tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH

Công ty TNHH TM DV Green Leaf Việt Nam

Green Leaf VN - với hơn 400 xe du lịch từ 4 chỗ đến 50 chỗ, đời mới - là Công ty Dịch vụ vận chuyển hành khách hàng đầu Việt Nam! Luôn phục vụ khách hàng với phong thái và ý chí của người tài xế chuyên nghiệp. Chỉ tuyển dụng đầu vào tài xế có khả năng giao tiếp tiếng Anh đàm thoại. Tác phong, đồng phục chỉnh chu trong suốt thời gian phục vụ khách hàng. Các tài xế phải vượt qua chương trình đào tạo nghiêm ngặt về cách thức phục vụ khách hàng

 *Nhân viên chăm sóc khách hàng người Nhật luôn tạo sự yên tâm và tin tưởng cho khách hàng...

Khách thăm: 28204510
Tiểu thuyết
12.07.2019
Đỗ Quang Tiến
Seo Mỉ


A Dếnh kẹp mẩu gỗ vào hai đầu gối. Cánh tay trái đã


mất bàn tay, đỡ lấy mẩu gỗ; tay phải cầm con dao cặm cụi


gọt. Thằng A Páo, con anh, ngồi một bên, mắt ho hó nhìn


mẩu gỗ đang đổi dạng. Trẻ con trong bản đều thích chơi


quay. Chiều con, anh định bụng đẽo cho nó một con quay


thật tít, đậu rõ lâu để nó đem khoe với đám trẻ. Dường như


anh đang để cả tâm trí vào cái đồ chơi dành cho đứa con.


Mắt không chớp, môi mím lại, anh chăm chú đưa từng nhát


Ti¬u thuy!t Ti¬u thuy!t 903


dao. Mồ hôi rịn ra hai bên thái dương anh. Niềm vui tràn


ngập trên nét mặt người bố. Niềm vui lóng lánh trong ánh


mắt đứa con. Bé nhỏ mà đầm ấm niềm vui của hai bố con


truyền sang người mẹ đang ngồi bên bếp, làm bữa ăn.


- Anh để đấy, em làm cho con. - Chị A Dếnh dịu dàng


nói với chồng.


A Dếnh đáp lại bằng nụ cười hồn nhiên. Rồi thủng


thẳng nói:


- Đẽo được con quay đẹp không dễ đâu.


Thằng A Páo ngước nhìn ra ý giục bố làm cho chóng


xong. Giữa lúc đó, lão thầy cúng đi vào. Bóng dáng lão ta


như đám mây phủ lên ánh trăng trải trên nương lúa.


- Chào mú cống! - A Dếnh ngó lão thầy cúng, nói rồi


quay sang thằng A Páo. - Bố bận việc, tối hôm nay bố mới


làm xong con quay cho con được.


- Tối hôm nay con có con quay à? - Tiếng thằng A Páo


thánh thót như con chim dì li.


Không đợi A Dếnh phải mời, lão thầy cúng ngồi xuống


cạnh đống lửa, đưa cánh tay đánh đai lấy hai đầu gối nhọn.


Nom lão ta như bó củi dựng đứng. Sau chặng đường dầm


mưa tuyết ngoài trời, lão ta đang run lên. Niềm vui nhẹ


nhàng của anh bí thư chi bộ biến mất. Anh chỉ còn thấy bực


giận. Bực giận lão thầy cúng ngồi trước mặt mình. Tuy vậy,


anh vẫn tỏ ra chu đáo đối với lão ta. Anh đi lấy một bắp ngô


lùi vào bếp...


- Từ ngày tôi trở về bản, tôi chưa có dịp nói chuyện


riêng với mú cống. Hôm nay tôi mời mú cống đến đây để nói


với nhau cho hết lời. Người Mèo ta, bụng nghĩ ngay, con mắt


nhìn thẳng, không biết quanh co, dối trá. Mú cống nên nói


thật, đừng có che giấu. Mà mú cống có muốn che giấu cũng


không được. Đoàn thể, chính quyền, nhân dân biết mọi việc


xảy ra ở các bản trong xã này. Họ còn giỏi hơn Chử lầu của


mú cống... - A Dếnh chặn trước.


Lão thầy cúng như con mèo già sưởi nắng. Cặp mắt


đang lim dim chợt giương lên, con ngươi dãn ra, gườm


gườm. Sau đấy, đôi mi mắt cứng đờ từ từ buông xuống, và


cặp mắt trở lại lim dim.


- Có việc gì đấy, anh A Dếnh? - Lão thầy cúng hỏi,


giọng ò è.


- Có nhiều việc. Trước hết, tôi xin hỏi mú cống:


Trong việc đưa nước suối về bản, làm lợi cho dân, mú cống có


xui ông Vàng Mí Cháng phát biểu trong cuộc họp là


Chính phủ cũng thả "cái ma" để dân bản mất lòng tin ở


Chính phủ không?


Lão thầy cúng khẽ choàng người:


- Ông Mí Cháng nói, tôi không được nói mà.


- Mú cống không nói nhưng chỉ đường cho ông Mí


Cháng nói, trong lúc mú cống uống rượu ở nhà ông ấy. Mú


cống nhớ lại xem có đúng không?


Lão thầy cúng im lặng. A Dếnh nghiêm mặt hỏi tiếp:


- Tôi xin hỏi việc khác: Mú cống có xui ông Ma Chín Sàng


xin ra hợp tác xã, lấy lý là "cái ma" không theo xã viên, xã viên


phải khổ không?


Lão thầy cúng ấp úng:


- Ông Chín Sàng vẫn làm... xã viên mà.


- Đúng thế. Nhưng nếu cô Seo Mỉ không nói hết lời, ông


hố pẩu không can ngăn, ông Chín Sàng đã nghe mú cống


không làm xã viên nữa rồi. Có phải thế không mú cống?


Lão thầy cúng lại lặng ngắt.


- Vẫn là việc hợp tác xã. Tôi xin hỏi mú cống: Ai đem


"cái ma" dọa ông Mí Cháng để ông ấy bỏ hợp tác xã, bỏ bản


Lù Chải, đi phát nương xa rồi chuyển nhà đến đấy?


Lão thầy cúng gãi gãi mái tóc bù xù:


- Việc ông Mí Cháng đi phát nương xa à?... Phải hỏi ông


A Cấu mới biết được.


- Chúng tôi biết ông A Cấu có dính dáng đến việc này.


Nhưng hôm nay tôi chỉ muốn nói chuyện với mú cống. Còn


ông A Cấu, hôm nào tôi sẽ nói chuyện với ông ấy.


Biết lão thầy cúng muốn tránh đòn, A Dếnh hỏi thẳng:


- Mú cống có xui ông Mí Cháng bỏ bản rồi bói quẻ chỉ


hướng cho ông ấy đi phát nương xa không?


Lão thầy cúng im thin thít. Mạch máu đã giần giật hai


bên thái dương A Dếnh. Anh nuốt khan, cố lấy lại bình tĩnh.


- Tôi xin hỏi việc nữa. Tháng trước, cháu bé con chị


Giàng Thay bị ốm. Trong lúc chị ấy lo lắng, anh ấy thì đi bộ


đội, đóng quân ở nơi xa, ai đi đến nhà chị ấy bày ra việc


cúng "cái ma" để uống no rượu, ăn no thịt gà, lấy mấy đồng


bạc nữa rồi bỏ đi? Nếu chính quyền, đoàn thể không đưa


cháu ra trạm y tế cứu chữa ngay, liệu cháu có còn được sống


không? Mú cống hay là ai đã làm việc ác này?


Gương mặt lão thầy cúng ngây độn ra. Mồ hôi lấm tấm


quanh bộ ria mép dài và thưa như râu mèo. Lão ta nói không


ra hơi:


- Tôi đấy... Tôi sai rồi.


- Chưa hết đâu. Cách đây mấy hôm, mú cống đến nhà bà


Giàng Kả có việc gì? Có phải mú cống đã bày ra việc cúng


"cái ma" để ăn uống, sau đấy còn xui bà ấy đòi con đang nằm


ở bệnh viện về để cúng "cái ma" lần nữa không?


Lão thầy cúng đưa tay áo quệt những giọt mồ hôi ròng


xuống bộ râu lởm chởm dưới cằm. Rồi cúi mặt. A Dếnh


không tự kiềm chế được nữa. Giọng anh gằn gằn:


- Chính quyền đã nói lời hay lời tốt với mú cống mấy lần


rồi, tại sao mú cống vẫn tiếp tục đem "cái ma" ra dọa để lấy


tiền, ăn thịt gà, uống rượu của những người còn mê tín ở


trong bản, trong xã?


Có lẽ, lão thầy cúng còn tin ở địa vị, uy tín của bọn mú


cống trên núi cao. Có người Mèo, có mú cống. Còn mây mù,


mưa lũ, sấm, sét, tia chớp giật... còn "cái ma". Giờ đây "cái


ma" sắp biến mất. Bọn mú cống sống vất vưởng song họ vẫn


tồn tại... Lão ta ngước mặt, khẽ lúc lắc đầu:


- Tôi là mú cống mà. Mú cống phải cúng cái ma. Cúng cái


ma, phải có rượu, thịt, xôi cho nó. Cúng xong, mú cống phải


được ăn uống chứ! - Lão ta lại giở cái ấn quyết quen thuộc. -


Không có cái ma, không có người cúng cái ma, người Mèo


không sống được.


Sự phản ứng của lão thầy cúng khiến anh bí thư chi bộ


phẫn nộ. Anh nói gần như thét lên:


- Mú cống định thả "cái ma" ra dọa cả cán bộ à? - A Dếnh


vỗ vào ngực - Mã A Dếnh không biết sợ "cái ma" đâu. Có


Đảng, có Chính phủ, người Mèo không phải sợ "cái ma",


không cúng "cái ma" nữa. Không có "cái ma", họ vẫn sống


được, sống sướng nữa đấy. Tôi hỏi mú cống: Ngày trước,


người Mèo sống sướng hay khổ? Bây giờ người Mèo sống


khổ hay sướng? Chỉ có một mình các mú cống là khổ vì


không được uống nhiều rượu, ăn nhiều thịt, lấy nhiều bạc


trắng như trước. Sắp đến, các mú cống còn không được uống


một chén rượu, ăn một miếng thịt gà của dân bản nữa kia.


Tôi nói đúng hay sai, rồi mú cống sẽ biết.


Lão thầy cúng lại mở choàng mắt. Lão ta ngơ ngác như


cái lúc bất ngờ bị A Cấu xua đuổi. Chử lầu à! Thế là thế nào?


Cái đầu bù xù còn bết nước mưa từ từ quay lại phía A Dếnh:


- Mú cống chỉ làm tốt cho dân bản, không bao giờ dân


bản đối xử với mú cống như thế. Tôi còn chưa tin đâu.


A Dếnh chém bàn tay vào khoảng không, dằn từng câu:


- Mú cống làm tốt cho dân bản ở chỗ nào? Mú cống bày


đặt ra "cái ma" để kiếm ăn mà là tốt à? Thế là bóc lột, lừa dối


dân bản. Ngoài ra, mú cống còn tuyên truyền cho mê tín dị


đoan, chống lại hợp tác xã, phá hoại các công cuộc xã hội


như đưa nước về bản, tổ chức y tế... đem lại lợi ích, cải thiện


đời sống cho dân bản. Trước các hành động phạm pháp này,


ủy ban xã có thể đưa mú cống lên huyện để huyện cho mú


cống đi cải tạo được đấy.


Lão thầy cúng không sợ mang tiếng bóc lột, lừa dối.


Song lão ta không thể không sợ đi cải tạo. Hai nữa, A Dếnh


nói như dao chém. Lúc này hơn lúc nào, anh không nói chơi


với lão mú cống. Lão ta run lên như tàu lá.


- Ủy ban không phải đưa tôi... lên huyện. Tôi... tôi không


ở xã Pha Long này nữa. - Lão thầy cúng lắp bắp.


- Tôi nói trước cho mú cống biết: Được Đảng giác ngộ,


người Mèo cũng như người các dân tộc khác, bụng sáng ra


rồi. Chỉ còn một ít người hãy còn tin "cái ma". Dù bụng


những người này còn tối, đoàn thể, chính quyền cũng sẽ


giúp họ nghĩ sáng ra. - A Dếnh bấm vào đốt ngón tay - Lao


Táo, Tả Ngà Trù, Xù Ma Tủng, Lồ Xu Thằng, Dình Chính,


Tả Gia Khâu, Thảy Giàng Sáng... sáu xã khác trong khu Pha


Long này không xã nào còn mú cống chuyên đi cúng "cái


ma" nữa. Trong nhà có người ốm, dân bản ra trạm y tế xã,


xin thuốc. Khi gia đình gặp vận hạn, họ nhờ đoàn thể, chính


quyền giúp đỡ, dân bản tương trợ. Một số mú cống hiểu biết


thời thế, đã xin đi lao động cho hợp tác xã, làm ăn lương


thiện như mọi người. Mú cống có muốn đem "cái ma" đến


các xã ấy hoặc đến các nơi khác kiếm ăn cũng không được


đâu. - A Dếnh khoát tay. - Cái thời các mú cống đem đủ thứ


"cái ma": ma người, ma cột nhà, ma cửa, ma bếp, ma


chuồng trâu, ma ruộng, ma nương... đổi lấy bạc trắng,


rượu, thịt, sự kính sợ của người Mèo, hết rồi hoặc hết đến


nơi rồi. Nếu mú cống còn chưa biết thì là mú cống có chữ mà


bụng tối quá.


Lão thầy cúng chẳng như con mèo giả vờ ngủ, đánh lừa


mấy con chuột khờ khạo nữa. Lão ta đã biến dạng, nom như


con cáo. Con cáo đang bị dồn vào góc rào. Rào ken dầy,


không có lối thoát. Lão ta ấp bàn tay gầy khô vào ngực,


giọng uất nghẹn:


- Tôi phải chết đói à, anh A Dếnh?


Cơn nóng giận của anh bí thư chi bộ đã lắng xuống. Anh


dịu giọng:


- Dưới chế độ này, Đảng, Chính phủ không để một ai


phải chết đói. Nhưng ai cũng phải lao động sản xuất. Muốn


no, mú cống phải lao động như mọi người. Hợp tác xã Lù


Chải hay các hợp tác xã khác trong xã Pha Long, sẵn sàng


nhận mú cống làm xã viên, bảo đảm cho mú cống ăn no, mặc


lành như các xã viên khác.


- Tôi già yếu rồi, còn làm được việc gì cho hợp tác xã?


- Mú cống không lo. Hợp tác xã có nhiều việc. Tổ chức lại


sản xuất rồi, hợp tác xã càng có nhiều việc. Chỉ sợ thiếu


người chứ việc không bao giờ thiếu. Mú cống không thấy các


hợp tác xã trong xã này đang trồng rừng trên tất cả các quả


đồi đấy à? Trong khi ấy, phải vỡ thêm ruộng, phát thêm


nương, mở rộng diện tích trồng cây lúa, cây bắp, cây đậu


tương. Ở các trại chăn nuôi thì phải chăm sóc, phát triển dần


đàn lợn, đàn bò. Nhiều việc lắm. Người trẻ làm việc nặng,


người già làm việc nhẹ, không ai không có việc làm. Nhưng


tôi nói trước là các hợp tác xã đều còn nghèo, mức sống của


các xã viên còn thấp. Nếu mú cống đi lao động cho hợp tác


xã, hàng ngày mú cống sẽ ăn mèn mén, canh đậu tương như


chúng tôi chứ không có rượu, xôi, thịt gà như khi mú cống đi


cúng "cái ma". Khi nào hợp tác xã giàu, tất nhiên đời sống


các xã viên sẽ đầy đủ hơn bây giờ. Nếu toàn thể xã viên mở


lòng cùng nhau làm việc hết sức mình, cái ngày ấy không


còn xa nữa đâu.


Lão thầy cúng buông một tiếng thở dài nghe nặng như


tiếng xay ngô. Lão ta ngẫm nghĩ rồi đánh bạo hỏi:


- Nếu dân bản mời mú cống đến cúng cái ma thì sao?


A Dếnh đã lường trước được việc này. Anh trả lời ngay:


- Thì mú cống được phép đến cúng. Nhưng mú cống phải


chú ý hai việc này: một là, không được lợi dụng dịp đó để


phản tuyên truyền đường lối, chính sách của Đảng, Chính


phủ, đem "cái ma" ra dọa nạt, làm mê hoặc dân bản; hai là,


không được cúng bằng rượu, xôi, thịt gà gây lãng phí, tốn


kém cho nhà chủ. Nếu không làm đúng như thế, mú cống


phải chịu trách nhiệm trước ủy ban.


Da mặt lão thầy cúng chảy xuống như tàu cải héo. Chợt


lão ta lại thở như hắt ra:


- Cúng cái ma mà không có rượu, xôi, thịt gà cho nó, nói


với nó được à?


A Dếnh lại nghiêm giọng:


- "Cái ma" không biết uống rượu, ăn xôi, thịt gà nên nó


không đòi đâu. Chỉ có người nào muốn ăn mới đòi hộ nó để


mà ăn. Từ nay trở đi những thứ ấy dành cho ngày giỗ, ngày


Tết, bồi dưỡng cho người già, trẻ con chứ không để cho


người ăn thay "cái ma" nữa.


Căn nhà đột nhiên im lặng. Chỉ có tiếng bát đĩa được


bày ra bàn, sửa soạn bữa ăn sáng. Và tiếng nồi canh đậu


tương sôi lục ục. Rũ rượi, lão thầy cúng chống tay vào đầu


gối đứng lên.


- Tiện bữa, mời mú cống ăn mèn mén với chúng tôi. -


Chị A Dếnh vồn vã mời.


Lão thầy cúng trả lời bằng cái lắc đầu mệt mỏi. Rồi bước


đi, các khớp xương ống chân kêu lục khục.


- Mú cống muốn nói gì nữa không? - A Dếnh hỏi


với theo.


Lão thầy cúng thẫn thờ ngoảnh đầu lại:


- Tôi phải nghĩ đã.


- Đúng đấy, mú cống nên nghĩ cho kỹ. Tôi xin nhắc lại


câu nói của người già: Người Mèo thương yêu người Mèo


trừ những kẻ bụng ác như con rắn độc. Nếu mú cống thật


lòng muốn trở lại đây làm ăn, mú cống sẽ được người Mèo và


người các dân tộc khác thật lòng đối xử tử tế.


Lão thầy cúng hé cửa, đi ra. Sau đấy, lủi thủi bước đi. Đi


đâu? Bản thân lão ta cũng chưa hay. Vợ con không có, nhà


cửa thì không, biết đi đâu bây giờ? Ngày trước, đói bụng, mú


cống vào nhà ai cũng có mèn mén ăn; mỏi lưng, vào nhà nào,


mú cống cũng có giường nằm. Kể cả những nhà nghèo thật


nghèo. Nhạt mồm, mú cống muốn uống rượu, ăn thịt gà cũng


không khó. Người Mèo nào chẳng sợ "cái ma"? Còn "cái ma",


từ trong nhà ra ngoài nương, chỗ nào chẳng có! Giờ thì như


A Dếnh vừa nói đấy, "cái ma" sắp biến hết rồi. Và không


mấy ai sợ "cái ma" nữa. Tất cả là tại bọn cán bộ xã, nhất là


A Dếnh. Lão ta chỉ lên trời, lẩm bẩm: "A Dếnh! Tao thù mày,


A Dếnh à!".


Lão thầy cúng nhớ tiếc thời đại hoàng kim của các mú


cống. Lão ta căm thù bí thư chi bộ A Dếnh. Song lão ta không


thể quên cái điều hiển hiện trước mặt: Phải rời khỏi bản Lù


Chải, hơn thế nữa, xã Pha Long. Đối với lão ta, xã Pha Long


đã trở thành "mảnh nương gầy". Nương đã gầy, phải đi phát


nương xa. Nhưng đi hướng nào? Chính lão ta cũng chưa


biết. Bởi vì người ta thì đi tìm đất, lão ta lại đi tìm người.


Người ta đi tìm mèn mén, lão ta lại đi tìm rượu, xôi, thịt gà.


Cái khó của lão ta ở chỗ ấy. Khó quá!


- Đi đâu sớm thế, mú cống à? - Chợt có tiếng người hỏi.


Lão thầy cúng dừng bước, nhìn quanh quất. Seo Mỉ! Chị


chủ nhiệm đang đi thăm đám cây con trồng trên đồi. Nom


thấy lão ta, chị đánh tiếng. Lão ta ngó chị, tia mắt lành lạnh:


- Tôi đi tìm đất làm ăn. Bây giờ mú cống cũng phải đi tìm


đất đấy, chị chủ nhiệm à!


A Dếnh đã bàn việc đó với Seo Mỉ. Việc cảnh cáo lão


thầy cúng. Qua điệu bộ, câu nói của lão ta, chị đoán biết anh


bí thư chi bộ vừa làm việc này. Chị nhẹ nhàng hỏi lại:


- Mú cống đi tìm đất ở đâu?


Lão thầy cúng đáp bằng cái giọng chua chát:


- Ở chỗ nào còn có người Mèo tin cái ma, quý người


cúng cái ma.


Seo Mỉ bỗng nghiêm mặt:


- Nếu thế, mú cống có đi chín núi tám khe chưa chắc đã


tìm được đất. Cháu nói thật đấy.


Lão thầy cúng lặng lặng quay đi. Vòm trời Lù Chải như


cái chảo úp ngược, chụp xuống đỉnh núi Dình Chinh. Những


bông hoa tuyết muộn còn đang lác đác buông xuống. Sáng


đã một lúc lâu mà đất trời vẫn xám màu thép. Và rét buốt.


Lão ta bước đi như tất cả những người Mèo trước kia, đi tìm


đất. Bước chân lang thang. Đột nhiên lão ta nhớ đến ông Mí


Cháng. Lão ta biết hướng ông già đang phát nương. Lão ta


liền đi theo hướng đó.


Bóng chiều phủ xám lưng đồi. Như vết đau đã bầm lại.


Lão thầy cúng lê bước. Bụng cồn cào. Chân tay rã rời. Giữa lúc


sắp đứt sức, lão nom thấy một túp lều phía xa. Lão ta dồn sức


đi lại. Đúng cái lều dựng tạm của ông Mí Cháng. Ông đang


ngồi bên đống lửa khói um. Thấy lão thầy cúng bước vào, ông


ngước nhìn và lặng thinh. Mệt lả, lão thầy cúng buông người


ngồi bệt xuống. Một lát sau, lão ta mới hỏi:


- Nương ông phát được nhiều chưa?


Ông Mí Cháng uể oải trỏ mảnh nương phát dở:


- Mới được một ít. Già rồi, lại phát có một mình, cái tay


chóng mỏi quá.


- Ông còn mèn mén ăn không?


- Hết từ sáng hôm nay rồi. Tôi định về nhà lấy mà rét


quá không đi được.


Lão thầy cúng có cảm giác sắp lên cơn sốt. Lão ta nằm


xuống bên đống lửa. Bên ngoài, trời còn sáng. Vậy mà lão


tưởng như bóng tối đã sập xuống. Bóng tối đang ùa vào, tràn


ngập túp lều.


13


Bản Lù Chải vừa sống những ngày sóng gió. Có những


người già, trẻ con ốm. Cây trẩu, cây thông ba lá héo. Phỉ đột


nhập trại chăn nuôi. Bà Giàng Kả sợ "cái ma", đi đòi con.


Ông Mí Cháng xin ra hợp tác xã. Thầy giáo Cối bị cảm


nặng... y như những ngày đêm, mây vần vụ, sương muối,


gió giật tới tấp tràn qua bản Mèo. Nhưng tất cả đã trở lại


bình thường. Những người ốm khỏe lại. Đám cây con lại sởn


sơ. Bác Giàng Vần, tay súng tay đèn pin, tỉnh táo canh đàn


bò. Bà Giàng Kả vừa lên bệnh viện huyện thăm con. Thằng


A Pá đã dứt cơn sốt. Mấy hôm nữa, lại sức, nó sẽ về. Ông Mí


Cháng còn tự ái, chưa chịu bỏ mảnh nương phát dở. Xong,


ông cũng nao núng rồi. Thầy giáo vẫn phải nằm trên giường


bệnh. Tuy thế, bệnh sưng phổi của thầy không đáng lo ngại


nữa. Hôm nay, đợt rét đậm bởi gió mùa đông bắc và mưa


tuyết đột ngột, đã chấm dứt. Ông mặt trời ngủ quên dưới


chân núi đã tỉnh dậy, trải ánh nắng non trên núi đồi. Con


chim dì li, con chim cứ cư, con chim sì ua náu trong hang đá


tránh rét, đã ríu rít bay ra. Nắng ấm rồi. Đàn chim chen nhau


tiếng hót.


Sáng hôm nay toàn thể xã viên hợp tác xã đi làm. Một


đội tiếp tục đặt các bầu cây con xuống đám hố rải trên quả


đồi. Một đội làm đất chuẩn bị trồng đậu tương. Trước đây,


hợp tác xã chỉ trồng một vụ đậu tương xuân. Năm nay, tổ


chức lại sản xuất, hợp tác xã trồng thêm vụ hè. Và sẽ phải


trồng đúng quy trình kỹ thuật. Seo Mỉ đi làm với đội này.


Đội sản xuất của đội trưởng Seo Chấn có nhiều thanh


niên. Trong lúc lao động, họ thường nói chuyện. Chuyện của


con gái xoay quanh những buổi đi chơi chợ, những đám


cưới, chiếc khăn thêu, chiếc dù hoa, đôi xà cạp, những con


chỉ màu... Những buổi đi chơi chợ cũng là đầu đề cho câu


chuyện của đám con trai. Rồi đến những đêm thổi kèn lá,


đàn môi ở đầu nhà các cô gái dậy thì. Thêm vào đấy, chuyện


về một chiếc khèn đẹp, một điệu múa giỏi, một con ngựa hay.


Toàn là những chuyện vui. Xong chẳng bao giờ thiếu được


"Tiếng hát tình yêu". Đâu đây, tiếng ai đã cất lên hát điệu


Gầu phềnh: Em ơi! Hoa dồng dín tơ(1) nở trên núi cao. Ta yêu em,


___


(1) Nghĩa đen là hoa cây điếu hút thuốc.


ta không còn vụng về. Hoa dồng dín tơ nở trên núi đá. Ta mến em,


ta không có bụng lại. Em có gì tặng ta để ghi nhớ tình ta? Em tặng


anh chiếc dây lưng lanh để ghi nhớ tình anh...


Seo Mỉ vừa làm vừa lắng nghe. Chao! Giọng hát sao mà


nồng nàn. Câu hát sao mà thiết tha. Chị chạnh nhớ có một


lần trong cơn giận dỗi, A Lử đã ví chị như bông hoa dồng din


tơ. Lúc này, nghe câu hát, chị tưởng như ai đấy nói về mình.


Không, chị không muốn làm hoa dồng dín tơ, bông hoa đẹp


khiến nhiều anh con trai say mê, nhưng hoa ở nơi cao xa


quá, không ai với tới được. Mà chị muốn như các cô gái


khác, làm bông hoa đào, hoa lê để các anh con trai có thể lại


gần. Chị say sưa công tác, lao động. Nhiều lúc, chị dành tất


cả tâm trí, tình cảm của mình cho chi bộ, hợp tác xã. Chẳng


vì thế chị không nghĩ đến tình yêu. Xong người yêu mà chị


ước mơ không thể như A Lử. Người đó phải có tư cách đạo


đức, được mọi người quý mến. Bất giác chị nghĩ đến Cối.


Cối còn đang ốm. Sau khi đưa thằng A Pá lên bệnh viện


huyện về, anh bị cảm lạnh và sưng phổi. Mấy hôm liền anh


sốt liên miên. Được cô y tá hết lòng chăm sóc, anh đã đỡ


nhưng chưa đi lại được. Seo Mỉ toan đến hỏi thăm Cối ngay


khi biết tin anh mê man rồi lại thôi. Chị sợ dân bản xì xào. Vả


lại chị không muốn tình cảm của mình dành cho Cối đi đến


chỗ xốc nổi, không suy xét. Vài hôm nay, hầu hết cán bộ


trong xã, cha mẹ học sinh đã đến thăm Cối, chị định bụng,


trưa hôm nay sẽ đi thăm anh.


Vừa đến giờ nghỉ, Seo Mỉ với chiếc túi xách đi thẳng đến


nhà Cối. Một căn nhà nhỏ, giống như các nếp nhà bình


thường của người Mèo. Tường đắp đất lèn. Mái lợp cỏ tranh.


Chung quanh, thấp thoáng bóng cây râm bụt, hoa mộc. Đến


cổng, chị dừng lại. Không hiểu sao, chị bỗng thấy bối rối. Và


trống ngực đập thình thịch. Chị cố trấn tĩnh lại và bước vào


trong nhà.


Cối nằm trên chiếc giường ngoãm, mắt khép hờ. Anh


đang ngủ chập chờn. Gần đấy, mấy em học sinh thì thầm


nói chuyện. Ở một góc nhà, một người đàn bà đã đứng tuổi


hí húi đun nồi gì đấy trên bếp lửa. Seo Mỉ chú ý nhìn.


Bà Giàng Kả! Mấy hôm nay, ngày nào bà cũng túm một nắm


gạo nếp đem đến đây, nấu cháo cho anh giáo ăn. Nồi cháo


trên bếp đã nhừ. Bà rụt lửa đứng lên. Bấy giờ bà mới nom


thấy Seo Mỉ. Đột nhiên bà nhớ đến việc đi đòi con về để mú


cống cúng "cái ma". Bà nhìn Seo Mỉ, dáng điệu sượng sùng:


- Bao giờ thầy giáo dậy, chị lấy cháo cho thầy giáo ăn


giúp tôi nhé! Tôi đi về để lúc nữa đi làm.


Nói đoạn, bà Giàng Kả quay ra. Mấy em học sinh đến


thăm thầy giáo từ lúc nãy, cũng rủ nhau đi về. Trong nhà,


lúc này, chỉ còn một mình Cối và Seo Mỉ. Cối vẫn thiêm


thiếp. Chiếc chăn dạ lồng vào chiếc chăn chiên phủ trên


người anh, một lúc lâu không động đậy. Lặng lẽ, Seo Mỉ ngồi


xuống chiếc ghế trúc đặt ở góc tường. Bây giờ chị mới có dịp


nhìn kỹ Cối. Trên khuôn mặt trái xoan, hai khẩu xương gò


má đã nhô ra. Nước da vốn đã mai mái xanh, giờ đây xanh


mướt đi. Mớ tóc bết mồ hôi dán vào trán. Nom Cối gầy yếu


quá. Một nỗi xót thương bỗng trào lên trong lòng chị. Dường


như khóe mắt chị đã ran ran. Rồi hai giọt nước mắt trào ra,


nóng hổi. Chị nhìn quanh gian nhà. Vắng ánh lửa bếp, thiếu


bóng một người vợ trẻ, một đứa bé có đôi mắt đen mượt, cái


miệng tròn xinh, nếp nhà lạnh lẽo, trống trải làm sao! Nỗi xót


thương lại dâng lên trong lòng chị. Chị khóc. Những giọt


nước mắt nóng hổi lăn xuống gò má còn đang giá lạnh.


Khoảng cách giữa xót thương và tình yêu chỉ là một


bước chân. Seo Mỉ vừa bước qua khoảng cách ấy. Chị thấy


rạo rực trong lòng mình một cảm giác chưa bao giờ cảm thấy


như thế. Lần đầu tiên trong đời, chị chớm yêu một người con


trai. Người đó nằm chỗ kia, đang mơ thấy mình đứng giữa


một khoảng không lấp lánh những bông hoa tuyết.


Vừa ngoảnh lại Seo Mỉ đã vội quay mặt đi. Tia mắt chị


bắt gặp ánh mắt đang đăm đắm nhìn mình. Cối vừa thức


giấc nom thấy Seo Mỉ ngồi một mình ở đây, anh thoáng ngỡ


ngàng và ngạc nhiên khi thấy Seo Mỉ khóc. Nhưng rồi anh


hiểu vì đâu có những giọt nước mắt kia. Anh bồi hồi xúc


động. Thật ra, anh cũng đã thầm yêu Seo Mỉ. Mới gần đây


thôi. Tình yêu đến với anh nhẹ nhàng như dải mây vờn trên


núi cao, cánh gió trườn qua lưng đồi. Anh quý mến Seo Mỉ


ngay từ buổi đầu gặp gỡ. Tính anh lại thận trọng, có phần dè


dặt. Cho nên anh đã tự ghìm lòng mình. Lúc này, dải mây,


cánh gió êm nhẹ kia bất ngờ xao động tâm tư anh. Anh bối


rối. Cũng may, anh sực nhớ ra một việc. Anh liền với tay lấy


chai thuốc để trên chiếc ghế kê cạnh giường.


- Bà nhà ta bị bệnh bướu cổ đấy, chị Seo Mỉ à. Bệnh này


thiếu chất i-ốt trong nước, trong muối nên người bệnh cần


uống i-ốt để bệnh không phát triển nữa. Hôm vừa rồi, nhân


dịp lên huyện, tôi mua được một lọ, định đem đến biếu bà


thì tôi bị ốm. Tiện đây, chị cầm về biếu bà giúp tôi. Trước khi


uống, chị nên hỏi chị y tá cách dùng thuốc cho cẩn thận.


Nói rồi, Cối đưa chai thuốc cho Seo Mỉ.


- Cảm ơn anh! - Seo Mỉ vừa đỡ lấy chai thuốc vừa nói.


Nói chuyện gì với Cối bây giờ. Seo Mỉ cảm thấy lúng


túng. Chị lúng túng từ lúc đi đến cổng nhà này kia. Lời dặn


của bà Giàng Kả trước khi ra về, đã giúp chị lấy lại tự nhiên.


- Cháo bà Giàng Kả nấu cho anh, ăn được rồi đấy. - Seo


Mỉ lấy cái gói để trong túi xách ra, đặt lên bàn, - nghe tin anh


ốm, tôi không biết mua quà gì cho anh, có ít đường, anh


dùng tạm vậy.


- Sao chị không để ở nhà cho bà dùng? Hôm qua, đồng


chí A Dếnh với các đồng chí ở ủy ban cho tôi đường, sữa rồi.


- Tôi vừa mua được một cân, tôi để một nửa cho bà tôi


rồi. Anh từ chối, bụng tôi không vui đâu.


Cối ngập ngừng:


- Thế thì... tôi xin nhận và thành thật cảm ơn chị.


Seo Mỉ vui lên:


- Tôi múc cháo anh ăn nhé?


- Cảm ơn chị, tôi hãy còn no. Khi nào đói, tôi sẽ ăn.


- Anh ăn cháo với đường tôi vừa đem đến nhé!


Seo Mỉ không hiểu sao lại nói câu ấy. Gương mặt chị đỏ


bừng, bàn tay đưa lên sửa vành khăn nom vụng về. Chị bẽn


lẽn. Niềm vui khác lạ của chị khiến Cối dạn dĩ ra. Anh


tủm tỉm:


- Tôi sẽ ăn cháo với đường chị cho. Nhất định thế.


Chuyện của họ vẫn như những lần gặp gỡ trước. Thân


mật mà nghiêm chỉnh. Lần này có lẽ không hẳn thế. Hai


người đều cảm thấy đã đem lại cho cuộc đời của nhau một


Ti¬u thuy!t Ti¬u thuy!t 919


cái gì đấy thật dịu dàng. Như ánh trăng xanh. Như vạt nắng


vàng. Như "tiếng hát tình yêu"...


Có lẽ đã đến giờ đi làm. Bịn rịn, Seo Mỉ bước ra khỏi căn


nhà lưu luyến trông theo chị. Đã được một quãng ngắn,


chị gặp một người đi lại. A Lử! Hắn nheo mắt nhìn chị,


đoạn hỏi:


- Đi đâu đấy, cô Seo Mỉ?


Qua con mắt A Lử, Seo Mỉ biết hắn đã nom thấy mình ở


đâu đi ra. Con bọ chét! Chỗ nào cũng có nó! Phút chốc, chị


thấy bực mình. Chị cố nén và thản nhiên đáp:


- Tôi đi thăm người ốm.


- Ai thế?


- Thầy giáo Cối. Anh chưa biết à?


- Tôi chưa biết đâu. - A Lử cười nhạt - Thầy giáo Cối thì


việc gì đến tôi, tôi không quen biết thầy giáo mà...


Seo Mỉ liền cắt ngang câu nói của A Lử:


- Anh đi làm đi. Đến giờ rồi đấy.


A Lử lại giễu cợt:


- Tôi đi ra đồi làm đây, có đi chơi đâu. Đội tôi kỷ luật lao


động chặt đấy. Đến chậm, ông đội trưởng Sùng Chí cho "cái


phê bình" ngay.


Seo Mỉ quay đi. Đi được vài bước, bất giác chị ngoảnh


lại. A Lử vẫn đứng đấy ngó theo chị. Hình như hắn dồn tất


cả sự hằn học vào tia mắt. Tia mắt hắn lạnh sắc như con dao


phát. Niềm vui theo chân chị ra đến đây bỗng dưng dừng


lại. Chị chỉ còn thấy băn khoăn. A Lử! Bụng nó là con đường


hiểm, không để cho ai biết đâu... Chị rảo bước, cố xua đuổi


cái bóng đen đang ám ảnh mình.


- Chị Seo Mỉ! - Có tiếng người gọi.


Seo Mỉ đứng lại, đợi bà Giàng Chớ từ trong cổng đi ra.


Nhác thấy bà, chị sực nhớ đến việc bà dại dột mua một đứa


trẻ của mẹ mìn. Và chị đã can thiệp, đưa đứa bé về với cha


mẹ nó. Từ hôm đó đến nay, bây giờ chị mới gặp lại.


"Bà Giàng Chớ có giận mình không?" Chị tự hỏi và thoáng


nhìn bà.


- Thằng bé về đến nhà nó rồi, chị Seo Mỉ à! - Bà Giàng


Chớ hoan hỉ báo tin - Cha mẹ nó mừng lắm đấy.


- Cháu được biết rồi. Ta làm như thế là đúng. Cha mẹ


không những mừng mà còn ơn bản Mèo ta đã giúp họ lấy lại


hạnh phúc gia đình. Còn thằng bé, bao giờ khôn lớn, nó sẽ


nhớ đến tấm lòng của bà dành cho nó. - Seo Mỉ vui vẻ tiếp


lời bà Giàng Chớ.


Bà Giàng Chớ cảm động:


- Chị nói đúng đấy. Hôm qua, đồn công an mời tôi ra.


Tôi ra đến nơi, ông Thái đọc thư của mẹ thằng bé cho tôi


nghe. Mẹ nó nói với tôi nhiều lời tốt quá. Mẹ nó còn gửi cho


tôi hai trăm, năm thước vải hoa, mấy hộp kẹo, bánh nữa. Lúc


về, bụng tôi càng sáng ra. Tôi nghe chị, trả lại đứa con là hợp


bụng người ta, hợp cả bụng mình. Chị là người của Đảng


nên nghĩ đúng quá.


Đang vui, Seo Mỉ chợt bùi ngùi:


- Cháu được nghe người già kể, ngày trước, nhiều trẻ


em người Kinh ở miền xuôi, bị mẹ mìn bắt, đem lên đây bán.


Chỉ vài năm sau là chúng nó thành người miền núi, không


biết cha mẹ đẻ là ai, quê hương ở đâu nữa. Thương quá!


- Có đấy. Tôi được biết hồi còn phỉ Châu Quáng Lồ, vợ


chồng một người Phù Lá ở Xù Ma Tưng có mua một cháu bé


gái người Kinh lên ba tuổi ở chợ Pha Long bằng bốn chục


bạc trắng. Họ phải bán ngựa mới đủ tiền mua. Sau hai mùa


lúa, tôi có việc phải đến nhà vợ chồng người ấy, thấy đứa bé


thành người Phù Lá không biết nói tiếng Kinh nữa. Bây giờ


nó đã làm vợ người ta, được hai đứa con rồi.


(còn tiếp)


Nguồn: Seo Mỉ, Di cảo của cố nhà văn Đỗ Quang Tiến, cuối tập bản thảo có ghi: “Hoàng Liên Sơn, mùa hè 1978”. Hơn hai chục năm sau khi nhà văn qua đời, các con ông mới tìm thấy bản thảo này. Seo Mỉ - 449 trang in khổ 14.5 x 20.5 cm- lần đầu tiên được in thành sách trong bộ Đỗ Quang Tiến – Tác phẩm chọn lọc, 1250 trang, khổ 14.5 x 20.5 cm. NXB Văn học, 2017.


Nhà báo Đỗ Quang Hạnh, con trai nhà văn, gửi www.trieuxuan.info


Mục lục:
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Đi tìm hiện thực của những ước mơ - Hạ Bá Đoàn 16.07.2019
Seo Mỉ - Đỗ Quang Tiến 12.07.2019
Cuốn theo chiều gió - Margaret Munnerlyn Mitchell 08.07.2019
Thế giới những ngày qua - Stefan Zweig 06.07.2019
Đất thức - Trương Thị Thương Huyền 01.07.2019
Ông cố vấn - Hữu Mai 29.06.2019
Ma rừng - Phùng Phương Quý 28.06.2019
Kim Vân Kiều Truyện - Thanh Tâm Tài Nhân 19.06.2019
Báu vật của đời - Mạc Ngôn 01.06.2019
Cõi mê - Triệu Xuân 21.05.2019
xem thêm »