tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH

Công ty TNHH TM DV Green Leaf Việt Nam

Green Leaf VN - với hơn 400 xe du lịch từ 4 chỗ đến 50 chỗ, đời mới - là Công ty Dịch vụ vận chuyển hành khách hàng đầu Việt Nam! Luôn phục vụ khách hàng với phong thái và ý chí của người tài xế chuyên nghiệp. Chỉ tuyển dụng đầu vào tài xế có khả năng giao tiếp tiếng Anh đàm thoại. Tác phong, đồng phục chỉnh chu trong suốt thời gian phục vụ khách hàng. Các tài xế phải vượt qua chương trình đào tạo nghiêm ngặt về cách thức phục vụ khách hàng

 *Nhân viên chăm sóc khách hàng người Nhật luôn tạo sự yên tâm và tin tưởng cho khách hàng...

Khách thăm: 27192056
Tiểu thuyết
11.05.2019
Đỗ Quang Tiến
Seo Mỉ


Leo đến đầu dốc, Seo Mỉ dừng lại. Chị tháo quai,


nghiêng mình thả cái lù cở(1) trên lưng xuống đất. Suốt một


ngày đi lao động cho hợp tác xã, sau đấy lại đi cắt cỏ ngựa,


bây giờ chị mới lần về nhà. Mệt mỏi, chị ngồi xuống, tựa


lưng vào gốc cây. Đã bước sang mùa thu. Trên vùng cao,


ngày bắt đầu ngắn ngủi như những cánh lá vàng đang rắc


xuống xung quanh chị. Chẳng mấy chốc, hoàng hôn đã dâng


lên, lan ra khắp núi đồi. Trong cái ánh sáng xám lạnh sương


chiều, chợt có một bóng người lướt đi dưới chân dốc phía


bên kia. Một người đàn bà vận quần áo Mèo, lưng địu con.


Seo Mỉ nheo mắt nhìn. Chị Chấn Hoa!


Seo Mỉ đã nhận ra chị phó bí thư Huyện ủy Mường


Khương. Trước đây, Chấn Hoa công tác ở Sa Pa. Chị được


điều động về huyện này mới được nửa tháng nay. Trong đợt


học tập về “Tổ chức lại sản xuất, cải tiến một bước quản lý


nông nghiệp, tiến lên sản xuất lớn xã hội chủ nghĩa” vừa tổ


chức ở huyện, Seo Mỉ đã có dịp làm quen với chị. Hai người


làm quen, rồi có cảm tình với nhau. Chị Chấn Hoa địu con đi


đâu? Seo Mỉ ngó theo bước chân xăm xắp phía xa. Chị ấy đi


về phía nhà mình. Đúng rồi! Seo Mỉ sốc lù cở lên lưng, đổ


dốc, đi về.


__


(1) Sọt đan bằng tre hay mây.


Về đến nhà, Seo Mỉ thấy chị Chấn Hoa đang ân cần


thăm hỏi bà Thào Xóa. Bà ngoại chị tất bật đặt chõ lên bếp,


đồ bột ngô. Trong ráng chiều vắng lặng, nếp nhà có thêm


bóng người, tiếng trẻ ề à trong lúc ngủ mê, bỗng đầm ấm


hẳn lên.


- Chị Chấn Hoa à! Tiện bữa, chị với cháu ở lại ăn với bà


cháu em nhé! - Seo Mỉ mở lời. - Người Mèo đến nhà người


Mèo là về gia đình mình rồi.


 Chấn Hoa cười cởi mở:


- Bây giờ người Mèo đến nhà người dân tộc nào cũng là


về gia đình mình. Chị về các xã nhiều, chị biết, Seo Mỉ à!


Bà Thào Xóa đang vét bột đậu tương ở cối xay cho vào


nồi, liền lẩm bẩm một mình:


- Dà! Được thế thì tốt đấy. Ngày trước, người Mèo ta


mỗi lần bỏ nhà đi tìm đất khác, đến đâu cũng phải dựng lều


ở tạm. Ở nhà cắm, sương muối, gió rét chui vào ở cùng.


Khổ lắm!


- Bởi thế, Đảng, Chính phủ mới khuyên người Mèo ta


định cư, không nên lang thang hết mỏm núi này đến mỏm


núi kia như trước nữa. Con chim bay nhiều cánh phải mỏi,


bụng phải đói, bà à! - Chấn Hoa nói với sang chỗ bà Thào


Xóa, tay đẩy củi vào bếp.


Seo Mỉ lấy hũ gạo tẻ ra, bốc một dúm. Gạo tẻ dành cho


người ốm, ông bà già, trẻ em. Tối hôm nay có cháu bé đến


nhà, gian bếp phải thêm mùi cơm gạo mới. Một lát sau, bữa


ăn đã sửa soạn xong. Cơm tẻ, mèn mén(1), canh bột đậu tương


__


(1) Bột ngô hấp.


nấu với rau dua(1). Thêm vào đấy, món ăn đậm thường ngày:


muối ớt. Bữa ăn giản dị như bữa ăn của mọi gia đình trong


bản Mèo. Vậy mà ai nấy đều thấy ngon. Có cái vui trong


bụng, mèn mén mới ngọt trong miệng - người già nói không


sai. Đang vui, bà Thào Xóa lại nhắc đến chuyện cũ. Giọng bà


ngậm ngùi:


- Ngày trước, đến bữa ăn, người Mèo ta đổ mèn mén ra


rá, canh dua vào ống bương. Mỗi người cầm cái thìa gỗ xúc


ăn, không có bát đĩa tốt như thế này đâu.


Bất giác Chấn Hoa nhìn cái mâm trên bày bát đĩa sứ với


những chiếc thìa nhôm lấp lóa dưới ánh đèn. Quen thuộc


quá! Nhưng câu nói của bà Thào Xóa đã làm cho các thứ nhỏ


nhặt, quá quen thuộc kia có một vẻ gì khác lạ. Chị xúc động:


- Cô Seo Mỉ chắc chưa phải cầm thìa gỗ. Còn cháu, cháu


cầm cái thìa người già trong nhà đẽo, nhiều rồi. - Chấn Hoa


chậm rãi nói. - Không có Đảng, Bác Hồ, người Mèo phải cầm


thìa gỗ xúc mèn mén ăn còn lâu lắm, hết mấy đời cái cối xay


bắp chưa hết đâu.


Seo Mỉ lặng thinh. Nỗi vui lộ trên gương mặt tươi như


bông hoa lê lúc mặt trời dậy, tự dưng lắng xuống. Nếp nhà


rơi vào im lặng đột ngột. Bỗng có tiếng máy bay lách gió, vắt


qua mái nhà.


- Tàu bay giặc Mỹ đấy! - Bà Thào Xóa thốt lên, vẻ


nhớn nhác.


Seo Mỉ vội nắm lấy tay bà:


__


(1) Rau cải.


- Máy bay dân dụng của ta đấy, không phải máy bay


giặc Mỹ đâu, bà à.


- Miền Nam giải phóng, đất nước ta thống nhất hơn một


năm nay rồi. Bây giờ không còn bom đạn thằng giặc Mỹ nữa,


bà đừng sợ. - Chấn Hoa tiếp lời Seo Mỉ.


Bà Thào Xóa buông một hơi nặng nề:


- Thằng phỉ cho ta thấy mặt, thằng Mỹ không cho ta


thấy mặt. Nó còn ác hơn thằng phỉ.


Mọi người đã ăn xong. Trong khi Seo Mỉ dọn dẹp, bà


Thào Xóa lấy bắp ngô lùi trong bếp đã cháy sém, cho vào


chảo nước sôi. Thường ngày, hai bà cháu uống nước lã. Hôm


nay nhà có khách, phải có nước ngon cho khách uống. Mấy


phút sau, bà múc nước trong chảo đổ vào bốn cái chén khẩu


mía đặt ngay ngắn trên chiếc khay nhựa. Khói nước quyện


mùi ngô nướng thơm ngọt, tỏa ra gian nhà. Đứa bé bú no đã


ngủ gà gà trong lòng mẹ. Vắng tiếng trẻ, nếp nhà lại trở nên


yên tĩnh. Gió lùa qua khe cửa tràn vào nhà, mang theo hơi


sương ẩm lạnh. Có gió lạnh, bếp lửa tựa hồ ấm áp thêm.


Theo lệ thường, vào giờ này bà Thào Xóa ngồi bên bếp,


guồng lanh. Những tối không phải đi họp, Seo Mỉ ngồi cạnh


bà, xé lanh. Tối hôm nay, nhà chị có khách. Dọn dẹp xong,


chị đến bên Chấn Hoa, tay vuốt lên mái tóc mềm óng như


râu ngô của cháu bé.


- Seo Mỉ à! Chị mới chuyển về công tác ở huyện ta và


được phân công trực tiếp chỉ đạo khu Pha Long. Mấy hôm


nay, chị đã đi một số xã, nắm tình hình sản xuất nông lâm


nghiệp. Trên đường về, chị ghé vào đây trao đổi với em mấy


việc, rồi về Pha Long, hội ý với các đồng chí ở đồn công an.


Chấn Hoa đi công tác thoát ly từ lâu. Mặc dù đã có


chồng con, lại bận công tác, chị vẫn học bổ túc văn hóa. Kiến


tha lâu đầy tổ. Chị học đều đặn nên đã tốt nghiệp cấp ba phổ


thông. Năm nay chị đã bốn mươi mà nom còn tươi trẻ. Ngay


từ buổi đầu gặp mặt, Seo Mỉ đã đem lòng quý mến chị. Lúc


này, gương mặt chín chắn, giọng nói êm nhẹ khiến Seo Mỉ


cảm thấy gần gụi chị phó bí thư Huyện ủy.


- Được chị trực tiếp chỉ đạo, hợp tác xã chúng em sẽ tiến


nhanh. - Seo Mỉ thành thật nói.


Chấn Hoa chưa hỏi về hợp tác xã bản Lù Chải vội. Chị


muốn hiểu biết thêm về Seo Mỉ.


- Năm nay em được bao nhiêu tuổi rồi? - Chấn Hoa thân


mật hỏi.


- Tuổi em năm nay bằng hai mươi bốn lần lúa chín trên


nương. Bà em bảo thế. - Seo Mỉ mủm mỉm. - Em ăn hết nhiều


mèn mén rồi.


Chấn Hoa cười theo:


- Người già làng ta còn tính tuổi con cháu bằng hạt bắp,


hạt đậu hàng năm bỏ vào ống tre không?


- Không đâu. Bây giờ đã có giấy khai sinh thay hạt bắp,


hạt đậu rồi.


- Tốt đấy! Nếu tính theo lối cũ, lỡ con chuột, con gián lấy


cắp hạt ăn là các em sai mất tuổi. - Nét mặt Chấn Hoa đã lại


nghiêm trọng. - Chị nghe nói, học xong cấp một phổ thông,


em xin về nhà lao động sản xuất. Trường dân tộc miền núi


đối xử với con em các dân tộc rất chu đáo, sao em không ở


lại học thêm? Văn hóa cần như mèn mén, nước suối ta ăn


uống hàng ngày đấy.


Seo Mỉ trầm ngâm giây lâu rồi đáp:


- Ở trường, chúng em được ăn tốt, mặc tốt, ở tốt. Các


thầy giáo, cô giáo đều thương yêu chúng em. Nhưng em đi


học muộn nên đi học xong cấp một, em đã đến tuổi thanh


niên. Hơn nữa, em thương bà em nhiều lắm. Nếu chị biết bà


em đã khổ như thế nào vì em, cái khổ nói không đủ, đếm


không hết, chị sẽ thông cảm với em. Bà em lại có nhiều tuổi


rồi, em phải về đỡ đần bà. Trước khi ra về, nhớ tiếc trường


học, các bạn, em khóc mấy đêm liền, con mắt không biết


ngủ, chị Chấn Hoa à!


- Có lúc nào em nghĩ đến việc xin đi công tác không?


- Em có nghĩ đến nhưng em không xin đi. Vì em thấy


mấy chị cán bộ người dân tộc ta lấy chồng được ít lâu, nghe


chồng, các chị lần lượt xin nghỉ công tác về nhà với chồng.


Em sợ, trên con đường mòn trên lưng núi, chân em lại theo


bước chân các chị ấy. Thế thì không nên đâu.


Một thoáng buồn lướt qua ánh mắt Chấn Hoa:


- Có những chị như thế thật. Con gái Mèo ta rất yêu


chồng. Yêu đến nỗi chồng có bảo làm điều gì sai, nhiều chị


cũng lẳng lặng làm, không dám đấu tranh với chồng để tìm


ra lẽ phải. Nhiều người chồng đầu óc lại khoanh trong thửa


ruộng bậc thang, con mắt nhìn không quá mảnh nương nhà


mình. Thấy vợ đi công tác, không ở gần mình thì lo vợ như


con hươu, con nai gặp rừng mới, quên rừng cũ. Bản thân họ,


dù có được điều đi công tác, họ cũng không đi. Họ muốn ở


nhà kiếm tiền tậu trâu, tậu ngựa, phát mảnh nương rộng,


làm cái nhà to để được sung sướng. Còn đi công tác, họ cho


khi về già chỉ có hai bàn tay không. Thật là lạc hậu!


Seo Mỉ lặng ngắm ánh lửa bập bùng dưới chân chậu


cám lợn. Chị nghĩ gì? Cái hợp tác xã Lù Chải trước đây vừa


thoáng hiện ra trong kí ức chị. Chị đang nhớ lại... Khi chị trở


về, hợp tác xã bản Mèo nghiêng ngả như ngọn đèn gặp gió.


Một số xã viên muốn xin ra bởi trước kia ruộng nương ở gần


nhà, nay tập trung lại, họ phải đi làm xa. Một số khác không


thích những người khác dân tộc mình cày chung một đám


ruộng, tra chung một nương bắp, cũng muốn xin ra. Một số


nữa xung khắc chỉ vì cá tính của đôi bên. Trong khi ấy, mức


thu hoạch của các gia đình xã viên thường thấp hơn khi họ


làm ăn riêng lẻ. Đã thế, những ngày mưa rét, họ cũng không


được ở nhà ngồi cạnh bếp, chồng hút thuốc, uống nước, vợ


thêu váy áo như trước nữa. "Dà! Ngày trước, người Mèo


không có cái kỷ luật lao động vẫn có mèn mén mà ăn!". Họ


nghĩ như vậy và càng chán nản. Trước khó khăn chồng chất,


ban quản trị ngã lòng. Chính quyền, đoàn thể xã phải dồn


sức lại chấn chỉnh hợp tác xã Lù Chải. Seo Mỉ liền xin đi lao


động cho hợp tác xã. Nhớ lời nhà trường căn dặn, về đến


nhà lại thấy bà lụi hụi suốt ngày, lưng không lúc nào thẳng


lên được, chị đã làm hết sức mình. Chị còn vận động thanh


niên cùng với mình đi đầu trong mọi việc khó khăn. Sau cơn


chao đảo, hợp tác xã vững dần. Hai năm sau, qua thử thách


và rèn luyện, chị được kết nạp vào Đảng. Rồi chị được bầu


làm chủ nhiệm hợp tác xã cho đến bây giờ.


Seo Mỉ bồi hồi kể lại chuyện đó. Nghe xong, Chấn Hoa


cảm động:


- Chị không có ý muốn em bỏ bản Lù Chải, đi công tác


thoát ly mà chị muốn em ở lại nơi đang cần có những người


Ti¬u thuy!t Ti¬u thuy!t 659


như em. Em đã được đứng trong hàng ngũ của Đảng. Trình


độ văn hóa của em còn thấp nhưng so với thanh niên trong


xã, em hơn nhiều người. Em lại là cán bộ lãnh đạo đã mấy


năm nay. Trong khi hợp tác xã tiến lên sản xuất lớn, em hãy


tỏ ra xứng đáng với tín nhiệm mà Đảng dành cho em...


- Chị yên tâm, em sẽ ở lại đây. - Seo Mỉ ngắt lời Chấn


Hoa. - Bà em thường kể, hồi còn bé, em được bú đủ các bầu


sữa, ăn mèn mén khắp các nhà trong bản. Nhà nào em cũng


biết rõ cối xay bắp, cối xay đậu tương đặt ở đâu, con ngựa


buộc chỗ nào, ngoài vườn cho mấy cây mận hậu, cây óc


chó... Em thương yêu, em biết ơn bản Lù Chải nhiều lắm. Em


sẽ ở đây mãi mãi.


Từ nãy tới giờ bà Thào Xóa lặng lẽ guồng lanh. Bóng bà


in trên bức tường đất, nhiều lúc không động đậy. Chiếc bóng


im lặng, bức tường dày đặc thể hiện cái vẻ yên phận, chịu


đựng từ bao đời nay của các bà mẹ già. Chợt có tiếng bà nói


sang chỗ Seo Mỉ, Chấn Hoa ngồi:


- Người ta bảo bây giờ đàn bà con gái Mèo không phải


nhuộm vải, khâu áo như trước nữa, có thật không chị


cán bộ?


- Thật đấy, bà ạ. - Chấn Hoa vội trả lời. - Cửa hàng mậu


dịch mới có một loại thứ vải giống như loại của ta dệt nhưng


đẹp hơn. Ở đấy có bán cả vải làm nẹp, can vào tay áo để phụ


nữ ta khỏi phải cặm cụi khâu ngày khâu đêm như trước.


Thời giờ làm những việc đó, ta làm cho những việc khác


lợi hơn.


Quen miệng, bà Thào Xóa lại lẩm bẩm:


- Được thế tốt đấy. - Bất giác bà ngó bàn tay không mấy


ngày không phải nhúng vào thùng chàm đặt ở đầu nhà.


Tháng này qua tháng khác, năm này tiếp năm nọ, đôi tay gầy


khô của bà đã xám lại, mất cả màu da. Bà nói một mình. - Có


Đảng, có Cụ Hồ, cái tay người Mèo ta bớt khổ rồi.


Thình lình có tiếng mắt nứa nổ trong bếp. Đứa bé nằm


trong lòng mẹ giật mình. Nhưng rồi nó lại ngủ ngon. Tiếng


nổ câm gọn như muốn nhắc nhở Chấn Hoa một việc gì. Chị


hỏi Seo Mỉ:


- Việc hợp tác xã tiến lên sản xuất lớn, em chuẩn bị đến


đâu rồi?


- Sau khi đi dự hội nghị học tập về, mấy hôm nay em


nghiên cứu phương hướng, kế hoạch sản xuất, cải tiến quản


lý để đưa ra chi bộ góp ý, rồi gửi đề án lên huyện xét duyệt.


Trước mắt, em phải chấn chỉnh hợp tác xã đưa vào nền nếp


trước khi đưa lên sản xuất lớn. - Seo Mỉ suy nghĩ rồi đáp.


Chấn Hoa đĩnh đạc nói:


- Em học tập, thảo luận rồi, chị không phải nói lại. Chị


chỉ lưu ý em mấy việc để trong khi nghiên cứu, em có hướng


mà đề ra mục tiêu, kế hoạch cho sát với thực tế. Trong công


cuộc tiến lên sản xuất lớn, xã hội chủ nghĩa, phương pháp


tiến hành ở miền núi khác miền xuôi, giữa các vùng ở miền


núi cũng có những cái khác nhau. Ví dụ, mức độ áp dụng cơ


giới, điện khí, khoa học kỹ thuật... Nhưng mọi nơi đều giống


nhau ở chỗ phải tổ chức sản xuất, lựa chọn, sắp xếp lao động


cho hợp lý, phải khoanh vùng trồng cây, chăn nuôi và giống


cây, bình tuyển con giống cho thích hợp với chất đất, thời


tiết, khí hậu, tập quán địa phương... Các việc này không khó


lắm vì sẽ có các cán bộ chuyên môn giúp một phần. Cái khó


nhất là đối tượng của đất tức là con người, cụ thể là xã viên.


Xã viên mà chưa có ý thức xã hội chủ nghĩa thì phương


hướng, kế hoạch có đúng cũng không thực hiện được.


Seo Mỉ liếc nhìn Chấn Hoa. Lòng quý trọng của người


chủ nhiệm hợp tác xã trẻ đối với chị phó bí thư Huyện ủy lúc


này pha lẫn sự mến phục. Seo Mỉ chưa biết nói gì, Chấn Hoa


đã nói tiếp:


- Kinh nghiệm của một số hợp tác xã miền xuôi cho biết,


trong khi tiến lên sản xuất lớn, nếu xã viên còn nặng đầu óc


cá nhân, chưa bỏ được lối làm ăn tủn mủn, tùy tiện, lạc hậu


thì họ là vật chướng ngại cản trở sự chuyển hướng của nền


sản xuất xã hội chủ nghĩa. Chắc em chưa tưởng tượng nổi


việc một xã viên cố giữ một mẩu đất lấn chiếm của hợp tác


xã, đã diễn ra gay gắt như thế nào...


Bất giác Seo Mỉ nhìn ra bên ngoài. Núi, đồi, rừng cây,


đồng cỏ đã đằm mình trong bóng tối im lìm.


- Ở miền núi đất rộng, chắc không xảy ra việc đó... - Seo


Mỉ nói nhỏ, ánh mắt lơ đãng.


- Đất ở miền núi rất rộng nhưng nếu bụng ta không


rộng nghĩ, con mắt ta không rộng nhìn thì nó sẽ eo hẹp


lại, giữ chân ta đứng nguyên một chỗ. - Sực nhớ ra,


Chấn Hoa hỏi Seo Mỉ. - Em đọc tiểu thuyết Đất vỡ hoang của


Liên Xô chưa?


Seo Mỉ ngượng nghịu:


- Em chưa được đọc...


- Chuyến sau, chị sẽ đem sách về cho em. Đọc xong, em


sẽ thấy ở đâu cũng thế, chủ nghĩa tập thể với chủ nghĩa cá


nhân xung đột nhau như con người với con thú dữ gặp nhau


trong rừng hoang. Con thú dữ phải chết trước mũi súng.


Nhưng trước khi chết nó còn giãy, cây cối quanh đấy phải


nát với nó. - Ánh mắt Chấn Hoa ấm lại. - Ý thức, trình độ xã


viên của hợp tác xã Lù Chải lúc này ra sao em?


Seo Mỉ vui lên:


- Bụng họ sáng ra rồi. Không ai muốn xin ra nữa. Ngày


mưa rét, họ cũng đi làm. Các dân tộc trong bản đã đoàn kết


với nhau. Họ vui vẻ cày chung con trâu, cấy gặt chung thửa


ruộng. Về văn hóa, kỹ thuật, trình độ của họ còn thấp nhưng


có khá hơn trước. - Seo Mỉ tủm tỉm. - Cách tính đếm bằng hạt


bắp, hạt đậu như chị nhắc đến lúc nãy không còn nữa.


Hồi Seo Mỉ mới về, cách tính đếm từ lâu đời trên núi


cao, hãy còn được áp dụng trong hợp tác xã. Sau mỗi ngày


lao động, đội trưởng đội sản xuất ghi công điểm của mỗi xã


viên bằng cách bỏ hạt ngô hay hạt đậu vào một ống tre. Các


xã viên cũng làm như thế ở nhà mình. Đến ngày mùa, các xã


viên đem ống đến nhà đội trưởng so. Chẳng mấy khi số hạt


đựng trong hai ống cân nhau. Đội trưởng quên không bỏ


hoặc bỏ nhầm vào ống khác. Con chuột, con gián ăn vụng.


Trẻ con lấy cho gà vịt ăn. Không thiếu gì nguyên nhân làm


cho số hạt ở hai ống chênh lệch nhau. Thế là đội trưởng, xã


viên cùng to tiếng. Chủ nhiệm khoanh tay đứng nhìn. Khi


bầu ban quản trị, đội trưởng, đội phó người ta cũng làm như


vậy. Mỗi người được đề cử, có một ống tre để trên bàn.


Muốn bầu cho ai, các cử tri bỏ một hạt ngô hay hạt đậu vào


ống của người ấy. Có những cử tri bỏ hẳn một dúm hạt để


người mà mình ưa chắc chắn trúng cử. Vì thế sau khi kiểm


"phiếu", có những người có số "phiếu" bầu nhiều gấp đôi,


gấp ba số cử tri. Thế là phải bầu lại...


Nụ cười vẫn đọng lại trên môi Seo Mỉ:


- Bây giờ đội trưởng cũng như xã viên đều có sổ tay ghi


công điểm, không sợ con chuột, con gián gây bất hòa trong


nội bộ hợp tác xã nữa. Nhiều người biết chữ Mèo, chữ phổ


thông rồi.


- Thế thì đáng mừng lắm. Nhưng trong hợp tác xã, trong


bản có còn những phần tử tiêu cực không? Khi cuộc đấu


tranh giữa tập thể và cá thể đi đến cao độ, càng phải chú ý


đến lớp người này. Họ là những hòn đá tảng nhô trên mặt


nước. Vướng đá, nước phải chảy chậm. Có họ, hợp tác xã


khó đi lên sản xuất lớn.


Câu hỏi của chị phó bí thư có phần đột ngột. Nếp nhăn


bỗng hằn lên trên vầng trán cao, trắng mịn của chị chủ


nhiệm. Phút sau, chị ngập ngừng:


- Em thấy mấy năm gần đây, ở bản này... không có ai


như thế đâu. Người già thường bảo: "Người bản Lù Chải


như đàn ong khoái trong bọng mật, đàn chim Tà Ua trong


hốc đá. Bụng mọi người nghĩ giống nhau". Đúng thế! Mọi


người đều tốt với nhau.


- Ở đây có cỏ tế, cỏ trư xa(1) không?


Seo Mỉ ngay thật đáp:


- Có cỏ tế, cỏ trư xa... có nhiều đấy.


Giọng Chấn Hoa chợt đanh lại:


___


(1) Một loại cỏ dại mọc trên núi cao.


- Cỏ tế luôn luôn muốn cướp lối đi. Cỏ trư xa rình lấn


cây lúa, cây xèo(1). Ở miền núi, nơi nhiều nơi ít nơi nào cũng


có những loài cỏ dại. Đất Pha Long cũng vậy, chưa hết cỏ tế,


cỏ trư xa. Đám cỏ dại ấy chưa chịu nằm yên đâu. Em phải


cảnh giác!


Đúng thế, cỏ dại có bao giờ chịu nằm yên. Song, từ ngày


Seo Mỉ làm chủ nhiệm đến giờ, hợp tác xã Lù Chải vẫn giẫm


lên cỏ tế mà đi. Cây lúa, cây xèo vượt qua đầu cỏ trư xa vươn


lên trổ đòng, vào mẩy rồi chín vàng. Hầu như không có trở


ngại nào đáng kể. Vậy thì ý chị phó bí thư huyện ủy muốn


nói gì? Seo Mỉ ngẫm nghĩ.


Chấn Hoa kéo tay áo, xem đồng hồ:


- Sắp đến giờ họp rồi. Chị đi không có các đồng chí ở


ngoài đồn lại đợi.


Nói xong, Chấn Hoa bế con, hôn vào hai bên má


nó, nựng:


- Chấn Mai của mẹ đi công tác với mẹ nào!


Chị phó bí thư huyện ủy đã lại là người mẹ dịu hiền của


đứa con bé bỏng. Chị hôn con một lần nữa, đoạn khẽ đặt nó


lên lưng mình. Seo Mỉ giúp chị buộc dây địu. Sau đấy, Chấn


Hoa đến bên bà Thào Xóa:


- Cháu biếu bà hộp sữa ong chúa, bà uống cho khỏe, nay


mai chăm nom chắt đỡ cô Seo Mỉ.


Cảm động, bà Thào Xóa đứng ngây ra. Chấn Hoa lấy ra


một hộp khác đưa cho Seo Mỉ lúc bấy giờ gò má đã đỏ căng:


 


(1) Lúa mạch ba góc trồng ở vùng đồng bào Mèo. (Phải chăng là tam giác mạch? – TX).


- Chị tặng em hộp chỉ màu để em thêu một đôi gối. Mùa


xuân về, hoa đào nở đỏ khe lũng rồi Seo Mỉ à.


Cảm ơn chị Chấn Hoa về lời chúc tốt lành! Seo Mỉ theo


chị đi ra. Ngoài đường đang lộng gió. Sương miên man rắc


xuống. Gió ướt sương muối, lạnh ngắt. Seo Mỉ kéo chiếc


khăn len trùm lên đầu đứa bé.


- Sao chị không để cháu bé ở nhà?


- Cháu còn đang bú nên chị phải đem cháu theo. - Chấn


Hoa thản nhiên đáp. - Phụ nữ Mèo ta nhiều chị không muốn


đi công tác thoát ly một phần sợ dân bản chê là ngại đi


nương, bắt chước người Kinh, một phần cũng vì sợ khi có


con nhỏ mà phải đi đây đó thì vất vả. Vất vả thật, nhưng đất


nước còn nhiều khó khăn, cán bộ phải có tinh thần chịu


đựng. - Chị nói vui. - Đi công tác không nhàn như ngày Tết,


đi chơi trên đồi, hoa đào, hoa mận vây quanh váy hoa.


Trong ánh sao mờ nhạt, Seo Mỉ đăm đăm nhìn đứa bé


ngủ, người dán vào lưng mẹ. Hai chân nó tòi ra ngoài địu,


khẽ động đậy tựa hồ đang lon ton bước theo mẹ trong bóng


đêm. Nỗi xót thương cháu bé, mến phục người mẹ dào dạt


trong lòng chị.


- Bao giờ các bản làng ở khu Pha Long đều có đường


rộng cho ô tô, xe ngựa chạy thì khi xuống xã, các chị, các


cháu không phải lặn lội như bây giờ. - Seo Mỉ nói, nao nức


niềm ước mơ.


- Không lâu nữa đâu, em hãy tin như thế. - Giọng chị


phó bí thư Huyện ủy trở nên hào hứng. - Mấy năm nay nhất


là từ sau ngày miền Nam giải phóng, nhiều nơi trên miền


núi đã có đường giao thông thuận tiện. Ra khỏi bản làng là


có ô tô, xe ngựa chở khách. Có những nơi có cả sân bay dân


dụng. Chị được đi máy bay từ Hà Nội lên Nà Sản rồi. Hồi


kháng chiến chống Pháp, phải đi bộ hàng tháng, cái ruột


tượng đựng gạo buộc quanh bụng, phải được tiếp tế mấy lần


mới đến nơi. Bây giờ chỉ bằng người Mèo ta xay xong cối


đậu tương làm đậu xị(1) là đến Tây Bắc. Muốn có tất cả những


cái đó, không có cách nào khác là phải đẩy mạnh sản xuất,


tạo ra nhiều của cải vật chất, Seo Mỉ à!


Hai người đã đi đến chân dốc. Chấn Hoa bảo Seo Mỉ:


- Thôi em quay về đi!


Seo Mỉ nhìn đám đồi núi chắn ngang tầm mắt:


- Chị để em đi bạn với chị. Ra đến nơi, em quay về


không lỡ dọc đường...


- Cảm ơn em, chị đi một mình được. Sau kháng chiến


chống Pháp, chị theo các đồng chí bộ đội đi tiễu phỉ nhiều


nơi. Bây giờ, nếu có phải đối phó lại thằng phỉ, chị bắn còn


tốt lắm. - Chấn Hoa lấy khẩu súng lục để trong làn, cho đạn


lên nòng, cầm ở tay. - Em về đi! Chuyến sau, chị sẽ về công


tác với em lâu hơn.


Seo Mỉ ngó theo bóng người thấp thoáng trên lưng dốc,


đoạn khuất sau rặng cây tông che(2). Bóng tối hoàn toàn yên


lặng mà sao chị thấy sao xuyến trong lòng. Chị Chấn Hoa!


Seo Mỉ đang nghĩ đến chị và bồi hồi cảm động.


__


(1) Món ăn của người Mèo, làm bằng đậu tương.


(2) Một loại thông mọc trên núi cao, gỗ dùng để đóng thùng


đựng nước.


*


- Cô Seo Mỉ!


Seo Mỉ đi tiễn chị phó bí thư Huyện ủy, về gần đến nhà


thình lình có tiếng ai đấy gọi. Chị ngoảnh lại. Vàng A Lử!


Hắn là người trong bản, nhà ở lánh ra một góc đồi. Chị chưa


kịp nói gì, A Lử đã nhanh nhảu hỏi:


- Tối hôm nay cô có bận việc gì không?


- Tôi rỗi thôi.


- Tôi đi đằng này, lúc nữa tôi đến chơi.


Dứt lời, A Lử quay đi. Seo Mỉ về nhà, ngồi xuống cạnh


bếp lửa. Tay xé lanh mà tâm trí chị để đâu đâu. Chị nghĩ đến


A Lử? Không hẳn thế, nhưng bóng dáng người con trai kia


cứ luẩn quẩn quanh bên người như đám mây trên đỉnh núi,


khiến chị bâng khuâng.


Sau khi thôi học trở về nhà, Seo Mỉ đã đến tuổi làm bông


hoa cho đàn ong dập dìu tìm đến. Tối tối, có những anh em


trai người cùng bản, người khác bản đem kèn lá, sáo trúc


đến đầu nhà chị thổi. "Ước gì váy hoa của cô phấp phới bên đồi


nương nhà tôi... ". Họ gửi chị qua tiếng kèn, tiếng sáo ước mơ


dịu đẹp như ánh trăng lồng đáy suối của mình. Có đêm lời


ước mơ thầm kín láy đi láy lại mãi tới lúc con bìm bịp náu


trong bụi lau thức giấc, cất tiếng báo sáng. Song, chị chưa để


ý đến một ai. Bởi lẽ chị rất yêu thương bà. Đã từ lâu, hai bà


cháu sống hiu hắt bên nhau. Nếu chị đi lấy chồng, bà Thào


Xóa sẽ sống trơ trọi một mình. Hơn nữa, chị đang mải mê


với công việc của hợp tác xã. Chị muốn dành tất cả tâm trí,


sức lực cho cái bản đã ấp ủ mình thuở ấu thơ và thời niên


thiếu. Bóng những người con trai lượn lờ quanh chị, thưa


dần. Khi chị được kết nạp vào Đảng, rồi được bầu làm chủ


nhiệm hợp tác xã, tiếng kèn lá, sáo trúc réo rắt ở đầu nhà chị


hầu như im bặt. Họ vẫn thầm yêu và quý trọng chị. Nhưng


họ hiểu, đóa hoa đã chuyển lên núi cao, cánh con ong ngắn


không với tới được. Họ xa chị. Trong khi ấy, có một người


vẫn lui tới nhà chị như trước kia. A Lử. Năm nay hắn hai


mươi bảy, chưa có vợ con. Hắn không đẹp trai song có


duyên. Cái đáng chú ý nhất ở hắn là sự lanh lợi, tháo vát


trong mọi việc. Có thể nói, hắn tinh khôn nhất trong đám


thanh niên trong bản.


A Lử đến với Seo Mỉ. Một người con trai đến với một


người con gái giữa lúc tâm trạng người con gái như mảnh


nương chiều, bóng nắng đã lướt đi, sương đang giăng giăng.


Qua tính tình A Lử, Seo Mỉ không yêu, đúng hơn, chưa yêu


hắn. Dù sao bóng dáng hắn cũng sưởi ấm lòng chị. Đã hơn


một tháng nay, hắn đi đâu không ai hay. Vắng hắn, chị cảm


thấy những ngày sống của mình thiếu một cái gì. Một giọng


nói hoạt bát, một cái nhìn xoáy vào đáy mắt... có lẽ thế. Hắn


về rồi, và lát nữa hắn sẽ đến đây. Một cảm giác xốn xang


xâm chiếm lấy chị.


A Lử đi vào nhà. Hắn đon đả thăm hỏi bà Thào Xóa, đoạn


ngồi xuống trước mặt Seo Mỉ với dáng vẻ thân quen. Seo Mỉ


nhìn chằm chặp. Nom hắn khác lạ quá. Áo bơ-lu-dông, quần


ka-ki màu tím than, giày bát-kết. Chiếc đồng hồ Nhật dày cộp


đeo trễ xuống cườm tay. Chiếc đài bán dẫn đeo lủng lẳng một


bên vai. Tất cả bộ y phục thường ngày của hắn chỉ còn lại chiếc


mũ cát-két đội hếch lên trên chỏm.


A Lử kéo xuôi sợi khóa dây, phanh áo bơ-lu-dông, để lộ


chiếc sơ mi màu xanh lơ mặc bên trong. Rồi nhếch mép hỏi:


- Sao cô nhìn tôi con mắt không muốn chớp thế? Cô thấy


quần áo tôi thế nào?


- Anh mặc tốt đấy. - Seo Mỉ vừa đáp vừa ngắm chiếc


răng nanh bọc vàng lấp lánh phía trong hàm răng A Lử. -


Nhưng bản ta còn nghèo, anh mặc như thế không nên đâu.


- Ai có tiền - người Kinh nói là có khả năng, phải được


mặc tốt, ăn tốt hơn người không có tiền, cô Seo Mỉ à.


- Anh lấy tiền ở đâu mà mua được nhiều thứ thế? Anh


bán ngựa à?


A Lử điềm nhiên đáp:


- Không bán ngựa đâu. Người ta cho đấy.


- Ai cho anh?


A Lử cười hóm hỉnh:


- Cô Seo Mỉ muốn thôi chức chủ nhiệm hợp tác xã, đi


làm công an rồi. Con gái làm công an, trai bản không dám


làm chồng đâu.


Seo Mỉ bỗng lúng túng. Chị hỏi sang chuyện khác:


- Hơn một tháng nay, anh đi đâu mà không đi lao động


cho hợp tác xã?


A Lử biết trước Seo Mỉ sẽ hỏi việc này. Chị là chủ


nhiệm, hắn là xã viên. Thấy xã viên vắng mặt lâu, chủ nhiệm


phải tìm hiểu lý do. Chẳng cần phải tinh nhanh như hắn mới


đoán biết điều đơn giản ấy. Hắn trả lời, giọng trơn như


chảo mỡ:


- Tôi có người bạn ở gần thị xã Lào Cai. Anh ấy


dựng nhà nên nhắn tôi ra làm giúp. Tôi ở ngoài đấy đến một


tháng...


- Sao anh không báo cho đội trưởng biết để sắp xếp lao


động trong đội? Anh có khuyết điểm đấy. - Seo Mỉ ngắt lời


A Lử.


A Lử cười xòa:


- Tôi có khuyết điểm thật rồi. - Đoạn hắn thao thao nói


tiếp - Lúc về, tôi rẽ vào Cao Sơn chơi. Dà! Mới có mấy năm


tôi không đến mà đã thấy Cao Sơn khác quá. Cô đã đến


đấy chưa?


- Tôi chưa được đến...


- Dà! - A Lử lại dài giọng. - Cao Sơn ở đường giữa(1) mà


như ở đường trên(2). Người Mèo tìm đến Pha Long là đi lạc


lối; đến Cao Sơn, cái chân mới đi đúng đường. Gia đình nào


cũng có nhà to, bờ rào nở trắng hoa mộc. Cạnh nhà là đồi lê,


mắc coọc, hồng, đào, mận hậu. Mùa bán quả vừa rồi, người


ta đếm mỏi tay mới hết tiền. Con trai mua đồng hồ đeo tay,


mua xe đạp đem treo trên tường. Con gái sắm khăn len, áo


len, dép nhựa như con gái Kinh. Nhà nào cũng có trâu, ngựa,


đàn gà; có ao thì có thêm vịt, ngan. Khách đến nhà được ăn


gạo tẻ, thịt gà, không phải ăn mèn mén, canh đậu tương nấu


với rau dua hay rau tàu bay như ở Pha Long. Rượu bắp uống


no bụng thì thôi. Sướng lắm!


Seo Mỉ tủm tỉm:


___


(1) Trần gian.


(2) Thiên đường.


- Đến Cao Sơn, anh được ăn uống tốt nên anh nói tốt


quá cho Cao Sơn đấy.


Câu nói của Seo Mỉ như ngọn roi quất vào khoảng


không. Lơ đãng, A Lử móc bao thuốc lá trong túi áo


bơ-lu-dông, lấy ra một điếu châm hút. Rồi nói, nét mặt


không hề thay đổi:


- Ở Cao Sơn dễ làm ăn thật mà. Bụng tôi muốn chuyển


gia đình về đấy quá.


Seo Mỉ nhìn A Lử, vẻ ngạc nhiên lộ trên nét mặt:


- Anh muốn chuyển về Cao Sơn à? Anh đi bỏ Pha Long


hay sao?


- Người Mèo thấy đâu có cỏ xanh thì đến, khi nào cỏ


không mọc được nữa thì bỏ chỗ ấy mà đi. Đấy là cái lý người


Mèo từ đời tổ tiên đến giờ, không có gì lạ cả.


- Nhưng đất Pha Long cỏ vẫn mọc tốt, sao anh lại bỏ đi?


- Không còn tốt nữa đâu, cô Seo Mỉ à. Ở Cao Sơn đất tốt


hơn. - A Lử rít một hơi đỏ rực đầu điếu thuốc, rồi hạ giọng. -


Cô Seo Mỉ có đi với tôi không?


Tia mắt Seo Mỉ xoáy vào gương mặt đang hồi hộp chờ


đợi. A Lử chờ đợi câu trả lời mà hắn mong ước từ lâu. Giọng


Seo Mỉ run lên vì tức giận:


- Anh cũng muốn tôi cũng bỏ Pha Long mà đi à?


- Cô nên bỏ đất này còn hơn tôi nữa đấy.


Seo Mỉ ngạc nhiên đến thảng thốt:


- Sao thế?


- Đối với cô, Pha Long là đất dữ. Vì thế, cô mới không


được biết mặt cha, mặt mẹ...


Seo Mỉ toan thét lên nhưng giọng nghẹn lại:


- Anh im đi! Anh không được nhắc đến chuyện...


chuyện gia đình tôi.


A Lử nín lặng. Seo Mỉ bỗng thấy buốt chói hai bên thái


dương, lồng ngực tức găng. Mồ hôi vã ra, thấm vào lưng áo


khiến chị ớn lạnh. Dường như bà Thào Xóa cảm thấy có


chuyện gì vừa xảy ra. Bóng bà động đậy trên bức tường đất.


Căn nhà im lặng, tưởng chừng nghe thấy cả tiếng ngọn lửa


liếm lem lém vào mấy thanh củi khô cháy dở. Im lặng nặng


trĩu trong gian nhà.


Phút sau, Seo Mỉ dịu giọng:


- Con chim có tổ, người Mèo có bản. Không bao giờ tôi


bỏ bản, bỏ hợp tác xã Lù Chải đi nơi khác. Tôi nói rõ bụng


tôi cho anh biết.


A Lử cười nhạt:


- Người ngoài hợp tác xã cưỡi ngựa rồng(1), người trong


hợp tác xã cưỡi ngựa thỏ(2). Hợp tác xã Lù Chải của cô không


tốt đâu.


Hơi nóng lại bốc lên mặt Seo Mỉ. Chị gằn giọng:


- Sao anh dám nói như thế?


- Tôi với cô được ăn muối ớt nhiều rồi. Muối, ta phải nói


nó mặn; ớt, ta phải nói nó cay. Khu Pha Long có tám xã.


Những xã nào có hợp tác xã? - A Lử giơ một ngón tay. - Xã


Pha Long. Xã nào làm ăn vất vả nhất? - Hắn lại giơ ngón tay


chù chù lên. - Xã Pha Long trong đó có bản Lù Chải. Như


thế, xã viên hợp tác xã của cô đi ngựa thỏ hay ngựa rồng?


__


(1) Ý muốn nói giàu có.


(2) Ý muốn nói nghèo khổ.


- Hợp tác xã Lù Chải còn có những khó khăn nên đời


sống xã viên chưa cao, xã viên phải lao động tích cực để gây


cơ sở cho sản xuất lớn. Chỉ một thời gian nữa thôi, đời sống


của xã viên sẽ hơn bây giờ nhiều. - Seo Mỉ láy lại câu nói của


A Lử. - Biết ăn muối ớt, ta phải nói như thế.


(còn tiếp)


Nguồn: Seo Mỉ, Di cảo của cố nhà văn Đỗ Quang Tiến, cuối tập bản thảo có ghi: “Hoàng Liên Sơn, mùa hè 1978”. Hơn hai chục năm sau khi nhà văn qua đời, các con ông mới tìm thấy bản thảo này. Seo Mỉ - 449 trang in khổ 14.5 x 20.5 cm- lần đầu tiên được in thành sách trong bộ Đỗ Quang Tiến – Tác phẩm chọn lọc, 1250 trang, khổ 14.5 x 20.5 cm. NXB Văn học, 2017.


 


Nhà báo Đỗ Quang Hạnh, con trai nhà văn gửi www.trieuxuan.info


 

Mục lục:
1.
2.
3.
4.
5.
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Cõi mê - Triệu Xuân 21.05.2019
Chiến tranh và Hòa bình - Liep Nicôlaievich Tônxtoi 21.05.2019
Thế giới những ngày qua - Stefan Zweig 20.05.2019
Báu vật của đời - Mạc Ngôn 20.05.2019
Seo Mỉ - Đỗ Quang Tiến 16.05.2019
Đông Chu liệt quốc - Phùng Mộng Long 13.05.2019
Đường công danh của Nikodema Dyzmy - TADEUSZ DOLEGA - Mostowicz 09.05.2019
Làng tề - Đỗ Quang Tiến 08.05.2019
Kim Vân Kiều Truyện - Thanh Tâm Tài Nhân 07.05.2019
Bảy đêm huyền thoại - Vũ Bằng 06.05.2019
xem thêm »