tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH

Công ty TNHH TM DV Green Leaf Việt Nam

Green Leaf VN - với hơn 400 xe du lịch từ 4 chỗ đến 50 chỗ, đời mới - là Công ty Dịch vụ vận chuyển hành khách hàng đầu Việt Nam! Luôn phục vụ khách hàng với phong thái và ý chí của người tài xế chuyên nghiệp. Chỉ tuyển dụng đầu vào tài xế có khả năng giao tiếp tiếng Anh đàm thoại. Tác phong, đồng phục chỉnh chu trong suốt thời gian phục vụ khách hàng. Các tài xế phải vượt qua chương trình đào tạo nghiêm ngặt về cách thức phục vụ khách hàng

 *Nhân viên chăm sóc khách hàng người Nhật luôn tạo sự yên tâm và tin tưởng cho khách hàng...

Khách thăm: 28889088
Tiểu thuyết
20.06.2019
Đỗ Quang Tiến
Seo Mỉ


Đang đi, Seo Mỉ trông thấy một bóng người, thấp


thoáng trong hẻm núi. Một người đàn ông, có lẽ đã già, mặc


bộ quần áo chàm, đi hài sảo, đội nón tu lờ. Một tay xách con


dao phát, tay kia giữ quai chiếc túi gai đeo sệ xuống một bên


vai. Dáng chừng người đó đang ngửa mặt nhìn lên trời mây.


Chiếc nón vành rộng ngật ra phía sau, che kín một mảng


lưng. Và đôi dép dường như đã nằng nặng, bước chân nom


mệt mỏi. Người đó đi đâu? Đi phát nương xa. Chắc thế.


Chiếc túi gai đầy ắp, con dao phát sáng loáng, bước đi, cái


nhìn mệt mỏi và vô định, chứng tỏ người đó đang đi tìm đất


sống. Mặc dù nhìn sau lưng, Seo Mỉ cũng đã nhận ra ông ta.


Ông Mí Cháng. Ông ta bỏ hợp tác xã đi theo "cái ma" rồi! Seo


Mỉ toan cất tiếng gọi ông ta, tìm lời khuyên can rồi lại thôi.


Lòng ông ta đã quyết, lúc này có nói lý phải, ông ta cũng


không nghe ra. Nỗi buồn thay cho niềm vui, giành giật lấy


Seo Mỉ.


Từ đấy cho đến chiều, Seo Mỉ làm không nghỉ tay. Chị


muốn dồn sức lực, tâm trí vào công việc, cố xua đuổi đi cái


bóng cứ chập chờn trước mặt. Bóng một người Mèo thất thểu


ra đi tìm đất như những ngày mây mù, dáng núi còn đè lên


cuộc đời người đó. Chị thương ông Mí Cháng. Hơn thế nữa,


thương bà Mí Cháng. Một ngày nào đấy, bà sẽ phải gò lưng


kéo cái cối xay ngô lọc cọc phía sau, lầm lũi bước theo


chồng... Khi chiều buông xuống, các xã viên ra về, chị đến


nhà bà Mí Cháng. Bà cũng vừa đi lao động cho hợp tác xã về.


- Ban sáng cháu trông thấy ông Mí Cháng xách dao


phát, đeo túi nặng đi trong khe núi. Ông đi phát nương xa


phải không bà? - Seo Mỉ ôn tồn hỏi thăm bà Mí Cháng.


Ánh mắt bà Mí Cháng như có bóng mây lướt qua:


- Ông ấy đi phát nương xa để chuyển nhà đến đấy. Tai


ông ấy không biết nghe lời hay lời tốt nữa rồi. Bụng tôi buồn


lắm, chị Seo Mỉ à.


- Sao bà không tìm lời khuyên nhủ ông ấy?


- Mấy hôm nay, tôi nói nhiều. Anh A Dếnh cũng nói


đấy. Bụng ông ấy vừa sáng ra một ít thì đêm hôm qua, lão


mú cống mò đến. Ông ấy nhờ lão ta bói. Gieo quẻ xong, lão ta


bảo: "Cái ma không cho ông ở cái đất uống nước trong ống,


ăn bắp có phân lợn nữa. Phải đi nơi khác thôi... ". Thế là sáng


hôm nay ông ấy giết gà mời lão ta ăn, rồi ông ấy đi. Tôi thù


lão mú cống.


Seo Mỉ thở dài:


- Thế thì bà lại bỏ bản, bỏ hợp tác xã, theo ông đi nơi


khác rồi. Buồn quá!


Dường như bà Mí Cháng đã suy nghĩ kỹ. Bà trả lời


gãy gọn:


- Tôi ở lại đây, đi làm với tổ, đội, không đi đâu nữa. Tôi


nói thật mà, - bà Mí Cháng nói như kể lể. - Tôi theo ông ấy đi


cắm nhà tạm hết núi này đến núi khác rồi. Nghèo thật


nghèo. Bây giờ mới bớt nghèo, bớt khổ rồi, tôi không đi tìm


đất nữa.


Không mấy khi giọng nói, nét mặt bà Mí Cháng rắn rỏi


như lúc này. Tuy vậy, Seo Mỉ vẫn nửa tin nửa ngờ. Người


đàn bà Mèo nào chẳng kính nể chồng. Và thương yêu chồng


nhất mực. Ngược lại, ít có người đàn ông Mèo nào hững hờ


với vợ. Trên triền núi cao, ngày xám đêm xám mây mù, có


ánh lửa nào nồng ấm bằng tình yêu! Giường cưới của đôi vợ


Ti¬u thuy!t Ti¬u thuy!t 861


chồng trẻ là một chiếc giường vừa ngắn vừa hẹp. Từ xưa, nó


đã như thế; đến bây giờ, nó vẫn không thay đổi. Chẳng phải


vì nhiều chỗ "tìm khúc gỗ làm chuôi dao còn khó" nên không


có gỗ đóng giường rộng, dài. Mà chính là để họ càng gần gụi


nhau. Đi xuống nương, có chồng có vợ. Vào rừng hái củi, có


vợ có chồng. Những ngày đi chơi chợ, vợ chồng sóng đôi


bên con ngựa thồ. Thủy chung như con chim còn có con tâu


vâu, con chở chúa sống lẻ loi. Còn vợ chồng người Mèo, họ


sống bên nhau cho đến già.


- Bà nghĩ như thế là đúng. Đảng đã cho người Mèo ta


đất, ta không phải đi tìm đất nữa. Đảng đã đưa ta về với bản,


ta không nên sống một mình trên đỉnh núi nữa. Chỉ có


những người không biết lý phải mới nghĩ khác. - Giọng Seo


Mỉ bùi ngùi. - Nếu ông Mí Cháng cố tình đi nơi khác làm ăn,


ông bà sẽ phải xa nhau. Cháu nghĩ, như thế không nên đâu.


Bà Mí Cháng ngước nhìn ngọn núi Dình Chinh cao ngất,


sắp lẫn vào bóng chiều:


- Chồng ở núi này, vợ ở núi kia đúng là không nên đâu.


Nhưng tôi nghĩ rồi, chị Seo Mỉ à. Nếu chính quyền, đoàn thể


xã, người già trong bản tìm lời hay lời tốt nói thêm, bụng


ông ấy phải sáng ra. Cây lanh mọc thẳng, sợi dài, sợi đẹp.


Người Mèo ta không ai muốn làm cây lanh mọc nghiêng, sợi


ngắn, sợi xấu. Ông ấy không thể nghĩ khác mọi người được.


Seo Mỉ nhìn bà Mí Cháng, vẻ tin tưởng:


- Cháu cũng mong, từ nay trở đi chỉ có người Mèo lăn


cái cối xay về bản, không có người Mèo xách con dao phát


mà đi nữa. Người Tày, người Nùng có bản, người Dao,


người Cao Lan có động, người Kinh có thôn xóm, người Mèo


ta phải có bản làng. Bây giờ bà cứ ở lại bản, đi lao động cho


hợp tác xã với các xã viên. Còn việc gia đình bà, hợp tác xã


có nhiệm vụ dàn xếp để bà yên tâm sản xuất


Bất giác bà Mí Cháng nhìn xuống cái chỗ, đêm qua lão


mú cống đã gieo hai thanh trúc, bói quẻ. Bà tưởng chừng thấy


cái tiếng từ hai thanh trúc phát ra còn âm vang trên mặt đất.


Nghe khô lạnh!


- Tôi thù lão mú cống. Mồm lão ta độc như mồm con rắn


lục. - Bà Mí Cháng buông giọng giận dữ.


Seo Mỉ vội hỏi:


- Uống rượu ở đây xong, lão ta đi đâu bà biết không?


- Nghe nói lão ta đến nhà bà Giàng Chớ, nhập "cái ma"


đứa con vào nhà bà ấy.


Seo Mỉ cau mày, tỏ vẻ lấy làm lạ:


- Vợ chồng bà Giàng Chớ có con đâu mà nhập "cái ma"?


- Bà ấy mới mua được nó hôm qua mà.


- Mua của ai? Ai bán con cho bà ấy? - Seo Mỉ hỏi dồn.


Bà Mí Cháng khẽ lắc đầu:


- Tôi không biết mà. Bà ấy giấu, không cho ai biết đâu.


Seo Mỉ lặng im. Đôi lông mày cong như cánh nỏ, úp


xuống cặp mắt đăm chiêu. Chị nghĩ đến một vài việc tương


tự đã xảy ra ở xã này xã nọ trong khu Pha Long mấy năm


trước đây. Bà Giàng Chớ mua con của ai? Ai bán nó cho bà


ấy? Người đó chắc hẳn không phải bản này, xã này. Vậy


thì... Bỗng nhiên chị tưởng như có đôi mắt trẻ thơ đang nhìn


mình. Đôi mắt đã dãn ra, ánh mắt lạc đi vì hoảng sợ.


Chị đứng dậy, chào bà Mí Cháng, quay ra. Đã đến giờ làm


Ti¬u thuy!t Ti¬u thuy!t 863


bữa tối nhưng chị chưa về vội. Chị đi thẳng đến nhà bà


Giàng Chớ.


Ông bà Giàng Chớ làm vợ làm chồng từ khi còn trẻ.


Nhiều tuần trăng sáng, nhiều vụ lúa chín đã đi qua cuộc đời


họ. Bây giờ họ đã ngấp nghé tuổi già.


Gia đình người Mèo thường thưa tiếng trẻ lúc hờn dỗi,


lúc cười đùa. Chẳng phải vì người vợ ít sinh đẻ. Mà là vì cái


ma hay bắt trẻ con như các mú cống nói. Mãi đến khi cán bộ,


bộ đội đem lời của Đảng giải thích, một số người mới hiểu.


Thì ra từ trước đến giờ, không biết bao nhiêu trẻ em đã chết


oan. Trên núi cao, mùa đông rét đậm. Các cháu không được


mặc đủ ấm. Khi các cháu sinh bệnh, cha mẹ chúng lại đi đón


mú cống về cúng "cái ma". Khi bị sưng phổi, các lão thầy


cúng đẩy lùi "cái ma" giúp sức khỏe, nhưng thường kết thúc


cuộc đời ngắn ngủi của các cháu. Hiếm con nên người Mèo


rất quý con. Quý con còn hơn con ngựa hay mảnh nương,


những chiếc vòng bạc đeo ở cổ, ở cườm tay.


Vợ chồng bà Giàng Chớ không đến nỗi nghèo lúa, bắp


nhưng nghèo con. Nghèo con quá! Nếp nhà om khói bếp


chưa hề có tiếng trẻ nũng nịu gọi "chí", "mà"(1). Từ khi làm


vợ, bà chưa sinh nở lần nào. Bây giờ bà lại hết tuổi được làm


mẹ rồi. Bởi thế cả hai vợ chồng càng thèm khát một


đứa con...


Đến nhà bà Giàng Chớ. Seo Mỉ đẩy cửa bước vào. Chỉ có


một mình bà ngồi cạnh bếp lửa. Và sát một bên bà, thấp


thoáng một bóng trẻ nhỏ. Bà đang bón cơm cho nó. Dáng


__


(1) Bố, mẹ.


điệu bà rõ ra một người mẹ hết lòng thương yêu con. Đôi


mắt lấp lóa ánh lửa bếp. Bàn tay cầm cái thìa, run run vì vui


sướng. Đứa trẻ thì vừa uể oải nhai miếng cơm vừa lấm lét


nhìn người đàn bà xa lạ qua màng nước mắt. Nhác thấy Seo


Mỉ đi lại, bà loàng choàng ngồi nhích ra, che lấy đứa trẻ. Seo


Mỉ đã nhìn thấy nó. Đó là một em bé trai khoảng hơn hai


tuổi, gương mặt sáng sủa, nước da trắng hồng. Đứa trẻ ăn


mặc theo lối trẻ con người Mèo ở các gia đình có trâu, ngựa,


có lúa bắp chất trên giàn. Quần áo chàm thêu. Mũ quả dưa,


múi xanh đỏ. Vòng cổ, vòng tay bằng bạc. Seo Mỉ liếc nhìn


bát cơm trên tay bà Giàng Chớ. Cơm gạo nương trắng tinh.


Thịt gà thái nhỏ để một bên. Mùi cơm mới thơm ngọt tỏa ra


gian nhà.


- Cháu là người Mèo ta à? - Seo Mỉ ngắm bộ quần áo


trên mình đứa trẻ, nhẹ nhàng hỏi bà Giàng Chớ.


Chị chủ nhiệm biết việc này rồi! Nghĩ vậy, bà Giàng Chớ


đành nói thật:


- Nó là người Kinh đấy.


- Sao bà lại cho cháu ăn mặc theo lối người Mèo?


- Tôi muốn nó làm con tôi mà. Quần, áo, giày, mũ, vòng


bạc... tôi vừa mua đấy.


Hồi còn đi học, những lúc rỗi, Seo Mỉ thường vui chơi


với bầy trẻ nhỏ, con em các cán bộ, nhân viên công tác ở


trường. Cho nên chị biết cách âu yếm những đứa trẻ người


Kinh. Chị giơ hai tay về phía đứa bé ngồi thu mình cạnh bà


Giàng Chớ, nói bằng một giọng ngọt ngào:


- Bé lại đây với cô nào!


Ti¬u thuy!t Ti¬u thuy!t 865


Đứa bé nhìn lại Seo Mỉ, mắt chớp chớp. Có lẽ câu nói


quen thuộc, ánh mắt hiền dịu của một người cô khiến nó yên


lòng. Nó đứng lên, rón rén đi lại, sà vào vòng tay chờ đợi nó.


Seo Mỉ khẽ ấp đầu nó vào ngực mình: "Mẹ bé đâu?". Bỗng


đứa bé nghẹn ngào, đoạn khóc òa lên.


Seo Mỉ rơm rớm nước mắt. Chị vuốt vuốt lên mái tóc


đứa bé, nựng:


- Bé đừng khóc nữa. Cô sẽ đi tìm mẹ cháu cho cháu...


Bà Giàng Chớ cũng đã nước mắt lưng tròng. Bà kéo vạt


áo thấm nước mắt, rồi bày tỏ lòng mình:


- Chị Seo Mỉ à! Từ hôm qua đến giờ, tôi không đánh,


không chửi nó đâu. Tôi thương nó, yêu nó lắm.


- Cháu tin đấy, bà Giàng Chớ à! Trông bộ quần áo cháu


bé mặc, bát cơm cháu bé đang ăn, cháu biết. - Seo Mỉ nhìn bà


Giàng Chớ, vẻ cảm thông - Bà xin hay mua cháu bé này?


Bà Giàng Chớ lúng túng:


- Tôi mua nó đấy?


- Bà mua của ai?


- Hôm qua tôi đi chợ Pha Long. Về đến nửa đường, tôi


gặp một người đàn bà Kinh bế đứa bé này. Nó bảo, chồng


chết, không nuôi được con nữa, muốn bán đi cho nó khỏi


khổ. Tôi đang muốn có con nên đưa mẹ con nó về nhà. Tôi


hỏi nó bán bao nhiêu, nó bảo ba trăm. Tôi còn hai trăm, đưa


cả cho nó.


- Người đàn bà kia đâu rồi bà?


- Nhận tiền xong, nó đi ngay mà. Tôi còn cho nó gạo nếp


để cúng cái ma chồng nó đấy.


Seo Mỉ ngó ra bên ngoài. Đất rừng rộng mênh mông.


Bóng người như cánh chim. Cánh chim đã bay vào rừng sâu.


Biết tìm đâu cho thấy người mẹ, trả lại cho đứa bé bây giờ?


Chị bỗng thấy nhói lên trong lòng mình nỗi đau của đứa con


mất mẹ, của người mẹ mất con.


- Cháu nghi người đàn bà Kinh kia không phải là mẹ


cháu bé này, mà là mẹ mìn. Bây giờ người ở miền xuôi cũng


như người ở dân tộc không phải nghèo khổ rồi bán con như


trước nữa. - Seo Mỉ ngoảnh lại nói, vẻ lo ngại.


Bà Giàng Chớ ngẩn người ra:


- Mẹ mìn là sao, chị Seo Mỉ?


- Mẹ mìn là cái đứa bụng ác như lá độc. Nó bắt các cháu


bé ở miền xuôi, đưa lên miền núi bán.


Bà Giàng Chớ đưa hai tay lên ấp vào mặt, rên rỉ:


- Nếu thế, tôi sai quá rồi. Tôi lấy cắp con của người khác


mà tôi không biết. Nói có Chử lầu biết, bụng tôi không muốn


thế đâu, chị Seo Mỉ à.


- Bà có cái sai đấy, nhưng chính quyền, đoàn thể sẽ


thông cảm với bà. Chỉ vì bà yêu trẻ, muốn có một đứa con


nên mắc sai lầm. Người đã bán cháu bé này cho bà mới là kẻ


có tội.


Nỗi lo lắng xen lẫn hối hận đè nặng trong lòng bà


Giàng Chớ đã vợi nhẹ. Bà nhìn Seo Mỉ, khẩn khoản:


- Tôi không biết làm thế nào bây giờ. Chị nói lời phải, lời


đúng cho tôi nghe.


- Bây giờ bà tạm giữ cháu bé này cho cẩn thận, không để


nó lạc lần nữa. Cháu ra đồn công an Pha Long, báo cáo để


các đồng chí ở ngoài ấy giúp bà với cháu giải quyết việc này.


Ti¬u thuy!t Ti¬u thuy!t 867


Từ này tới giờ đứa bé vẫn ngồi trong lòng Seo Mỉ. Chị


dỗ mãi mới gỡ được hai cánh tay bé ghì vào vai chị. Tất tả,


chị đi một mạch về nhà. Trong lúc vội vã, chị quên không


báo cáo với A Dếnh, - quyền chủ tịch ủy ban xã về việc kia.


Trước mặt chị, giờ đây chỉ còn hình ảnh một em bé có đôi


mắt ngây dại, ngấn nước mắt hằn trên má. Về đến sân, chị


vòng ra sau nhà, dắt ngựa ra rồi nhảy lên mình ngựa, giật


cương. Biết hiệu, con ngựa hất vó chạy đi.


- Seo Mỉ à! Tối rồi, cháu còn đi đâu đấy? - Tiếng bà Thào


Xóa hỏi với theo.


Nhưng Seo Mỉ đã lẫn vào bóng tối vừa sập xuống.


Khoảng nửa giờ sau, chị ra đến đồn. Đồng chí phó trưởng


đồn niềm nở mời chị vào phòng khách.


- Có việc cần hay sao, mà giờ này chị còn cất công ra


đây, chị Seo Mỉ! - Thái hỏi ngay.


- Có việc cần đấy, anh Thái à.


Seo Mỉ liền kể lại sự việc vừa xảy ra ở bản mình. Rồi


kết luận:


- Đây không phải là một việc mất trật tự trị an nghiêm


trọng. Nhưng nếu ta đưa cháu bé trở về gia đình càng sớm


thì càng tốt. Mấy hôm nay, chắc bố mẹ cháu buồn lo lắm


đấy. Còn cháu, cứ nghe cháu gọi mẹ, con mắt ai cũng muốn


khóc. Nghe thương lắm.


Thái chăm chú nghe. Seo Mỉ vừa dứt lời, anh nói, nét


mặt nghiêm trang:


- Việc này không những là nhiệm vụ của chính quyền,


đoàn thể mà còn là nhiệm vụ của các bậc cha mẹ, chú bác


trong đó có chúng ta. Tôi đồng ý với chị, vì hạnh phúc của


một gia đình, chúng ta nên khẩn trương đưa cháu bé về với


bố mẹ, anh chị em. - Chợt Thái đứng dậy - Chị ngồi đây đợi


tôi mấy phút nhé!


Thái sang văn phòng. Seo Mỉ còn đang ngơ ngác chưa


hiểu có chuyện gì, Thái đã nhanh nhẹn bước vào.


- Chiều hôm nay, chúng tôi có nhận được công văn của


trên cho biết, ở Hà Nội có một cháu bé bị mất tích đã một


tuần nay. Sở công an yêu cầu các địa phương phối hợp, tìm


cháu. Chúng tôi định ngày mai cử người đến các xã trong


khu, thông báo việc này để cùng theo dõi. Kèm theo công


văn, có ảnh của cháu. - Thái đưa tấm ảnh cho Seo Mỉ - Không


biết cháu bé này có phải là cháu bé bà Giàng Chớ vừa


mua không...


Vừa mới ngắm tấm ảnh, Seo Mỉ đã reo lên:


- Đúng rồi! Đúng đấy, anh Thái à!


- Ngoài tấm ảnh, trên còn cho biết thêm đặc điểm dấu


vết, ta có thể xác định được ngay.


Seo Mỉ nhìn đồng chí phó trưởng đồn, tỏ ý chờ đợi.


Hiểu ý, Thái sốt sắng nói tiếp:


- Anh Lâm trưởng đồn đi họp chưa về, tôi phải thường


trực. Tôi cử một đồng chí cán bộ trung đội lấy ngựa cùng đi


với chị về bản Lù Chải. Đồng chí ấy sẽ thay mặt đồn, báo cáo


với đồng chí A Dếnh, rồi đưa ngay cháu bé về đây. Nếu cháu


bé không phải là cháu trong ảnh, chúng tôi sẽ báo cáo lên


trên để thông báo cho các địa phương biết. Nếu đúng là cháu


bị mất tích, sáng mai tôi sẽ cử một đồng chí đưa cháu về Hà


Nội để cháu sớm được trở về với gia đình. Chị xem kế hoạch


như thế có được không?


Cảm động, Seo Mỉ nói líu ríu:


- Cảm ơn anh Thái! Anh tốt quá. Cháu bé sắp được về


với mẹ rồi.


Thái tủm tỉm:


- Sao chị lại cảm ơn tôi? Đứa trẻ ấy là cháu chị, đồng thời


là cháu các bác, các chú ở đồn này. Thôi nhé! Tôi cho đi đón


cháu về kẻo tối lâu rồi.


Đường vắng. Trời tối. Tiếng vó ngựa rơi trong bóng tối


khiến con đường càng thêm im vắng nhưng Seo Mỉ không


chú ý. Tâm trí chị lúc này dành cả cho đưa bé đáng thương


kia. Lát sau, chị và đồng chí công an cùng đi, về đến nơi.


Ông Giàng Chớ sang bên Lao Táo chưa về. Ở nhà vẫn chỉ có


bà Giàng Chớ và đứa bé ngủ chập chờn trong lòng bà và A


Dếnh đến đây đã được một lúc.


Trong khi đồng chí công an hội ý với anh bí thư chi bộ,


đứa bé giật mình choàng dậy. Nhận ra Seo Mỉ, nó nhoài ra,


ngả vào vòng tay chị. Chị rút tấm ảnh ra so. Giống quá! Chị


trật vai áo bên trái của nó ra xem. Đứa bé bị mất tích đây rồi!


Dưới ánh lửa, nốt ruồi như động đậy trên vai nó.


Niềm vui như quyện vào giọng nói A Dếnh:


- Tôi được biết việc này nên mới đến đây. Vừa rồi, tôi đã


đả thông cho bà Giàng Chớ. Bà ấy thấy lý phải, không thắc


mắc nữa đâu. Bây giờ đồng chí đưa cháu bé về đồn, không


thì sương rắc xuống, cháu bị cảm.


Quả thật đầu óc bà Giàng Chớ sáng ra rồi. Bà lẳng lặng


đi lấy bộ quần áo của đứa bé đã được giặt sạch sẽ, đưa cho


Seo Mỉ. Seo Mỉ toan thay quần áo cho đứa bé, chợt bà


Giàng Chớ ngăn lại:


- Tôi cho nó đấy, không lấy lại đâu. Bụng tôi muốn nó


mặc quần áo của người Mèo ta về nhà nó...


Seo Mỉ vừa để tay vào chiếc vòng bạc đeo ở cổ đứa bé


định tháo ra, bà Giàng Chớ đã nắm lấy tay chị - Vòng cổ,


vòng tay tôi cũng cho nó đấy. Nó không phải là con tôi nữa


nhưng tôi còn thương yêu nó nhiều lắm. Thật mà.


A Dếnh, Seo Mỉ, đồng chí công an đăm đăm nhìn bà


Giàng Chớ. Bà chưa một lần được làm mẹ. Mà sao tình cảm


tưởng chừng xa lạ ấy lại dạt dào trong lòng bà đến thế. Mọi


người đều xúc động.


- Bà Giàng Chớ muốn cháu bé mặc như thế về nhà để gia


đình cháu thấy, cháu đã lạc lên bản Mèo trên núi cao, nhưng


cháu không phải khổ. Ta nên chiều ý bà. - A Dếnh bàn.


Anh bí thư chi bộ đoán đúng ý nghĩ của bà Giàng Chớ.


Bà ngắm nhìn bộ quần áo chàm, những chiếc vòng trên


người đứa bé, vẻ thỏa mãn lộ trong khóe mắt. Đồng chí công


an đỡ lấy đứa bé, đặt lên lưng. Lật đật, bà Giàng Chớ đi lấy


chiếc địu bà vừa mua. Rồi tự tay bà buộc dây địu cho đứa bé.


Đồng chí công an lên ngựa. Tiếng vó khấp khểnh trong


bóng tối, nhỏ dần đoạn tắt lịm. Bấy giờ bà Giàng Chớ mới


kéo vạt áo lau nước mắt, quay vào nhà. A Dếnh cũng đã đi


về. Seo Mỉ thủ thỉ nói với bà Giàng Chớ:


- Bà đừng buồn. Khu Pha Long cũng có những gia đình


đông con. Cháu sẽ xin cho bà một đứa. Cha mẹ nó đồng ý,


lại được chính quyền địa phương chứng nhận, bà mới làm


mẹ nó được. Bà có lòng thương yêu trẻ, cháu tin sẽ có một


người mẹ vui lòng chia sẻ con với bà.


- Nếu được thế, tốt đấy chị Seo Mỉ à! - Bà Giàng Chớ


gượng vui đáp.


Con ngựa của Seo Mỉ buộc ngoài cổng, đã lại nhớ tàu.


Nó đang gõ móng bình bịch. Seo Mỉ chào bà Giàng Chớ, đi


ra. Qua một ngày lao động mệt nhọc. Qua một phần đêm,


đói và rét. Vậy mà chị vẫn thấy vui. Chị nhìn vọng ra xa.


Nơi ấy, một em bé đang nhấp nhô trên mình ngựa, băng


rừng vượt núi trong bóng đêm. Bé đừng sợ! Đằng sau bé, có


bản Mèo!


11


Đất không ba thước bằng, ngày không ba ngày nắng.


Đất Pha Long. Và ở đây, đất bản Lù Chải.


Thời gian đi sâu vào mùa đông. Đã nhiều ngày trôi qua,


vắng tia nắng vàng nhạt ẩn hiện trên bản Mèo. Mặt trời ngủ


li bì dưới chân núi. Tiết trời mỗi ngày thêm một ít lạnh. Một


đêm kia, gió bỗng thở dốc lên. Cây cối tê cóng. Giọt sương


đậu trên cánh lá, ngọn cỏ, đóng băng, lạo xạo rơi xuống đất.


Gần sáng, tuyết rơi. Mê mải, tuyết rơi mỗi lúc một dày. Vừa


mới rõ mặt đường mà tưởng chừng sáng đã lâu. Trắng xóa!


Núi đồi, mái nhà, vườn cây... tất cả trắng xóa những tuyết.


Lạnh dữ dội. Cái lạnh hiện ra trong màu trắng lấp lánh của


hoa tuyết, màu xanh thép của vòm trời với những áng mây


không động đậy.


Quen lệ, Seo Mỉ dậy từ lúc gà gáy dồn. Lúc này, chị ngồi


bên đống lửa nhìn qua khe cửa ra bên ngoài. Ngoài kia, tuyết


vẫn miên man rắc xuống. Kể cũng đã lâu rồi, có lẽ đã mười


mấy năm ấy, năm nay mới lại có tuyết. Chị nhớ lại, mùa


đông năm ấy, chị hãy còn nhỏ. Khi tuyết bắt đầu rơi, và đây


đó có tiếng trẻ con trong bản reo hò, chị liền chạy ra sân,


ngửa mặt lên trời. Hoa tuyết buông xuống, gây một cảm giác


tê tê, nhồn nhột trên da mặt. Cảm giác xa lạ đó khiến chị


thích thú. Nhưng qua đi lâu rồi, niềm vui hồn nhiên của tuổi


thơ. Lúc này đây chị chỉ còn thấy lo. Chị đứng dậy, đẩy cửa


bước ra sân. Tuyết lả tả buông xuống người chị. Da mặt,


chân tay tê buốt. Giữa lúc ấy, chị nhớ đến đám trẩu, thông ba


lá vừa trồng trên đồi. Chị quay vào, mặc thêm áo, thả chiếc


khăn sợi xuống cho đỡ rét, rồi đi ra đường. Lát sau, chị đến


nhà Sùng Chí. Vợ chồng Sùng Chí và đứa con gái đang vây


quanh bếp lửa cháy rừng rực.


- Dà! Trời rét, nước còn không muốn chảy mà chị lại đi


đâu đấy? - Sùng Chí mau mắn hỏi.


Vợ Sùng Chí kéo tay Seo Mỉ:


- Chị ngồi xuống đây cho ấm. Chị ăn chưa? Nhà tôi còn


mèn mén đấy.


- Cảm ơn chị, tôi ăn rồi mới đến đây. - Seo Mỉ quay sang


Sùng Chí - Anh đi với tôi đến nhà chị Seo Chấn, ta hội ý...


- Có việc cần à, chị Seo Mỉ?


- Việc cần đấy.


Sùng Chí không hỏi thêm. Anh vốn tích cực trong lao


động cũng như công tác. Từ ngày được cử làm đội trưởng


đội sản xuất, anh làm việc không quản ngày đêm. Và cả


những lúc này, trời đang băng giá. Anh chụp chiếc mũ bộ


đội đã cũ, khoác chiếc áo đi mưa lâu ngày đã khô cứng, bước


theo Seo Mỉ. Gia đình Seo Chấn cũng đang ngồi bên đống


lửa, làm những việc vặt trong nhà. Trời đất này, ra giữa bản


lấy thuồng nước hay đi cắt nắm cỏ ngựa còn khó nữa là ra


ruộng, xuống nương.


Ba người ngồi xuống một góc bếp. Seo Mỉ nói ngay:


- Trời đã rét lại có tuyết, tôi lo đám cây thông hợp tác xã


vừa trồng, chết mất...


Sùng Chí đang châm lửa, hút thuốc chợt dừng lại, ngắt


lời Seo Mỉ:


- Chị không lo. Cây thông chịu rét giỏi lắm. Hồi tôi ở bộ


đội, tôi được xem một bộ phim Liên Xô, thấy tuyết đóng


thành băng trên rừng thông. Chúng tôi cứ lo cây cối chết hết


thì đồng chí trung đoàn trưởng bảo băng tuyết phủ như thế


năm, sáu tuần trăng nhưng không có cây thông nào chết cả.


Đến mùa xuân, băng tuyết tan cây thông lại xanh tốt.


- Chị Seo Lý cũng có nói, cây thông giỏi chịu rét nhưng


đám cây của ta còn nhỏ, mới đặt xuống hố. Nó chưa có sức


chịu rét đâu. Lại còn tuyết nữa. Nếu nó rơi lâu, chắc đám cây


con chết hết. Tôi còn nhớ, trận mưa tuyết cách đây mười


mấy năm, kéo dài đến hai ngày hai đêm. Biết đâu trận mưa


tuyết này chẳng kéo dài đến thế. Tôi lo đấy.


Sùng Chí cũng thấy lo trong bụng rồi. Anh ngó qua


cánh cửa khép hờ, để lộ một khoảnh trời trắng lạnh những


bông tuyết. Các nếp nhăn trên trán nhăn xếp lại.


- Làm cách nào để cây con khỏi chết, chị Seo Mỉ? - Sùng


Chí ngoảnh lại, hỏi, dáng điệu băn khoăn.


- Tôi nghĩ ra rồi. Ta lấy mo nang, lá soi làm thành những


cái nón nhỏ đội cho cây. Làm như thế mới nhanh được.


Sùng Chí rít vội điếu thuốc rồi vừa nhả khói vừa gật


gật đầu:


- Bụng chị sáng đấy. Mo nang, lá soi chỗ nào cũng có. Ta


bẻ khum lại, gài cái que vào là có cái nón đội cho cây. Ta chỉ


làm một buổi sáng là xong. - Sùng Chí lại gật đầu tán thưởng


- Chị Seo Mỉ làm chủ nhiệm đúng quá. Bụng chị sáng đấy.


Seo Mỉ vội nói:


- Không phải sáng kiến của tôi đâu. Hồi tôi đi học, có


một lần chúng tôi được về một tỉnh ở miền xuôi, tham quan.


Mấy ngày ấy vừa rét vừa có sương muối. Tôi thấy đồng bào


Kinh làm như thế để các cây rau mới trồng khỏi chết rét. Về


mùa hè, những ngày nắng gắt thì phải lấy bẹ chuối cắt ra


che, cây rau chưa bén rễ mới khỏi chết nắng. Tôi học kinh


nghiệm của đồng bào Kinh thôi.


- Nhưng ai làm việc này, chị Seo Mỉ? - Bây giờ Seo Chấn


mới lên tiếng.


Seo Mỉ chưa kịp đáp, Sùng Chí đã xen vào:


- Việc của hợp tác xã, cán bộ, xã viên làm chứ ai làm


thay ta? Đảng bảo ta, hợp tác xã là nhà, xã viên là chủ mà.


- Anh Sùng Chí chưa biết thói quen của người Mèo ta à?


Hôm nào rét nhiều, người ta còn không muốn xa cái bếp lửa


đấy. Hôm nay lại có tuyết. - Lo lắng, Seo Chấn nhìn ra ngoài


trời, tuyết vẫn miên man rơi xuống - Tôi sợ không ai chịu đi


làm trong lúc này đâu.


Seo Mỉ ôn tồn nói:


- Đúng thế, nhưng ta đi vận động từng nhà. Ta chỉ vận


động người trẻ, còn người già dù có xung phong, ta cũng


khuyên ở nhà cho khỏi ốm. Được không, chị Seo Chấn?


- Thế thì... may ra được một ít người trẻ.


Giọng Sùng Chí đanh lại:


- Nếu xã viên không ai tán thành, ban quản trị cũng cứ


đi làm. Làm cả ngày hôm nay phải xong.


Được lời Sùng Chí, Seo Mỉ vững tâm:


- Đi làm trong lúc mưa tuyết, vất vả đấy nhưng ta phải


khắc phục khó khăn thôi. Để lứa cây này chết, xã viên mất


lòng tin, không hăng hái trồng tiếp nữa. Không thực hiện


được kế hoạch, ta có khuyết điểm với huyện, phụ công chị


Seo Lý đã tận tâm giúp đỡ hợp tác xã ta. Thôi nhé! Bây giờ


tôi ra chỗ đồi cây trước. Anh Sùng Chí, chị Seo Chấn đi huy


động các xã viên ở đội mình rồi cùng ra làm.


Cuộc hội ý kết thúc nhanh chóng. Ngay sau đấy, mỗi


người đi một ngả. Trên đường đi, Sùng Chí rẽ vào nhà Vàng


A Cấu. Cũng như các gia đình khác trong bản, trong lúc trời


đang rét độc, họ ngồi quanh bếp lửa. A Cấu đói thuốc phiện,


ngáp dài, mồm há hốc ra. Vợ hắn lặng lẽ xé lanh. A Lử kề


chiếc đài bán dẫn vào mang tai, vừa lắc vừa nghe. Cái đài đã


cũ lại hỏng từ lâu. Hắn lắc mãi vẫn không nghe thấy một


tiếng "rộp rộp". Hắn đang bực mình thì Sùng Chí đi vào.


Sùng Chí vừa dứt lời, A Cấu liền ngồi thẳng lên, mắt


chớp chớp:


- Đúng rồi! Phải đi cứu đám cây con ngay, anh đội


trưởng à! Để nó chết, ảnh hưởng to đến... sản xuất đấy. Tôi


đi được không, anh Sùng Chí?


- Ông không nên đi. Hôm nay chỉ có người trẻ đi làm.


Người già nên ở nhà, ra ngoài đồi lúc này, ốm thôi. Tôi còn


khỏe như con trâu măng mà còn biết rét đấy.


A Cấu lại sụm xuống, ria mép buông thõng:


- Tôi mà còn chưa đứt sức, tôi phải đi làm với người trẻ.


Người ta đi làm, mình ở nhà, không vui trong bụng được.


Sùng Chí ngay thật nói:


- Ông có ý thức của người xã viên thế là tốt rồi. Hợp tác


xã có nhiều việc. Người già làm việc nhẹ, người trẻ làm việc


nặng. Thế mới công bằng, hợp lý. - Anh quay sang A Lử - Ta


đi thôi, anh A Lử!


A Lử nghếch mặt hỏi gọn lỏn:


- Đi đâu?


- Đi che cho đám cây con trên đồi, không thì nó chết hết.


- Cây trẩu, cây thông không phải cây lúa, cây bắp mà


phải lo cho nó.


Sùng Chí lại đấu dịu:


- Nó không đẻ ra lúa, bắp nhưng bao giờ nó lớn, nó khắc


thành nguyên liệu, máy móc, còn quý hơn lúa, bắp nữa đấy.


A Lử vẫn nhấm nhẳng:


- Trời rét thế này, ra ngoài đồi làm được à? Cây chết


trồng lại được, người chết có trồng lại được không? Anh


sai rồi.


Sùng Chí cố nén giận:


- Rét thế này chưa nhiều lắm. Người trẻ chịu được


không chết đâu mà sợ.


- Không chết cũng ốm. - A Lử nheo mắt, khinh khỉnh


nhìn Sùng Chí. - Ông bí thư chi bộ, quyền chủ tịch xã nói:


"Con người là vốn quý nhất!" Ông ấy nói lời hay lời tốt thế


mà anh không nhớ à? - Hắn láy lại. - Anh sai rồi đấy.


Sùng Chí đứng dậy:


- Tôi phải đi huy động xã viên đi cứu cây ngay, không


có thời giờ nói chuyện với anh nữa. Anh muốn nói lý, hôm


nào họp đội, tôi sẽ đưa việc này ra để người già, người trẻ


cùng nói lý với anh mới ra cái lý phải được.


Sùng Chí quay ra. Thoáng chốc tiếng bước chân thình


thịch chìm vào tiếng gió rít ngoài khe đồi. A Cấu ngồi nhích


lại bên A Lử, giọng khẽ gằn lên:


- Mày ngu quá, A Lử à! Mày được ăn mèn mén nhiều rồi,


sao bụng mày còn tối thế?


Đang lắc cái đài từ nãy đến giờ vẫn câm lặng, A Lử


dừng lại nhìn chú. A Cấu dồn một thôi:


- Mày quên chú mày là thẳng phỉ cũ, lại vừa mất một


nương thuốc phiện rồi à? Mày quên người già người trẻ ở


bản này đều cho mày lười lao động, thỉnh thoảng lại đi buôn


bán rồi à? Thằng A Dếnh, thằng Hoàng Phúc, con Seo Mỉ,


thằng Giàng Vần... còn bảo mày là... là... - hắn gõ gõ vào trán


- à, phần tử tiêu cực. Chúng nó chưa hết nghi tao với mày đã


ném đất vào mặt con Seo Mỉ, bỏ phẩm tím xuống suối đâu.


Bây giờ nếu có ai vào rừng, bị con rắn độc cắn, chúng nó còn


nghi cho tao với mày xui con rắn cắn nữa kia. Khó thế đấy.


Thế mà lúc nãy mày nói lời không tốt với thằng Sùng Chí,


bây giờ mày lại không đi làm với đội. Bụng mày không


muốn ở bản này nữa rồi.


A Lử nhếch mép, mặt lạnh như cái thớt cối:


- Chú nói đúng bụng cháu nghĩ mấy đêm nay. Cháu


chán cái bản này rồi. Người ta như khóm hẹ, khóm hành


mọc tỏa. Mình như nắm cỏ héo úa dưới nắng vàng(1). Cháu


sẽ đi nơi khác làm ăn thôi.


Cấu rướn cặp mắt đục như nước đất ngó thằng cháu:


- Mày định đi đâu?


A Lử đáp, không phải suy nghĩ:


- Cháu ra phố Pha Long.


- Ra đấy, mày làm gì để có mèn mén mà ăn?


- Người Hán, người Phù Lá, người Pa Dí, người Mèo,


người Kinh ở phố Pha Long không ai phải ăn mèn mén đâu.


Họ chỉ ăn gạo thôi.


A Cấu cau mày, ra vẻ ngạc nhiên:


- Tao còn chưa hiểu mày nói đấy.


- Người ở phố Pha Long chỉ làm một ít nương để có gạo


ăn còn thì làm thợ, đi buôn. Thế mà họ sướng hơn dân các


bản ở khu này nhiều. - Nét mặt A Lử chợt tươi rói - Chú biết


ông Mã Lâm, người Hán không?


- Biết quá.


A Lử thao thao:


- Mỗi phiên chợ, ông ấy mổ một con lợn to, bán một lúc


hết ngay. Khi hơn khi kém, mỗi con phải hai trăm bạc lãi. Bà


ấy bán phở, bánh bao. Cũng phải hai, ba chục bạc lãi nữa.


Một tháng bốn phiên chợ, đếm mỏi tay mới hết tiền lời. Ông


bà ấy nuôi bảy, tám người con mà vẫn có tiền làm cái nhà


gác, toàn bằng gỗ. Người ta nói, cái nhà ấy làm hết mười vạn


đồng. Các gia đình khác không ai bằng ông Mã Lâm nhưng


__


(1) Ý muốn nói: Người ta sung sướng, mình thì khổ sở.


không ai phải khổ. Đúng là khóm hành khóm hẹ mọc tỏa ở


ngoài phố, không phải ở trong bản.


A Cấu thản nhiên nói:


- Tao còn biết Mã Lâm rõ hơn mày. Không phải nó chỉ


bán thịt lợn, bán phở ngày phiên chợ mà còn buôn bán nhiều


thứ khác. Mấy thứ ấy, nó mới kiếm nhiều tiền. - A Cấu "Dà!"


một tiếng, tỏ ý thán phục - Mã Lâm thì giỏi quá rồi. Cái chân


mày ngắn, không bước theo nó được đâu. Tất cả những


người ở phố Pha Long cũng thế, không ai có cái chân dài


như chân nó.


Hình như A Lử đã bớt tự tin. Mi mắt hắn cụp xuống, tia


mắt lờ đờ:


- Chân nó dài, nó đi xa. Chân cháu ngắn, cháu đi gần.


Có đi có đến, còn hơn ở bản này, đã có nhiều cái khổ vẫn


không yên được với bọn chúng nó.


- Đi gần là đi đâu, mày nói tao nghe thử! Ngoài phố Pha


Long, trừ vài ba người như Mã Lâm, còn những người khác


thì làm thợ may, thợ cắt tóc, thợ mộc, làm bánh kẹo, nấu


thắng cố bán ngày phiên chợ. Cái tay mày chỉ biết vỡ ruộng,


phát nương, trồng cây lúa, cây bắp, ra ngoài ấy, mày làm


được như người ta à? Mày chưa có nhiều tuổi mà cái đầu


mày già rồi đấy.


A Lử lúng túng. Hắn đành nói liều:


- Người ta sống được, mình phải sống được. Con dế nấp


dưới khóm ngải còn không chết mà.


- Mày lại nói chín phương tám hướng rồi, A Lử à! Tao


muốn ra phố ở lâu rồi mà tao có đi được đâu. - A Cấu thở


dài - Chử lầu chỉ muốn người Mèo ta ở gần ruộng nương, con


ngựa, con trâu thôi.


A Lử bị dồn vào thế bí. Như người đi lên mắc núi, lùi lại


vướng suối lũ. Hắn ngồi ngây ra. Trong giây phút bất giác,


hắn lại nhớ đến Seo Mỉ. Bóng dáng cô gái tươi như hoa đào


nở, choán lấy tâm trí hắn. Không phải hoa đào mà là hoa


dồng dín tơ. Hoa dồng dín tơ mọc trên núi cao, giữa mây mù.


tay hắn lại ngắn, không sao với được. Chẳng vì thế mà hắn


đã quên Seo Mỉ. Tình yêu vô vọng khiến hắn buồn nản,


muốn bỏ bản Lù Chải mà đi. Đi ra phố Pha Long nói có cơ


sung sướng được!


- Bụng mày muốn ra ngoài ấy nhưng ủy ban xã, đồn


công an không cho ra, liệu mày ra được không? - A Cấu bồi


thêm một câu nữa.


A Lử lặng thinh. Hắn không phải kẻ đần độn. Vả chăng,


hắn vẫn tin chú có con mắt biết nhìn hơn hắn. Buồn bực, hắn


đặt phịch cái đài xuống đất.


A Cấu trầm giọng, an ủi thằng cháu:


- Mày phải ở lại đây thôi. Hãy ở lại đây xem sao đã. Đất


Lù Chải không ba ngày nắng nhưng ông trời không ngủ


quên mãi dưới chân núi được. Cũng có lúc ông trời phải


dậy... - Hắn phẩy tay. - Bây giờ mày phải đi làm với chúng


nó. Tao chắc người trẻ nghe lời con Seo Mỉ, thằng Sùng Chí,


ra ngoài đồi cả rồi. Mày ở nhà, mày không yên được với


chúng nó - hắn khẽ rít giọng - Người Mèo khổ với chúng nó


rồi. Ngày mưa rét cũng phải đi làm, không được ngồi cạnh


bếp lửa nữa, Chử lầu à!


(còn tiếp)


Nguồn: Seo Mỉ, Di cảo của cố nhà văn Đỗ Quang Tiến, cuối tập bản thảo có ghi: “Hoàng Liên Sơn, mùa hè 1978”. Hơn hai chục năm sau khi nhà văn qua đời, các con ông mới tìm thấy bản thảo này. Seo Mỉ - 449 trang in khổ 14.5 x 20.5 cm- lần đầu tiên được in thành sách trong bộ Đỗ Quang Tiến – Tác phẩm chọn lọc, 1250 trang, khổ 14.5 x 20.5 cm. NXB Văn học, 2017.


Nhà báo Đỗ Quang Hạnh, con trai nhà văn, gửi www.trieuxuan.info


Mục lục:
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Lâu đài - Franz Kafka 21.08.2019
Sông Côn mùa lũ - Nguyễn Mộng Giác 21.08.2019
Trăm năm cô đơn - G. G. Marquez 20.08.2019
Cuốn theo chiều gió - Margaret Munnerlyn Mitchell 20.08.2019
Gia đình Buddenbrook - Thomas Mann 19.08.2019
Đêm thánh nhân - Nguyễn Đình Chính 19.08.2019
Ông cố vấn - Hữu Mai 19.08.2019
Đẻ sách - Đỗ Quyên 19.08.2019
Thế giới những ngày qua - Stefan Zweig 16.08.2019
Seo Mỉ - Đỗ Quang Tiến 13.08.2019
xem thêm »