tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH
Khách thăm: 25000140
Tiểu thuyết
07.11.2015
G. G. Marquez
Trăm năm cô đơn

Mười lăm ngày sau, Aurêlianô Hôsê đào ngũ. Cậu thấy Amaranta của đời thực mặn mà hơn Amaranta trong ký ức, thấy cô buồn và thanh tao hơn nhiều và mặc dù trên thực tế cô đã ở vào thời kỳ sắc đẹp tàn phai nhưng hơn bao giờ hết cô lại nồng nàn trong bóng tối nơi phòng ngủ, hơn bao giờ hết cô buông thả mình trong sự điên cuồng cự tuyệt. "Cháu là một thằng đê tiện"  Amaranta bảo khi bị cậu truy đuổi. "Cái việc cháu đang làm với người cô đáng thương này của mình là không đứng đắn đâu dù cho đức Giáo hoàng có đặc ân tha thứ đi nữa". Aurêlianô Hôsê hứa sẽ đi đến thành Rôma, hứa quỳ gối lê khắp châu Âu hôn dép đức Giáo hoàng chỉ để xin cô mình "hạ cầu thành" cho mình vào.


- Không chỉ vì thế đâu - Amaranta cố chống cự - mà còn vì sẽ đẻ ra những đứa con có đuôi lợn.


Aurêlianô Hôsê cố tình làm ngơ trước mọi lý lẽ.


- Dù có đẻ ra những con tê tê đi nữa thì cũng cam lòng - cậu van xin.


Một buổi đêm về sáng nọ, cậu đến tiệm bác Catarinô bởi không chịu nổi cơn đau vì nhục dục bị ức chế quá mức, và ngủ với một người đàn bà có bộ vú chảy, niềm nở dễ tính, là người đã làm nhuần cái bụng cậu trong một lúc, và cậu định sẽ đối xử tệ mạt với Amaranta. Cậu thấy cô ngồi ở hành lang, đang đạp máy khâu, một nghề cô học rất nhanh, và cậu đã không chào hỏi gì. Amaranta thấy mình như trút bỏ được gánh nặng, và chính cô cũng không hiểu nổi vì sao lúc này lại bỗng nghĩ đến đại tá Hêrinênđô Mackêt, vì sao mình lại da diết nhớ những buổi chiều chơi cờ đam, vì sao mình lại muốn chàng làm chồng mình. Aurêlianô Hôsê vẫn chưa biết mình đã mất chỗ đứng trong trái tim người cô, cho nên một đêm nọ do không thể tự kiềm chế nổi dục vọng, cậu lại mò vào phòng ngủ của Amaranta. Lần này cô đã dứt khoát cự tuyệt. Từ đó đêm nào cô cũng cài chặt cửa phòng mình.


Ít tháng sau ngày Aurêlianô Hôsê trở về, một người đàn bà vẻ cởi mở, vương mùi hoa nhài, bồng đứa bé năm tuổi đến nhà, nói rằng đứa bé là con của đại tá Aurêlianô Buênđya, và rằng chị ta mang nó đến để Ucsula đặt tên. Không một ai nghi ngờ gốc gác của đứa bé chưa có tên ấy: nó giống như đúc hồi đại tá được cha dẫn đi xem nước đá. Người đàn bà kể cậu bé chào đời với đôi mắt thao láo nhìn xung quanh với vẻ dò xét của người lớn, và rằng chính chị ta phải giật mình trước cái nhìn chăm chú không chớp mắt của nó. "Đích thị rồi" Ucsula nói "Chỉ thiếu điều không làm cho ghế phải tự xoay khi nó nhìn". Cụ cho nó mang tên của Aurêlianô và họ của mẹ, bởi vì luật pháp không cho phép đứa trẻ mang họ cha một khi người cha chưa thừa nhận. Tướng Môncađa nhận làm cha đỡ đầu. Mặc dù Amaranta yêu cầu để cậu bé ở lại nhà, nhưng người mẹ không đồng ý.


Lúc ấy Ucsula vẫn chưa biết tập quán của các bậc cha mẹ cho các cô trinh nữ vào phòng ngủ của các chiến binh như thể họ vẫn thường thả gà mái vào chuồng những con gà trống đẹp mã. Nhưng qua một năm ròng cụ đã biết, chín đứa con trai nữa của đại tá Aurêlianô Buênđya được mang đến để xin cụ đặt tên. Đứa lớn nhất, da nâu, đôi mắt xanh hoàn toàn không giống bên nội, đã lên mười. Họ mang đến nhà những đứa trẻ khác nhau về tuổi tác, màu da, nhưng tất cả đều là con trai, và tất cả đều có vẻ cô đơn - đặc điểm buộc người ta phải thừa nhận nguồn gốc của chúng. Có một đứa lớn trước tuổi rất nhiều, đã đập vỡ vài bình hoa và một số cốc tách, vì hình như tay nó hậu đậu, đụng đến cái gì là làm hỏng cái đó. Đứa khác tóc hung, có đôi mắt ốc nhồi, y hệt mắt mẹ nó, để tóc dài búi lại thành từng mớ giống y hệt tóc phụ nữ. Cậu bé này tự nhiên bước vào nhà cứ như thể từng được nuôi nấng ở đấy, rồi đi thẳng đến chiếc tủ cũ kê trong phòng Ucsula mà đòi, "Cho cháu cô vũ nữ có dây cót đi". Ucsula giật mình. Cụ mở tủ, và bắt gặp cô vũ nữ ấy được cuốn trong đôi tất. Đó là tặng vật của Piêtrô Crêspi và không một ai còn nhớ đến nó. Trong không đầy mười hai năm, mười bảy đứa con của đại tá gieo rắc trên khắp các miền chàng đi qua trong chiến tranh đã được đặt tên Aurêlianô kèm với họ mẹ chúng. Lúc đầu, Ucsula hay nhét đầy tiền vào túi chúng và Amaranta muốn giữ chúng lại để nuôi dạy, sau rồi cả hai đều thấy là chỉ nên tặng cho mỗi đứa một gói quà kỷ niệm và nhận làm mẹ đỡ đầu của chúng. "Ta đặt tên cho chúng thôi"  Ucsula nói trong lúc ghi lại tên và địa chỉ của các bà mẹ, nơi và ngày sinh của bọn trẻ vào một cuốn vở. "Chắc là Aurêlianô đã trù liệu, vậy thì hắn sẽ là người quyết định tất cả khi trở về". Trong lúc ăn trưa, qua việc bình luận với tướng Môncađa về cái "sự sinh sôi nảy nở ấy", cụ bày tỏ ý muốn đại tá Aurêlianô Buênđya sẽ có dịp trở về để sum họp với các con ở ngay nhà mình.


- Xin cụ đừng lo - tướng Môncađa nói vẻ bí hiểm - đại tá sẽ về nhanh hơn cụ tưởng đấy.


Điều tướng Môncađa biết rõ và không muốn để lộ trong bữa cơm trưa là đại tá Aurêlianô Buênđya đang chuẩn bị đi tới một cuộc khởi nghĩa trường kỳ, triệt để, đẫm máu nhất so với những cuộc khởi nghĩa từng được chàng mưu tính cho đến lúc này.


Không khí chính trị lại trở nên căng thẳng, y hệt cái hồi mấy tháng trước khi nổ ra cuộc chiến tranh đầu tiên. Các sới chọi gà từng được ngài thị trưởng khích lệ đã bị bãi bỏ. Đại úy Akilêt Ricacđô, chỉ huy trưởng đội quân đóng ở Macônđô lên nắm quyền, điều hành mọi việc ở thị trấn. Những người của phái Tự do tố cáo y là kẻ khiêu khích. "Sẽ xảy ra sự kiện khủng khiếp đấy"  Ucsula nói với Aurêlianô Hôsê. "Cháu chớ có ra đường sau sáu giờ chiều". Aurêlianô Hôsê bỏ qua  lời dặn dò ấy của cụ, giống hệt như Accađiô trong thời kỳ trước, không chịu nghe lời bà mình. Hình như đó là kết quả của sự trở về nhà của cậu, là kết quả của lối sống thờ ơ trước những công việc thôi thúc hàng ngày. Chính những thứ này đã đánh thức trong cậu cái tài chơi gái và lười biếng của ông bác Hôsê Accađiô. Cơn sóng lòng với người cô Amaranta đã tắt lịm, không để lại thương tổn gì. Cậu chơi bời có phần phóng đãng, lúc thọc bi-a, lúc giải phiền với đám đàn bà ngẫu nhiên bắt gặp, lúc trộm tiền của Ucsula bỏ quên trong ngăn kéo... Và cậu chỉ về nhà để thay quần áo. "Con cái nhà đến lạ, tất cả đều giống nhau như hệt"  Ucsula thở than. "Lúc đầu, được nuôi dưỡng chu đáo nên thảy đều ngoan hiền, đến con ruồi cũng không đủ can đảm để giết. Thế mà râu vừa lún phún đã hư thân mất nết rồi". Trái với Accađiô không bao giờ biết gốc gác của mình, Aurêlianô Hôsê được biết mình là con của Pila Tecnêra, người đã mắc võng cho cậu để ngủ trưa ngay tại nhà thị. Trong nỗi cô đơn, họ đã đi xa hơn quan hệ mẹ con để ăn nằm với nhau. Pila Tecnêra đã hoàn toàn tuyệt vọng. Tiếng cười của thị ồm ồm như giọng cây đàn oóc. Đôi vú thị sệ xuống, bụng và vế thị đã mềm nhẽo vì từng là nạn nhân của số phận người đàn bà chung chạ không thể thay đổi của thị. Nhưng trái tim thị cam chịu già đi không một chút đắng cay. Thị là người béo phị, lắm lời. Với sự trống rỗng của mụ Tú Bà bất hạnh, thị đã từ bỏ ảo tưởng vô vọng mà những con bài đem lại cho mình, và thị đã tìm thấy niềm an ủi trong ái tình của người khác. Trong ngôi nhà Aurêlianô Hôsê ngủ trưa, các cô gái láng giềng tiếp những người tình ngẫu nhiên bắt gặp. "Bác Pila, cho cháu mượn phòng nhé"  họ dễ dàng nói với thị như vậy khi họ đã ở trong nhà rồi. "Tùy"  Pila trả lời. Rồi nếu có ai đứng ở đấy, thị giãi bày:


- Tôi lấy làm hạnh phúc nếu được biết người khác đang đê mê trên giường.


 Không bao giờ thị lấy tiền thuê phòng. Không bao giờ thị từ chối làm ơn cho người khác cũng như không bao giờ từ chối biết bao người đàn ông từng tìm đến thị ngay cả khi thị đã xế bóng về già. Thị chiều họ không vì tiền cũng không vì tình mà chỉ hi hữu đôi lần vì khoái lạc, thế thôi. Năm con gái thị vốn thừa kế được hạt giống yêu nồng nàn của mẹ, đã phiêu bạt theo những con đường mòn gai góc của cuộc đời ngay từ tuổi dậy thì. Hai đứa con trai thị nuôi thành người thì một tham gia quân đội của đại tá Aurêlianô Buênđya và đã chết tại trận, còn đứa kia bị đánh thành tật và bị bỏ tù vào lúc mười bốn tuổi khi nó định ăn cắp chuồng gà mái ở một làng thuộc vùng đầm lầy. Xét về hình thức, Aurêlianô Hôsê cao to, có nước da nâu hồng hào, là người trong nửa thế kỷ nay quân bài “ông cụ” đã báo cho thị biết, và rằng cũng như tất cả những người đàn ông được các quân bài báo trước cho thị, thì Aurêlianô Hôsê sẽ đến với thị khi cậu đã bị tử thần đánh dấu. Thị nhìn thấy điều đó trong những quân bài.


- Đêm nay con chớ ra đường - thị nói - hãy ở lại đây mà ngủ kẻo Cacmêlita Môntiên cứ nằng nặc đòi ta đưa cô ả vào phòng con đấy.


Aurêlianô Hôsê không nhận bắt được ý nghĩa sâu xa ẩn trong lời mời như van xin ấy.


- Hãy bảo cô ấy đợi con đến nửa đêm nhé! - Cậu nói.


Cậu đến rạp hát, nơi một gánh hát Tây Ban Nha đang diễn vở Mũi dao găm của con cáo theo kịch bản của Xôrida nhưng nó đã phải thay tên theo lệnh đại úy Akilêt Ricacđô, bởi vì những người Tự do đã gọi những người Bảo hoàng là "bọn mạnh"(1). Chỉ đến khi trình vé ở cửa vào, Aurêlianô Hôsê mới biết đại úy Akilêt Ricacđô cùng với hai người lính mang súng dài đang kiểm soát đám đông. "Hãy liệu thần hồn, đại úy ạ"  Aurêlianô báo cho y biết. "Kẻ buộc ta phải giơ tay lên vẫn chưa xuất hiện đâu". Viên đại úy định dùng sức mạnh kiểm soát cậu, nhưng Aurêlianô Hôsê, vì không mang theo vũ khí, đã ù té chạy. Viên đại úy ra lệnh bắn nhưng bọn lính không tuân lệnh. "Đó là một Buênđya đấy"  một trong số họ nói. Quá giận dữ, viên đại úy giằng lấy súng, chạy ra giữa đường bắn theo.


- Đồ dê cụ! - Viên đại úy thét - Cầu Chúa hắn là đại tá Aurêlianô Buênđya.


Cacmêlita Môntiên, cô gái tân tuổi đôi mươi, vừa tắm nước lá cam xong và đang lót lá hương thảo xuống giường Pila Tecnêra thì nghe thấy tiếng súng nổ. Aurêlianô Hôsê đã sẵn sàng cùng với Cacmêlita Môntiên hưởng niềm hạnh phúc mà Amaranta từ chối cậu, sẵn sàng cùng với cô có bảy đứa con và chung thủy cho đến khi chết trên đôi cánh tay cô, nhưng viên đạn đã xuyên qua lưng phá toang lồng ngực cậu. Đó là viên đạn được hướng đạo bởi một sự giải thích sai của những quân bài. Đại úy Akilêt Ricacđô, vốn là kẻ phải chết vào đêm ấy quả nhiên đã chết trước Aurêlianô Hôsê bốn giờ. Hầu như vừa mới vang lên tiếng súng của mình bắn thì y đã bị hai viên đạn cùng một lúc quật ngã, và không bao giờ có thể phát hiện được nguồn gốc những viên đạn ấy. Tiếp theo đó là tiếng hô làm rung chuyển cả trời đêm:


- Đảng Tự do muôn năm! Đại tá Aurêlianô Buênđya muôn năm!


Vào lúc mười hai giờ đêm, khi Aurêlianô Hôsê tắt thở vì kiệt máu, và Cacmêlita Môntiên nhận thấy tương lai mờ mịt của mình trên những lá bài, thì hơn bốn trăm người đàn ông diễu qua trước cửa rạp hát và đã bắn đạn súng lục vào tử thi bị bỏ rơi của đại úy Akilêt Ricacđô. Phải cần tới một đội tuần tra mới khiêng nổi cái thây ma bị ghim đầy đạn và nhão ra như bánh ngâm trong xúp của viên đại úy để đưa lên xe cút kít, mang đi.


Trong khi quân chính phủ gây ra bao chuyện sai trái thì tướng Hôsê Raken Môncađa đã sử dụng đến các ảnh hưởng chính trị của mình, trở lại mặc quân phục và nắm toàn quyền ở Macônđô. Song ngài không hy vọng thái độ hòa giải của mình có thể tránh được những gì tất phải xảy ra. Tin tức tháng Chín có nhiều mâu thuẫn. Trong lúc chính phủ tuyên bố mình đã kiểm soát được toàn bộ đất nước thì những người Tự do nhận được thông báo bí mật về các cuộc vũ trang nổi dậy ở vùng nội địa. Chế độ hiện hành không thừa nhận đất nước đang ở trong tình trạng có chiến tranh, do đó trong một công báo không dám tuyên bố rằng tòa án quân sự vẫn tiếp tục xử vắng mặt đại tá Aurêlianô Buênđya và đã tuyên án tử hình vắng mặt chàng. Họ đã ra lệnh thực hiện bản án cho đơn vị quân đội nào đầu tiên bắt được chàng. "Điều này có ý nói rằng nó vẫn còn sống"  Ucsula tuyên bố trước mặt tướng Môncađa. Nhưng chính ngài vẫn chưa biết.


Thực tế cho thấy đại tá Aurêlianô Buênđya đã có mặt ở trong nước hơn một tháng rồi. Lúng túng trước những nguồn tin mâu thuẫn, bị lừa phỉnh bởi những hành động xuất quỷ nhập thần của đại tá Aurêlianô Buênđya ở những miền xa xôi hẻo lánh đâu đâu, tướng Môncađa vẫn chưa tin đại tá đã trở về nước cho đến khi ngài được chính thức cho biết đại tá đã làm chủ hai tỉnh duyên hải. "Thưa cụ tôi thành tâm chúc mừng cụ"  ngài nói với Ucsula trong khi chìa cho cụ xem bức điện. "Con trai cụ sẽ có mặt ở đây, nhanh thôi". Lần đầu tiên trong đời, Ucsula đâm lo. "Thế còn ngài sẽ làm gì?" Cụ hỏi. Tướng Môncađa cũng đã nhiều lần tự hỏi mình câu ấy.


- Tôi sẽ làm chính cái việc mà con trai cụ đã làm, cụ ạ - ngài trả lời - Đó là thực hành phận sự của mình.


Vào lúc rạng sáng ngày mồng một tháng Mười, đại tá Aurêlianô Buênđya chỉ huy một nghìn lính vũ trang mạnh tấn công Macônđô, và quân đội được lệnh cố thủ tới cùng. Đến trưa, khi tướng Môncađa cùng ngồi ăn với Ucsula thì phát đại bác của quân cách mạng làm rung chuyển cả thị trấn và phá tan bức tường mặt tiền nhà ngân hàng. "Bọn họ được vũ trang mạnh như chúng tôi"  tướng Môncađa thở dài, “nhưng họ chiến đấu ngoan cường hơn chúng tôi". Đến hai giờ chiều, trong lúc trời rung đất chuyển dưới những làn đại bác rền vang của cả hai bên chiến tuyến, ngài từ biệt Ucsula với cảm nghĩ mình đang bị đánh bại.


- Cầu Thượng đế rằng đêm nay cụ chưa đón Aurêlianô tại nhà này - ngài nói - nếu không như thế, xin cụ hãy ôm hôn ông ta thay cháu, bởi vì cháu không mong sẽ gặp mặt ông ta nữa.


Đêm ấy, ngài bị bắt khi định chạy khỏi Macônđô sau lúc đã viết cho đại tá Aurêlianô Buênđya một bức thư dài nhắc chàng nhớ lại những dự định chung của hai người nhằm làm cho cuộc chiến đỡ khốc liệt hơn và chúc chàng giành thắng lợi quyết định nhằm chống lại các quan nhân đồi bại và các chính khách tham lam của cả hai đảng. Hôm sau, đại tá Aurêlianô Buênđya cùng ăn trưa với ngài tại nhà Ucsula, là nơi ngài đang bị giam giữ cho tới khi tòa án quân sự cách mạng quyết định số phận ngài. Đó là cuộc họp mặt gia đình. Nhưng trong lúc hai địch thủ quên cuộc chiến để cùng nhau nhớ lại những kỷ niệm cũ thì Ucsula có cảm giác u buồn rằng con trai cụ đã là một kẻ khác hẳn. Cụ có cảm giác ấy ngay từ lúc chàng bước vào nhà được cả một đội cảnh vệ ồn ĩ bảo vệ. Đội cảnh vệ này đã lục lọi khắp các phòng cho đến khi thấy không có gì nguy hiểm. Đại tá Aurêlianô Buênđya không chỉ thừa nhận hành động càn quấy thô bạo ấy mà còn ra lệnh một cách dứt khoát và không cho phép bất kỳ ai, kể cả Ucsula, được đến gần mình dưới ba mét trong lúc đội bảo vệ chưa bố trí xong lính gác quanh nhà. Chàng mặc bộ quân phục vải sợi thô thông dụng, không mang quân hàm quân hiệu gì hết, đi ủng cao cổ với cựa thúc ngựa bê bết bùn và máu khô. Trên thắt lưng, chàng đeo một khẩu súng lục đựng trong bao da sờn, bàn tay luôn tì vào báng súng, một cử chỉ phù hợp với sự cảnh giác cao độ và kiên quyết trong đôi mắt chàng. Tóc chàng giờ đây xoăn tít lại như được sấy khô. Mặt chàng vốn sạm nắng gió biển Caribê đã mang vẻ sắt đá. Và bằng vẻ lạnh lùng thầm kín chàng đã sẵn sàng đối mặt với tuổi già không thể cưỡng lại nổi. So với lúc ra đi, chàng cao hơn, xanh và gầy hơn, và đã để lộ những triệu chứng đầu tiên của bệnh buồn nhớ không nguôi. "Trời ơi"  Ucsula tự nói với mình, vẻ hoảng hốt. "Giờ đây nó là kẻ đủ khả năng làm bất kỳ điều gì". Đúng, chàng đã là người như vậy. Không chỉ bằng lòng với việc ra lệnh chôn các xác chết trận trong cùng một hố mà chàng còn giao cho đại tá Rôkê Cacnixêrô gấp rút mở các phiên tòa quân sự, còn mình đích thân gánh nhiệm vụ nặng nề: tiến hành các cuộc cải cách ruộng đất thật triệt để, nhằm xóa bỏ tận gốc chế độ Bảo hoàng. "Chúng ta phải vượt lên một bước trước các chính khách của đảng"  chàng nói với các cố vấn của mình. "Khi mở mắt nhìn vào thực tại thì bọn họ đứng trước những việc đã rồi". Đó là lúc chàng quyết định xét lại các văn tự ruộng đất, kể cả những cái đã được làm từ một trăm năm về trước, và do đó đã phát hiện ra những văn tự giả mạo được hợp pháp hóa của ông anh Hôsê Accađiô. Bằng nét gạch chéo vào các văn tự ấy, chàng vô hiệu hóa chúng. Trong điệu bộ lịch sự cuối cùng, chàng nghĩ ngợi một giờ rồi đi thăm Rêbêca để báo bà biết quyết định của mình.


Trong ngôi nhà tranh tối tranh sáng, chỉ có bà quả phụ cô đơn đã một thời là người bạn để chàng giãi bày những tình cảm thầm yêu trộm nhớ của mình và là người ngồi ở nhà mình kiên trì theo dõi khi nào bọn lính đem bắn chàng, đã cứu chàng thoát chết. Giờ đây bà chỉ là cái bóng của thời đã qua. Bà ẩn mình trong bộ đồ tang đen phủ kín đến ngón tay, ngón chân, và với trái tim nguội lạnh, bà hầu như không biết gì về chiến tranh. Đại tá Aurêlianô Buênđya có cảm giác chất diêm sinh từ xương cốt hiện ra ngoài làn da bà, và rằng bà thấp thoáng hiện hình sau ngọn lửa ma trơi trong cái không khí tù đọng hầu như vẫn còn sực nức mùi thuốc súng. Chàng bắt đầu bằng cách khuyên bà hãy bớt thương nhớ chồng và hãy mở cửa sổ cho nhà thoáng đãng, rằng bà hãy tha thứ cho thiên hạ trước cái chết của Hôsê Accađiô. Nhưng Rêbêca đã ở ngoài mọi cám dỗ phù hoa. Sau khi đã tìm kiếm chúng một cách vô ích trong dư vị của đất, trong những bức thư tẩm hương của Piêtrô Crêspi, trên cái giường rung lên trước sức nặng cuồng say của chồng… bà đã gặp được cái không khí thanh thản trong ngôi nhà ấy, nơi sự hồi tưởng khôn nguôi đã làm hiện hình những ký ức xưa và như người thực, chúng lượn lờ đi lại trong các phòng đóng kín. Nằm dài trên chiếc ghế xích đu gỗ liễu giỏ, nhìn đại tá Aurêlianô Buênđya như thể chàng là một bóng hình của thời xa xưa, Rêbêca không hề tỏ ra bối rối khi được biết đất đai do Hôsê Accađiô chiếm giữ trái phép nay sẽ được trả lại cho các chủ chân của chúng.


- Aurêlianô, hãy để cho người ta làm điều chú đã quyết định. Lúc nào chị cũng nghĩ, và giờ đây chị càng khẳng định ý nghĩ của mình, rằng chú là một thằng đê hèn.


Việc kiểm tra văn tự ruộng đất được kết thúc đồng thời với các phiên tòa khẩn cấp do đại tá Hêrinênđô Mackêt điều khiển và các phiên tòa này đều kết thúc với việc xử bắn toàn bộ số sĩ quan của quân đội chính phủ bị phía cách mạng bắt giữ làm tù binh. Cuối cùng là phiên tòa xét xử tướng Hôsê Raken Môncađa. Ucsula can thiệp. "Đó là nhà chức trách tốt nhất trong số các nhà chức trách ở Macônđô"  cụ nói với đại tá Aurêlianô Buênđya, "Mẹ cũng không cần thiết phải nói gì về tấm lòng nhân hậu của ông ta và về thái độ cư xử kính nể mà ông ta đã dành cho chúng ta, bởi vì hơn ai hết con hiểu rõ ông ta mà". Đại tá Aurêlianô Buênđya dõi vào mắt cụ một cái nhìn dò xét:


- Con không thể vi phạm thể lệ xét xử của tòa án - chàng cãi - Nếu mẹ thấy cần phải nói điều gì thì xin mẹ cứ ra trước tòa án quân sự mà trình bày.


Ucsula đã không chỉ một mình mà còn vận động tất cả các bà mẹ sĩ quan quân cách mạng hiện sống ở làng. Các cụ đều là những người sáng lập ra làng Macônđô, trong đó có nhiều cụ bà từng tham gia cuộc mạo hiểm xuyên rừng để tìm nơi cư trú, đã lần lượt thay nhau ca tụng công đức của tướng Môncađa. Ucsula là người cuối cùng trong số này. Danh dự của cụ, uy tín của cụ, tư chất dõng dạc đầy thuyết phục trong lời nói của cụ, tất cả những thứ đó trong một lúc nào đó đã làm cho các quan tòa phải lúng túng. "Các ngài đã chơi cái trò kinh người này rất nghiêm chỉnh và các ngài đã làm đúng vì các ngài đang thực hiện phận sự của mình"  cụ nói với các quan tòa. "Nhưng xin các ngài nhớ cho là trong lúc Thượng đế còn để chúng ta sống, chúng ta vẫn là mẹ đẻ ra các ngài và cho dù các ngài có là những người rất cách mạng đi nữa, chúng ta vẫn có quyền lột quần áo các ngài nện cho mấy roi nếu các ngài không nghe lời". Khi những lời ấy còn vang vọng trong cái trường học bị biến thành trại lính, thì tòa lui vào để nghị án. Đến nửa đêm, tướng Hôsê Raken Môncađa bị kết án tử hình. Bất chấp những lời biện hộ mãnh liệt của Ucsula, đại tá Aurêlianô Buênđya vẫn không chịu giảm mức án cho ngài. Trước lúc trời sáng, chàng đến thăm kẻ tử tù trong xà lim.


- Anh hãy nhớ cho - chàng nói - là tôi không bắn anh. Cách mạng bắn anh đấy.


Tướng Môncađa thấy chàng vào xà lim mà không buồn ngồi dậy.


- Cút đi anh bạn - ngài nói.


Kể từ khi trở về cho đến lúc ấy, đại tá Aurêlianô Buênđya vẫn chưa tìm được cơ hội thăm lại tướng Môncađa với cả con tim mình. Chàng ngạc nhiên bao nhiêu khi thấy ngài đã già đi nhiều quá, khi thấy tay ngài run lẩy bẩy, khi thấy ngài an phận chịu chết và do đó lúc này chàng thấy tự khinh bỉ mình đến mức có thể nhầm nó với lòng thương hại:


- Anh hẳn biết hơn tôi - chàng nói - rằng tất cả tòa án quân sự là một trò cười, vì rằng trên thực tế anh phải đền tội cho những kẻ khác, bởi vì lần này, bằng mọi giá chúng tôi sẽ giành được chiến thắng. Nếu ở vào địa vị tôi lúc này, lẽ nào anh lại không làm như tôi?


 Tướng Môncađa ngồi dậy lấy vạt áo lau cặp kính gọng đồi mồi. "Cũng có thể"  ngài nói, "nhưng điều tôi bận tâm không phải là việc anh bắn tôi, bởi vì dù thế nào đi nữa đối với loại người chúng ta thì cái chết này là hiển nhiên". Ngài đặt cặp kính lên giường rồi cởi chiếc đồng hồ quả quít. "Điều tôi bận tâm"  ngài tiếp, "là từ một người căm thù đám tướng lĩnh nhà nghề, từng đấu tranh không mệt mỏi với chúng, từng trăn trở suy nghĩ về chúng… thế mà nay anh lại chẳng khác gì chúng. Trong cuộc đời không có mẫu người nào đại diện cho sự thấp hèn của con người như anh". Ngài cởi chiếc nhẫn cưới và chiếc huân chương Thánh bà Đồng trinh Rêmêđiôt rồi đặt chúng xuống bên chiếc đồng hồ và cặp kính.


- Đến cái nước này - ngài kết thúc - anh không chỉ là một tên độc tài khát máu điển hình nhất của lịch sử nước ta, mà rồi anh còn sẽ bắn cả cụ Ucsula để lương tâm mình được yên ổn.


Đại tá Aurêlianô Buênđya cứ đứng thần ra như một bức tượng. Tướng Môncađa đưa cho chàng kính, huân chương, đồng hồ, nhẫn cưới rồi đổi giọng nói:


- Nhưng thôi, tôi không muốn anh đến để mà xỉ vả anh - ngài nói - Tôi muốn nhờ anh chuyển những thứ này đến tay vợ tôi.


Đại tá Aurêlianô Buênđya nhận các thứ đút vào túi.


- Bà ấy vẫn sống ở Manaurê chứ?


- Vẫn ở Manaurê! - Tướng Môncađa xác nhận - Vẫn cái ngôi nhà phía sau nhà thờ nơi anh đã đến gửi bức thư ấy.


- Tôi nhất định sẽ trao tận tay bà nhà, Hôsê Raken - Đại tá Aurêlianô Buênđya nói.


Khi bước ra ngoài trong ngọn gió xanh ẩm hơi sương, mặt chàng ướt nhòe như trong buổi bình minh trước đây, và chỉ lúc ấy chàng mới hiểu vì sao mình đã quyết định bản án phải được thi hành ngay trong sân nhà tù chứ không thể ở bên cạnh bức tường nghĩa địa được. Đội hành hình xếp hàng ngay trước cửa, bồng súng chào chàng, vị tư lệnh của họ.


- Các anh lôi hắn đi được rồi - đại tá ra lệnh.


(còn tiếp)


Nguồn: Trăm năm cô đơn. Tiểu thuyết của GABRIEL GARCÍA MÁRQUEZ (Nobel Văn chương 1982). Nguyễn Trung Đức, Phạm Đình Lợi, Nguyễn Quốc Dũng dịch. Nguyễn Trung Đức giới thiệu. Dịch từ nguyên bản tiếng Tây Ban Nha Cien años de soledad do Viện Sách Cuba xuất bản tại La Habana, năm 1968. Theo bản sửa chữa cuối cùng của cố dịch giả Nguyễn Trung Đức, tháng 9-2000. Tủ sách Danh tác Thế giới do nhà văn Triệu Xuân tuyển chọn - NXB Văn học liên kết cùng Doanh nghiệp sách Thành Nghĩa, 2013.


www.trieuxuan.info


 








1. Nguyên tên vở kịch là El punal del godo (Mũi dao găm của kẻ mạnh) nhà cầm quyền buộc phải đổi là El punal del zorro (Mũi dao găm của con cáo). Đó là vở kịch thơ của nhà thơ Tây Ban Nha Hôxê Xorida y đên Moran (José Zorrilla y del Moral, 1817-1893). 



Mục lục:
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Thầy lang - TADEUSZ DOLEGA - Mostowicz 12.12.2018
Trăm năm cô đơn - G. G. Marquez 06.12.2018
Trên sa mạc và trong rừng thẳm - Henryk Sienkiewicz 06.12.2018
Bão - Ngũ Hà Miên 05.12.2018
Dưới chín tầng trời - Dương Hướng 03.12.2018
Nguyễn Trung Trực - Khúc ca bi tráng - Dương Linh 28.11.2018
Số đỏ - Vũ Trọng Phụng 28.11.2018
Bến không chồng - Dương Hướng 08.11.2018
Trở lại cố hương - Thomas Hardy 07.11.2018
Sông Đông êm đềm - Mikhail Solokhov 02.11.2018
xem thêm »