tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH

Công ty TNHH TM DV Green Leaf Việt Nam

Green Leaf VN - với hơn 400 xe du lịch từ 4 chỗ đến 50 chỗ, đời mới - là Công ty Dịch vụ vận chuyển hành khách hàng đầu Việt Nam! Luôn phục vụ khách hàng với phong thái và ý chí của người tài xế chuyên nghiệp. Chỉ tuyển dụng đầu vào tài xế có khả năng giao tiếp tiếng Anh đàm thoại. Tác phong, đồng phục chỉnh chu trong suốt thời gian phục vụ khách hàng. Các tài xế phải vượt qua chương trình đào tạo nghiêm ngặt về cách thức phục vụ khách hàng

 *Nhân viên chăm sóc khách hàng người Nhật luôn tạo sự yên tâm và tin tưởng cho khách hàng...

Khách thăm: 28890766
Tiểu thuyết
30.07.2019
Đỗ Quang Tiến
Seo Mỉ


16. Ban quản trị hợp tác xã và anh kỹ sư chăn nuôi ngắm


nghía mảnh đất trũng, hình lòng chảo. Chung quanh chiếc


chảo khổng lồ nhấp nhô bốn, năm quả đồi nom như những


cái quai. Không rõ thiên nhiên đã tạo ra thế đất này từ bao


giờ. Có lẽ đã từ lâu lắm song không một ai chú ý. Vì lẽ đấy


chỉ là những mỏm đồi phủ cây chó đẻ và cỏ trư xa. Cỏ trư xa,


cây bỏng nổ cũng mọc hoang dại trên mảnh đất lọt vào giữa


các mỏm đồi. Không có gì khác lạ.


Trong một cuộc họp, anh kỹ sư đã gợi ý ban quản trị


việc nuôi cá nhằm cải thiện đời sống cho các xã viên. Anh đã


phác họa những đầm, ao thả cá mà nhiều nông trường, hợp


tác xã trên cao nguyên đã tạo ra. Đó là những lũng sâu có đồi


núi vây quanh làm bờ giữ nước, giữ cá trong mùa mưa lũ.


Ban quản trị, nhất là bác Giàng Vần, sực nhớ ra mảnh đất mà


họ đang ngắm nhìn. Biến cái thung lũng không rộng không


hẹp, sâu vừa phải, thành một cái đầm nho nhỏ không tốn


nhiều công sức lắm. Bởi cái vành đai vốn đã liền. Chỉ cần


đắp đất vào các khe đồi, cơi lên là có một cái bờ cao, khá


vững chãi. Và chặt cây, đánh gốc, làm cỏ dưới lũng để có


một lòng đầm quang sạch. Cái đầm tương lai ở gần trại chăn


nuôi. Việc chăm sóc đàn cá sẽ đỡ tốn công cho các trại viên.


- Mảnh đất tốt đấy! - Anh kỹ sư hân hoan thốt lên - Bác


Giàng Vần với các anh chị đã tìm ra mảnh đất tốt đấy. Nếu


ta quyết tâm làm, chỉ sau mấy tháng là ta có một cái đầm thả


cá đẹp. Lúc bấy giờ lại vừa đầu mùa mưa, ta có nước đưa


vào đầm ngay...


Thấy anh kỹ sư trầm trồ, ai nấy đều vui mừng. Một


ngày không xa, chỗ này đây sẽ là cái đầm. Ở đấy sẽ nuôi


toàn mè hoa, trắm cỏ - giống cá phàm ăn, dễ nuôi. Quay


lưng đi, ngoảnh mặt lại, đàn cá đã lớn, tăm nổi lên xôn xao


trên mặt nước... Từ trước tới nay, người Mèo không có tập


quán ruốc cá dưới suối, quăng lưới dưới sông như người


Phù Xá, người Nùng, người Tày... Họ phải ăn cá khô. Mà lại


phải ra chợ, thị xã, con ngựa chạy chồn chân mới mua


được. Bây giờ dân bản Lù Chải sắp được ăn cá tươi.


Cá đánh ở đầm của hợp tác xã. Bụng không vui mừng


sao được?


Bác trưởng trại còn hơn thế nữa. Không nén nổi nỗi vui


xao động, bác "Dà!" một tiếng kéo dài. Ngoài đàn cá, bác còn


nghĩ đến đàn lợn, đàn bò. Trước kia, gặp ngày mưa to,


chuồng trại mới được cọ, đàn lợn mới được tắm. Chúng


chậm lớn một phần vì thế. Khi nào có đầm nước, con lợn,


con bò được ăn ở sạch sẽ hơn bây giờ. Có thêm "cái vệ sinh"


như bác thường nhắc nhở các trại viên, chúng phải chóng


lớn. Nuôi con cá mà lại lợi cho đàn gia súc là ở chỗ ấy.


Seo Mỉ nghĩ đến cái việc trước mắt. Thiên nhiên đã ưu


đãi hợp tác xã Lù Chải, cho mảnh đất thuận tiện như thế kia,


nhất định phải đưa nó vào sản xuất. Song phải đổ nhân công


vào đấy, nó mới trở thành đầm được. Các tổ, đội lại không


rảnh tay. Tăng diện tích cây lúa, tra bắp. Làm vụ đậu tương


hè. Tiếp tục trồng cây trẩu, cây thông ba lá, cây mận Tam


Hoa trên các vùng đồi... Bao nhiêu là việc! Bây giờ mà làm


thêm việc đột xuất này chắc bận rộn lắm. Dù sao cũng phải


làm. Vì việc đào đắp đất phải tiến hành trong mùa khô. Vả


lại, có hoàn thành trước mùa mưa mới kịp đón nước lũ. Nếu


không, lại phải đợi đến năm sau.


- Chị chủ nhiệm à! Hợp tác xã ta có thể khởi công xây


dựng cái đầm sớm được không?


Hợp tác xã vừa tổ chức lại sản xuất. Hầu hết các xã viên


đang vui như lúc con chim cứ cư từ đâu đấy bay về gọi mùa


ngô chín.


- Được đấy, anh Pảo à! - Seo Mỉ điềm nhiên trả lời.


- Thế thì kịp thời vụ rồi. Tôi sẽ đi liên hệ giúp ban quản


trị để khi nào hoàn thành cái đầm, có cá giống thả ngay.


Hoan hỉ, bác Giàng Vần cầm lấy tay Pảo:


- Đồng chí kỹ sư sốt sắng với trại chăn nuôi của chúng


tôi quá. Bao giờ trại này được chia cá cho các xã viên, chúng


tôi ơn đồng chí nhiều đấy.


- Đấy là nhiệm vụ của cháu thôi, bác phó chủ nhiệm à! -


Pảo luống cuống đáp lại.


Seo Mỉ cũng như mọi người trong ban quản trị, chưa hề


được chứng kiến cảnh một hợp tác xã trên núi cao chia cá


sản xuất được, cho các xã viên. Chị đang mường tượng cảnh


ấy. Nhưng, dù cho trí tưởng tượng có phong phú đến đâu,


chị cũng không hình dung nổi. Chị chỉ cảm thấy một vẻ gì


đang hiện ra trên nét mặt mọi người. Hình như là một niềm


vui thầm kín mà náo nức một cách lạ. Bởi vì từ khi có bản Lù


Chải, lần đầu tiên có cái việc kỳ lạ ấy. Lòng Seo Mỉ cũng


đang rộn ràng. Ai nấy đều đã quay đi, chị còn đứng đấy.


- Về thôi, chị Seo Mỉ à! Một mùa lúa chín nữa, ra đây


mới có cá, có nước mà ngắm. - Đội trưởng Seo Chấn ngoái


lại giục.


Bẽn lẽn, Seo Mỉ chạy theo mọi người. Sau đấy, rẽ sang


con đường dẫn về cái xóm xa. Bóng chiều đã bảng lảng.


Sương sớm nhồn nhột trên gò má. Chị về đến nhà vào lúc bà


Thào Xóa lúi húi làm bữa tối. Chợt chị nhớ ra nhà sắp hết


củi, chị vác búa quay ra đầu xóm, chỗ có cây tống quá xủi. Cái


cây đã được chị trồng cách đây bốn năm. Ngả được rồi! Chị


vung búa chặt. Khi mồ hôi vã ra trên mặt chị cũng là lúc cái


cây đổ sang một bên.


Seo Mỉ đang căn cái cây ra từng khúc bất chợt có bốn,


năm cô gái từ phía xa đi lại. Mỗi cô cầm một bó lá trong tay.


Cô nào cô ấy mặt tươi như bông hoa, giọng nói ríu rít như


tiếng chim. Họ đi đâu về? Chị nhớ ra, hôm nay các cô gái


Mèo vào rừng hái lá thơm đem về để tắm gội, sửa soạn ăn


đại Tết. Mỗi năm một lần, vào những ngày này, họ lại rủ


nhau đi tha thẩn trong các cánh rừng. Và lúc về, mùi thơm


tỏa ra từ bó lá quấn quýt trên người họ. Năm nay, Seo Mỉ


quên ngày vui ấy rồi sao? Không, chị không quên song chị


tưởng như nó còn xa. Nào ngờ nó chính là ngày hôm nay.


Tiếc quá!


Các cô gái đã đi đến chỗ Seo Mỉ. Họ dừng lại. Một cô


liền cất cái giọng vừa trìu mến vừa có vẻ trách móc:


- Chị chủ nhiệm lo cho hợp tác xã nhiều quá, quên cả đi


hái lá thơm với chúng em rồi.


Seo Mỉ chống chế:


- Chị không quên đâu nhưng hôm nay chị phải đi họp…


chị định lát nữa, sẽ vào rừng hái.


- Sắp tối rồi, chị biết đường nào mà hái? Em chia cho


chị đây.


Dứt lời, cô gái lấy mấy cành đưa cho Seo Mỉ. Bắt chước


bạn, các cô gái kia làm theo. Thoáng chốc, Seo Mỉ đã có một


bó lá thơm.


- Không phải chị chủ nhiệm quên đâu. Năm nay chị


muốn bỏ chúng ta đi hái lá với người khác đấy. - Một cô dí


dỏm xen vào.


Trong ánh hoàng hôn, gò má Seo Mỉ bỗng đỏ bừng. Chị


lúng túng:


- Chị vẫn chỉ có một mình, chưa có “người khác” đâu.


- Chị có rồi đấy. Chúng em biết rồi.


Seo Mỉ càng lúng túng. Chị ép bó lá vào ngực, đứng


ngây ra. Các cô gái chào chị rồi đi về. Họ mới đi được mấy


bước, đã có tiếng một cô trong bọn vọng lại chỗ chị:


- Chị Seo Mỉ yêu thầy giáo là cái chân bước lạc lối rồi.


- Sao lại lạc lối? Thầy giáo tốt đấy chứ? - Tiếng một cô


khác hỏi.


- Thầy giáo có vợ rồi. Vợ thầy làm xã viên hợp tác xã ở


làng. Vợ chồng thầy đã có một đứa con trai được hai tuổi…


Chị Seo Mỉ đi vào rừng gai mà còn chưa lạc lối à?


Seo Mỉ không nghe thấy gì nữa. Các cô gái kia đã đi xa.


Và chị đang choáng váng. Cối đã có vợ ở làng. Cối đã có con


trai lên hai… Sao câu chuyện của cô gái nọ lại giống những


điều mà Vàng đã nói với Seo Mỉ tối hôm xưa đến thế! Thế


này là thế nào? Đây là cái tin do một người nào truyền đi


trong bản, hay đấy chính là sự thật? Phút chốc chị có ấn


tượng đang đứng giữa rừng lúc rừng động. Cây cối ngả


nghiêng. Tiếng động lao xao. Bước đi hay lùi lại? Chị như


người mất hướng.


Lát sau, Seo Mỉ lại vung búa. Chiếc búa dội lại khiến tay


chị đau ê ẩm. Lưỡi búa cùn rồi ư? Chị đưa mấy ngón tay gại


gại. Lưỡi búa hãy còn sắc. Vậy thì nhát búa vừa rồi không


thật tay. Có làm nữa cũng không được việc. Chị cúi xuống


vác búa với khúc gỗ vừa căn lên vai, đi bước một về nhà.


Vợ Cối, con Cối! Hai cái bóng mơ hồ kia ám ảnh Seo Mỉ


từ nãy đến giờ. Trong bữa ăn và cả lúc này, bên bếp lửa. Tay


sắp xếp đống lá để gói bánh mà đầu óc chị để đâu đâu. Giữa


lúc đó, Cối đi vào nhà. Bóng dáng Cối thình lình chập vào


hai cái bóng mờ ảo nọ, trĩu nặng trong tâm trí chị. Chị cúi


mặt, tránh cái nhìn ấm áp của Cối. Không chú ý, Cối cầm gói


quà đi lại chỗ bà Thào Xóa. Thăm hỏi bà xong, anh mới đến


bên Seo Mỉ.


- Anh lên huyện họp từ sáng hôm qua, chiều hôm nay


anh mới về đến nhà. - Cối ngồi xuống cạnh bếp thủ thỉ.


Seo Mỉ lặng thinh. Cối nhỏ nhẹ nói tiếp:


- Anh nghe nói, hôm nay các chị, các cô ở bản ta vào


rừng hái lá thơm vui lắm. Em có đi không đấy?


Seo Mỉ khẽ lắc đầu. Bây giờ Cối mới chú ý. Seo Mỉ vẫn


cúi mặt, lơ đãng nhìn tàu lá cầm ở tay. Trong ánh lửa chập


chờn trên vầng trán phẳng mịn, nét mặt chị ra chiều tư lự.


Cối không khỏi ngạc nhiên:


- Có chuyện gì mà em có vẻ buồn thế?


- Em buồn thật đấy, anh à! - Seo Mỉ chậm rãi đáp.


- Em cho anh biết chuyện ấy được không?


Bây giờ Seo Mỉ mới từ từ nhìn Cối. Đột nhiên chị cảm


thấy có một cái gì thấp thoáng trên gương mặt anh. Như một


bóng mây, một ráng chiều. Hoặc vùng bóng tối nhờ nhờ


khiến gương mặt đó chẳng còn chất phác như thường ngày.


Có nên hỏi thẳng Cối việc ấy không. Chị còn đang phân vân,


Cối đã gặng:


- Nếu việc đó liên quan đến anh, em cứ cho anh biết.


Seo Mỉ đắn đo giây lát nữa, rồi mới gượng nói:


- Em thấy nhiều người nói, anh đã có vợ con. Vợ anh


làm xã viên hợp tác xã ở quê anh. Con anh là con trai đã


được hai tuổi… - Seo Mỉ nuốt khan cố trấn tĩnh lại - Việc ấy


có đúng không?


Vừa nói, Seo Mỉ vừa dõi theo nét mặt Cối. Gương mặt


anh quả thật có thay đổi. Nước da mai mái xanh đã sạm lại.


Cặp lông mày rậm úp xuống đôi mắt trở nên nghiêm nghị.


- Em cho việc này có thật không? - Cối bình tĩnh hỏi lại.


Khó trả lời quá! Seo Mỉ lặng im. Dẽ dọt, Cối trả lời


thay chị:


- Nếu em không tin chắc việc này có thật, ít ra em cũng


đem lòng nghi ngờ. Nếu không em đã chả hỏi anh. Đúng thế


không em?


Seo Mỉ khẽ gật đầu. Đến lượt Cối lặng thinh. Phút sau


anh nói, vẻ buồn rầu:


- Thế là em đã nghi anh không thật lòng với Đảng, với


đồng chí của mình. Nói rõ ra, là em nghi anh đã lừa dối em.


Thật là điều sỉ nhục đối với anh.


Dường như Seo Mỉ bối rối. Chị không biết đặt tàu lá cầm


ở tay vào chỗ nào. Tàu lá tựa như ngập ngừng trong tay chị.


- Một người nói, em không tin đâu. Nhưng nhiều người


nói, em không thể không nghi ngờ. Nghĩ khác về anh, bụng


em không vui được. Vì không những anh là người yêu mà


còn là đồng chí của em. Có một người đồng chí không có tư


cách còn đáng buồn hơn là có một người yêu như thế. Cho


nên em phải hỏi cho rõ việc này, mong anh thông cảm.


- Anh rất thông cảm với em nên mặc dù sự nghi ngờ đó


xúc phạm đến nhân phẩm của anh, anh vẫn không giận em.


Em cảnh giác là phải vì hành động không xứng đáng với một


người cán bộ như thế, thực tế đã xảy ra. Việc anh Đoài đã lừa


dối cơ quan, lừa dối chị cán bộ người Dao, nhiều người còn


nhớ và chê trách anh ta. Anh chỉ bực giận kẻ nào đã phao tin


ấy ra để dân bản hiểu lầm anh và chia rẽ chúng ta. Anh xin


nói ngay để em yên tâm. - Cối ấp bàn tay vào ngực, giọng


run run vì xúc động - Anh là Đảng viên! - Anh đã thề luôn


luôn trung thành với Đảng, suốt đời phấn đấu vì sự nghiệp


của Đảng thì dù phải hy sinh tính mạng anh cũng nhất quyết


không lừa dối Đảng, lừa dối các đồng chí của mình. Em hãy


tin như thế.


Áng mây vừa che lấp mặt trăng đã trôi qua. Ánh trăng


lại thắp sáng trên núi đồi. Lòng Seo Mỉ trở lại thanh thản,


trong trẻo như ánh trăng.


- Em hối hận vì đã có những lúc nghĩ sai về anh. - Seo


Mỉ nói bằng giọng bồi hồi cảm động - Bây giờ hiểu anh


thêm, em càng quý anh. Em cũng bực giận với những lời ác


độc như móng con hổ, răng con rắn. Ác độc quá!


Cối tìm lời an ủi Seo Mỉ:


- Lời nói có lời hay lời tốt, có lời xấu lời độc như người


Mèo ta thường nói. Lời xấu lời độc sớm hay muộn cũng phải


mất đi, chỉ có lời hay lời tốt là còn lại. Em đừng nghĩ ngợi


nữa. Mỗi người chúng ta có bao nhiêu việc phải làm. Có nghĩ


đến cái hay cái tốt, ta mới làm tốt mọi việc được. - Cối đứng


lên - Anh đi về nhé!


Seo Mỉ nhìn Cối, ánh mắt bịn rịn. Cối nói tiếp:


- Anh phải đến nhà anh A Dếnh, báo cáo với anh ấy về


chủ trương của phòng Giáo dục đối với các trường trong


huyện. Trường ta sẽ được trang bị thêm học cụ. Nếu số học


sinh tăng thêm, trường sẽ được bổ sung giáo viên. Trường


của xã ta có cơ phát triển đấy. - Cối ngó đống lá trước mặt


Seo Mỉ - Em chuẩn bị gói bánh ăn Tết đấy à? Em bận công


tác xã, hợp tác xã, việc nhà, bao nhiêu là việc mà anh không


có điều kiện đỡ tay em…


Seo Mỉ tủm tỉm:


- Hãy đợi đến mùa lúa chín anh à…


- Anh cũng mong thế.


Chưa đến mùa lúa chín! Quyến luyến! Hai người tạm


chia tay nhau. Cối đẩy cửa, bước ra. Bên ngoài trời đã tối.


Bóng tối man mác mùi hoa mận, hoa lê ngoài vườn. Và


phảng phất hương lúa từ một nương đồi bay về. Trong nhà,


hai bà cháu bắt đầu gói bánh. Chợt bà Thào Xóa lẩm bẩm:


- Anh giáo là người tốt đấy. Anh ấy mà trao vòng tay,


cháu nên nhận…


Gò má Seo Mỉ lại đỏ hồng. Đôi mắt bồ câu đen mượt.


Chị cũng lẩm bẩm tựa như nói riêng với mình:


- Chúng cháu còn phải tìm hiểu nhau thêm bà à.


 Bà Thào Xóa dừng tay, nhìn Seo Mỉ:


- …Tìm hiểu là sao, cháu?


Seo Mỉ ngập ngừng:


- Tìm hiểu là… cháu phải xem anh ấy có tốt thật không.


Anh ấy cũng phải xem cháu là người thế nào đã. Bao giờ


chúng cháu thật lòng thương yêu nhau mới chim có bạn,


bướm có đôi được.


Bà Thào Xóa đưa mắt nhìn quanh. Hình như bà thấy


ngôi nhà chống chếnh. Còn hai cái bóng lẻ loi bên nhau, sao


mà hiu hắt. Cặp mắt teo đục của bà buồn rượi đi.


- Bà già rồi. Chử lầu không cho bà sống nhiều mùa lúa,


nhiều tuần trăng nữa đâu. Bà mà không ở trên cõi đời này


nữa, cháu ở một mình được sao? Cháu phải làm vợ người ta


cho có đôi mới được.


- Cháu thương bà lắm nhưng việc của cháu không vội


được đâu. Cháu bước sai, bước lại được. Bụng nghĩ sai, nghĩ


lại khó. Bà để cháu nghĩ kỹ đã.


Bà Thào Xóa âu yếm nhìn đứa cháu côi cút:


- Bà biết, trong rừng lá độc mọc chen lá lành. Ăn phải lá


độc, bụng có muốn cũng không gỡ được. Bà không muốn


cháu ăn nhầm phải lá độc. Nhưng lá lành nhiều, lá độc ít


thôi. Bụng cháu không phải nghĩ nhiều lắm.


Đã nhiều lần bà Thào Xóa nhắc đến điều này. Việc làm


vợ làm chồng của đứa cháu mà bà thương yêu hơn cả bản


thân mình. Lần này khác mọi lần, bà thiết tha chờ đợi.


Nghĩ đến Cối, bà càng tin ở Seo Mỉ. Cháu bà có con mắt biết


nhìn người!


Seo Mỉ xúc động:


- Từ nay đến mùa lúa chín không còn lâu nữa. Lúc ấy,


cháu sẽ nói lời của cháu với bà. Cháu tin… lời tốt thôi, bà à.


Bà Thào Xóa ra vẻ yên lòng. Bà cúi xuống nắn nót chiếc


bánh vừa gói xong. Căn nhà trở lại im lìm. Vừa làm, Seo Mỉ


vừa lắng nghe tiếng động trong bóng đêm. Đêm giáp Tết.


Bóng tối rạo rực bên ánh lửa bếp. Lòng chị cũng đang xao


xuyến. Mùa lúa chín! Chị nghĩ đến mùa lúa chín.


Đêm ngả về khuya. Rải rác từ đầu núi đến cuối khe,


tiếng gà trong bản gáy lần thứ hai. Bây giờ hai bà cháu mới


gói xong rổ bánh tro. Seo Mỉ đi nằm. Ngủ chưa đủ con mắt,


tiếng lợn bị chọc tiết đây đó đã đánh thức chị dậy. Đã bước


sang ngày ba mươi Tết.


Ngày trước, sáng hôm nay, nhà người Mèo nào cũng đỏ


giấy hồng điều. Những mảnh giấy hẹp bản, đuôi cắt tua, dán


la liệt trên bàn thờ, cột nhà, cửa ra vào, tàu ngựa, chuồng


trâu. Những đôi câu đối bằng chữ Hán, mực đen nhánh trên


nền giấy đỏ, lấm tấm kim nhũ, treo trên tường. Những mảnh


giấy dán vào các dụng cụ trong nhà, bày la liệt trên bàn thờ.


Ngôi nhà im ắng suốt mười hai tuần trăng bỗng trở nên


nhộn nhịp. Giết lợn. Giã bánh... Nhà giàu giết lợn to; nhà


nghèo, lợn nhỏ. Hầu như gia đình nào cũng bắt con lợn nuôi


trong chuồng, làm thịt, ăn Tết. Người ta muốn tỏ lòng thành


kính đối với tổ tiên. Đối với dân bản, người ta muốn tỏ ra


biết làm ăn. Tết đến có lợn giết thịt. Giết lợn, rồi giã bánh


vang(1). Gạo nếp đồ lên thành xôi. Xôi giã nhuyễn ra, rải đều


trong lòng cái nia. Bên trên đặt một chiếc bánh vang khác


nhỏ hơn. Và trên cùng, bày những viên bánh vang. Chiếc


bánh ba lớp tượng trưng cho ba lớp người: cha mẹ, gia chủ,


con cái. Người ta bày chiếc bánh trên bàn thờ trong suốt thời


gian Tết. Bây giờ người Mèo ăn đại Tết giản dị, tiết kiệm hơn


trước. Người ta làm khuôn chiếc bánh thờ bằng cái sàng thay


cho cái nia. Những nhà không có sẵn, họ chung nhau một


con lợn to. Tục lệ được giảm nhẹ. Chẳng vì thế mà thiếu


những món gia truyền trong ngày Tết lớn. Bánh giầy, bánh


tro. Những tảng thịt ướp chua hoặc sấy khô lên giàn bếp. Và


rượu nấu bằng ngô. Từng vò, từng bong bóng rượu.


Sáng hôm ấy, nhà Seo Mỉ được quét dọn sạch sẽ, ngăn


nắp. Chiều ý bà ngoại, chị dán mấy mảnh giấy hồng điều lên


bàn thờ. Rồi hai bà cháu cặm cụi giã bánh vang. Chiếc bánh


thờ cũng có đủ ba lớp.


- Bà à! Sao chỉ mời đến lớp cha mẹ mà không mời lớp


ông bà? Cháu chưa hiểu đấy. - Seo Mỉ chợt hỏi.


Bà Thào Xóa nhẩn nha đáp:


__


(1) Bánh giầy (vang có nghĩa là nia).


- Mời đến lớp cha mẹ thôi. Ông bà được cha mẹ mời


nhiều lần rồi. - Bất chợt bà thở dài - Ông bà không được cha


mẹ cháu mời trong ngày đại Tết đâu. Chử lầu lòng không


công, bắt ông bà phải thêm cái khổ...


Về tình, bà Thào Xóa nhắc đến con rể, con gái. Cha mẹ


Seo Mỉ đấy! Bỗng nhiên chị lặng người. Chị quay mặt đi, kéo


vạt áo thấm nước mắt. Bà biết đứa cháu gái đang khóc thầm.


Nước mắt bà trào ra, lăn xuống gò má. Bà chống tay vào đầu


gối, đi lại cái chỗ quen thuộc của bà bên bếp lửa.


- Đừng giận bà đã nhắc đến chuyện ấy, Seo Mỉ à! Người


già thế đấy, cái bụng tối quá, tối quá! ... - Bà Thào Xóa lại lầm


rầm nói một mình.


Seo Mỉ không giận bà ngoại. Chị chỉ cảm thấy buồn. Nỗi


buồn day dứt xâm chiếm lấy chị mãi đến chiều. Đến tận tối,


khi tiếng trống trong bản đã gióng lên, mới thôi. Năm nay,


bản Lù Chải được mùa ngô, đậu tương. Nước đã chảy về


bản. Màu xanh nhú lên trên vùng đồi cằn cỗi. Dân bản vui


mừng. Tiếng trống đón Tết vui theo, nghe rộn rã.


*


Hoa đào nở đỏ sườn đồi. Hoa lê rải trắng lưng núi. Trên


cao, hoa dồng dín tơ hiện thấp thoáng trong mây mù. Ngày


Tết trở về với bản Mèo. Dịu dàng mà tưng bừng, ngày đại


Tết giống như cánh hoa lê, hoa đào, suốt một mùa hoa, chưa


có ngày nào xôn xao hương sắc như hôm nay.


Ông mặt trời đã tỉnh dậy từ lâu. Ánh nắng chiếu xanh


núi, xanh rừng. Các cô gái trong bản thức giấc còn sớm hơn


thế nhiều. Giữa lúc bà mặt đất còn đằm mình trong giấc ngủ


ướt lạnh sương đêm, các cô đã đi đun nước lá thơm, tắm gội.


Sau đấy, lấy váy áo mới mặc vào. Đó là bộ sau nắng, ta, ù deo


mà các cô đã dệt, nhuộm, thêu không biết bao nhiêu đêm. Có


những đêm con bìm bịp kêu đã khản giọng, ngủ thiếp đi, các


cô vẫn còn thức. Bộ váy áo ngái mùi chàm, rực màu chỉ thêu.


Rồi các cô chải chuốt chiếc khăn vành dây đội trên đầu.


Không một vết nhàu, không một nếp xô. Chiếc khăn đặt


ngay ngắn trên vầng trán cao, và phía sau, trên cái gáy trắng


mịn như bẹ cây chuối rừng. Dưới bắp chân, đôi xà cạp quấn


xinh như trôn ốc xoáy.


Các anh con trai trong bản cũng dậy sớm hơn mọi ngày.


Ăn uống xong, các anh cũng thắng quần áo đẹp. Bộ quần áo


thêu ở tay áo, in hoa trên nền sáp ong mỏng. Tất cả còn hắc


mùi chàm. Cả chiếc mũ lưỡi trai đội trên đầu cũng mới, màu


chàm tím xanh. Dưới chân là đôi dép lốp, giày bộ đội hoặc


giày vải đen. Giày hay dép cũng đều còn mới. Trong khi các


cô gái trang điểm, các anh sửa soạn khèn, kèn lá, đàn môi.


Sau đấy, các anh thổi thử. Bao giờ tiếng kèn, tiếng đàn, tiếng


sáo nghe nồng nàn, say đắm mới thôi.


Bây giờ trai gái bản Mèo đã rải ra trên một khu đồi.


Những đồi hoa đào. Những đồi hoa lê. Màu hồng đỏm dáng,


màu trắng e lệ bừng lên trong nắng vàng. Các cô gái đang đi


dạo trên đồi hoa. Những chiếc dù ở trong tay các cô đã được


mở ra, đón bạn tình. Nom họ giống nhau. Con mắt trong


như nước suối mùa xuân. Nước da tươi như hoa đào. Chiếc


váy trắng như mây trời. Hết thảy đều vui như đi chơi chợ.


Còn vui hơn đi chơi chợ bởi họ đang đi chơi Tết, giữa các


ngọn đồi rực rỡ những bộ quần áo mới, lóng lánh những


chiếc vòng cổ, vòng tay. Một cô gái có đôi mắt sóng sánh,


hàm răng sáng như bạc cất tiếng hát: "Xuân tới, cái gì gọi xuân


tới? Chim sơn ca lượn lờ gọi gió đón xuân tới. Ước gì ta lấy được


nhau. Ta nắm chặt tay nhau đi chơi khắp chợ... "(1)


.


Các anh con trai đều mải mê. Chỗ này, họ đua nhau


múa khèn. Tiếng khèn thi với tiếng chim trời bay lượn trên


không; thi với tiếng gió vờn khắp núi rừng; nói chuyện với lá


với hoa... Chỗ kia, họ thổi kèn lá. Tiếng kèn lá lượn xa lượn


gần, bay thấp bay cao, quẩn quanh đám dù hoa. Chỗ kia


nữa, họ thổi đàn môi. Tiếng đàn môi thiết tha nhắn hỏi như


những đêm nào ở đầu nhà các cô gái dậy thì. Đêm tuy dài


mà tiếng đàn môi còn dài hơn.


Những câu hát tỏ tình xen lẫn tiếng nhạc vời vợi xa,


quấn quýt bên các cô gái. Các cô, tay quay dù, tai lắng nghe.


Ánh mắt thì mơ hồ như dải mây trắng đang bay qua.


Mùa vui trở lại bản Mèo. Bỡ ngỡ, ngày hoa đào nở rộ


tưởng như đây không phải là cái bản năm ngoái, năm xưa.


Khác quá! Từng vùng, từng vùng đồi đã lổ đổ màu xanh của


cây thông, cây trẩu, cây mận Tam Hoa. Trên lưng các quả


đồi rộng, đã soải thêm những thửa ruộng bậc thang. Cây lúa


đứng đấy, đón giọt mưa lâm thâm. Xa xa, trên các mảnh


nương mới phát, xào xạc tiếng cây ngô trong gió ấm. Hạt


đậu tương đã nảy mầm. Những cái mầm trắng bấy trổ ra


trên các mảnh nương tưởng chừng đã gầy, không đẻ ra bắp


___


(1) Dân ca Mèo (Doãn Thanh sưu tầm, biên dịch).


ngô, quả đậu được nữa. Đây đó, màu xanh lá phủ lên màu


đất khô cằn.


Ngoài trại chăn nuôi, đàn bò có bộ lông màu nâu giòn,


đang ăn trên cánh đồng cỏ. Tiếng gặm cỏ sồn sột, khỏe và


ấm, vang lên trên cánh đồng yên tĩnh. Trong chuồng, đàn


lợn thuần chủng đang chộp choạp xốc thức ăn. No kềnh,


nhiều con nằm xuống thở ậm ạch. Tiếng đàn lợn dội vào các


ngăn chuồng, vang âm khe khẽ. Bác trưởng trại đang tất bật


làm thay cho đám thanh niên để họ vui chơi ngoài đồi. Bác


đã già. Vả lại, niềm vui của bác là ở trại chăn nuôi. Ngỡ


ngàng, ngày vui quay về bản, chỗ có hai cái bể xây. Nước


suối vẫn cần cù chạy qua đường ống, tuôn vào bể. Trên con


đường từ bản ra khúc suối suốt ngày đêm róc rách tiếng


nước đi, chẳng còn một bóng người cõng đôi thuồng trên


lưng. Khác quá!


Bản Lù Chải đã thay đổi. Ngày vui bỡ ngỡ trong niềm


vui mới. Niềm vui chan hòa trên khu đồi trắng muốt hoa lê,


đỏ hồng hoa đào.


Mặt trời đã cao ngang chóp núi Dình Chinh. Lúc bấy giờ


Seo Mỉ mới ra đồi. Đi gần đến chỗ một đám đông trai gái


đang tung lảy pao(1), bất chợt chị dừng bước. Có ai vừa gọi


chị. Chị nhận ra tiếng A Dếnh. Vợ chồng A Dếnh và thằng A


Páo đứng chỗ kia. Chị đi lại chỗ họ.


- Từ sáng đến giờ cô bận việc gì mà bây giờ mới thấy cô


ra? - A Dếnh tươi cười hỏi, đoạn hạ giọng - Anh Cối ở ngoài


này mà...


__


(1) Quả bóng khâu bằng vải.


Seo Mỉ ấp bàn tay vào một bên má, vẻ bẽn lẽn:


- Em phải căn cây tống quá xủi, chẻ lấy ít làm củi đun


ngày Tết.


- Dà! Ngày Tết mà lại ở nhà chẻ củi? Cô thành người già


rồi. Năm nay cô phải làm vợ người ta để có người làm việc


ấy cho cô.


Vợ A Dếnh ngằm Seo Mỉ, rồi thân mật nhận xét:


- Ngày Tết mà cô mặc thế này sao? Không nên đâu, cô


Seo Mỉ à.


Bấy giờ A Dếnh mới chú ý. Seo Mỉ ăn vận như ngày


thường. Anh tiếp lời vợ:


- Vợ tôi nói đúng đấy. Cô về thay quần áo rồi ra đây vui


Tết. Mình là cán bộ lại là đảng viên, phải hòa mình với quần


chúng mới tập hợp, lãnh đạo họ được. Vả lại, ngày Tết,


người Mèo ta mặc đẹp, tập trung ngoài đồi ngắm hoa, tham


gia các cuộc vui, là một tục lệ tốt nên duy trì... - A Dếnh giục


- Thôi, cô về mặc đẹp vào rồi ra đây với chúng tôi.


Vợ A Dếnh tủm tỉm:


- Anh Cối vừa đứng ở đây. Anh ấy mà trông thấy cô


mặc thế này, bụng anh ấy không vui đâu.


Seo Mỉ đi về. Lát sau, chị quay ra. Áo bó sát người, váy


chùng xòe rộng. Khăn vấn nhiều nếp, thêu sặc sỡ. Vòng cổ,


vòng tay lấp lánh ánh bạc. Nom chị trẻ ra, xinh xắn thêm. Vợ


chồng A Dếnh nhìn chị, tỏ ý hài lòng - Bây giờ mời cô chủ


nhiệm ra tung lảy pao. Một năm mới có vài ba ngày như hôm


nay mà. - A Dếnh vui vẻ nói.


Seo Mỉ đi lại chỗ đám đông. Chỗ ấy, các cô gái, các anh


con trai ăn mặc đẹp đang chạy nhảy, cười nói. Quả lảy pao


 


với đám tua xanh đỏ, bay đi bay lại. Niềm vui tươi trẻ của họ


đã truyền lan sang Seo Mỉ. Vừa tung lảy pao, chị vừa kín đáo


nhìn ra xa. Cối đứng đâu? Anh đứng chỗ kia, đang nói


chuyện với mấy cán bộ xã. Hình như anh đã trông thấy


người yêu. Nụ cười vừa nở sáng trên gương mặt anh.


Lúc này, ở nhà Vàng A Cấu... Vợ hắn vừa đi đâu đấy.


Cháu hắn ra đồi từ ban sáng. Hắn ngồi một mình bên bếp


lửa cháy liu riu. Thèm thuốc phiện, hắn bạnh quai hàm ngáp


dài. Thình lình có tiếng đẩy cửa. Ngay sau đấy, cánh cửa


khép vào. Như cơn gió lạc, bóng một người lướt vào nhà.


Một gã đàn ông mặc quần áo chàm, đi hài sảo, trạc tuổi ngót


sáu mươi. Gương mặt gã không có gì đáng chú ý ngoài bộ


râu quai nón.


A Cấu trố mắt nhìn. Qua bộ râu quai nón, hắn nhớ ra


tên phỉ, lính của Châu Quáng Lồ ngày trước. Ngày ấy, hắn


đã cùng với tên này đi ăn cướp, uống rượu, hút thuốc phiện


nhiều lần. Cũng đã lâu rồi, bây giờ hắn mới gặp lại. Hắn ra


hiệu cho gã ngồi xuống bên cạnh hắn.


- Ông đến đây, có ai biết không? - A Cấu hỏi thầm.


Gã râu quai nón đưa mắt nhìn ngang. Dáng điệu, giọng


nói A Cấu khiến gã chột dạ:


- Dân bản ở cả ngoài đồi... chắc không ai biết đâu. - Gã


râu quai nón thì thào đáp. Có lẽ để A Cấu vững tâm, hắn nói


cứng - Có người biết cũng không sợ...


- Phải sợ đấy! - A Cấu chặn lời gã râu quai nón - Đất này


của bọn A Dếnh, Hoàng Phúc, dân quân, đồn công an vũ


trang rồi, không phải của quan một Châu Quáng Lồ nữa,


ông còn chưa biết à?


- Biết chứ. Nhưng con mắt chúng nó biết ngủ, không


thức được mãi. Lúc ấy, đất Pha Long, bản Lù Chải này là của


ta, ông hiểu chưa?


A Cấu hiểu ý gã râu quai nón. Song hắn vẫn lấp


lửng hỏi:


- Ngày Tết, ông đến chơi với tôi hay có việc gì đấy?


- Dạo này khô mồm quá, tôi đến rủ ông ra thăm trại


chăn nuôi của hợp tác xã Lù Chải. Ầy dà! Ngoài ấy có đàn bò


tốt đấy... - Gã râu quai nón trả lời nửa kín nửa hở.


- Ra ngoài ấy làm gì, tôi chưa hiểu đâu.


Gã râu quai nón nhếch mép cười:


- Ông làm như ông không phải là lính phỉ của Châu


Quáng Lồ ngày trước. Ông cải tạo tốt đấy.


A Cấu nhìn vào mặt gã râu quai nón:


- Ông biết Lù Dớ không?


- Biết chứ.


- Ông biết nó ra sao rồi không?


- Biết chứ.


- Thế mà ông còn muốn tôi với ông đi theo con đường


của Lù Dớ à? Ông muốn ngắt lá đắng mà uống rồi(1)


.


Dại quá!


Gã kia đưa tay vuốt bộ râu ráp bụi đất, tỏ vẻ tự tin:


- Tôi không dại đâu. Ngày trước, tôi với ông đi cướp


trâu, cướp ngựa mấy lần rồi mà ông còn chưa biết tôi à?


Thằng Lù Dớ không có súng, lại đi một mình, nó bị Giàng


Vần bắt là phải. Nó ngu quá mà!


__


(1) Tự tử.


A Cấu hất hàm hỏi:


- Ông định làm như thế nào, nói cho tôi nghe xem có


hợp bụng không.


- Mấy hôm Tết, chúng nó phải say rượu, không canh gác


kỹ như mọi ngày được. Tôi định đêm mai, tôi với ông, mấy


tay nữa mò ra trại chăn nuôi. Nhóm của ông cứ tháo gióng


chuồng, dắt mươi con bò ra bờ sông. Nhóm của tôi phục ở


cạnh buồng Giàng Vần. Nếu nó thức dậy, tôi sẽ bắn một phát


súng kíp, bắt nó nằm trong ấy. Sau đấy, chúng tôi rút theo


ông. Ngoài bờ sông đã có bọn lái buôn đợi ở đấy rồi. Ra đến


nơi, ta chỉ có việc nhận tiền để chia nhau, rồi mỗi người đi


một đường.


A Cấu đai lại câu gã râu quai nón nói lúc nãy:


- Ông làm như ông vẫn là lính của Châu Quáng Lồ. Còn


Châu Quáng Lồ thì vẫn xưng vua ở đất Pha Long này. Nghe


thấy tiếng súng, ở trại chăn nuôi, bọn dân quân, công an vũ


trang đi tuần tra quanh đấy, chạy đến, mấy khẩu súng kíp


của ông có chống lại được lựu đạn, súng tiểu liên bắn như


mưa trên tàu lá của chúng nó được không? Ông khôn


hay dại?


Gã kia đuỗn mặt, bộ râu quai nón đờ ra. Đắc thắng,


A Cấu hỏi tiếp:


- Ông định đi với mấy người nữa?


Gã râu quai nón ấp úng:


- Tôi định... tôi với ông... với ba, bốn người nữa.


- Lù Dớ dại nhưng chỉ có một mình nó đi tù. Ông khôn


nhưng bốn, năm người nữa phải đi tù với ông. Nếu trúng


đạn hay lựu đạn của chúng nó, bụng có muốn cũng không


còn sống mà đi tù đâu. Ông còn dại hơn Lù Dớ đấy.


Gã kia nghiến răng, bộ râu quai nón chởm lên.


- Bò của chúng nó đầy chuồng mà ta chịu để khô mồm


à? Ông có chữ trong bụng, ông có cách nào không, ông


A Cấu?


A Cấu thủng thẳng đáp:


- Ở cái đất trồng cây bắp trong hốc đá, con suối không


biết chảy bây giờ ai cũng phải đi làm cho hợp tác xã hoặc đi


phát nương riêng như người Mèo ta ngày trước, mồm mới


ướt được. Thằng phỉ cũ cũng phải thế, không có cách nào


khác.


Gã râu quai nón khẽ dằn giọng:


- Ta chịu thua Giàng Vần à?


- Ta phải chịu thua Giàng Vần thôi. Châu Quáng Lồ có


sống lại cũng đến thế, không lấy nổi một con bò của nó đâu!


Có lẽ uất giận đã trào lên trong lồng ngực gã râu quai


nón. Hắn ngả người chống hai tay ra phía sau, thở một cách


khó nhọc. A Cấu nói để đuổi khéo hắn:


- Cái đất Pha Long là mảnh nương gầy rồi. Bọn phỉ cũ


chúng ta phải đến đất khác làm ăn thôi. Ngày Tết mà tôi vẫn


phải khô mồm đây.


Lẳng lặng, gã râu quai nón đứng dậy, đẩy cửa bước ra.


Đi được vài chục bước, hắn gặp một ông già mặc quần áo


chàm, đội chiếc mũ quả dưa tám múi, đi giầy vải đen. Cái


tẩu làm bằng củ tre trễ xuống cằm. Ông Lý A Sáng! Người lạ


mặt khiến ông chú ý. Ông dừng lại, thản nhiên hỏi:


- Ông ở đâu đến đây?


Gã râu quai nón ấp úng:


- Tôi ở... Lồ Xu Thằng sang đây mà.


- Ông vào nhà ai?


Gã râu quai nón chưa quên câu chuyện giữa hắn và A


Cấu vừa rồi. Hắn liền nói tránh:


- Không vào nhà ai đâu... Tôi đi xem có ai thuê xẻ gỗ làm


nhà, chuồng trâu, tàu ngựa thôi.


- Ngày Tết, bụng ai còn lo làm nhà, làm chuồng trâu?


Người ta phải ăn Tết chứ?


Gã kia đưa mấy ngón tay xù xì gãi gãi bộ râu:


- Không làm bây giờ thì sau Tết làm.


Gã râu quai nón toan quay đi, ông A Sáng đã giơ cái tẩu


ra hiệu cho hắn đứng lại:


- Ông cũng là người già, tôi nói thật, ông nên đi về.


Dân quân, công an xã bắt gặp ông, người ta giữ ông lại, xét


hỏi đấy.


Gã râu quai nón vội vàng bước đi. Hắn đi thẳng, không


ngoái cổ lại. “Cái đất Pha Long đúng là mảnh nương gầy đối


với bọn phỉ cũ rồi!". Hắn nghĩ thầm và tự nhủ không bao giờ


trở lại đất này nữa. Đất Pha Long! Trên đường đi qua đồi


núi, làng bản, đôi lúc đoàn người ngựa bị một con chó phục


đâu đấy, xồ ra cắn. Chó cứ cắn, đoàn người ngựa cứ bước đi.


Nếu con chó ngu dại xông vào, lập tức vó ngựa sẽ hất ngược,


quật vào hàm nó. Trong khi ấy, đoàn người ngựa vẫn ung


dung đi lên phía trước.


Mặc dù gã râu quai nón đã mò vào bản Mèo, ngoài kia,


ánh nắng vẫn trải vàng trên khu đồi. Hoa đào, hoa lê tưng


bừng. Các trò vui kéo dài đến tận sẩm chiều. Seo Mỉ ra về.


Quả lảy pao với những chiếc tua xanh đỏ, tựa hồ đang bay


qua bay lại trước mặt chị. Và sau lưng chị, tiếng khèn, kèn lá,


đàn môi vẳng lên trong bóng hoàng hôn chưa muốn tắt. Chị


rải bước bên những khóm hoa mọc rải rác cạnh lối đi.


Về đến đầu bản, Seo Mỉ dừng lại. Các nếp nhà, tường


đắp đất, mái lợp cỏ, đều đã sáng đèn. Đây đó, tiếng trống nổi


lên. Đêm vui nối tiếp ngày vui, rộn rã trong tiếng trống. Chị


nhìn bao quát cái bản nhỏ. Chao! Cái bản quê hương sao mà


thắm thiết trong lòng Seo Mỉ!


(còn tiếp)


Nguồn: Seo Mỉ, Di cảo của cố nhà văn Đỗ Quang Tiến, cuối tập bản thảo có ghi: “Hoàng Liên Sơn, mùa hè 1978”. Hơn hai chục năm sau khi nhà văn qua đời, các con ông mới tìm thấy bản thảo này. Seo Mỉ - 449 trang in khổ 14.5 x 20.5 cm- lần đầu tiên được in thành sách trong bộ Đỗ Quang Tiến – Tác phẩm chọn lọc, 1250 trang, khổ 14.5 x 20.5 cm. NXB Văn học, 2017.


Nhà báo Đỗ Quang Hạnh, con trai nhà văn, gửi www.trieuxuan.info


 


Mục lục:
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Lâu đài - Franz Kafka 21.08.2019
Sông Côn mùa lũ - Nguyễn Mộng Giác 21.08.2019
Trăm năm cô đơn - G. G. Marquez 20.08.2019
Cuốn theo chiều gió - Margaret Munnerlyn Mitchell 20.08.2019
Gia đình Buddenbrook - Thomas Mann 19.08.2019
Đêm thánh nhân - Nguyễn Đình Chính 19.08.2019
Ông cố vấn - Hữu Mai 19.08.2019
Đẻ sách - Đỗ Quyên 19.08.2019
Thế giới những ngày qua - Stefan Zweig 16.08.2019
Seo Mỉ - Đỗ Quang Tiến 13.08.2019
xem thêm »