tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH

Công ty TNHH TM DV Green Leaf Việt Nam

Green Leaf VN - với hơn 400 xe du lịch từ 4 chỗ đến 50 chỗ, đời mới - là Công ty Dịch vụ vận chuyển hành khách hàng đầu Việt Nam! Luôn phục vụ khách hàng với phong thái và ý chí của người tài xế chuyên nghiệp. Chỉ tuyển dụng đầu vào tài xế có khả năng giao tiếp tiếng Anh đàm thoại. Tác phong, đồng phục chỉnh chu trong suốt thời gian phục vụ khách hàng. Các tài xế phải vượt qua chương trình đào tạo nghiêm ngặt về cách thức phục vụ khách hàng

 *Nhân viên chăm sóc khách hàng người Nhật luôn tạo sự yên tâm và tin tưởng cho khách hàng...

Khách thăm: 26696673
Lý luận phê bình văn học
28.12.2018
Trần Mạnh Hảo
Nhà văn Vũ Hạnh - Đi qua thời "Bút máu"


Sau khi truyện ngắn Câu chuyện con ngựa của nhà văn Vũ Hạnh in trên báo Văn Nghệ, được tặng thưởng truyện ngắn hay trong tháng 7/2002, một bạn viết văn ở Hà Nội “meo” vào cho tôi, than phiền: Đã có ông Vũ Hạnh “Bút máu” quá nổi tiếng một thời mà thiên hạ cứ cố tình không chịu biết mà đổi tên thành Vũ Hạnh Kiểm hay Vũ Hạnh Phúc gì gì đó, ví như chuyện nhà báo Vũ Hạnh Hiên năm nào! Tôi liền “meo’ cho ông bạn ngoài Hà Nội biết rằng truyện ngắn về ngựa kia chính là của nhà văn “già” Vũ Hạnh viết ở tuổi 78 (V.H. sinh 15/7/1926). Ông bạn thán phục mà “meo, meo” lên màn hình vi tính của tôi rằng: Vũ Hạnh là chính hiệu gừng đấy, càng già càng cay!


Nếu chỉ nhìn ông Vũ Hạnh phóng xe honda trên đường, hoặc tiếp xúc với ông ở quán cà-phê Hội Văn nghệ TP. HCM, nơi ông thường mua những tờ vé số ủng hộ các trẻ em, các cô gái nghèo chia cho anh em lấy hên, không ai dám bảo tác giả Bút máu là một ông già gần 80 tuổi. Ông tráng kiện, đi đứng khoan thai, nhanh nhẹn, trẻ trung lạ thường, thậm chí có bà có cô còn thầm khen ông đẹp trai, phong độ vẫn trung niên như vừa mới đi qua tuổi hoa giáp. Hỏi ông có thuốc tiên nào mà giữ được thân hình cường tráng, thảnh thơi, trẻ dai đến thế, hoặc nghe phong thanh ông có thuật “bế tinh đạo pháp” kỳ diệu nào ư? Vũ Hạnh chỉ cười, đoạn bảo: Sống như thiên nhiên, tự nhiên, nhi nhiên, giữ tâm hồn thư thái trong bất kỳ hoàn cảnh nào! Từ năm 1955 đến năm 1975, suốt hai mươi năm, Vũ Hạnh đã có 5 lần bị vào tù, lần nào cũng bị đánh thừa sống, thiếu chết, đánh như nhồi bột, như giã cua mà sao “tâm hồn vẫn thư thái” được hở trời? Có thời ba cha con ông cùng vào tù một lúc: Tuấn con đầu bị án tù 20 năm Côn Đảo, ở tù được 9 năm thì giải phóng. Cô Phương Thảo (một bút danh khác của Vũ Hạnh) người con gái cưng thứ tư, 15 tuổi đã phải vào tù, bị đánh đập tra khảo vô cùng tàn khốc, là một người tù nổi tiếng đã từng được in ảnh trên bìa của một tờ tạp chí Mỹ nổi tiếng. May mà ông có một bà vợ hiền thục, đảm đang, khí phách, vừa “hoạt động cách mạng”, vừa làm mọi việc có thể làm để nuôi con, làm thêm nghề nuôi tù chuyên nghiệp. Hỏi trong hoàn cảnh hầu như tuyệt vọng nhất, cùng quẫn nhất, bất an và đau thương nhất như lúc ba cha con cùng ở tù kia, làm sao Vũ Hạnh vẫn giữ được niềm hi vọng, vẫn tìm được cái an nhiên tự tại để thanh thản tâm hồn, vẫn không chịu khuất phục hoàn cảnh, ra khỏi tù là lại tìm mọi cách dùng ngòi bút làm vũ khí đánh thù, “phấn đấu” vào tù tiếp? Vũ Hạnh cả cười bảo: “Chết là cùng chớ gì!”. Vốn sinh ra ở huyện Thăng Bình của “Quảng Nam hay cãi”, đất dẫu bị chém ngang lưng như Trần Quý Cáp vẫn là người đứng thẳng, lại thêm tố chất riêng của con người có học thức mang gan cóc tía từng được rèn trong lửa, Vũ Hạnh là “típ” người lò so, càng nén càng bật lên.


Nhìn dáng vẻ bề ngoài, cứ tưởng Vũ Hạnh được sinh ra để hưởng lộc trời, hưởng số đào hoa, hưởng cái mệnh nhàn của số vô tư, vô lo. Nhưng nghe ông kể, mới biết số ông quả là số trời đày. Ông bảo hồi bé gia đình tôi giàu lắm, bạc Đông Dương xài không thèm đếm. Cha ông, một tú tài nho học, sớm theo Tây học mà kinh doanh làm giàu, có cả một hãng xe đò chạy suốt miền Trung. Ngồi trên đống tiền bạc mà cậu bé Nguyễn Đức Dũng bơ vơ vì cha mẹ chia tay nhau lúc ông mới 6 tuổi đầu. Suốt tuổi thơ Vũ Hạnh sống cảnh dì ghẻ con chồng: “Bao giờ bánh đúc có xương/ Bấy giờ dì ghẻ mới thương con chồng”. Cái cảm giác bị mồ côi mẹ dù mẹ vẫn còn sống ám ảnh suốt cuộc đời nhà văn, đuổi theo ông cho đến khi thành ông nội, ông ngoại. Dù Vũ Hạnh được cha thương nhiều cho tiền hết cỡ, cho ăn học đến nơi đến chốn, lại được học những thầy quá nổi tiếng như Chế Lan Viên, Hoài Thanh, Tôn Quang Phiệt… vẫn không bù được nỗi thiếu mẹ tuổi thơ. Cậu bé Dũng không sao lý giải được chuyện mẹ vẫn còn sống mà mình lại mồ côi? Cái cảm giác bị số phận bỏ rơi cứ đuổi theo trong vô thức ông, chui vào tâm hồn và các trang văn của ông một nỗi bơ vơ ngậm ngùi khôn xiết. Có lẽ đây là cái thiệt lớn của đời ông, lại trở thành cái hơn lớn của văn ông. Có nhà văn viết về nỗi cô đơn, nỗi bơ vơ mà người đọc vẫn quyết không thấy một mảy may cô đơn hay bơ vơ nào cả. Ngược lại, kiểu người như Vũ Hạnh, bị nỗi cô đơn hút hồn từ tấm bé, dẫu có viết về cái sum vầy, cái đông vui, người đọc vẫn cứ thấy hơi hám của bơ vơ ám ảnh. Hãy đọc những trang văn Vũ Hạnh mà xem, nhân vật đang vui đấy, hồ hởi giữa nhân quần xã hội đấy mà sao cứ trơ ra một thân một mình thui thủi sống, thui thủi chết. Tâm hồn của Vũ Hạnh trên các trang văn hầu như là một đứa trẻ luôn tìm cách chạy trốn sự mồ côi để mắc vào lưới bơ vơ suốt cuộc đời. Cái hội chứng dì ghẻ con chồng chừng như quyết không buông tha Vũ Hạnh. Và cái người dì ghẻ có tên là cuộc đời kia vẫn chỉ dành tặng Vũ Hạnh một cái bánh đúc không xương làm phần thưởng trả công cho ông sau thời Bút máu.


Văn tài Vũ Hạnh thường bị con người hoạt động xã hội, con người cách mạng đấu tranh quá ư nổi tiếng che khuất. Chỉ còn hai tháng nữa thi lấy bằng tú tài II thì gặp Cách Mạng Tháng Tám, Vũ Hạnh bèn về Thăng Bình dấn thân vào chiến đấu. Thời chống Pháp, ông vừa dạy trung học vừa làm tuyên truyền viên, làm chiến sĩ, thanh niên xung phong, lập ban kịch kháng chiến… Suốt thời chống Mỹ, Vũ Hạnh là nhà văn chống đối chế độ ở Sài Gòn với 5 lần vào tù như đã dẫn. Ông là một chiến sĩ văn hóa xuất sắc của cách mạng hoạt động công khai giữa Sài Gòn. Năm 1965, khi Mỹ đổ quân ồ ạt vào miền Nam, Vũ Hạnh viết cuốn Người Việt cao quí nêu cao tinh thần tự tôn dân tộc, khích lệ lòng yêu nước, chống ngoại xâm. Cuốn sách phải núp dưới mác nhà văn Ý A. Pazzi mới được chính quyền Sài Gòn cấp phép xuất bản. Từ đó đến nay, Người Việt cao quí đã được tái bản tới mức kỷ lục ở Việt Nam: 33 lần, vẫn là cuốn sách bán chạy vì nó giúp người Việt Nam thêm yêu, thêm kính trọng dân tộc mình, nhất là trong giai đoạn toàn cầu hóa kinh tế làm xói mòn các giá trị truyền thống. Vũ Hạnh, bằng cuốn sách mỏng này đã từ tuyên truyền viên của cách mạng trở thành tuyên truyền viên của dân tộc. Quả thật, Vũ Hạnh chưa được in, đọc và nghiên cứu có hệ thống, chưa được nhà phê bình tài năng nào viết đúng và đủ về ông.


Đóng góp lớn nhất của Vũ Hạnh cho văn học Việt Nam phải kể đến trước tiên là truyện ngắn. Ở thể loại này, Vũ Hạnh đã “tới”, đã thật hay từ truyện Bút máu viết ở Sài Gòn năm 1958. Truyện ngắn này là một tuyên ngôn văn nghệ viết với nghệ thuật bậc thầy. Nay giở ra đọc lại, tôi vẫn còn kinh ngạc bởi bút pháp dung dị, ngôn ngữ trần trụi, nhân vật có mà không có, tình huống truyện nửa hư nửa thực, bi đấy mà hài cũng đấy, tịnh không thấy tư tưởng nào mà không chỗ nào không có tư tưởng. Nhân vật Lương Sinh - gã văn sĩ xu thời, viết vì danh lợi, vì ăn lộc của kẻ quyền quý kia ở thời nào mà chẳng có. Ngòi bút văn nô, bồi bút, nịnh thần kia càng viết thì vua quan càng béo húp, dân chúng càng gầy xơ. Hãy nghe người cậu ruột trong núi Hoa Dương kết tội đứa cháu văn nô Lương Sinh sau khi gã văn sĩ nửa mê nửa tỉnh chấm bút vào nghiên mực toàn thấy mực đen đã biến thành máu đỏ: “Ta từng bảo cháu ngòi bút không phải không có oan khiên. Lưỡi gươm tuy ác nhưng mà trách nhiệm rõ ràng, lỗi lầm tác hại cũng trong giới hạn. Mượn sự huyễn hoặc văn chương mà gây điều thiệt hại cho con người, tội ác của kẻ cầm bút xưa nay kể biết là bao, nhưng chẳng qua mờ mịt hư ảo nên không thấy rõ hay không muốn rõ mà thôi. Làm cho người gái lớn băn khoăn sầu muộn, làm cho trai trẻ đang hăng khinh bạc, hoài nghi, gợi cho người ta nghĩ đến vật dục mà quên ái tình, khêu cho thiên hạ tiếc tài lợi mà xa đạo nghĩa, hoặc cười trên đau khổ tha nhân, hát trên bi cảnh đồng loại, đem sự phù phiếm thay cho thực dụng, lấy việc thiển cận quên điều sâu xa, xuyên tạc chân lý, che lấp bần hàn, ca ngợi quyền lực, bỏ quên con người, văn chương há chẳng đã làm những điều vô đạo? Tội ác văn chương xưa nay nếu đem phân tích, biết đâu chẳng dồn chất thành ngàn dãy Thiên Sơn?”


Những tập truyện ngắn Bút máu, Chất ngọc, Vượt thác, Người chồng thời đại… nhìn chung là những tập truyện ngắn hay của Vũ Hạnh. Ngoài thành công lớn về truyện ngắn, phê bình khảo luận cũng là một đóng góp đáng kể của Vũ Hạnh cho nền văn học Việt Nam như Đọc lại Truyện Kiều, Tìm hiểu văn nghệ, Cha mẹ bơ vơ… Ông có cách bình Kiều rất riêng và rất hay, có thể gọi ông là một nhà Kiều học độc đáo.


Mỗi sáng, ta lại thấy Vũ Hạnh đến Hội Văn nghệ Thành phố, nơi ông từng là Tổng thư ký Hội, nay là Ủy viên đoàn Chủ tịch nhưng chỉ toàn ngồi ở quán cà phê như một người khách trọ. Một đời ông dấn thân, nhập cuộc, vượt qua thời Bút máu để rốt ráo vẫn cứ trơ ra một thân phận lữ khách? Vũ Hạnh vẫn đến tìm đồng nghiệp chơi và viết cho đỡ buồn, tìm các cháu bán vé số để mua giùm mà không bao giờ dò xem có trúng độc đắc hay không? Chiếc bánh đúc mà đời ban tặng cho ông xưa có khi lại là số độc đắc ông vừa mới trúng? Vũ Hạnh đang vác trên vai 78 tuổi đời đầy cô đơn, buồn tủi, bơ vơ thơ ấu, với bao nhiêu khổ đau tù tội, vui buồn sướng khổ oan khiên nghi ngờ… nhẹ như không, hệt như người mục đồng hồn nhiên vui vẻ vác bó cỏ xanh tươi đầy hoa mùa xuân về cho con cừu số phận đang chờ đợi ở bên kia cõi hư vô. Nơi đó còn lâu chân ông mới chạm tới nhưng hồn ông, chữ nghĩa ông đã bị hội chứng bơ vơ đeo đẳng dẫn đường; có thể văn ông, hồn ông thi thoảng đã ghé quán trọ hư vô mà ông không hề biết chăng?


 


Thành phố Hồ Chí Minh, ngày 1/10/2002


Báo Tiền Phong, số 40-6/10/2002


Trần Mạnh Hảo


bản để in
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Ba đỉnh cao Thơ Mới: Xuân Diệu - Nguyễn Bính - Hàn Mặc Tử (9- Hết) - Chu Văn Sơn 18.04.2019
Ba đỉnh cao Thơ Mới: Xuân Diệu - Nguyễn Bính - Hàn Mặc Tử (8: Hàn Mặc Tử) - Chu Văn Sơn 18.04.2019
Ba đỉnh cao Thơ Mới: Xuân Diệu - Nguyễn Bính - Hàn Mặc Tử (6) - Chu Văn Sơn 18.04.2019
Ba đỉnh cao Thơ Mới: Xuân Diệu - Nguyễn Bính - Hàn Mặc Tử (7) - Chu Văn Sơn 18.04.2019
Ba đỉnh cao Thơ Mới: Xuân Diệu - Nguyễn Bính - Hàn Mặc Tử (5: Nguyễn Bính) - Chu Văn Sơn 18.04.2019
Ba đỉnh cao Thơ Mới: Xuân Diệu - Nguyễn Bính - Hàn Mặc Tử (4) - Chu Văn Sơn 18.04.2019
Ba đỉnh cao Thơ Mới: Xuân Diệu - Nguyễn Bính - Hàn Mặc Tử (3) - Chu Văn Sơn 18.04.2019
Ba đỉnh cao Thơ Mới: Xuân Diệu - Nguyễn Bính - Hàn Mặc Tử (2) - Chu Văn Sơn 18.04.2019
Ba đỉnh cao Thơ Mới: Xuân Diệu - Nguyễn Bính - Hàn Mặc Tử (1) - Chu Văn Sơn 18.04.2019
“Kẻ sỹ thời loạn”, một diễn giải riêng mới về lịch sử và thân phận kẻ sỹ - Nguyễn Hoài Nam 04.04.2019
xem thêm »