.09.2019
Cõi mê - Hiện thực sâu sắc, tận cùng nỗi đau, đầy lòng nhân ái - Hoài Anh 12.09.2019
Cuộc sống kinh tế năng động trong “Giấy trắng” - Ngọc Trai 12.09.2019
Đọc tiểu thuyết “Giấy trắng” của nhà văn Triệu Xuân - Nguyễn Sĩ Đại 12.09.2019
Bình Nguyên Lộc, một nhân sỹ trong làng văn - Võ Phiến 22.08.2019
xem thêm »