tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH

Công ty TNHH TM DV Green Leaf Việt Nam

Green Leaf VN - với hơn 400 xe du lịch từ 4 chỗ đến 50 chỗ, đời mới - là Công ty Dịch vụ vận chuyển hành khách hàng đầu Việt Nam! Luôn phục vụ khách hàng với phong thái và ý chí của người tài xế chuyên nghiệp. Chỉ tuyển dụng đầu vào tài xế có khả năng giao tiếp tiếng Anh đàm thoại. Tác phong, đồng phục chỉnh chu trong suốt thời gian phục vụ khách hàng. Các tài xế phải vượt qua chương trình đào tạo nghiêm ngặt về cách thức phục vụ khách hàng

 *Nhân viên chăm sóc khách hàng người Nhật luôn tạo sự yên tâm và tin tưởng cho khách hàng...

Khách thăm: 29371681
Tiểu thuyết
11.05.2019
Đỗ Quang Tiến
Seo Mỉ


A Lử nheo cặp mắt tinh như mắt chuột:


- Hợp tác xã sản xuất nhỏ, xã viên ăn mèn mén. Hợp tác


xã sản xuất lớn, xã viên ăn đậu đũa, rau tàu bay. Đậu đũa,


rau tàu bay ăn không tốt bằng mèn mén; mèn mén ăn không


tốt bằng gạo nếp, gạo tẻ, cô Seo Mỉ à.


- Anh phản tuyên truyền đường lối chính sách hợp tác


xã hóa nông nghiệp đấy! - Seo Mỉ nghiêm mặt nói.


- Nếu tôi nói: Ở huyện Mường Khương, số xã không có


hợp tác xã nhiều hơn số xã có hợp tác xã, là nói đúng hay


phản tuyền truyền?


- Đêm tối, con gà gáy đủ năm lần, đêm phải sáng. Các xã


ấy dần dần sẽ có hợp tác xã hết. Biết ăn muối ớt như anh vừa


nói, ta phải tin như thế.


- Tôi còn chưa tin đâu. Người Mèo chỉ muốn có nhiều


trâu, nhiều ngựa, nhiều ruộng bậc thang, nhiều nương rộng,


không cần hợp tác xã.


A Lử khum bàn tay trái, nhìn chiếc đồng hồ đeo ở cườm


tay; tay phải hắn bấm nút đài. Tiếng ca nhạc vẳng lên. Hắn


thọc hai tay vào túi áo bơ-lu-dông, phanh ngực áo ra.


- Cô Seo Mỉ à! - A Lử nhìn Seo Mỉ, cười khẩy. - Những


thứ này không phải hợp tác xã cho đâu. Hợp tác xã chỉ cho


cái "kỷ luật lao động", cái "phê bình nhận xét" thôi.


Cơn buồn giận lại trào lên, bóp thắt lồng ngực Seo Mỉ.


Chị nói qua hơi thở khó nhọc:


- Anh đừng nói nữa! Chân bước khác nhau, bụng nghĩ


không giống nhau, có nói nữa cũng không hiểu nhau. - Rồi


Seo Mỉ buông cộc lốc - Anh tắt đài đi!


Cái tiếng méo, rè từ chiếc đài bán dẫn cũ phát ra vừa


câm bặt, lập tức im lặng đến lạnh giá chụp xuống căn nhà.


Chỉ còn tiếng guồng quay chốc chốc lại rít lên khe khẽ ở chỗ


bà Thào Xóa ngồi. A Lử bối rối. Từ khi lui tới đây, hắn vẫn


coi Seo Mỉ như một bông hoa vừa tầm tay hái. Và lúc này,


hắn toan ngắt bỗng rụt tay lại. Bông hoa có cả hương lẫn sắc


nhưng cành lá có gai. Gai đã đâm vào tay hắn. Mặt hắn đuỗn


ra. Giữa lúc ấy, một người đẩy cửa bước vào. Một người đàn


bà có chút nhan sắc, trạc tuổi ngoài ba mươi. Nỗi ưu tư đè


nặng trong lòng chị lộ ra trên khuôn mặt, nước da trắng


xanh. Chị uể oải ngồi xuống bên Seo Mỉ. Biết ý, A Lử đi lại


chỗ bà Thào Xóa. Người đàn bà liền kể lể tình cảnh


của mình.


Mã Thị Lềnh - tên người đàn bà ấy - ở bản này. Chị là xã


viên hợp tác xã. Năm ngoái, người chồng chết, để lại cho chị


một đứa con trai, đầu mới chấm khấu đuôi con ngựa. Chồng


chị có em trai vừa đến tuổi thành niên. Theo tục lệ người


Mèo, chị phải làm vợ chú em chồng. Song những cuộc hội


họp, những buổi nói chuyện về hôn nhân và gia đình đã làm


cho đầu óc chị bớt tối tăm. Tục lệ lạc hậu! Nhiều nơi, người


đàn bà Mèo góa đã chống lại cuộc hôn nhân gượng ép đó.


Bởi vậy, chị phân vân. Cùng lúc đấy, một người góa vợ ở xã


Tả Ngà Trù ngỏ ý muốn cùng chị chắp nối cuộc tình duyên.


Trong tình ý, chị cũng muốn làm vợ người ta. Nhưng nếu bỏ


bản Lù Chải đi làm dâu làng khác, chị sẽ mất đứa con. Vì lẽ,


theo tục lệ, chị không được đem nó đi theo. Mất đứa con trai,


lại là đứa con độc nhất! Chao! Mỗi lần nghĩ đến, chị lại có


cảm giác ruột gan như xát muối. Hay là đứng vậy nuôi con?


Kể cũng khó. Người đàn bà Mèo đi lấy chồng chẳng phải chỉ


vì tình yêu, mà còn phải trông vào người chồng trong những


việc nặng nhọc trong gia đình. Phát nương, vỡ ruộng bậc


thang, đào mương, làm nhà... tất cả những việc nọ một tay


người đàn bà làm không nổi... Đi đường nào bây giờ? Lềnh


như người đứng giữa ngã ba. Rẽ sang ngả nào, chị cũng sẽ


thấy gặp rừng gai(1)


- Cô Seo Mỉ à! - Lềnh rầu rĩ nói. - Bụng tôi tối quá, nghĩ


mãi không ra. Cô là người của Đảng. Cô nói lời của Đảng


cho tôi nghe đi.


Seo Mỉ nhìn Lềnh, cảm thông nỗi chua xót của người


đàn bà góa:


- Các chị ở Huyện hội Phụ nữ đã nói mấy lần, người


Mèo ta có nhiều tục lệ tốt mà cũng có những tục lệ xấu.


Chồng chết, lấy em chồng là tục lệ lạc hậu, ta kiên quyết


không theo. Nếu chị thấy anh ở Tả Ngà Trù là người tốt, chị


cứ làm vợ anh ấy. Còn cháu, nếu chị vẫn đối xử tốt với gia


đình nhà chồng cũ như từ trước tới nay, em tin người ta sẽ


cho chị đi lại thăm nom nó. Khi nào nó khôn lớn, nếu nó


thấy chị, dù lấy chồng khác vẫn yêu thương con, nó càng yêu


___


(1) Ý muốn nói: khó khăn, trở ngại.


quý chị. Suối chảy xuôi, không biết chảy ngược. Con thương


mẹ, không biết giận mẹ. Chị không sợ mất con.


Nỗi lo buồn vợi nhẹ trên nét mặt người vợ góa. Tuy vậy,


chị chưa hết băn khoăn:


- Bụng tôi còn lo gia đình chồng cũ không cho tôi vào


nhà, thăm nom con...


- Chị yên tâm. Chị đối xử tốt, người ta không thể đối xử


xấu. Chính quyền, đoàn thể xã sẽ góp ý kiến thêm để đầu óc


mọi người cùng sáng ra.


- Cô nói lời của Đảng tốt quá. Tôi ơn cô Seo Mỉ.


Nói xong, Lềnh đứng lên, líu ríu ra về. A Lử quay vào


ngồi lại chỗ cũ, trước mặt Seo Mỉ. Dáng điệu hắn khác hẳn


lúc ban đầu. Nom ngượng nghịu, có phần rụt rè. Hắn nói, cố


lấy giọng nghiêm trang:


- Cô Seo Mỉ à! Lúc nãy tôi nói chơi thôi, không bao giờ


tôi bỏ làng Lù Chải đi nơi khác đâu. Tôi đi lao động cho hợp


tác xã thấy vui rồi.


Ánh mắt Seo Mỉ ấm lại, giọng nói nhẹ nhàng như


mọi lúc:


- Anh nghĩ thế là đúng. Ở đâu, ta cũng phải lao động.


Lao động cho hợp tác xã vui hơn làm một mình trên mảnh


nương chung quanh không có bóng người. Hợp tác xã đi lên


sản xuất lớn, tất cả các xã viên sẽ được ăn tốt, mặc tốt như


anh lúc này. Đi con đường ấy mới không lạc lối, anh A Lử à.


Dáng điệu của Seo Mỉ khiến A Lử khấp khởi trong lòng.


Bông hoa đã vươn ra xa, song chưa xa hẳn tầm tay với. Hãy


nhích thêm một bước nữa! Hắn nhìn Seo Mỉ, tia mắt ra vẻ


xao xuyến.


- Tôi cũng nghĩ thế. Chim có đôi mới bay cao, bay xa


được. Tôi không muốn như con chim tâu vâu sống lẻ loi.


Chắc cô cũng thế, cô không muốn lẻ loi như con chim tâu


vâu... - A Lử ngừng lại, nhìn Seo Mỉ bằng cái nhìn quyến rũ. -


Hay là tôi với cô... ta như chim có đôi đi.


Seo Mỉ lặng im. Trong giây phút bất thần, chị hỏi lòng


mình. Buồn cho A Lử! Lòng chị không mảy may rung động.


- Con gái đến tuổi đều phải lấy chồng. Chị Lềnh được


nhiều tuổi rồi, vẫn phải đi làm vợ người ta một lần nữa để có


nơi nương nhờ. Tôi cũng sẽ như chim có đôi nhưng chim


bạn phải hợp với mình, nếu không, thà lẻ loi như con chim


tâu vâu còn hơn.


Seo Mỉ đã nói rõ bụng mình, A Lử không gạn hỏi nữa.


Hắn ngồi im, mặt ngây ra. Bất chợt hắn cảm thấy có cái gì


cồm cộm trên ngực. Sực nhớ ra, hắn thò tay vào túi áo


bơ-lu-dông lấy ra cái gói, đặt trước mặt Seo Mỉ:


- Tôi biếu cô chiếc khăn len để đi làm nương, cô quàng


cho ấm.


- Cảm ơn anh A Lử, tôi có khăn rồi. Năm ngoái, nhân


dịp tổng kết thi đua, huyện hội phụ nữ có thưởng cho tôi


một chiếc khăn sợi, tôi dùng còn tốt lắm!


Đã buồn, A Lử còn thêm tức giận. Nhưng hắn cố nén và


gượng nói:


- Đây là chiếc khăn, không phải chiếc vòng tay của


người con trai Mèo tặng người con gái mà mình yêu. Cô


không sợ nhận chiếc khăn này là cô tỏ ý bằng lòng làm vợ


người tặng khăn đâu.


- Tôi có khăn rồi, anh đem biếu người khác, tốt hơn.


A Lử cầm cái gói nhét vào túi áo. Rồi hắn chua chát nói:


- Đám con trai đến đầu nhà cô thổi kèn lá, đàn môi đều


bảo cô là hoa dồng dín tơ. Tôi thấy rồi, họ nói không sai, cô


Seo Mỉ à.


Dồng dín tơ là loài hoa nở trên núi cao. Hoa đẹp nhưng


khó với tới. Seo Mỉ hiểu ý A Lử:


- Con gái mà làm hoa dồng dín tơ, không tốt đâu.


Nhưng thà làm bông hoa dồng dín tơ còn hơn làm khóm cỏ,


ai giẫm lên cũng được. Anh nên nhớ, người con gái Mèo bây


giờ không phải là kẻ, khi chồng đi ngủ, phải ngồi dưới đất


rửa chân cho chồng như trước nữa. Đảng cho người con gái


Mèo làm người rồi.


A Lử lạnh nhạt chào bà Thào Xóa, Seo Mỉ, đoạn đi ra. Ra


đến đường, hắn ngoảnh lại, ném theo cái nhìn sắc như cật


nứa. Trong nhà Seo Mỉ lơ đãng nhìn cái guồng quay đều


đều. Đầu óc chị cũng đang quay đảo. A Lử! Chị còn đang


nghĩ đến A Lử. Có phải hắn là cỏ tế hay cản lối đi như chị


Chấn Hóa nói không? Seo Mỉ buông một tiếng thở dài.


Đúng, hắn là cỏ tế rồi.


Bà Thào Xóa chợt dừng tay, hỏi Seo Mỉ:


- Có phải cái thằng vừa ngồi đây với bà là Vàng A Lử


không?


- Đúng đấy, bà à.


Bà Thào Xóa hạ thấp giọng:


- Nó chết cha chết mẹ từ khi còn bé. Nó ở với chú nó là


Vàng A Cấu. - Bà nói gần như thì thầm. - Vàng A Cấu làm


lính phỉ cho Châu Quáng Lồ. Cái cành có sâu, cái lá khó


được tốt. Cháu đừng nhận vòng tay của thằng A Lử.


2


Seo Mỉ cùng bà con xã viên ra đây từ lúc mặt trời vừa


nhô lên. Và lúc đó, sương bắt đầu tan. Họ chia từng nhóm,


rải ra trên đám ruộng bậc thang nom như những làn sóng


êm ả xô vào các sườn đồi. Vụ này lại được mùa đậu tương.


Khóm nào khóm ấy sai quả. Gió lay động, các quả đậu vỏ đã


khô đanh rung lên nghe phảng phất tiếng mõ trâu từ một


nơi xa, rất xa vọng về. Lồng vào tiếng nhạc đậu, đâu đây


vẳng lên giọng hát của một cô gái. Điệu gầu phềnh - tiếng hát


tình yêu dìu dặt giữa khoảng trời mây bâng khuâng.


Niềm vui đang dâng lên khắp nơi. Mải mê, các xã viên


ngắt những quả đậu chắc nịch, vòng tay ném vào chiếc lù cở


đeo sau lưng. Tiếng các quả đậu chen chúc nhau kêu lạt xạt.


Sương đã tan hết. Ánh nắng trên vùng cao mỏng, nhẹ như


sương chiều, trải đều trên đồi, núi, cánh đồng cỏ lau. Vui


trong bụng, họ làm không biết mệt. Mãi đến lúc mặt trời đã


đứng trên đỉnh đầu và con chim cư cư(1) dồn sức hót say sưa,


họ mới nghỉ tay.


Seo Mỉ sải bước trên vệt đường đỏ son lượn dưới chân


đồi. Hai bên đường cây đã lốm đốm vàng. Nỗi vui trên đám


ruộng được mùa lắng xuống. Lòng chị thanh thản như chiếc


lá vàng vừa rời cành, buông nhẹ xuống gốc cây. Nhưng khi


gần đến nhà ông cụ Lý A Sáng, chị bỗng phấp phỏng. Trưa


__


(1) Một loài chim có giọng hót hay, xuất hiện nhiều vào mùa thu.


hôm nay, nhân lúc nghỉ chị đến bàn với ông một việc. Cái


việc có thể dễ dàng mà cũng có thể khó khăn. Bụng ông A


Sáng nghĩ sao? Chị phấp phỏng.


Nhà ông A Sáng đây. Seo Mỉ dừng bước và lấy làm lạ.


Trước cửa ra vào có treo một chiếc nón. Cấm ban! Chắc gia


đình ông có người đau ốm hoặc gặp tai nạn nên mới cấm ban,


không cho người ngoài vào. Đó là một tục lệ cũ tồn tại ở một


số gia đình mà người trong bản vẫn phải tôn trọng. Chị đi


thẳng đến nhà đồng chí bí thư chi bộ. Khi chị quay về thì


may làm sao, cái nón đã được cất đi. Gia đình nhà chủ đã tai


qua nạn khỏi! Chị yên tâm bước vào nhà.


Ông A Sáng đang ngắm nghía chiếc thìa gỗ vừa đẽo


xong. Dường như ông hài lòng về hoa tay của mình. Một


niềm vui dễ dãi thấp thoáng trên đôi mắt đã teo lại. Ông đã


trên dưới bảy mươi. Già rồi, ông không còn sức làm những


việc nặng nhọc nữa. Tuy vậy, ông chẳng chịu ngồi không.


Ngày ngày, ông cặm cụi đan lù cở, mã làn(1), đẽo thìa, môi


đem ra chợ bán lấy tiền thêm cặp vào cho gia đình.


Nhác thấy Seo Mỉ, ông lật đật kéo ghế mời chị ngồi. Ông


cũng ngồi xuống chiếc ghế để bên cái bàn dùng làm bàn ăn.


Tính ông vốn tươm tất.


Seo Mỉ thoáng nhìn ông A Sáng. Ông ăn mặc như


thường ngày. Quần áo lanh nhuộm chàm, mũ quả dưa tám


múi, giày vải đen. Cái tẩu làm bằng củ tre cắt gọt rất khéo,


trễ xuống cằm, đang ngún khói. Trông ông rõ ra người có cốt


cách. Nhìn nhà cửa ngăn nắp, sạch sẽ, thấy ngay gia đình


___


(1) Sọt đeo hai bên hông ngựa để đựng hàng.


ông chỉn chu. Seo Mỉ đưa mắt nhìn quanh. Bà cụ hôm nay đi


làm ở đám ruộng xa, có lẽ ở lại không về. Vàng - con dâu


ông bà cụ và thằng Chớ con chị cũng không thấy có mặt ở


nhà. Ngồi một mình với ông già nhiệm nhặt, Seo Mỉ cảm


thấy bối rối.


- Chị Vàng đi đâu mà sáng nay cháu không thấy chị ấy


đi hái đậu với đội? - Seo Mỉ lân la gợi chuyện.


Ông A Sáng nhả cái tẩu ngậm ở miệng, thong thả đáp:


- Con nó ốm. Hôm qua nó phải đưa con nó ra trạm y tế


đấy. Sáng hôm nay thằng cháu khỏi rồi nhưng chưa được


khỏe. Mẹ con nó đang ngủ trong buồng.


Vàng là bạn Seo Mỉ từ khi còn ở tuổi tập quấn xà cạp,


đội khăn đến giờ. Có Vàng ở nhà, Seo Mỉ bỗng thấy yên tâm.


Và chị vui lên:


- Vụ này đậu tương của hợp tác xã tốt lắm ông à.


Ông A Sáng vốn mến chị chủ nhiệm, coi chị như con


cháu trong nhà. Ông thân mật bắt chuyện:


- Ta ra xem đám ruộng gần đây thấy rồi. Tốt đấy.


- Cán bộ nông nghiệp nói: “Đậu tương nhiều chất đạm,


ăn rất bổ. Đậu tương đem xuất khẩu có giá trị kinh tế cao,


đổi được nhiều máy móc, vật liệu đem về xây dựng đất


nước. Cây đậu tương là cây quý trên miền núi…”. Năm nay


hợp tác xã Lù Chải có nhiều thức ăn tốt, lại có đủ để làm


nghĩa vụ lương thực đối với nhà nước. Các xã viên hẳn là


mừng trong bụng.


- Từ lúc phải đắp đất vào hốc đá, trồng từng cây bắp lấy


mèn mén ăn, người Mèo ta chỉ biết khổ không biết sướng. Bây


giờ được thế này bụng người phải mừng lắm cháu à.


- Sang năm hợp tác trồng ít xèo(1), nhiều đậu tương thì


mức thu hoạch của xã viên sẽ còn cao hơn năm nay.


Câu chuyện giữa người già, người trẻ trở nên tâm đắc.


Ông A Sáng bập bập rít thuốc. Khói vờn lên gương mặt đã


tươi tỉnh của ông già.


- Ý cháu hợp với ý ta nghĩ. Đất Pha Long giỏi tay nuôi


cây đậu tương hơn cây xèo. - Giọng ông A Sáng hồ hởi. - Cái


hợp tác xã của cháu chủ nhiệm làm ăn tốt đấy.


Ông A Sáng vừa nhắc đến hợp tác xã Lù Chải. Được dịp,


Seo Mỉ liền nhích lại gần, câu chuyện chị định nói:


- Hợp tác xã bản ta chưa được tốt đâu ông à. Vì nó…


chưa phải là hợp tác xã.


- Thật không? - Ông A Sáng hỏi, vẻ ngạc nhiên. - Sao nó


lại chưa phải là hợp tác xã? Cháu nói thế nào, ta còn chưa


hiểu đấy.


- Khi thành lập hợp tác xã, tất cả ruộng đất đều phải tập


trung lại. Các xã viên cùng làm, cùng hưởng hoa lợi theo


ngày công của mỗi người. Không ai có ruộng đất riêng.


Quả thật ông A Sáng chưa hiểu mặc dù chị chủ nhiệm


đã nói thêm. Ông còn lấy làm lạ:


- Các xã viên đã đưa tất cả ruộng của họ vào hợp tác xã


rồi mà?


- Hợp tác xã mới tập trung ruộng, còn nương các xã viên


vẫn làm riêng. Hợp tác xã miền núi phải có cả ruộng lẫn


nương. Thiếu nương, hợp tác xã như cái áo thiếu một vạt. Áo


thiếu vạt chưa thành áo. Hợp tác xã thiếu nương, chưa thành


hợp tác xã.


__


(1) Lúa mạch ba góc (Phải chăng là Tam giác mạch? – TX).


Ông A Sáng chợt nghĩ ra một kế mà ông cho là đắc sách.


Ông vội nói:


- Dễ lắm cháu à! Ta cùng cháu đi phát nương mới. Thiếu


nương thì đi phát nương! - Ông tin chị chủ nhiệm sẽ hoan hỉ


tán thành ý kiến ông. Nhưng không, chị chủ nhiệm nói, nét


mặt đăm chiêu:


- Làm nương xa, phải mất rất nhiều công mới thu hoạch


được một ít lúa, bắp, tính ra không có lợi. Vì thế phải làm


nương gần.


- Quanh đây là nương của xã viên cả rồi, còn đất đâu mà


phát? Mấy năm nữa các nương này gầy đi, cỏ không biết


mọc nữa, họ sẽ phải đi xa phát nương mới. Nhiều người có


nương xa rồi. Đi nửa ngày đường, đi một ngày đường, cái


chân biết mỏi mới đến nương. - Ông A Sáng thở dài. - Đất


trên núi cao biết thương người Mèo. Nhưng nó nghèo không


có đủ mèn mén cho ta ăn đâu. Cho nên người Mèo phải đi hết


quả núi này đến quả núi kia, bao giờ đứt sức, cái chân không


bước được nữa mới thôi.


Seo Mỉ xúc động. Chị nói với một niềm tin thành thật:


- Ông à, đất trên núi cao không nghèo đâu. Song nó nuôi


ta, ta phải nuôi nó, nó mới có sức nuôi ta lâu dài. Đảng bảo


người Mèo ta ở thành bản, lập hợp tác xã, cùng nhau sản


xuất là để ta no ấm, không phải sống lang thang với cái


nghèo, cái khổ như trước nữa.


Bất giác ông A Sáng liên hệ với đời mình. Ông đã đứng


trên bao nhiêu đỉnh núi, ngắm mây trôi, nghe gió thổi, buồn


tủi cho số phận người Mèo? Con chim không nhớ hết những


ngọn cây nó đã làm tổ. Ông không nhớ nổi những chóp núi


ông đã dừng lại. Giờ đây ông nương bóng núi Dình Chình.


Ông ở lại đây cho đến khi tuột sức(1) như ông thường nói,


hay rồi lại ra đi? Ông còn phải nghe ngóng.


- Bây giờ tính sao, cháu Seo Mỉ? - Ông A Sáng thẫn


thờ hỏi.


Seo Mỉ đắn đo rồi đáp:


- Huyện ủy, chi bộ, ủy ban xã đã nhất trí tập trung tất cả


nương gần, nương xa, nương rộng, nương hẹp của mọi xã


viên vào hợp tác xã trong xã để cùng tiến lên sản xuất lớn.


Hợp tác xã Lù Chải cũng phải làm như các hợp tác xã khác


trong xã Pha Long. Đảng, chính phủ chủ trương như thế


trước hết vì lợi ích của xã viên, sau đến lợi ích của đất nước,


ta nên làm.


Ông A Sáng vừa nhồi một mồi thuốc vào cái tẩu vừa


đận đà nói:


- Bụng ta nghĩ khác, làm việc này không nên đâu. Mưa


xong nước chảy, đất đá còn lại. Cán bộ huyện, tỉnh không ở


đây với ta, chỉ có người Mèo ta ở với nhau thôi.


- Cháu nói với ông rồi, ta nên làm việc này vì đấy là lợi


ích của xã viên...


- Cháu nói sao? - Ông A Sáng ngắt lời Seo Mỉ. - Nương


to cho nhiều lúa bắp, nương bé cho ít lúa bắp. Đi nương gần


như đi chơi chợ, đi nương xa, đứt dây xà cạp mới tới. Thế mà


cháu nói là lợi ích của xã viên à? Đúng là lợi ích của những


người có nương bé, nương xa rồi.


Seo Mỉ bỗng sôi nổi:


___


(1) Ý muốn nói: chết.


- Nương cũng như ruộng, ai làm nhiều hưởng nhiều, ai


làm ít hưởng ít. Như thế mới công bằng, hợp lý. Nếu mỗi


người chiếm một ít ruộng nương, làm riêng thì không phải là


làm hợp tác xã nữa rồi.


Ông A Sáng bỏ ngón tay từ nãy tới giờ nhét vào cái tẩu


ra, châm thuốc. Ông rít từng hơi dài. Khói thuốc phủ xám


khuôn mặt im lặng nom như pho tượng đá. Ông đang nghĩ


đến mảnh nương to rộng nhất trong đám nương của các xã


viên. Mảnh nương ấy do vợ chồng ông và người con dâu


cùng làm. Nhưng phải nói là mồ hôi của ông đổ vào đấy


nhiều nhất. Làm xong mảnh nương, ông đứt sức cơ hồ


không cầm nổi con dao phát được nữa. Gia đình ông còn


được ăn nhiều lúa nương, xèo, ngô, đậu tương trên nương


đó rồi mới chịu để cho cỏ ăn. Nương đã rộng lại còn mới.


Ông gắn bó với nó, coi nó là mảnh nương cuối cùng của


đời mình.


Ông A Sáng lơ đãng nhìn đám khói thuốc chờn vờn


trước mặt:


- Nương của ta cũng phải tập trung à?


Seo Mỉ khẽ giật mình. Giọng ông A Sáng nghe rờn rợn


như con dao miết lên hòn đá mài. Chị biết trước, bằng cách


nào đấy, ông sẽ hỏi câu này. Và, trực tiếp hay gián tiếp, chị


phải trả lời câu đó. Ông đã hỏi thẳng, chị không thể trả lời


quanh co. Điều đó khiến chị bối rối. Giây phút sau, chị lựa


lời nói:


- Gia đình ta nên tập trung nương vào hợp tác xã. Sau


này, nếu các gia đình xã viên khác hưởng một phần hoa lợi


trên nương ấy thì gia đình ta cũng hưởng một phần lúa bắp


trên nương của họ, không thiệt đâu. Người già thường nói:


rừng dài, rừng rậm cây. Nếu hợp tác xã có nhiều ruộng


nương, các xã viên lại biết cách làm ăn thì hoa lợi mỗi ngày


một nhiều. Hoa lợi ấy, trước hết xã viên được hưởng. Ông


hãy tin lời cháu...


Vừa nói, Seo Mỉ vừa theo dõi sự thay đổi trên nét mặt


ông A Sáng. Nét mặt ông đang thay đổi. Y như bóng chiều


mỗi lúc một sẫm mặt. Và rồi tối sầm lại. Ông hỏi, giọng


gằn gằn:


- Ai nói lời hay lời tốt với ta để ta rời nhà về đây? Có


phải cháu không?


- Chính cháu! Nghe lời Đảng dạy, cháu đã mời ông và


mấy gia đình ở rải rác trên núi cao về đây định canh định cư.


Người Mèo sống trơ trọi, nay đây mai đó nên phải khổ. Bây


giờ ta sống thành bản, yêu thương đùm bọc nhau mới hết


khổ được. Bụng cháu chỉ muốn gia đình ông được yên vui


như mọi nhà trong bản thôi.


Ông A Sáng không chú ý đến những câu nói thiết tha


của Seo Mỉ. Bằng cái giọng cố nén giận, nghe gằn gằn, ông


hỏi tiếp:


- Ai nói lời hay lời tốt với ta để ta vào hợp tác xã?


- Chính cháu. Cháu nghe lời Đảng dạy nên đã mời gia


đình ông vào hợp tác xã. Người Mèo ta đói rét vì làm ăn


riêng rẽ, chưa biết cách trồng cây lúa, cây bắp cho tốt. Chỉ có


con đường vào hợp tác xã, làm ăn tập thể, cây lúa, cây bắp


mới tốt, con người mới khỏi đói rét. Bụng cháu không muốn


gì hơn là gia đình ông no ấm. - Seo Mỉ thành tâm đáp.


Thình lình, ông A Sáng dằn cái tẩu xuống bàn, tàn thuốc


bắn tung tóe:


- Cháu đem lời hay lời tốt đưa ta vào bẫy để cướp hết


ruộng đến nương của ta à? Bụng cháu không khác bụng


thằng thổ ty, thằng thống lý ngày trước đâu. Ác lắm!


Suýt nữa Seo Mỉ khóc òa lên. Chị cắn môi cố ghìm mà


nước mắt vẫn trào ra, ròng ròng trên má. Đau đớn, bực giận


còn đang chẹn lấy cổ chị, ông A Sáng đã bồi thêm:


- Cháu có muốn cướp nương của ta cũng không cướp


nổi đâu. Ta biết phát nương, ta biết giữ nương. Đó là cái lý


người Mèo. Cháu cũng là người Mèo, cháu biết rồi.


Seo Mỉ nghẹn ngào:


- Sao ông nỡ nói với cháu những lời lẽ cay độc như thế?


Bụng cháu giống bụng con hổ, con báo ư? Bản Lù Chải đã


bớt miệng lấy mèn mén nuôi cháu, bây giờ cháu lại làm ác với


dân bản sao? Dù cháu có phải chết như mẹ cháu, cháu cũng


không phản lại những người đã làm ơn với cháu. Cháu mà


nói khác bụng mình nghĩ, cháu có tội với người đã chết. - Seo


Mỉ kéo vạt áo lau nước mắt. - Đảng hết lòng thương yêu


người các dân tộc. Đảng muốn người Mèo ta sớm được no


ấm, hạnh phúc. Tất cả việc làm của cháu chỉ là để thực hiện


một phần ý định của Đảng. Cháu mong ông không nghĩ sai


về cháu.


Ông A Sáng ngước mắt nhìn đám mạng nhện phủ đầy


bồ hóng, treo lõng thõng trên mái nhà. Chợt ông lẩm nhẩm


như mú cống(1) cúng ma:


___


(1) Thầy cúng.


- Ta sẽ đi nơi khác. Chân ta chưa bại, mắt ta chưa lòa, ta


còn đi được. Ta sẽ làm nhà cắm cạnh nương ta. Ta chỉ mang


theo bàn thờ cha mẹ, cối xay bắp, chảo gang, dao, cuốc, khẩu


súng hỏa mai... Còn nhà cửa, đồ đạc, vườn cây ăn quả, ta bỏ


lại hết, bỏ lại hết. - Ông uể oải kề cái tẩu vào miệng, rít một


hơi tẩu thuốc đã tắt ngấm. Chẳng buồn châm lửa, ông rì rầm


nói tiếp - Người Mèo không cần gì cả. Có con dao phát, cái


gậy nhọn chọc lỗ, túi bắp giống, người Mèo có thể đi cùng


trời cuối đất. Chỗ nào cỏ mọc được, người Mèo sống được.


Ta sẽ bỏ bản Lù Chải đi nơi khác...


Seo Mỉ đã bình tĩnh lại. Chị nói xen vào cái giọng u uất


của ông A Sáng:


- Bao nhiêu ruộng ông còn tập trung được nữa là một


mảnh nương. Cháu mong ông nghĩ lại đi.


Ông A Sáng cúi cái đầu vẫn đội chiếc mũ quả dưa tám


múi xuống, chằm chằm nhìn Seo Mỉ:


- Cháu được ăn nhiều mèn mén của người Mèo rồi, cháu


còn chưa biết à! Ruộng mỗi năm cho một ít lúa nếp để cúng


giỗ tết, một ít lúa tẻ cho người ốm, trẻ con ăn. Còn bắp, đậu


tương ăn quanh năm trồng ở đâu? Trồng dưới nương.


Ruộng để ta đói. Nương cho ta ăn no. Không có nương,


người Mèo không sống được. Ta tưởng cháu phải biết chứ.


Giọng Seo Mỉ chợt đanh lại:


- Có hợp tác xã, nhất định người Mèo ta no lành. Đấy là


lý của Đảng. Cái đói, cái rét mà thằng Tây, thằng Nhật,


thằng Mỹ để lại cho người Mèo ta, phải thua lý của Đảng.


Ông A Sáng ngồi im, mặt thần ra. Lý của Đảng thì đúng


quá rồi. Thằng Tây có con chó cắn người đứt cổ họng; thằng


Ti¬u thuy!t Ti¬u thuy!t 689


Nhật có thanh kiếm chém người, xẻ dọc làm hai mảnh; thằng


Mỹ có cái tàu bay rú chuyển cả núi; "vua" Mèo Pha Long -


Châu Quáng Lồ bắn trúng mắt con chim đang bay; "vua"


Mèo Tả Lèng Phìn - Chu A Dùa có bốn con mắt - hai con để


sau gáy!... Tất cả những kẻ mà nghe đến tên, ông đã khiếp


sợ, đều phải thua lý của Đảng. Điều đó ông biết lắm. Nhưng


mảnh nương kia, ông phải suy nghĩ. Khó quá!


Dường như ông A Sáng cảm thấy ngượng nghịu. Ông


quay mặt đi, nói lí nhí trong miệng:


- Ta nói với cháu rồi...


Seo Mỉ biết mình có nán lại, ông A Sáng cũng không nói


khác. Vả lại, đã đến giờ ra ruộng làm nốt công việc buổi


sáng. Buồn bã, chị chào ông, đoạn đi ra. Đi được một quãng,


chị nghe thấy tiếng chân chạy thình thịch phía sau. Chị


ngoảnh lại. Vàng đã chạy đến nơi, khăn chưa kịp vấn, tóc


bay lõa xõa.


- Seo Mỉ à! - Vàng nói qua hơi thở hổn hển. - Nằm trong


buồng, mình nghe rõ chuyện rồi. Seo Mỉ cứ đi vận động các


nhà khác, còn nhà chồng mình, mình nhận nhiệm vụ với Seo


Mỉ làm việc này. Mình sẽ tìm lời tốt nói với ông cụ. Suối


không chảy ngược lên đồi. Ông cụ không nghĩ khác mọi


người được. Mình sẽ viết thư cho anh ấy. Ông cụ quý anh ấy


lắm. Có lời anh ấy, đầu óc ông cụ sẽ sáng ra. Seo Mỉ cứ


yên tâm.


Cảm động, Seo Mỉ nắm lấy tay Vàng:


- Ông cụ đã nhiều tuổi, lại có mảnh nương to nhất bản.


Nếu ông cụ vui lòng tập trung nương vào hợp tác xã, các xã


viên khác sẽ làm theo. Nếu ông cụ đi ngược lại chủ trương,


đường lối, hợp tác xã ta sẽ gặp nhiều khó khăn. Khó thế đấy,


Vàng à.


- Seo Mỉ tin ở mình. Thôi, mình phải về với con.


Dứt lời, Vàng chạy đi, đuôi tóc bay lất phất. Seo Mỉ men


theo đường đồi, trở lại đám ruộng ban sáng. Ở đấy, những


quả đậu tương còn lại đang đợi người đưa về sân phơi hợp


tác xã. Nỗi buồn, nỗi vui lẫn lộn chen vào bước chân chị


chủ nhiệm.


*


Bà Thào Xóa đã nói lời không tốt cho Vàng A Cấu?


Không, bà chưa hề nói ác cho một ai. Hơn nữa, đầu óc bà


chưa đến nỗi lú lẫn, nhầm người nọ với người kia. Đúng,


trước kia, A Cấu có một thời làm lính phỉ. Sau khi Châu


Quáng Lồ phải đền tội, hắn và những kẻ cùng cảnh ngộ


được hưởng lượng khoan hồng cho về nhà làm ăn. Hắn trở


về bản Lù Chải với vợ và con gái. Sau đấy, gia đình hắn có


thêm đứa cháu côi cút: Vàng A Lử. Tất cả đúng như bà Thào


Xóa đã nói với Seo Mỉ đêm nào.


Những người ở bản Lù Chải bắt buộc phải đi lính cho


tên trùm phỉ, đã trở lại làm người lương thiện. Còn A Cấu?


Sau khi về nhà, hắn làm ruộng, phát nương như mọi người.


Khi huyện tập trung những người nghiện thuốc phiện lại,


giúp cho họ cai thuốc, hắn xin đi bởi hắn cũng trót đa mang


thuốc xái. Hơn một tháng sau, hắn trở về, nét mặt phấn chấn.


Khi bản thành lập hợp tác xã nông nghiệp, hắn hăng hái xin


vào. Tất nhiên vợ, con gái, cháu hắn đi lao động cho hợp tác


xã là chính. Đối với đường lối, chính sách của Đảng, Chính


phủ, nếu như hắn không chấp hành nghiêm chỉnh thì hắn


cũng không có những hành động chống đối. Tính hắn vốn


thâm trầm. Hồi trai trẻ, hắn có học chữ Mèo, đọc sách cúng


để sau này làm mú cống cho an nhàn, sung sướng. Không


may cho hắn, chưa được uống rượu, ăn thịt gà thỏa thích,


nhận bạc trắng của gia chủ, hắn đã phải làm lính cho Châu


Quáng Lồ. Cách đây vài năm, con gái hắn lấy chồng ở bên


kia biên giới. Từ dạo ấy đến giờ, thỉnh thoảng hắn lại xin


phép đi thăm con. Dăm bảy ngày sau, hắn trở về. Có lần,


hôm ra đi, trăng lưỡi liềm mới nhú ở đầu núi, đến khi trăng


đã tròn vành rồi biến mất, hắn mới lần về nhà... Về A Cấu,


dân làng Lù Chải chỉ biết có bấy nhiêu.


A Cấu đi đâu? Có những lần hắn đi thăm con gái, con rể


thật. Còn những lần khác, hắn tìm đến một hang núi hẻo


lánh. Lúc hang này, lúc hang khác, hắn ở đấy cho đến hôm


nào cạn lương thực đem theo thì quay về. Tối hôm nay, hắn


ở trong cái hang cách xa các bản làng. Cửa hang hẹp, thấp


thoáng bóng cây chó đẻ. Bên trong, qua cái ngách, hang


phình ra như quả bầu nậm. Hắn nằm đấy, trên đống lá khô.


Và trước mặt hắn bày một chiếc bàn đèn.


A Cấu cầm cái tiêm xiên viên xái, nhúng vào cóng thuốc,


hơ lên trên ngọn đèn dầu lạc. Phải lửa, viên xái nhỏ bằng hạt


đậu kẹ, sùi ra bằng hạt ngô. Hắn lăn viên xái bao thuốc đã


nở đều lên mặt chiếc tẩu. Khi điếu thuốc thành hình sâu kèn,


hắn nhồi vào nhĩ tẩu, kề vào ngọn lửa, rít qua cái dọc bằng


trúc nhẵn bóng. Hắn móp má, kéo gân cổ rít một hơi dài.


Tiếng điếu thuốc cháy lẫn tiếng rít, kêu ro ro. Xong, hắn tợp


một hợp nước, hãm rồi mới phả đám khói bàng bạc qua hai


cánh mũi phập phồng. Hắn hút từ lúc nãy. Khói thuốc ngấm


vào lục phủ ngũ tạng khiến hắn say say. Mắt, mũi, râu ria đờ


ra. Cả cái thân hình gầy đét dán xuống, bất động, trên đống


lá khô. Hắn chưa quá năm mươi mà nom như một lão già


sức đã ngã.


Bên ngoài, thình lình có tiếng động chân. Nghe khe khẽ.


Nhanh như cắt, A Cấu chồm dậy tắt đèn, chộp con dao găm,


ngồi nép vào thành hang. Cặp mắt lờ đờ bỗng long lên, xoáy


vào bóng tối mù mờ. Hắn đã hiện nguyên hình một tên phỉ


ngày trước. Ngoài kia, chợt có tiếng nai giác. Con nai giác đủ


ba lần, khoảng cách đều nhau.


- Vào đi! - A Cấu nói vọng ra và đánh diêm châm đèn.


A Lử lom khom chui qua cửa hang, tuồn vào bên trong.


Tối hôm nay, hắn ăn mặc bình thường. Quần áo chàm, mũ


cát-két, giày vải bộ đội cũ. Chiếc túi dết căng như bụng con


trâu no cỏ, quai vắt chéo trên ngực. Hắn vừa lấy mũ lau mồ


hôi trên mặt vừa thở một hơi như hắt ra:


- Suýt nữa cháu bị công an biên phòng tóm được.


A Cấu cau cặp lông mày đã điểm sợi bạc:


- Ở chỗ nào? Chúng nó đi đông không?


- Ở chân núi Dơi. Có hai thằng cưỡi ngựa. Súng AK, đèn


pin, điện đài đủ hết. Trông dữ lắm. - A Lử trả lời nhát gừng,


tỏ vẻ chưa hoàn hồn.


A Cấu mím cặp môi mỏng, xám ngoét, mắt lim dim. Rồi


buông một câu cụt ngủn:


- Khó rồi!


A Lử cởi túi dết, đặt xuống đống lá:


- Dạo này chúng nó đi tuần tra nhiều đấy. Chú nằm


trong này, con mắt phải để ngoài kia. Chúng nó như con cáo,


con gà nấp chỗ nào chúng nó cũng biết.


A Cấu trầm ngâm rồi nói:


- Tao có việc phải ở đây độ một tháng nữa không thì tao


chuyển đến hang khác rồi. Ở lâu một chỗ, không qua mắt


bọn công an, dân quân được đâu. - Hắn lơ đãng nhìn cây


đèn dầu lạc, gió ở ngoài cửa hang luồn vào đang chao đảo


ngọn lửa. - Thằng Xúi Dìn, thằng Mã Thình hồi này còn


hút không?


- Họ bỏ lâu rồi. Ngoài lúc đi lao động cho hợp tác xã, họ


ở dưới nương, cái tay không biết nghỉ. Cháu nghe nói, mỗi


nhà muốn tậu thêm một con ngựa đấy. Họ thừa lúa, thừa


bắp ăn mà.


- Tao thì... thuốc phiện theo tao đến lúc chết. Tại thằng


Châu Quáng Lồ cả. Nó phát thuốc phiện cho lính hút để lính


không bỏ nó mà đi được. Bụng nó thâm độc quá. - A Cấu thở


dài. - Người ta như khóm hành, khóm hẹ mọc tỏa. Tao như


nắm cỏ héo úa dưới nắng hè(1). Ông trời lòng không công...


- Trong bản chỉ còn một mình chú nghiện. Chú bỏ hút


được, thím mừng đấy.


A Cấu hỏi sang chuyện khác, cố xua đuổi những ý nghĩ


buồn nản vừa quẩn vào đầu óc:


- Tháng trước mày đi đâu, tao không thấy mặt?


A Lử khoát tay:


- Cháu vừa đi ba chuyến sang bên kia.


__


(1) Ý muốn nói: người sung sướng, kẻ khổ sở.


- Sang làm gì?


- Cháu đem hàng sang bán.


A Cấu chăm chú nhìn thằng cháu. Cặp mắt lờ đờ vì say


thuốc bỗng tinh tường hẳn lên:


- Hàng gì? Được nhiều lời không?


Trong ánh đèn dầu lạc, gương mặt A Lử tươi tỉnh ra.


Hắn nói thao thao:


- Hai chuyến đầu mỗi chuyến cháu đem ba chục bóng


đèn điện sang. Bóng đèn điện cháu mua ở thị xã, đồng sáu


một chiếc, bán được năm đồng tiền bên ấy. Bán xong, cháu


mua đèn pin, bật lửa, phích nước, cắt móng tay, dầu cao...


đem về Pha Long, Mường Khương bán. Chuyến thứ ba, cháu


đem mỡ nước, dầu lạc sang. Cháu mới đến một bản đã bán


hết ngay. Chuyến ấy, cháu không mua hàng mà đem tiền


bên ấy về. Cháu đem ra phố Pha Long đổi một đồng tiền bên


ấy lấy năm đồng của ta. Cháu tính ra còn lời hơn mua hàng


đem về bên này. Lần này, cháu đem hàng khác. - A Lử moi


túi dết, lấy ra một đống quần áo, mũ, bít tất trẻ con. - Bán


được bao nhiêu tiền, cháu mua củ tam thất hết. Nó là thuốc


bổ đấy. Mấy phiên chợ Mường Khương, Bản Lầu, Pha Long


vừa rồi, nhiều người ở thị xã lên mua mà không có. Dà! Ai có


củ tam thất, tha hồ đặt giá.


A Cấu gật gù:


- Bụng mày sáng đấy. Đi làm cho hợp tác xã của con Seo


Mỉ chỉ được ăn mèn mén, mặc quần áo lanh. Muốn ăn tốt,


mặc tốt, phải đi buôn. Mày biết tìm lối mà đi, tìm đất mà


đến rồi.


Nhân A Cấu nói, A Lử mới nhớ ra. Hắn liền khoe:


- Cháu mua được đồng hồ, đài, quần áo tốt rồi vẫn chưa


hết tiền lời. Cháu biếu chú một món...


A Lử vừa thò tay vào túi áo ngực, A Cấu đã ngăn lại:


- Tao cũng sắp có tiền. Mày giữ lấy làm vốn. Bao giờ


mày có nhiều vốn, tao bảo cách cho mà buôn.


- Buôn hàng gì, chú? - A Lử săn đón.


A Cấu chỉ vào cái cóng trong đựng cái chất sánh như


mật ong, màu cánh gián.


- Thuốc phiện! - A Cấu nói tiếp, vẻ say sưa. - Thằng Tây


đồn Pha Long ngày xưa vẫn buôn thuốc phiện. Thằng quan


hai Nhật thay nó, làm trưởng đồn, cũng buôn thuốc phiện.


Bọn trùm phỉ không phải chỉ đưa quân vào các bản làng đốt


nhà, cướp trâu, ngựa, lợn, gà, chặn đường đòi tiền mãi lộ


như bọn lục lâm mà còn buôn thuốc phiện. Chúng nó buôn


to lắm. Tao còn nhớ, mỗi lần thằng Châu Quáng Lồ cho


người đi mua, bán thuốc phiện, bạc trắng, bạc giấy của nó


chất đầy mã làn, một con ngựa thồ không hết. Ngày trước,


người Mèo ta phải học người Mán. Họ còn giỏi hơn người


Xá, người Nhắng, cả người Kinh nữa.


A Lử gập đống quần áo, xếp vào túi dết. A Cấu tháo cái


tẩu cắm ở đầu dọc ra, cho móc vào nạo. Tiếng nạo xái át


tiếng đàn dế gáy ngoài cửa hang. Bất chợt, A Lử ra hiệu cho


A Cấu ngừng tay. Hình như có tiếng ngựa hí! Hai chú cháu


cùng dỏng tai lắng nghe. Không phải. Tiếng gió lạc vào hốc


đá. Chưa tìm thấy lối ra, gió lồng lộn, hú rít. Yên tĩnh trở lại


trong hang. Họ tiếp tục công việc làm dở.


- Từ hôm tao ra đây, trong bản có chuyện gì không? - A


Cấu hỏi.


A Lử ngẫm nghĩ rồi đáp:


- Có đấy! Hợp tác xã muốn tập trung nương của xã viên


lại để cùng làm như làm ruộng.


Tiếng nạo xái khô khốc bỗng im bặt. A Cấu ngước


mặt hỏi:


- Thật không?


- Thật mà! Con Seo Mỉ đến nhà lão Lý A Sáng vận


động rồi.


- Nó định tập trung tất cả nương lại hay chỉ tập trung


những mảnh ở quanh bản?


- Tập trung tất cả không trừ một mảnh nào.


A Cấu miết cái móc vào lòng tẩu ken két:


- Con Seo Mỉ muốn cướp nương của tao rồi.


- Cướp sao được! - A Lử xen vào. - Nó đến vận động, ta


không nghe, nó làm gì được? Lão Lý A Sáng đấy. Lão ấy


không bằng lòng, con Seo Mỉ phải khóc rồi đi về.


- Mày ngu quá, A Lử à! Lý A Sáng khác, tao khác. Nó


phải nói tốt với Lý A Sáng, còn tao, nó cướp không. - A Cấu


ấp bàn tay gầy khô vào ngực, giọng chua chát. - Tao là thằng


phỉ cũ. Thằng phỉ hay cướp, bây giờ nó có cướp lại của thằng


phỉ, nó cũng không sợ dân bản oán ghét. Khó đấy!


A Lử lặng ngắt. A Cấu dốc xái vào cái chén nhỏ bằng


mắt con trâu, lấy nạo nghiền nhỏ ra. Xong, vẩy mấy giọt


rượu vào, luyện thành cái thỏi rắn đanh. Rồi lấy móng tay


ngắt ra từng mẩu nghe tách tách như tiếng giọt nước từ trên


trần rỉ ra, nhỏ xuống đống lá. Hắn làm những việc đó một


cách dửng dưng, tựa hồ tâm trí để đâu đâu. Đúng hơn, tâm


trí hắn để ở mảnh nương mới phát, xấp xỉ mảnh nương của


ông Lý A Sáng.


- Con Seo Mỉ đi vận động mấy nhà rồi? - A Cấu hỏi, nét


mặt tư lự.


A Lử đận đà đáp:


- Cháu chỉ biết nó đến nhà lão Lý A Sáng. Mấy hôm nay,


nó có đến nhà ai nữa không, cháu đi vắng, không được biết.


- Nó phải đến mấy nhà nữa, vận động. Bao giờ các nhà


này bằng lòng tập trung nương, nó mới họp tất cả xã viên lại


để hô hào. Khi vận động các xã viên đưa ruộng vào hợp tác


xã, ban quản trị làm như thế, bây giờ chắc chúng nó cũng


làm như thế. Gió về gió cuộn mây! Chúng nó quen làm cách


ấy rồi.


A Lử ra vẻ hí hửng:


- Cháu có cách không cho con Seo Mỉ làm như thế nữa...


- Cách nào?


- Cháu sẽ đến các nhà nó đã vận động, bàn với họ không


đưa nương vào hợp tác xã. Cái cây đứng một mình, gió


cuốn, cây phải đổ. Con Seo Mỉ không có chỗ dựa, xã viên


phản đối, nó phải thua ta.


A Cấu đang ngồi xổm trên đống lá, hai đầu gối nhô lên


hai bên mang tai. Chợt hắn từ từ quay đầu lại, gườm gườm


nhìn thằng cháu. Rồi dồn một thôi:


- Mày cho là chúng nó tin cái thằng xã viên trốn tránh


lao động, cháu thằng phỉ cũ hơn người của Đảng, chủ nhiệm


hợp tác xã à? Mày muốn chúng nó ghép mày vào tội chống


phá đường lối, chính sách à? Mày không muốn ăn mèn mén,


canh đậu ở nhà để đi ăn sắn với cá mắm ở trại giam đấy.


Mày biết buôn bán rồi mà bụng còn tối quá.


A Lử vốn phục chú có nhiều mưu mẹo trong bụng.


Lúng túng, hắn ngồi ngây ra. A Cấu lặng thinh. Dường như


đầu óc hắn đang quay cuồng. Mồ hôi vã ra, xăm xắp các kẽ


vết nhăn trên trán.


- Ta chịu mất nương với con Seo Mỉ à? - Phút sau, A Lử


bực dọc hỏi.


A Cấu lắc đầu, mồ hôi trên trán ròng xuống má:


- Không, không để mất nương được. Nương mất, bụng


đói. Phải giữ lấy nương mới có mèn mén ăn.


Trong hang trở lại im ắng. Đột nhiên, A Cấu gằn giọng:


- Cái chân con Seo Mỉ còn muốn đến nhiều nhà vận


động. Phải chặn nó lại, không cho nó đến nữa!


A Lử ngước nhìn A Cấu. Tia mắt ngơ ngác của hắn thay


cho câu hỏi. A Cấu liền hạ giọng, lấm lét như con chuột thập


thò ở cửa hang:


- Ban tối, nấp trong bụi rậm, hễ thấy nó đi qua là... - A


Cấu vung cánh tay phạt ngang vào khoảng không. - Cái chân


đau rồi, nó không dám đi nữa. Nói như người Kinh, phải


"cảnh cáo" nó!


A Lử cắn môi, tỏ ý lo ngại:


- Cháu sợ bọn Ủy ban, công an xã sẽ nghi cho chú, cho


những người làm lính cho Châu Quáng Lồ ngày trước.


A Cấu thản nhiên đáp:


- Tao chỉ cần lúc ấy không ai biết đứa nào đã "cảnh cáo"


con Seo Mỉ. Chúng nó không nghi cho tao, cho Xúi Dìn, Mã


Thình mà phải nghi cho Lý A Sáng hay những người con Seo


Mỉ đã đến nhà vận động. Con cá đã nằm trong hang suối;


con dao chém nó, sẽ chém vào đá. Có phải đi tù, Lý A Sáng


đi chứ không phải tao. Xã viên đi tù, hợp tác xã phải tan. - A


Cấu nghiến răng trút căm giận lên nét mặt - Bụng tao chỉ


muốn thế. Ngày trước, Tây đồn, quan châu, lính dõng làm


người Mèo khổ nhưng cho người Mèo được đi hết núi này


đến núi nọ. Bây giờ cái hợp tác xã đã làm người Mèo khổ,


còn trói chân họ lại, bắt ở một chỗ. Cái hợp tác xã còn ác hơn


Tây đồn, quan châu, lính dõng.


A Lử lặng nhìn những giọt nước ở kẽ trần nối tiếp nhau


nhỏ xuống, buồn như những giọt nước mắt. Một nỗi buồn


pha lẫn lo âu thấm vào người hắn. Hắn biết A Cấu sẽ mượn


tay thằng cháu "cảnh cáo" kẻ thù. Hình ảnh cô gái có gương


mặt xinh tươi như bông hoa lê đang hiện ra trước mắt hắn.


Seo Mỉ! Hắn đã theo đuổi Seo Mỉ bao nhiêu ngày đêm đếm


không hết. Cuối cùng bông hoa lê trở thành bông đồng dín


tơ thấp thoáng trên núi cao. Tay hắn không sao với tới được


nữa. Hắn thù giận Seo Mỉ. Nhưng trong thâm tâm, hắn chưa


quên được cô gái kia. Nói giữa bụng, hắn vẫn thầm yêu cô.


Biết tính sao đây?


- Mày dám "cảnh cáo" con Seo Mỉ không, A Lử? - A Cấu


hỏi đột ngột.


Mặc dù đã đoán biết, A Lử vẫn khẽ choàng người. Hắn


ngập ngừng:


- Được thôi... chú à.


Qua nét mặt, giọng nói, A Cấu biết tâm trạng thằng


cháu lúc này. Hắn liền kích:


- Con Seo Mỉ không phải người Mèo ta nữa. Nó theo


người Kinh rồi. Bụng nó xấu lắm.


A Lử lẳng lặng đeo túi dết vào vai, bò ra phía cửa hang.


- Bán hàng xong, mày quay về ngay! - A Cấu dặn với.


Ra gần đến nơi, A Lử nằm ẹp xuống lắng nghe các tiếng


động bên ngoài. Chỉ có tiếng dế gáy rích rích xen vào đấy,


tiếng một đàn chim đi ăn đêm đập cánh soàn soạt. Và tiếng...


không còn tiếng gì nữa. Bóng tối tĩnh lặng đến rờn rợn. Hắn


nhoài ra ngoài cửa hang. Trong kia, A Cấu nằm xuống bên


bàn đèn. Đêm nay, hắn có nhiều việc phải suy tính.


3


Vào đến sân, bất chợt Seo Mỉ đứng lại. Ai như lão mú


cống? Chị chằm chằm ngó vào trong nhà. Đúng lão mú cống


có khuôn mặt quắt, vàng nhợt như sáp ong. Lão ta vẫn đeo


bộ quần áo lâu ngày không nhuộm lại, màu chàm đã phai


bợt và cáu bẩn. Trước kia, lão ta kiếm sống quanh các bản ở


vùng này. Dạo ấy, còn nhiều "cái ma" lắm! Nó ở cột nhà,


cánh cửa, trong bếp, chuồng trâu, ngoài nương ... "Cái ma" ở


khắp nơi. Nhà nào có người ốm phải đón lão ta về cúng. Nhà


nào gặp tai họa cũng phải đón lão ta về cúng. Không mấy


ngày lão ta không được uống rượu, ăn thịt gà. Từ khi dân


bản tin lời cán bộ hơn là cái giọng nhão nhợt của thầy cúng,


không biết lão ta trôi giạt đến triền núi nào. Lâu lâu mới thấy


lão ta đảo lại đây vì "cái ma" chưa chết hẳn. Nó còn sống thoi


thóp ở một vài nhà trong bản.


Tối hôm nay lão mú cống mò đến nhà ông Ma Chín Sàng


làm gì đây? Lão ta và ông chủ nhà đang ngồi bên bếp, nói


chuyện nhỏ với nhau. Sau đấy, lão ta rút hai mảnh trúc ở


trong bọc ra. Rồi mồm lầm rầm, tay gieo hai mảnh trúc


xuống đất xin âm dương. Ông chủ nhà nheo cặp mắt sùm


sụp nhìn theo. Lòng thành kính của ông ta hiện ra trên


nét mặt.


Giữa lúc đó, Vàng ở trong nhà đi ra. Chị vừa đến hỏi bà


Chín Sàng việc gì đấy. Seo Mỉ liền kéo tay người bạn gái đi


ra chỗ khuất, hỏi:


- Lão mú cống làm gì ở trong ấy?


- Ông Chín Sàng nhờ lão ta gieo quẻ xem nên đi phát


nương hướng nào. - Vàng vội đáp. - Ông ấy còn mê tín "cái


ma" đấy mà.


Seo Mỉ cau mày:


- Phải đưa lão mú cống lên huyện học tập, cải tạo một


đợt nữa mới được, Vàng à.


- Mình phải về với con. - Vàng quay đi. Ra gần đến


cổng, chị ngoái lại. - Seo Mỉ à! Tôi viết thư cho chồng tôi rồi.


Có lẽ Vàng nói hơi to. Tiếng chị lại lọt vào trong nhà.


Loàng choàng, lão mú cống nhét hai mảnh trúc vào bọc,


chuồn thẳng. Ông Chín Sàng nói với ra sân:


- Chị chủ nhiệm à! Vào nhà đi!


Ông Chín Sàng hay gọi Seo Mỉ một cách quý trọng như


vậy. Bất giác, Seo Mỉ cảm thấy ngượng nghịu. Chị líu ríu


bước vào nhà. Hàng ngày, chị và vợ chồng ông thường gặp


nhau ngoài ruộng, dưới nương. Tuy thế, mỗi khi đến nhà,


chị vẫn được ông bà tiếp đãi ân cần.


- Ngồi xuống đây cho ấm, chị chủ nhiệm! - Bà Chín Sàng


nói, tay vẫn chậm rãi xé lanh.


Seo Mỉ ngồi xuống bên bếp lửa. Rồi đưa mắt nhìn quanh


một lượt. Trong nhà, gian bên này buộc con ngựa có bộ lông


màu nâu nom chắc lẳn. Có lẽ nhớ tàu, nó vừa cất tiếng hí,


một bên vó trước gõ cồm cộp xuống đất. Gian bên kia, ở một


góc đặt cái chuồng gà. Chừng đàn gà chưa yên chỗ đứng.


Chúng chen nhau, mổ vào lưng nhau kêu quang quác. Ông


Chín Sàng vẫn giữ nếp sống của người Mèo trước kia. Tối


đến, ông vẫn buộc ngựa, nhốt gà trong nhà.


- Ông nên buộc ngựa ngoài tàu, nhốt gà ngoài chuồng.


Như thế tốt đấy. Trong nhà sạch sẽ, yên tĩnh, người mới ngủ


ngon, ít ốm đau. Bản ta nhiều nhà làm rồi, không sao đâu. -


Seo Mỉ lấy tình thân góp ý.


Ông Chín Sàng ậm ừ:


- Phải xem đã, chị chủ nhiệm à! ... Tôi còn sợ phỉ đến dắt


trộm ngựa đấy... Con ngựa nhiều tiền lắm.


(còn tiếp)


Nguồn: Seo Mỉ, Di cảo của cố nhà văn Đỗ Quang Tiến, cuối tập bản thảo có ghi: “Hoàng Liên Sơn, mùa hè 1978”. Hơn hai chục năm sau khi nhà văn qua đời, các con ông mới tìm thấy bản thảo này. Seo Mỉ - 449 trang in khổ 14.5 x 20.5 cm- lần đầu tiên được in thành sách trong bộ Đỗ Quang Tiến – Tác phẩm chọn lọc, 1250 trang, khổ 14.5 x 20.5 cm. NXB Văn học, 2017.


Nhà báo Đỗ Quang Hạnh, con trai nhà văn, gửi www.trieuxuan.info


 

Mục lục:
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Đêm thánh nhân - Nguyễn Đình Chính 11.09.2019
Jude - Kẻ vô danh - Thomas Hardy 10.09.2019
Ông cố vấn - Hữu Mai 10.09.2019
Tiêu sơn tráng sĩ - Khái Hưng 05.09.2019
Seo Mỉ - Đỗ Quang Tiến 28.08.2019
Sông Côn mùa lũ - Nguyễn Mộng Giác 23.08.2019
Lâu đài - Franz Kafka 21.08.2019
Trăm năm cô đơn - G. G. Marquez 20.08.2019
Cuốn theo chiều gió - Margaret Munnerlyn Mitchell 20.08.2019
Gia đình Buddenbrook - Thomas Mann 19.08.2019
xem thêm »