tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH

Công ty TNHH TM DV Green Leaf Việt Nam

Green Leaf VN - với hơn 400 xe du lịch từ 4 chỗ đến 50 chỗ, đời mới - là Công ty Dịch vụ vận chuyển hành khách hàng đầu Việt Nam! Luôn phục vụ khách hàng với phong thái và ý chí của người tài xế chuyên nghiệp. Chỉ tuyển dụng đầu vào tài xế có khả năng giao tiếp tiếng Anh đàm thoại. Tác phong, đồng phục chỉnh chu trong suốt thời gian phục vụ khách hàng. Các tài xế phải vượt qua chương trình đào tạo nghiêm ngặt về cách thức phục vụ khách hàng

 *Nhân viên chăm sóc khách hàng người Nhật luôn tạo sự yên tâm và tin tưởng cho khách hàng...

Khách thăm: 27193241
Những bài báo
06.09.2016
Nguyễn Hữu Sơn
Về bộ sách Kho tàng Sử thi Tây Nguyên



Sau tròn 10 năm (2001-2011), dự án cấp Nhà nước Điều tra, sưu tầm, bảo quản, biên dịch và xuất bản kho tàng sử thi Tây Nguyên và đề tài cấp Bộ Phiên âm, biên dịch, xuất bản 25 tác phẩm sử thi Tây Nguyên do GS. TS. Nguyễn Xuân Kính làm chủ nhiệm cùng các cộng sự thuộc Viện Nghiên cứu văn hóa (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) và các tỉnh Tây Nguyên đã từng bước hoàn thành… Có thể coi đây là công trình khoa học tổng thành trong việc sưu tầm, nghiên cứu sử thi Tây Nguyên theo phương pháp hiện đại mà sự khởi đầu phải tính từ vài ba thập niên đầu thế kỷ XX với tên tuổi các nhà khoa học L. Sabatier, D. Antomarchi, G. Condominas… Trên thực tế, sau gần một thế kỷ, phải đến ngày nay chúng ta mới hội đủ mọi điều kiện “thiên - địa - nhân” và phương tiện kỹ thuật cần thiết để hoàn công việc có tính tổng thành và đại thành này.


          Qua bốn năm khởi động, phải đến năm 2004, những tập đầu của bộ sách Kho tàng sử thi Tây Nguyên do Nhà xuất bản Khoa học xã hội đảm nhiệm việc in ấn đã chính thức đến tay bạn đọc(1). Tuân thủ theo một phương pháp chung, mỗi tác phẩm sử thi thuộc mỗi dân tộc đều do chính những nghệ nhân hát kể sử thi giỏi của dân tộc ấy thực hiện và tham gia vào quá trình phiên âm, dịch nghĩa, chú giải văn bản. Tính đến hết năm 2011, công trình Kho tàng sử thi Tây Nguyên đã xuất bản được 91 tập (khổ 16X24 cm) với 107 tác phẩm, tổng cộng khoảng chín mươi ngàn trang in, trung bình mỗi tập xấp xỉ một ngàn trang. Các tác phẩm sử thi trải rộng trên địa bàn rừng núi Tây Nguyên hùng vĩ thuộc các tỉnh như Bình Phước, Đắc Lắc, Đắc Nông, Gia Lai, Kon Tum, Ninh Thuận, Phú Yên. Với số lượng tác phẩm đã xuất bản có thể xác định người Ba Na có 30 tác phẩm, in trong 17 tập; Mơ Nông có 45 tác phẩm, in 47 tập; Ê Đê có 14 tác phẩm, in 13 tập; Xơ Đăng có 11 tác phẩm, in 6 tập; Ra Glai có 5 tác phẩm, in 6 tập; Chăm có 2 tác phẩm, in 2 tập… Cũng tuân theo một qui cách chung, mỗi tác phẩm sử thi được xuất bản đều có đủ ảnh chân dung nghệ nhân, bài giới thiệu tổng quát chủ đề, nội dung, nghệ thuật và ý nghĩa văn hóa, phần phiên âm tiếng dân tộc và dịch nghĩa tiếng Việt, phần chú giải các từ cổ, địa danh và một số ảnh minh họa cuộc sống, tập quán và văn hóa tộc người chủ thể của sử thi.


          Đồng thời với việc xuất bản bộ sách tổng thành nêu trên, các nhà nghiên cứu còn thực hiện nhiều tập sách rút gọn, in song ngữ tiếng dân tộc và tiếng Việt để phục vụ đông đảo bạn đọc, đặc biệt nhằm phục vụ chính đồng bào Tây Nguyên. Đây là định hướng mở, góp phần xã hội hóa các kết quả nghiên cứu chuyên sâu, gắn hoạt động sưu tầm với xuất bản, phổ biến di sản quá khứ, khai thác các giá trị văn hóa truyền thống để phục vụ cuộc sống đương đại và cũng chính là đích đến của phương thức “đưa sử thi Tây Nguyên trở về với cộng đồng các dân tộc Tây Nguyên”. Trên một phương diện khác, rõ ràng việc phát hiện, tổ chức sưu tầm, khai thác và xuất bản một số lượng lớn các tác phẩm sử thi không chỉ là định hướng sáng suốt, hành động đúng lúc, kịp thời đối với di sản văn hóa phi vật thể Tây Nguyên mà còn có ý nghĩa quyết định trong việc giới thiệu kho tàng sử thi Việt Nam đến với thế giới. Cùng với giới nghiên cứu trong nước, nhiều nhà Việt học khắp các châu lục cũng rất quan tâm đến vấn đề này. Bước đầu đã xuất hiện nhiều công trình khảo sát, nghiên cứu chuyên sâu các phương diện cơ sở căn rễ văn hóa – lịch sử và chức năng thể loại truyện kể - diễn xướng, hệ thống đề tài và nội dung tác phẩm, tư duy nghệ thuật và đặc điểm thi pháp, mối quan hệ giữa từng tác phẩm cụ thể với tổng thể di sản sử thi Tây Nguyên(2)…


          Đặt trong tương quan chung, GS. TS. Nguyễn Xuân Kính đã đóng vai trò nhà tổ chức và thực hiện dự án Điều tra, sưu tầm, bảo quản, biên dịch và xuất bản kho tàng sử thi Tây Nguyên và bộ sách Phiên âm, biên dịch, xuất bản 25 tác phẩm sử thi Tây Nguyên (91 tập)… Đây là điều kiện tiên quyết để nhà nghiên cứu nắm vững lịch sử vấn đề, có được nguồn tư liệu phong phú và hướng đến giải quyết những nội dung học thuật chuyên sâu. Cả một hệ vấn đề đã được Nguyễn Xuân Kính đặt ra, triển khai và tích hợp không chỉ ở vị thế nhà tổ chức mà trước hết trong tư cách nhà khoa học, chuyên gia ở công trình Một nhận thức về văn học dân gian Việt Nam(3). Ở đây dễ dàng nhận ra những đóng góp nổi trội của ông trong nhận thức các thuộc tính và quan niệm phân kỳ, phân loại, định hướng nghiên cứu văn học dân gian; về hoạt động sưu tầm, nghiên cứu sử thi Tây Nguyên và nhận diện sử thi Mơ Nông, Xơ Đăng; về tương quan di sản văn học dân gian người Việt và các dân tộc thiểu số trong đại gia đình văn hóa Việt Nam… Trên từng khía cạnh học thuật cụ thể, ông trao đi đổi lại, góp thêm những kiến giải riêng, đề xuất thêm những cách hiểu hữu lý. Đơn cử việc ông phản biện, bàn lại một quan niệm cho rằng các tác phẩm sử thi “là văn học viết (không phải văn học dân gian) và đã đưa các áng sử thi Đẻ đất đẻ nước, Đăm Xăn, Xing Nhã vào Tổng tập văn học Việt Nam. Đây là quan niệm chưa đúng. Trong giới nghiên cứu văn học dân gian, không có ai quan niệm như vậy”; thậm chí nhiều lần phải trao đổi lại với quan niệm sai trái, coi sử thi “là văn chương truyền miệng có giá trị như một thể loại văn học “bác học” (không phải dân gian) là một điều mới mẻ”(4)…


           Trên cơ sở nền tảng kho tàng sử thi Tây Nguyên đã được văn bản hóa, giới nghiên cứu có điều kiện để tham chiếu, khai thác và thực hiện nghiên cứu từ nhiều góc độ chuyên ngành văn hóa học, dân tộc học, ngôn ngữ học, văn học và các lĩnh vực liên ngành khác. Ở đây xin giới thiệu ba công trình tiêu biểu: 1) Những mảng màu văn hóa Tây Nguyên của nhà nghiên cứu Ngô Đức Thịnh(5). Bên cạnh các phần khảo sát tổng thể văn hóa và luật tục, công trình đi sâu khai thác các vấn đề cội nguồn lịch sử - văn hóa, diện mạo vùng sử thi truyền khẩu Tây Nguyên và định hướng khai thác, phát huy các giá trị di sản tinh thần vô giá này… 2) Vùng sử thi Tây Nguyên của nhà nghiên cứu Phan Đăng Nhật(6). Công trình có ý nghĩa tổng thành, khảo cứu chuyên sâu các phương diện số lượng và mật độ, tính thống nhất và mối quan hệ đất nước – con người, so sánh sử thi vùng Tây Nguyên với các vùng dân tộc Mường, Thái, Chăm… 3) Sử thi Việt Nam trong bối cảnh châu Á(7). Đây là tập Kỷ yếu Hội thảo khoa học quốc tế được xây dựng trên cơ sở 37 bản báo cáo của các tác giả ở Việt Nam, Ấn Độ, Campuchia, Đài Loan, Lào, Malaysia, Nhật Bản, Pháp, Thái Lan, Trung Quốc. Có thể thấy nhiều vấn đề chuyên sâu đã được đặt ra như đặc điểm sử thi Tây Nguyên, mối quan hệ giữa sử thi Tây Nguyên trong tổng thể sử thi Việt Nam và sử thi các nước Đông Nam Á - châu Á, phương thức bảo tồn và phát huy giá trị sử thi trong xã hội hiện đại… Trên cơ sở cứ liệu văn bản đã được sưu tập, phiên dịch và xuất bản (đồng thời với những ghi chép, ghi âm, ảnh và phim tư liệu), rồi đây sử thi Tây Nguyên sẽ tiếp tục là đối tượng nghiên cứu quan trọng cho các ngành khoa học xã hội và nhân văn cũng như khơi nguồn cảm hứng cho các ngành nghệ thuật sân khấu, điện ảnh, điêu khắc, hội họa, v.v…


       Hòa nhập trong vận hội đổi mới đất nước và không khí dân chủ hóa đời sống học thuật, nhà nghiên cứu Nguyễn Xuân Kính đã thẳng thắn chỉ rõ các bước phát triển cũng như những hạn chế, bất cập, kể cả ở phía người làm khoa học trong bối cảnh kinh tế thị trường: “Mặc dù, nước ta chưa phải là nước có nền kinh tế phát triển, nhưng gần đây Nhà nước đã có chính sách thỏa đáng hơn đối với khoa học. Tuy đã có nhiều cải tiến, nhưng cơ chế thanh toán hiện nay vẫn gây khó khăn cho những người thực hiện đề tài. Cũng xin nói thêm, trong một số trường hợp, kinh phí càng tăng thì lòng tự trọng của một số người làm chuyên môn lại càng giảm”(8)… Có thể coi đây là tiếng nói trung thực, đầy trách nhiệm của nhà khoa học đối với hoạt động nghiên cứu kho tàng sử thi Tây Nguyên nói riêng, văn học dân gian và đời sống văn hóa – văn nghệ nói chung.


          Trên cả hai phương diện sưu tầm - xuất bản và nghiên cứu - quảng bá, nguồn sử thi Tây Nguyên vẫn còn trữ lượng phong phú, đòi hỏi có phương hướng tiếp cận thích hợp. Nói cách khác, di sản sử thi Tây Nguyên đã và đang đồng hành với con người và cuộc sống hiện đại, thúc đẩy chúng ta tìm về thế giới sử thi đậm đặc sắc màu huyền thoại mà hiểu hơn khả năng sáng tạo kỳ diệu của thế giới con người.


NHS.


____


(1) Xin xem: - Pit ching yau Bon Tiăng (Cướp chiêng cổ Bon Tiăng). Nxb. KHXH, H., 2004, 1162 trang.


- Leng nuănh miă Yang (Lêng nghịch đá thần của Yang). Nxb. KHXH, H., 2004, 850 trang.


- Udai – Ujàc. Nxb. KHXH, H., 2004, 1192 trang.


(2) Xin xem Nguyễn Hữu Sơn: Tiếp cận kho tàng sử thi Tây Nguyên. Nhân dân, số 20645, ra ngày 19-3-2012, tr.5.


(3) Xin xem Nguyễn Xuân Kính: Một nhận thức về văn học dân gian Việt Nam. Nxb. Đại học Quốc gia Hà Nội, 2012, 818 trang.


(4) Nguyễn Xuân Kính: Một nhận thức về văn học dân gian Việt Nam. Sđd, tr.338.


(5) Ngô Đức Thịnh: Những mảng màu văn hóa Tây Nguyên. Nxb. Trẻ, Tp. Hồ Chí Minh, 2007, 480 trang.


(6) Phan Đăng Nhật: Vùng sử thi Tây Nguyên. Nxb. KHXH, H., 1999, 310 trang.


(7) Nhiều tác giả: Sử thi Việt Nam trong bối cảnh châu Á. Nxb. KHXH, H., 2009, 656 trang.


(8) Nguyễn Xuân Kính: Một nhận thức về văn học dân gian Việt Nam. Sđd, tr.810.


Nguồn: Tạp chí Nghiên cứu Văn học số 9-2013.


bản để in
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Mừng bác Hữu Ngọc - Trần Đăng Khoa 23.05.2019
Về đại hội “Đối thoại văn minh châu Á” - Hà Phạm Phú 20.05.2019
Mười năm xa - Nhớ Bế Kiến Quốc - Nguyễn Văn Thọ 20.05.2019
Vĩnh biệt anh Hoàng Ngọc Biên, nhớ lại vài kỷ niệm - Hoàng Hưng 17.05.2019
Nhớ ngày xuân gặp nhà văn Xuân Thiều - Nguyễn Hữu Sơn 15.05.2019
Truyện ngắn "Truyền thuyết về Quán Tiên" của nhà văn Xuân Thiều lên phim - Tư liệu 15.05.2019
Chuyện chị em đi “cave” - Tư liệu 13.05.2019
Thay lời nói đầu của bộ sách "Đỗ Quang Tiến - Tác phẩm chọn lọc" - Đỗ Quang Hưng 11.05.2019
Đỗ Quang Tiến và ký ức tuổi thơ - Trương Công Thành 08.05.2019
Nhà báo đã đưa Phạm Xuân Ẩn 'ra ánh sáng' - Tư liệu 07.05.2019
xem thêm »