tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH

Công ty TNHH TM DV Green Leaf Việt Nam

Green Leaf VN - với hơn 400 xe du lịch từ 4 chỗ đến 50 chỗ, đời mới - là Công ty Dịch vụ vận chuyển hành khách hàng đầu Việt Nam! Luôn phục vụ khách hàng với phong thái và ý chí của người tài xế chuyên nghiệp. Chỉ tuyển dụng đầu vào tài xế có khả năng giao tiếp tiếng Anh đàm thoại. Tác phong, đồng phục chỉnh chu trong suốt thời gian phục vụ khách hàng. Các tài xế phải vượt qua chương trình đào tạo nghiêm ngặt về cách thức phục vụ khách hàng

 *Nhân viên chăm sóc khách hàng người Nhật luôn tạo sự yên tâm và tin tưởng cho khách hàng...

Khách thăm: 28889677
Tiểu thuyết
25.07.2019
Đỗ Quang Tiến
Seo Mỉ


Mải chuyện, hai người ra đến nương lúc nào không hay.


Họ liền bắt tay vào làm. Một buổi trưa yên tĩnh. Nắng ấm rải


trên mặt đất đang được cuốc xới. Bóng dáng đứa trẻ vừa


được trở về với gia đình, chưa phai nhòa trong tâm trí Seo


Mỉ. Chị hình dung trong trí tưởng tượng một đứa bé đeo


vòng bạc, mặc quần áo chàm, đang thỏ thẻ kể lại chuyện bản


Mèo. Con trâu với cặp sừng cong. Con ngựa gõ móng cồm


cộp. Cái bếp khói um. Bà mẹ người Mèo hiền từ... Các hình


ảnh đó lúc ẩn lúc hiện trong trí nhớ thơ ngây của đứa bé. Mẹ


nó thì lắng nghe, hồi hộp và mừng tủi. Seo Mỉ vui lây niềm


vui của người mẹ trẻ chưa hề quen biết ấy. Dẻo tay, chị cuốc


không biết mỏi. Mãi đến lúc có tiếng bước chân đi lại, chị


mới ngẩng lên. Seo Lý! Chị kỹ sư lâm nghiệp với bộ quần áo


đi rừng, hai ống quần xỏ vào đôi ủng đen. Đôi ủng loang lổ


vệt bùn.


*


Hai người dạo quanh đám đồi. Chốc chốc họ lại dừng


bước bên bầu cây con. Cây thông ba lá mềm mại, mái tóc


chải sóng. Qua mấy ngày đêm gội mưa tuyết, phơi ra gió rét,


cái cây vẫn đứng thẳng. Màu xanh trên mái tóc nó vẫn mượt


mà. Hàng này cũng thế. Hàng kia cũng thế. Các cây thông bé


nhỏ mà cứng cáp, đang hong tóc dưới ánh mặt trời. Màu


xanh óng ánh trên màu đất nâu. Cái vẻ cằn cỗi, hoang dại


sắp biến đi trên quả đồi trọc.


- Hợp tác xã ta bảo vệ cây trồng tốt lắm. Mấy ngày vừa


qua, thời tiết khắc nghiệt đến thế mà cây con hỏng rất ít. Tôi


vừa đi một vòng quanh khu vực này. Nhiều hợp tác xã, tỉ lệ


cây giống chết trong đợt rét vừa rồi, cao hơn đây vì việc


chống rét cho cây chưa được quan tâm hoặc làm không kịp


thời. - Seo Lý láy lại, vẻ hài lòng - Cây được bảo vệ như thế


này là tốt đấy.


Đấy là thành tích chung của hợp tác xã Lù Chải. Nhưng


Seo Mỉ là một thành viên trong tập thể đó. Hơn thế nữa, một


cán bộ lãnh đạo. Chị không thể không tự hào. Giọng chị


nghe ấm áp:


- Chúng tôi đã huy động toàn bộ lực lượng trẻ ra làm


gần hai ngày không thì cây con cũng chết nhiều đấy.


- Xin chị chú ý, khi nào trồng tiếp, ta nên dặm những


chỗ cây chết cho khỏi phí đất mà hàng cây lại thẳng. Trồng


rừng không những phải tốt mà còn phải đẹp. Đó là trách


nhiệm đồng thời là niềm vui của những người trồng rừng.


Đôi mắt lá răm, đuôi mắt dài của chị kỹ sư bỗng sáng


ngời lên dưới ánh nắng. Và giọng nói đã lại say sưa:


- Nếu chị đã xem phim tài liệu về rừng trồng ở Châu


Âu, chắc chị thấy rừng của họ đẹp như thế nào. Vì ngoài


mục đích kinh tế, họ còn muốn rừng là nơi nghỉ ngơi, giải trí


cho nhân dân sau những ngày lao động mệt nhọc. Ở đấy,


Ti¬u thuy!t Ti¬u thuy!t 923


những ngày chủ nhật về mùa nắng ấm, người ta thường ra


ngoài rừng nằm xuống bãi cỏ, ngửa mặt ngắm tán cây thông,


cây bạch dương hàng giờ không biết chán con mắt. Bởi vậy,


công tác bảo vệ rừng rất được chú trọng. Ngoài cửa rừng


thường có biển đề cấm đem chất nổ, chất dẫn lửa vào rừng;


cấm hút thuốc lá trong rừng. Cho nên rừng của họ rất ít khi


bị cháy. Hợp tác xã ta sắp có những cánh rừng như thế nên


ngay từ lúc này, việc bảo vệ rừng phải được mọi người


chú ý.


Hai người đã leo lên đến ngọn một mỏm đồi cao. Họ


đứng lại. Seo Lý khoát tay, nhìn ra xa:


- Dăm bảy năm nữa, tất cả vùng đồi trần trụi này sẽ biến


thành những cánh rừng thông ba lá, những cánh rừng trẩu,


những cánh rừng mận Tam Hoa. - Giọng Seo Lý nghe náo


nức - Lúc đó, hợp tác xã Lù Chải sẽ giàu đẹp, chị Seo Mỉ à!


Nếu các hợp tác xã khác trong khu cũng như vậy thì khu Pha


Long này sẽ giàu có, tươi đẹp như mùa xuân, hoa đào nở đỏ


Khe Lũng, - như người già thường nói. Lúc bấy giờ, người


Mèo ta, người các dân tộc khác ở khu này không cần phải đi


chơi chợ Pha Long, Mường Khương, Bản Lầu mới thấy vui.


Các cặp vợ chồng trẻ, các đôi trai gái bạn tình, các ông già


xách lồng chim họa mi cứ ra rừng, đi chơi dưới bóng cây


cũng đủ vui rồi.


Seo Mỉ liếc nhìn chị kỹ sư lâm nghiệp, mủm mỉm:


- Chị Seo Lý nói chuyện hay quá. Bụng tôi cũng thấy vui


như đi chơi chợ rồi đấy.


Seo Lý khoác vai Seo Mỉ:


- Xin chúc chị sớm lấy chồng, có con để những ngày


nghỉ lao động, anh chị dắt cháu ra đây chơi. Lúc ấy, đám cây


ở khu đồi này có lẽ đã cao to, sắp thành rừng. Chỗ này sẽ


đẹp lắm. - Seo Lý bỗng trở nên nghiêm trang - Đã đến lúc


thanh niên chúng ta phải xóa bỏ các tập quán lạc hậu, nhiều


khi bất bình đẳng giữa nam nữ. Thay vào đấy, chúng ta tạo


ra các tập quán mới, có văn hóa và cùng các dân tộc anh em,


có một nếp sống văn minh hơn bây giờ.


Seo Mỉ ngắm cái cây nằm trong bàu, đám lá nhỏ và dài


động đậy. Nom như một đứa bé nằm trong nôi, chân tay


quều quào.


- Cây còn nhỏ lắm, còn lâu mới cao to được. - Seo Mỉ


nói, tâm trí để vào viễn cảnh mà chị kỹ sư vừa hào hứng


phác họa.


- Không lâu đâu. Cây giống này ươm tốt, nếu được


chăm sóc đúng quy trình kỹ thuật, nó sẽ phát triển nhanh


như con gái ở tuổi dậy thì. - Nụ cười nở sáng trên môi Seo


Lý. - Chị cứ lấy chồng, khi cháu bé biết đi, anh chị dắt cháu


ra đây, sẽ thấy đám đồi này đã biến thành rừng thông. Anh


chị sẽ đi trong cái thế giới màu xanh êm đềm của tán cây...


Xin lỗi chị Seo Mỉ! Thấy đám cây tươi tốt, tôi vui quá nên nói


chín phương tám hướng, chị đừng để lòng nhé!


Seo Mỉ mỉm cười theo. Chị cũng đang vui. Chiều đã một


lúc lâu. Hoàng hôn đang giăng trên các mỏm đồi. Màu xanh


mượt mà của tóc thông đã tái đi trong ráng chiều bâng


khuâng. Hai người ra về. Xuống đến chân quả đồi cạnh con


đường mòn dẫn về bản, bất thần Seo Mỉ phát hiện ra một


đám cây con chết. Chị đứng lại:


Ti¬u thuy!t Ti¬u thuy!t 925


- Chị Seo Lý về nhà tôi trước nhé! Tôi ở đây một lát rồi


tôi về ngay. - Seo Mỉ nói với theo.


Dứt lời, Seo Mỉ cúi xuống, nhẩm đếm. Mười một cây


thông con bị giẫm nát. Cây nào cũng rụi xuống, cành lá lẫn


vào đám đất nhão. Chị chăm chú nhìn. Không phải dấu chân


ngựa, chân trâu mà là dấu chân người. Chân người lớn. Có


phải người nào đấy đã vô ý giẫm phải không? Cũng không


phải. Khoảng cách giữa hai cây rất rộng, không thể giẫm


nhầm ngần ấy cây. Rõ ràng đây là sự cố ý. Nói rõ thêm, đây


là sự phản ứng của một xã viên bắt buộc phải đi cứu cây


trong những ngày mưa rét vừa rồi. Người đó là ai? Chị cắn


môi suy nghĩ. Khó đoán quá!


Đối với hàng nghìn, nay mai sẽ lên đến hàng vạn cây rải


ra khắp các quả đồi này, mươi cây chết không đáng là bao.


Nhưng cái chết của đám cây đó không phải do thời tiết


nghiệt ngã, trâu ngựa phá hoặc do sự chăm sóc chưa cẩn


thận của các xã viên. Mà là do sự phá hoại có ý thức của con


người. Cái quan trọng là ở chỗ đó.


Con đường đi lên của bản Lù Chải như con đường ra


chợ vào một ngày phiên. Không còn bóng những tên phỉ, tay


lăm lăm thanh mã tấu, chặn đường cướp hàng. Không còn


những con thú dữ đói mồi từ trong bụi rậm xông ra bắt


người. Trời lại nắng đẹp. Nhưng trên con đường quang


đãng, chan hòa ánh nắng kia chưa hết những hòn đá nhọn.


Nếu không chú ý, người đi đường sẽ giẫm phải. Một hòn đá


nhọn náu ở đây, chỗ đám cây bị giày xéo... Một cảm giác pha


tạp dấy lên trong lòng Seo Mỉ. Buồn bã, bực giận lẫn lộn. Chị


tần ngần nhìn đám cây nằm yên lặng trong bóng tối nhờ nhờ


rồi quay đi.


Lát sau, Seo Mỉ về đến nhà. Bà Thào Xóa, Seo Lý đã sửa


soạn xong bữa ăn. Ba người ngồi vào bàn. Bữa ăn tối hôm


nay giống như mọi tối. Mèn mén bở tơi. Bát rau dua luộc rồi


xào, đang bốc khói. Đĩa muối trắng điểm mấy lát ớt đỏ. Đĩa


đậu xị chua ngọt. Thường thường sau một ngày lao động cần


cù, Seo Mỉ ăn rất ngon lành. Vậy mà lúc này chị không chú ý


đến các món ăn mà bà Thào Xóa đã chăm chút vì đứa cháu


gái. Đám cây bị giẫm nát. Giọng nói giễu cợt, tia mắt hằn học


của A Lử... tất cả đang ám ảnh chị.


Họ đã ăn xong. Bây giờ Seo Mỉ, Seo Lý ngồi bên bếp lửa.


Đối với cô sinh viên đi học nước ngoài về, thú vui của mình


sau bữa ăn là nghe nhạc. Seo Lý liền lấy chiếc máy ghi âm


cat-xét ra. Giây phút sau, tiếng nhạc nhẹ vẳng lên trong gian


nhà. Dường như bản nhạc diễn tả tâm tư một cô gái Nga,


nghe tiếng rừng phong xào xạc chợt nhớ đến người yêu ở


phương xa. Tâm tư cô gái Nga nọ chính là nỗi lòng Seo Lý


lúc này. Chị chống tay vào cằm, mắt lim dim. Trong khi ấy,


Seo Mỉ xé lanh. Và ở góc bếp kia, bà Thào Xóa guồng lanh.


Hai bà cháu đều mải làm, không chú ý đến bản nhạc. Biết ý,


Seo Lý tắt máy. Máy tắt mà tiếng rừng phong vẫn xào xạc


trong lòng Seo Lý.


- Chị Seo Mỉ à! Chị có... người yêu chưa? - Seo Lý hỏi,


giọng êm như tiếng nhạc nhẹ vừa im bặt.


Đột nhiên gò má Seo Mỉ ửng đỏ. Tình yêu của họ, nếu


như đã có, cũng chỉ như đóa hoa trắng muốt vừa nở trên


cành lê. Biết đâu một lúc nào đấy, chẳng có một cơn dông.


Ti¬u thuy!t Ti¬u thuy!t 927


Và bông hoa đó với bao nhiêu bông hoa khác, chẳng rụng


xuống, trắng xóa dưới gốc cây. Chị trấn tĩnh lại và lảng sang


chuyện khác:


- Trong thời gian học ở Liên Xô, chị có được đi thăm một


nông trang tập thể nào chưa?


- Có đấy. Tôi đã đi thăm mấy nông trang tập thể trong


những dịp nghỉ hè.


- Tổ chức của nông trang ra sao?


- Các nông trang tập thể đều được tổ chức tương tự các


hợp tác xã nông nghiệp của ta, nhưng tất cả đều đã được


điện khí hóa, cơ giới hóa ở mức độ cao. Có thể nói trình độ


quản lý của các cán bộ lãnh đạo đều giỏi. Còn các nông trang


viên, họ đều có ý thức tổ chức, tinh thần trách nhiệm trong


lao động sản xuất. Bởi vậy, cơ sở vật chất của tập thể khá


lớn, mức sống của các nông trang viên đã không kém mà ở


nhiều nơi còn cao hơn hẳn mức sống của người ở thành thị.


Vì thế, các nông trang viên thường gắn bó với nông trang


của mình.


Seo Mỉ nhớ lại... , có một lần, nhân nói đến nông trang


tập thể, chị đã động viên Sùng Chí. Nhớ lại câu nói đó, chị


liền hỏi Seo Lý:


- Độ mươi mùa lúa chín nữa, hợp tác xã của ta có bằng


nông trang tập thể của Liên Xô bây giờ được không?


- Tuỳ từng nông trang. Có những nơi có đủ các kỹ sư cơ


khí, trồng trọt, chăn nuôi, thú y, có cả các phó tiến sĩ, sống và


làm việc ở đấy. Cơ sở vật chất thì có đủ các trạm máy kéo,


máy cày, máy liên hợp gặt đập, phòng thí nghiệm, máy bay


gieo hạt, phun thuốc trừ sâu phục vụ cho một nền sản xuất


hiện đại. Đối với loại nông trang này, hai mươi mùa lúa chín


nữa, hợp tác xã của ta vẫn chưa bằng được. Nhưng đối với


loại nông trang cỡ nhỏ, sau thời gian ấy, những hợp tác xã


của ta có triển vọng bằng họ lúc này. - Giọng Seo Lý bỗng


tha thiết - Đất nước ta thống nhất rồi. Vốn cán bộ khoa học


kỹ thuật, cơ sở vật chất, ta cũng có rồi. Hơn nữa, ta có sự


lãnh đạo sáng suốt của Đảng. Chỉ cần mỗi người chúng ta


trút bỏ những tư tưởng, tác phong, tập quán lạc hậu, làm


việc hết sức mình và tin tưởng ở tương lai thì không lâu nữa,


hợp tác xã của ta cũng sẽ giàu mạnh.


Seo Mỉ lặng im. Hình ảnh một người mẹ trẻ và một đứa


bé sơ sinh vừa hiện ra trong tâm trí chị. Rõ nét quá. Người


mẹ giống như hết thảy những người mẹ trẻ người Mèo. Đứa


con giống như tất cả những đứa bé mới đẻ người Mèo. Từ


khi có người Mèo trên núi cao, đã có hai mẹ con nọ rồi. Cho


đến bây giờ hai mẹ con vẫn quanh quất giữa đám mây mù.


Seo Mỉ hình dung trong trí nhớ một ngày sống của họ.


Sáng ra, hai mẹ con xuống nương. Ngày nắng đi, ngày


mưa cũng phải đi. Con ngủ gà gà trên lưng mẹ. Mẹ cắm cúi


bước, tay nối cuộn lanh. Ra đến nương, mẹ treo địu con lên


cành cây. Người già kể: Ngày trước, có những đứa bé đang


ngủ giật mình, lơ lửng giữa trời thình lình khóc thét lên.


Người mẹ tất tả chạy lại. Thì ra con kiến đốt nó. Đôi khi con


ong châm nó. Nọc con kiến, con ong không độc bằng nọc con


rắn xanh. Nếu chẳng may nó bị rắn cắn, thì đau đớn biết bao


cho người mẹ. Bởi lúc người mẹ chạy lại, bế nó lên chính là


lúc cuộc sống cơ cực đã cướp mất đứa con. Bây giờ, trong khi


mẹ làm, con không phải nằm trong địu treo ở cành cây nữa.


Nó được nằm thảnh thơi, trong túp lều dựng giữa nương.


Con kiến, con ong, con rắn xanh không cắn nó được. Nhưng


trời mưa to, nó vẫn phải ướt. Trời lạnh, nó phải chịu rét.


Chưa làm thế nào khác được. Nó còn phải bú mẹ.


Mãi đến sẩm chiều, hai mẹ con mới ra về. Con lại ngủ


chập chờn trên lưng mẹ. Không, trên đường về nó phải ngủ


trước ngực, nhường lưng mẹ cho bó củi. Mẹ lại cắm cúi


bước, tay nối cuộn lanh. Hai mẹ con đều mỏi mệt... Ngày


hôm sau, tuần trăng sau, mùa lúa sau cũng vậy. Mẹ địu con


ra nương lúc sương đêm chưa trả lại con đường mòn. Mẹ


địu con từ ngoài nương về lúc sương chiều đã ken dày. Cứ


như thế cho đến đứa con thôi bú. Nếu nó không có ông bà,


anh chị trông, nó lon ton bước theo mẹ chưa biết đến mùa


lúa nào.


Seo Mỉ cảm thấy có một luồng gió vừa chạy dọc sống


lưng. Lạnh buốt. Chao! Sao người Mèo khổ đến thế? Khổ từ


lúc lọt lòng mẹ.


- Đời sống của trẻ em ở nông trang ra sao chị Seo Lý? -


Seo Mỉ hỏi, vẻ chăm chú.


- Nông trang giàu có, hiện đại, mức sống các nông trang


cao như thế, tất nhiên con cái họ sung sướng. Nông trang


nào cũng có những tổ chức hoàn chỉnh, bồi dưỡng cho trẻ


em về mọi mặt ngay từ khi còn bé: nhà trẻ, lớp mẫu giáo,


bệnh viện cho thiếu nhi, các lớp học từ vỡ lòng đến trung


học. Có những nông trang còn tổ chức được những lớp bồi


dưỡng năng khiếu, dạy nghề. Từ những trường lớp cho đủ


các lứa tuổi ấy, các em lớn lên đem tài đức ra làm việc tại


nông trang hoặc tỏa ra khắp các miền đất nước, phục vụ chủ


nghĩa xã hội. - Sôi nổi, Seo Lý kết luận - Trẻ em ở nông trang


được nuôi dạy một cách khoa học với lòng thương yêu, sự


tin tưởng ở thế hệ tương lai của những người cha, người mẹ,


của Đảng uỷ, ban quản trị nông trang, như trẻ em ở thành


phố. Dà! Chúng nó sướng lắm.


Seo Mỉ đang theo đuổi ý nghĩ riêng. Chị nhìn Seo Lý:


- Chị có chú ý đến nhà trẻ ở nông trang không?


- Đấy là một trong những chỗ tôi thích nhất trong khi


thăm nông trang. Nhà trẻ thường được đặt ở những ngôi


nhà đẹp, đầy đủ tiện nghi. Nói là sang trọng cũng được đấy.


Các cháu đều sạch sẽ, khỏe mạnh, mặc những bộ quần áo


màu sắc rực rỡ. Ngắm chúng ngồi ăn trong phòng, chơi trên


bãi cỏ ở ngoài vườn, tôi có ấn tượng đang đứng trước một


vườn hoa. Bông hoa nào cũng đẹp - Seo Lý thủ thỉ, tâm sự


với Seo Mỉ. - Trong khi còn đi học, chưa bao giờ tôi nghĩ đến


chuyện làm vợ, làm mẹ. Nhưng lúc đó, nhìn bầy trẻ, tự nhiên


tôi ước ao sớm được làm một người mẹ trẻ, có một đứa con


nhỏ như thế kia... để ấp nó vào ngực mình, hôn lên má nó...


Ngắm các cháu không biết chán con mắt đâu, chị Seo Mỉ à.


- Các chị nông trang viên đi làm xa nhà trẻ, cho con bú


vào lúc nào?


- Các cháu thường được nuôi bằng sữa bò. Hết tuổi ăn


sữa, các cháu ăn bột và các món ăn đầy đủ chất dinh dưỡng


ở ngay nhà trẻ. Bởi vậy có những nhà trẻ nhận nuôi giữ cháu


suốt cả tuần lễ, suốt cả tháng. Cho nên ngoài những lúc đi


lao động cho nông trang, các bà mẹ có thời giờ đọc sách, học


tập, tham gia văn nghệ, đi nghỉ mát... sống thoải mái như khi


chưa làm mẹ.


Ngực địu, lưng địu, chân bước, tay nối sợi lanh. Bóng


dáng người phụ nữ Mèo thất thần trong bóng chiều, bám riết


lấy Seo Mỉ. Day dứt quá! Nhức nhối quá! Chị trút một hơi


thở dài:


- Người đàn bà Mèo ta còn khổ nhiều lắm chị Seo Lý à?


Phút chốc, niềm vui tươi mát trên nét mặt Seo Lý biến


đi. Chị thẫn thờ hỏi:


-Bản ta đã có nhà trẻ chưa?


- Ban quản trị hợp tác xã Lù Chải cùng với đoàn thể phụ


nữ xã đã có ý định lập một nhà gửi trẻ từ mấy năm nay mà


chưa làm được. Vì tổ chức một nơi giữ trẻ không khó lắm,


nhưng nuôi dạy trẻ cho tốt thì khó thật rồi. Việc này vẫn


chưa khó bằng việc vận động các gia đình có con nhỏ, hưởng


ứng chủ trương của hợp tác xã. Tôi đã đến một số gia đình


thì người già nói: “Ta không muốn cháu ta phải ngồi trong


cái cũi. Nó phải được ngồi trong cái địu, sau lưng mẹ nó...”.


Hay là: “Ta ra thị xã Lao Cai, ta biết nhà trẻ rồi. Trẻ con


muốn khóc, không được khóc, muốn gọi mẹ, không dám gọi;


bụng đói, muốn ăn cũng phải đến giờ mới được ăn. Khổ


lắm!". Bản thân các chị cũng không muốn gửi con cho nhà


trẻ. Chị cũng là người cùng dân tộc, chị lạ gì người đàn bà


Mèo biết đẻ mà chưa biết nuôi con. Người chồng cũng không


biết gì hơn vợ. Từ đời tổ tiên người Mèo ta đến giờ, số trẻ


chết oan vì đói rét, bệnh tật, mê tín dị đoan không tính được,


không nhớ hết. Cho nên có được một đứa con, người mẹ


không dám rời nó ra khỏi tay mình. Đứa con lại chỉ sống


bằng sữa mẹ. Vì thế, ngày nắng ngày mưa, nương gần


nương xa, đi đâu người mẹ cũng phải đem nó đi theo. Vất


vả lắm.


Seo Lý ấp hai bàn tay vào hai bên má, ánh mắt


đăm chiêu:


- Sau sáu năm xa nhà, tôi trở lại quê hương, thấy đời


sống tinh thần của người Mèo ta có khác trước nhiều. Nhưng


đời sống vật chất chưa thay đổi bao nhiêu. Nhất là người


phụ nữ. Các mẹ, các chị còn vất vả quá. Trong lúc con người


đã đổ bộ lên mặt trăng, khảo sát đáy biển, với tay đến Sao


Kim, sao Hỏa, cái địu con vẫn đè nặng trên lưng người đàn


bà Mèo. Mẹ khổ, con khổ, - Seo Lý hất các lọn tóc vừa xoã


xuống trước ngực ra sau lưng, giọng đanh lại. - Chúng ta


phải làm việc hết sức mình, làm việc khẩn trương để chấm


dứt tình trạng này. Cụ thể là bản Lù Chải cũng như các bản


khác trong xã Pha Long, trong một thời gian ngắn, cần có


nhà gửi trẻ, lớp mẫu giáo để những người mẹ trẻ có điều


kiện học tập, giải trí, làm những việc có lợi hơn cho hợp tác


xã, cho gia đình. Về phần tôi, nếu chị thấy tôi có thể đóng


góp được gì, tôi xin sẵn sàng.


Cảm động, Seo Mỉ cầm lấy tay Seo Lý:


- Chị yên tâm. Việc tổ chức nhà gửi trẻ, chúng tôi có


chương trình kế hoạch rồi. Một mặt, ban quản trị hợp tác xã


phối hợp với đoàn thể phụ nữ xã tuyên truyền, giải thích lợi


ích của nhà gửi trẻ cho từng gia đình. Đồng thời vận động


từng chị có con nhỏ để họ yên tâm gửi con. Mặt khác, ban


quản trị chúng tôi cử một cô xã viên yêu trẻ, có trình độ văn


hóa cấp một, đi dự lớp đào tạo cô nuôi dạy trẻ trong sáu


tháng, do tỉnh tổ chức. Khoảng một tháng nữa, cô ấy học


Ti¬u thuy!t Ti¬u thuy!t 933


xong. Sau khi cô ấy về, nhà trẻ ở bản này sẽ đón nhận các


cháu. Thời gian đầu, chắc chưa có nhiều chị gửi con vì đó là


một tổ chức mới lạ đối với dân tộc ta. Nếu nhà gửi trẻ nuôi


dạy các cháu tốt, mọi người sẽ đưa con đến gửi.


Niềm vui hồn nhiên trở lại với Seo Lý:


-Thế thì tốt rồi. Nhưng nhà gửi trẻ của bản ta nên tiến


tới chỗ đón nhận cả các cháu còn đang bú. Những người mẹ


có con còn đang bú, còn vất vả hơn những người mẹ, con đã


thôi bú.


- Việc tập trung nương vào hợp tác xã, tổ chức lại sản


xuất đã giải quyết khó khăn ấy cho chúng tôi. Hợp tác xã


khoanh vùng chuyên canh, áp dụng khoa học kỹ thuật, đã


xóa bỏ tình trạng ruộng nghèo, nương gầy, phải đi vỡ ruộng,


phát nương xa như trước kia. Bây giờ chỉ còn việc bồi bổ


ruộng nương để tăng năng suất cây trồng. Đối với các chị có


con còn phải ăn sữa mẹ, chúng tôi sẽ sắp xếp vào những tổ


sản xuất ở gần nhà gửi trẻ để có điều kiện cho con bú theo


giờ giấc. Như vậy, cả mẹ lẫn con đều đỡ vất vả. - Niềm vui


cũng đã hiện ra trên khuôn mặt đỏ hồng ánh lửa của Seo Mỉ.


- Bụng càng nghĩ, tôi càng thấy chủ trương tổ chức lại sản


xuất, tiến lên sản xuất lớn xã hội chủ nghĩa tốt quá, chị Seo


Lý à! Nó giải quyết được những khó khăn mà trước đây hợp


tác xã không làm nổi.


Seo Lý lấy tay vuốt vuốt lên chiếc máy ghi âm:


- Bây giờ chị có thể yên tâm về nhà gửi trẻ rồi...


- Tôi chưa yên tâm hẳn đâu. - Seo Mỉ ngắt lời Seo Lý, -


nhưng con đường mòn mà bóng tối cướp mất, bây giờ ánh


sáng trả lại, thấy đường đi rồi không sợ lạc lối nữa.


- Tôi xin hứa với chị: Bao giờ nhà trẻ ở bản ta hoạt động,


các cháu sẽ nhận được một cái đồ chơi của cô Seo Lý đem từ


Liên Xô về.


- Chắc các cháu mừng lắm. Chúng nó phải ơn cô


Seo Lý đấy...


Seo Lý giơ tay ra hiệu ngăn lại:


- Đừng nói thế, chị Seo Mỉ! Các cháu không phải ơn mà


còn trách chúng ta được đấy.


Seo Mỉ liếc nhìn Seo Lý, tỏ vẻ ngạc nhiên. Seo Lý thản


nhiên nói tiếp:


- Thật mà. Lẽ ra, chúng ta phải có nhà gửi trẻ cho các


cháu lâu rồi. Có những khó khăn như chị nói thật, nhưng


nếu chúng ta quyết tâm khắc phục, chúng ta vẫn làm được.


Seo Mỉ không lấy làm lạ nữa. Mặc dù mới biết, chị hiểu


Seo Lý. Tính tình sôi nổi, cử chỉ lanh lợi, Seo Lý khác hẳn các


cô gái Mèo. Trong công việc, Seo Lý hăng say, làm hết sức


mình. Một con người thẳng thắn, trung thực. Lúc này cũng


vậy, Seo Lý nói với tất cả sự chân thành của chị. Seo Mỉ bồi


hồi xúc động.


Câu chuyện của họ phút chốc bị cắt ngang. Có tiếng đẩy


cửa. Rồi một bóng người đi vào. Một cô gái mặc quần áo


chàm, trạc tuổi đôi mươi. Khuôn mặt đầy đặn, nước da nhỏ,


mắt hiền như mắt nai.


- Chẩn Mìn! - Seo Mỉ mừng rỡ thốt lên - Em mới về à?


Chẩn Mìn - cô gái vừa bước vào, mủm mỉm:


- Em về lúc chiều. Chúng em vừa thi xong, được cô giáo


chủ nhiệm cho nghỉ ba ngày về thăm nhà, rồi đi thực tập một


tháng là xong.


- Điểm thi của em tốt không?


Cô gái đỏ mặt:


- Điểm khá thôi, không tốt lắm đâu.


- Thế là ưu điểm rồi. - Seo Mỉ quay sang Seo Lý. - Cô


Chẩn Mìn được hợp tác xã cử đi học lớp đào tạo cô nuôi dạy


trẻ, tôi nói với chị lúc nãy đấy.


Theo thói quen, Seo Lý chìa tay ra. Chẩn Mìn lại bẽn lẽn.


Cô rụt rè đưa bàn tay ra cho Seo Lý bắt. Được dịp, Seo Lý


ngắm nhìn Chẩn Mìn. Quả là Seo Mỉ khéo chọn người. Cô


gái còn ít tuổi mà nom đã thùy mị, chín chắn như một người


mẹ hiền. Nếu cô yêu trẻ và được trẻ yêu thì chẳng có gì đáng


ngạc nhiên.


Chẩn Mìn đến bên Seo Mỉ. Rồi hỏi, cô che giấu vẻ


ngượng nghịu trước người lạ mặt:


- Ở nhà, chị chuẩn bị xong chưa?


- Coi như là xong. Nhà có rồi... - Seo Mỉ mạnh dạn đáp.


- Còn người? Nếu ít cháu, một mình em trông được.


Nhưng nếu có nhiều cháu, nên có một người nữa, việc nuôi


dạy các cháu mới tốt.


- Phải có thêm người chứ.


- Chị đã nhằm ai chưa?


Seo Mỉ im lặng. Biết chọn ai được? Mãi đến lúc Chẩn


Mìn đi về. Seo Mỉ mới sực nhớ đến người ấy. Bà Giàng Chớ!


Chị quay lại nói với Seo Lý:


- Chị ở nhà, tôi đi có việc rồi tôi về ngay.


- Chị đi đi. Tôi ở nhà nghe nhạc, đợi chị về cùng đi ngủ.


Seo Mỉ đến thẳng nhà bà Giàng Chớ. Lúc bấy giờ, hai


ông bà đều có mặt ở nhà. Ông ngồi bên này bếp, cặm cụi đan


chiếc làn bằng vầu; bên kia, bà lặng lẽ làm deo(1). Có lẽ đã một


lúc lâu hai người cùng mải làm, không ai nói một câu. Căn


nhà câm lặng. Cảnh vợ chồng già không có con, trong lúc


bóng tối tràn vào nhà và ngoài vườn, gió đang lắt lay khiến


Seo Mỉ mủi lòng.


Chị ngồi xuống cạnh bà Giàng Chớ, lựa lời nói:


- Cháu sắp đem trẻ con đến cho bà đấy...


- Thật không? Bao giờ có được, chị chủ nhiệm? -


Bà Giàng Chớ ngừng tay, hỏi một cách săn đón.


- Độ một tuần trăng nữa thôi. Không phải một đứa trẻ


mà nhiều đứa, bụng bà có vui không?


Bà Giàng Chớ nheo mắt nhìn Seo Mỉ:


- Sao lại nhiều đứa? Tôi còn chưa hiểu đấy.


- Cháu nói rõ để bà hiểu nhé! Hợp tác xã ta sắp có nhà


gửi trẻ trông nom các cháu trong khi cha mẹ chúng nó đi


làm. Nếu bà vui lòng làm việc ấy cùng với cô Chẩn Mìn thì


tốt đấy. Bà nghĩ sao?


Bà Giàng Chớ ngẫm nghĩ rồi đáp:


-Tôi không giỏi tay nuôi trẻ nên Chử lầu không cho con.


Tôi sợ không làm tốt được đâu.


- Bà không lo. Bà thật lòng thương yêu các cháu, thế là


được rồi. Còn việc nuôi dạy các cháu thế nào cho tốt, cô


Chẩn Mìn sẽ hướng dẫn bà.


Bà Giàng Chớ ra ý do dự. Bà cúi mặt, tay miết lên mảnh


vải thêu dở. Bấy giờ ông Giàng Chớ mới lên tiếng:


__


(1) Yếm váy.


- Việc trông trẻ phải người lành người tốt mới làm được.


Chị chủ nhiệm đã tín nhiệm, bà không nhận là có khuyết


điểm với hợp tác xã đấy. Bà phải nhận đi. - Ông Giàng Chớ


ngước nhìn Seo Mỉ. - Nhà trẻ có cần cái rổ cho các cháu bé


nằm không chị chủ nhiệm?


Ông Giàng Chớ vốn khéo tay đan lát. Thấy thế, Seo Mỉ


liền đáp:


- Cần đấy ông à! Ông đan cho nhà trẻ mười cái, hợp tác


xã xin tính công điểm như là ông đi lao động với tổ, đội.


- Không phải tính công điểm mà. Tôi làm vào lúc tối,


ủng hộ nhà trẻ thôi.


Tính ông Giàng Chớ vẫn mau mắn, xởi lởi. Bà vợ lại quý


nể chồng. Bà lặp lại cái câu chồng bà vừa nói:


- Chị chủ nhiệm đã tín nhiệm, tôi phải nhận không thì có


khuyết điểm với hợp tác xã.


Ông Giàng Chớ lẩm bẩm, đầu vẫn cúi xuống:


-Thế là bà có ưu điểm đấy.


- Còn phải làm tốt mới có ưu điểm chứ, - bà Giàng Chớ


nói, tay đã lại đưa kim thêu.


Seo Mỉ mừng thầm. Bầy trẻ sẽ được đặt vào tay những


người có lòng thương yêu chúng nó. Chị ra về trong lúc hai


ông bà già ngồi nguyên chỗ ấy. Hai bên bếp lửa trong gian


nhà đã lại im ắng. Về đến sân, chị đã nghe thấy tiếng nhạc từ


trong nhà vẳng ra. Chị bước nhẹ chân đi vào và ngắm nhìn


Seo Lý. Yên lặng, Seo Lý đang thưởng thức bản nhạc.


Một niềm vui trầm lặng tỏa ra trên khuôn mặt trái xoan, mắt


lim dim.


Đêm hôm đó, Seo Mỉ ngủ ngon. Quang cảnh một nhà trẻ


chập vào giấc mơ của chị. Những cái miệng tròn nhỏ đang


hát. Những bàn tay xinh xắn đang múa. “Chúng cháu chào


cô Seo Mỉ!". “Cô chào các cháu!"... Seo Mỉ thức dậy. Nhà trẻ


của bản Lù Chải. Một tháng nữa thôi, không lâu đâu.


14


Sau trận ốm kéo dài đến mươi hôm, Cối đã khỏe lại.


Hàng ngày, anh lại ra trường dạy, đám học sinh gồm nhiều


dân tộc trong xã. Và mỗi tuần, ba buổi đều đặn, anh dậy bổ


túc văn hóa cho nhóm thanh niên có thêm "cái chữ trong


bụng”. Cuộc sống của anh giáo viên trở lại bình thường như


thời gian trôi lặng lẽ trên vùng cao. Vui, buồn lẫn lộn. Đối


với một người đã tình nguyện lên đây, dành tình cảm của


mình cho rừng núi, niềm vui thường lẫn nỗi buồn. Lúc này


anh đang bỡ ngỡ trong niềm vui đến với anh.


Cối vừa đi họp chi bộ về. Trước khi cuộc họp bế mạc,


Cối và Seo Mỉ đã báo cáo với chi bộ về việc hai người đã có


cảm tình với nhau. Họ mong được tổ chức của Đảng cho


phép tìm hiểu nhau kỹ hơn. Cối chưa có vợ. Seo Mỉ chưa có


chồng. Họ lại là những đảng viên tốt. Tất nhiên chi bộ nhất


trí tán thành đề nghị chính đáng của họ. Lúc ra về, anh bí


thư chi bộ tươi tỉnh nói với Cối:


- Đồng chí về trước nhé! Tôi về qua nhà rồi tôi đến chỗ


đồng chí. Nhân đồng chí và đồng chí Seo Mỉ có tin mừng,


đêm hôm nay ta phải mở lòng vui với nhau một lúc.


Trên đường về, Cối băn khoăn chưa hiểu A Dếnh định


"vui với nhau" cách nào. Về đến nhà, anh xếp dọn qua loa.


Và lúc này anh ngồi đợi A Dếnh. Đúng hẹn, một lát sau, A


Dếnh đẩy cửa, bước vào. Anh rút ngay cái chai để trong


chiếc túi dết đeo ở vai ra, đặt lên bàn.


- Chai gì đấy, anh A Dếnh? - Cối lấy làm lạ hỏi.


- Nước trắng. - A Dếnh tủm tỉm trả lời. Rồi lấy ra cái gói


bọc trong tàu lá soi.


- Gói gì nữa đấy, anh A Dếnh?


- Thịt nai sấy. Cái này nhắm với nước trắng tốt lắm.


A Dếnh đã thay đổi. Anh không dè dặt, nghiêm chỉnh


như lúc chủ trì cuộc họp chi bộ nữa. Trái lại, anh xuề xòa, cởi


mở. Dáng điệu, lời nói thoải mái của anh khiến Cối gần gụi


anh thêm. Cối chưa kịp nói gì, A Dếnh đã nói tiếp:


- Hồi tôi còn ở bộ đội, đóng ở Trường Sơn, sau mỗi


chiến dịch, đơn vị tôi được rút về tuyến sau, bồi dưỡng, học


tập, nghỉ ngơi. Mỗi khi đánh bẫy được con hươu hay con


nai, chúng tôi không biết làm món gì khác là đem chặt ra


thành từng tảng, ướp lá sả rồi đốt lửa nướng. Thế mà ngon


thật ngon đấy anh Cối à.


Cối cũng đã bớt nghiêm trang thường ngày:


- Các anh ăn thịt không hay có cả rượu nữa?


- Có rượu chứ. Không phải rượu chiến lợi phẩm lấy


được của Mỹ ngụy mà là rượu pha chế lấy. Chúng tôi đi hái


một nắm lá bạc hà với mấy quả ớt ma đem giã ra, ngâm vào


nước. Rượu đấy. Nó cũng thơm, cay gần như mùi vị rượu


thật. Anh em trong đơn vị gọi đùa nó là rượu tây.


- Trong thiếu thốn nảy sinh ra lắm sáng kiến thật. - Cối


nhận xét.


- Bữa liên hoan mà chúng tôi "tự biên tự diễn" chỉ có thế


thôi mà cũng "tơi bời khói lửa", như các cậu người Kinh ở


đơn vị tôi thường nói vui.


- Đời bộ đội tươi vui thật.


- Có thế mới vượt qua được mọi gian khổ để chiến đấu. -


Bất giác A Dếnh nhìn cái cánh tay áo lép. - Tôi tiếc là bị


thương sớm nếu không, bây giờ tôi vẫn còn ở trong quân


đội. Sau khi đi bộ đội được mấy tuần trăng, tôi như một


người Mèo đã tìm thấy đất tốt để vỡ ruộng, phát nương, có


thể cắm nhà lâu dài ở đấy, không phải đi đâu nữa. Vì thế,


khi được xuất ngũ, tôi buồn lắm.


Hình như nỗi buồn lại phảng phất trong ánh mắt A


Dếnh. Cối cầm lấy chai rượu, khẽ lắc lắc, đoạn lái sang


chuyện khác:


- Anh uống được nhiều rượu không?


A Dếnh sực nhớ ra, đêm nay anh đến với Cối để "vui với


nhau". Và niềm vui đã trở lại với anh. Giọng anh nghe


cởi mở:


- Tôi không giỏi rượu đâu. Nói đúng ra, tôi không biết


uống rượu. Nhưng rượu ở miền núi nấu bằng bắp, nhẹ như


rượu bia. Không nặng như "cuốc lủi" của người Kinh nên ai


cũng có thể uống một ít trong ngày giỗ, Tết, kể cả phụ nữ. Vì


thế, người ta thường gọi là nước trắng mà.


- Tôi nhận thấy đồng bào Mèo với đồng bào Dao hay


uống rượu bằng bát. Tại sao thế, anh A Dếnh?


A Dếnh đáp, không phải suy nghĩ:


- Đấy là tập quán từ đời tổ tiên người Mèo đến giờ.


Người già kể: Ngày xưa, người giàu ăn cơm bằng bát mua ở


chợ. Người nghèo ăn mèn mén bằng ống bương cắt ngắn,


thay bát. Khi uống rượu cũng thế, vì không có chén. Vả lại,


rượu nhẹ nên có thể uống được nhiều. Người già còn nói:


Mời khách uống rượu bằng bát mới là thật lòng mời. Cái bát


to hơn cái chén. Chủ nhà muốn tỏ ra rộng rãi, quý mến


khách... Bụng tôi nghĩ, bao giờ đời sống văn hóa, vật chất cao


hơn lúc này, người Mèo nên dùng chén, cốc thay bát để uống


rượu cho lịch sự. Đấy là chuyện ngày mai, còn đêm hôm


nay, ta hãy dùng bát theo tập quán của chúng tôi, anh


Cối nhé!


Nói xong, A Dếnh lấy ra hai cái bát mang theo. Rồi rót


rượu vào đấy. Chai rượu chỉ đủ cho hai lưng bát.


- Tôi biết anh không giỏi rượu hơn tôi nên chỉ mang bấy


nhiêu. Bữa liên hoan chỉ có thế, ta "tơi bời khói lửa" bằng


tình cảm vậy. - Vừa nói, A Dếnh vừa đưa một bát rượu


cho Cối.


Họ bắt đầu nhấm nháp. Rượu bắp êm giọng. Thịt nai


sấy thơm ngon. Hơi lửa lan ra gian nhà. Ấm áp. Cối cảm


thấy có một cái gì còn ấm áp hơn men rượu, hơi lửa. Tình


cảm của anh bí thư chi bộ? Cái ánh mắt đang thân mật nhìn


Cối? Có lẽ thế.


- Có việc gì mà đêm hôm nay anh cho tôi uống rượu? -


Bây giờ Cối mới hỏi A Dếnh.


- Việc anh với cô Seo Mỉ. Ngoài quan hệ đồng chí, anh


và cô Seo Mỉ còn có cảm tình với nhau. Thấy anh là người có


tư cách đạo đức, bụng tôi vui lắm. Thật mà. Khi thấy một


đồng chí của mình có người yêu là người hiền lành, người


tốt, mình phải vui chứ. Lúc nãy, không có thời giờ nên tôi


mới đến đây nói thêm với anh về việc này. Chuyện vui thôi,


anh Cối à...


Yên tâm, Cối nhấp một hớp rượu. Rồi nhìn A Dếnh, chờ


đợi. A Dếnh chậm rãi nói tiếp:


- Hiện tại của cô Seo Mỉ, chắc anh đã biết một phần. Sau


khi tìm hiểu, anh sẽ biết thêm. Tôi chỉ muốn nói với anh về


quá khứ của cô Seo Mỉ. Cô ấy sinh ra giữa lúc trùm phỉ Châu


Quáng Lồ xưng vua ở đất Pha Long. Cái khổ của mẹ cô ấy


không sao tính được, không sao nhớ hết. Sau khi mẹ chết, cô


ấy cũng khổ thật khổ. Cũng may, cô ấy được bà ngoại cùng


với dân bản hết lòng thương yêu. Mọi người đều như con


chim, đêm tối, mưa gió cũng đi kiếm mồi về nuôi con, nên cô


ấy mới sống được đến bây giờ. Lớn lên, lại được Đảng dìu


dắt, cô ấy mới được như ngày này. Vì thế, cô ấy gắn bó với


bản Lù Chải, ngọn núi Dình Chinh, khúc suối Pha Long này.


Nếu như cô ấy làm vợ anh, sau này cô ấy sẽ ra sao?


Cối hiểu ý A Dếnh. Anh điềm nhiên đáp:


- Trước khi báo cáo với chi bộ, tôi đã nghĩ đến việc ấy.


Sau một thời gian tìm hiểu, nếu như chúng tôi thật tâm yêu


nhau, tính tình hợp nhau, lại được chi bộ cũng như hai gia


đình tán thành, chúng tôi sẽ làm lễ thành hôn. Chúng tôi sẽ


sống ở đây, trên vùng cao này. Tôi nghĩ, chỗ nào cũng là đất


nước của mình. Nơi nào ở lâu nơi ấy sẽ trở thành quê hương.


A Dếnh nhìn vọng ra xa:


- Nhưng, nếu vì nhu cầu công tác, trên điều anh trở về


miền xuôi, anh tính sao?


(còn tiếp)


Nguồn: Seo Mỉ, Di cảo của cố nhà văn Đỗ Quang Tiến, cuối tập bản thảo có ghi: “Hoàng Liên Sơn, mùa hè 1978”. Hơn hai chục năm sau khi nhà văn qua đời, các con ông mới tìm thấy bản thảo này. Seo Mỉ - 449 trang in khổ 14.5 x 20.5 cm- lần đầu tiên được in thành sách trong bộ Đỗ Quang Tiến – Tác phẩm chọn lọc, 1250 trang, khổ 14.5 x 20.5 cm. NXB Văn học, 2017.


Nhà báo Đỗ Quang Hạnh, con trai nhà văn, gửi www.trieuxuan.info


 

Mục lục:
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Lâu đài - Franz Kafka 21.08.2019
Sông Côn mùa lũ - Nguyễn Mộng Giác 21.08.2019
Trăm năm cô đơn - G. G. Marquez 20.08.2019
Cuốn theo chiều gió - Margaret Munnerlyn Mitchell 20.08.2019
Gia đình Buddenbrook - Thomas Mann 19.08.2019
Đêm thánh nhân - Nguyễn Đình Chính 19.08.2019
Ông cố vấn - Hữu Mai 19.08.2019
Đẻ sách - Đỗ Quyên 19.08.2019
Thế giới những ngày qua - Stefan Zweig 16.08.2019
Seo Mỉ - Đỗ Quang Tiến 13.08.2019
xem thêm »