tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH
Khách thăm: 24309556
Những bài báo
26.09.2015
Quốc Việt
Con cá miền Tây, ngày ấy bây giờ


Cá hô 130 kg, ngư dân Nguyễn Thanh Lộc lưới được trên dòng Cổ Chiên ngày 06-12-2014.


Kỳ 1: “Cú sốc” cá đường


Cá ăn không hết, bán cũng không kịp, người ta phơi khô, làm mắm, nhưng vẫn còn nhiều quá phải đổ cá thành đống cho thối, rồi trộn tro làm phân bón rau màu, cây thuốc lá...


Đó là một trong những hình ảnh ấn tượng mà các tác giả nổi tiếng như Nguyễn Hiến Lê, Sơn Nam, Nguyễn Văn Hầu đã mô tả về đặc sản sông nước miền Tây một thời. Và chuyện ngày ấy bây giờ ra sao?


“Bận đó cá còn bơi lội lềnh cửa sông. Mần lên tui còn cho chòm xóm. Rày sau ai có sức khiêng được bao nhiêu thì khiêng. Tía má tui nói tặng cho bà con ăn làm phước. Tui trả lời thiệt bụng: Chứ mình không cho, để thúi hoắc cả xóm, bà con rầy rà ...”.


Nhiều năm đã trôi qua, ông Huỳnh Văn Tuôi ở ấp Kinh 3, thị trấn Rạch Gốc, huyện Ngọc Hiển, Cà Mau, vẫn nhớ mãi một thời cá tôm dồi dào miệt cuối đất phương Nam.


Dân gian còn có cả những câu thơ truyền miệng về đặc sản phong phú này: Bao giờ hết đước Năm Căn/ Ông Trang hết cá, Viên An hết rừng/ Khai Long hết xác cá đường/Mũi Cà Mau đó tao nhường cho bay.


Nhiều vô số kể


Trong ký ức lão ngư 81 tuổi này, cá tôm ngày xưa nhiều đến mức người ta không phải chọn con ngon để ăn nữa, mà chỉ ăn phần gì ngon nhất trong con ngon đó, chẳng hạn như bao tử, bong bóng hay mắt cá.


Quê ông bên bờ sông Rạch Gốc, đoạn cuối của miệt rừng tràm U Minh, rừng đước Năm Căn đổ ra biển. Nhiều loài cá quý cũng tụ về đây.


“Tui nhớ nhất là cá đường, một loài cá đã làm giàu cho nhiều dân nghèo ven biển Cà Mau. Có một người bạn tuy không cùng tía má, không cùng ngày sinh tháng đẻ, nhưng tụi tui đã coi nhau như anh em ruột thịt cũng nhờ con cá đường đó”, ông Sáu Tuôi tâm sự.


Khoảng thập niên 1980, ông Sáu Tuôi vừa là chủ tịch xã Tân Ân vừa là ngư dân nổi tiếng miệt này. Lúc đó Cà Mau rộ lên những mùa cá đường, loài cá quý mà chỉ cần bán cái bong bóng trong bụng nó người ta cũng sắm được vàng lượng.


Nhớ thời kỳ này, ông kể không hiểu do kỹ thuật đánh bắt chưa tận diệt như bây giờ hay do môi trường nước còn trong lành mà cá đường thuở đó quần tụ thành từng đàn nhiều vô số kể. Chúng còn bơi tận vô trong sâu các cửa sông Cà Mau.


Sau mỗi mùa tết, ngư dân địa phương lại khai mở hội cá đường để tập trung đánh bắt loài cá này, đó cũng là cơ hội làm giàu của những người dân nghèo ven biển...


Hơn năm đời sống dưới tán rừng bên bờ sông Rạch Gốc, ông Sáu Tuôi nhìn luồng cá đường theo con nước từ biển vào, nghĩ phải tìm thêm cách khai thác loài cá quý này.


Lúc đó, ở vùng Tân Ân chưa ai rành kỹ thuật đóng đăng cá đường trên sông. Bản thân ông Sáu Tuôi cũng chỉ thạo nghề chài lưới hay đâm cá bằng xà búp (một loại chĩa nhọn) từ cha mình truyền lại.


Dân đi buôn đường sông lúc rảnh rỗi trà dư tửu hậu kể chuyện miệt Rạch Giá có những người rất giỏi nghề đăng cá ở cửa sông. Kỹ thuật này nương theo con nước tự nhiên, vừa ít tốn công sức lại có thể bắt được nhiều cá còn sống...


Nghe chuyện thú vị của họ, ông Sáu Tuôi quyết định khăn gói qua miệt Rạch Giá để xem tận mắt. Tình cờ ông gặp ngay ông Diện, một “tay tổ” nghề này. Hai ngư dân mới gặp nhau đã nhanh chóng kết giao, chia đôi ly rượu đế bày tỏ bụng dạ mình.


Được ông Diện chỉ cặn kẽ, còn cho xem tận mắt các đăng cá ở kênh Cái Sắn, nhưng ông Sáu Tuôi vẫn quyết mời người bạn mới quen qua xứ Cà Mau.


Ông Sáu Tuôi chưa dứt lời, nhận liền cái gật đầu hào hứng của bạn. Họ giong ghe hơn một ngày đêm thì về đến Cà Mau. Ông đưa bạn ra luôn cửa sông Rạch Gốc để coi con nước lên xuống, dò luồng cá đường vào.


Rảo ngược xuôi đến tầm xế chiều thì ông Diện hào hứng hẳn lên: “Cửa này ngó bộ mần đặng à nghen. Nếu tui nhìn không trật, mình xuống đăng ở đây thế nào cũng hốt khẳm”.


Câu nói trúng ruột gan nhau. Tối hôm đó, bà Sáu mần vịt xiêm đãi bạn chồng. Họ chia đôi ly rượu, thề với nhau cùng chí mần ăn. Ông Sáu Tuôi lo kiếm cây gỗ để đóng trụ đăng.


Còn ông Diện ngược về Rạch Giá làm phên lưới và kiếm thêm một số trai tráng thạo nghề qua phụ công. Buổi sáng chia tay, họ hẹn nhau đúng mùa cá đường năm sau sẽ gặp lại ở Cà Mau.


“Gom vàng” nơi cửa sông


Ở Tân Ân, ông Sáu Tuôi ngược xuôi đi mua cây gỗ cắm trụ đăng. Xứ Cà Mau không sẵn loại gỗ dài lớn có thể chịu được sóng gió cửa sông nên ông phải tìm mua nơi khác về.


Cả trăm cây gỗ cộng thêm tiền vận chuyển đường xa, vợ chồng ông xoay xong khoản này thì cạn sạch tiền dành dụm. Gỗ chất đống ở bờ sông, ông ngóng bạn theo lời thề hẹn.


Bận thập niên 1980 còn quá khó khăn, đường sá cách trở, điện thoại cũng chưa có, tất cả chỉ trông vào niềm tin và ngóng đợi. Nhiều người đâm lo cho sự mạo hiểm của ông Sáu Tuôi, kể cả ông anh ruột trong nhà.


Ông Năm càm ràm đứa em: “Người ta bán vàng mua gỗ đóng ghe thì còn ghe. Mày mua gỗ để phơi mưa nắng chờ bạn ở xứ mịt mù. Lỡ nó không quay lại thì mày chẻ làm củi hả thằng Sáu?”.


Ông Sáu Tuôi im lặng nhưng ruột gan cũng nóng như lửa đốt. Bà Sáu thương chồng, thắp nhang van vái: “Nếu ổng mà quay lại thiệt như lời hứa, con xin cúng một con heo tạ ơn”.


Thời gian cận ngày hẹn, ông Sáu Tuôi ra vô phập phồng như ngồi trên đống lửa... Bất ngờ sáng sớm 22-2-1985, một chiếc ghe chài biển số Kiên Giang quẹo vô bờ sông trước cửa nhà.


Chưa kịp nhận diện người, ông Sáu Tuôi đã nghe giọng quen quen rổn rảng từ dưới sông: “Anh Sáu có ở nhà hông? Tui mang đăng qua tới rồi nè”.


Ông Sáu Tuôi ứa nước mắt nhào ra đón bạn. Cùng đi với ông Diện còn có 11 bạn ghe từ Rạch Giá qua phụ công. Trên ghe chất đầy các tấm đăng được đan chắc chắn bằng tre già.


Ngay ngày hôm đó, ông Sáu Tuôi và nhóm ông Diện hối hả đóng đăng trên cửa sông Rạch Gốc để kịp mùa cá đường sau tết.


Làm ban ngày không kịp, họ đốt đuốc làm thêm cả ban đêm. Bà Sáu thực hiện lời khấn làm một con heo cúng, nhưng đợi đến khuya vẫn chưa có người về ăn vì tất cả vẫn còn lặn lội ngoài sông...


Đúng ba hôm sau, chiều 25-2-1985, một sự kiện gây sốc ở cửa sông Rạch Gốc. Đăng của ông Sáu Tuôi và ông Diện mới làm được hai cửa nò đã vô 270 con cá đường. Con nhỏ nhất tầm 10kg, còn trung bình 15 - 17kg. Nhiều ngư dân Rạch Gốc đổ xô ra cửa sông coi ông Sáu Tuôi “gom vàng”.


Đó cũng là những cái đăng cá đường đầu tiên được đóng xuống cửa sông này. “Lớp trẻ mần cá bây giờ nghe kể chỉ lác mắt, biểu cha chú nói quá.


Thiệt bụng hồi năm 1986, bà nhà tui bán 1kg bong bóng cá đường được một lượng vàng. Loại bóng lớn cỡ 1kg mỗi cái trở lên còn có giá cao hơn nữa. Họ tranh nhau mua, nghe nói để nước ngoài bào chế ra loại thuốc gì đó”, ông Sáu Tuôi hồi tưởng một thời khó quên...


Cứ bắt được 100 con cá đường, bà Sáu lại tạ lễ một con heo. Bà mua nhiều quá, riết lái heo chuyển sang nghề nuôi heo bán riêng cho bà. Nhờ con cá đường, ông Sáu Tuôi cũng trở thành người giàu khét tiếng Rạch Gốc.


 Kỳ 2: 5.700 con cá và 1.000 lượng vàng


“Bận tui còn nhỏ, tía má hay răn dạy ăn của trời phải biết trả lễ. Con thú, con cá nó đâu tự dưng đâm đầu chạy vô mình. Người không biết trước biết sau, đoạn hậu liệu dài được mấy gang?”.


Phơi bong bóng cá đường, giá mỗi ký thời đó khoảng một lượng vàng - Ảnh: Nguyễn Hiệp


Ông Huỳnh Văn Tuôi đang kể chuyện những mùa cá đường lại rẽ sang cái đạo ở đời.


Ông tâm sự hồi đó bà vợ mình khấn cứ bắt được 100 con cá đường sẽ cúng lễ một con heo, có ngày cúng cả 5, 7 con heo. Lái heo thời thập niên 1980 khó khăn không xoay kịp để bán, bà nhà ông phải đến tận nhà dân hỏi mua.


Chỉ lấy bong bóng


Bây giờ thì cả tháng tìm đỏ mắt cũng khó thấy một con cá đường ngoài biển lạc vào cửa sông Rạch Gốc, xứ Cà Mau này. Vậy mà tầm 30 năm trước nó vẫn còn bơi lềnh mặt nước. Ông Sáu Tuôi kể chỉ đặt sáu cửa đăng trên sông mà có ngày bắt được hơn 500 con cá đường. Nhiều con nặng hơn 20kg, quẫy đùng đùng, một trai tráng sức tuổi 20 cũng ôm khó nổi...


“Hồi đó ghe tàu đâu có bự như bây giờ. Có hôm ghe bị khẳm, muốn chìm nghỉm vì chở nhiều cá đường quá. Tui và anh Diện phải xỏ lạt tre qua mang cá để kéo về. Ông bà già, sắp nhỏ rần rần kéo nhau ra bờ sông coi. Hình ảnh thiệt hiếm. Trên ghe đầy cá, dưới sông lại thòng thêm sợi dây lé đé mặt nước kéo theo cả trăm con cá dài mấy chục mét”.


Ông Tuôi nhớ mãi chỉ trong hai tháng đầu tiên, từ ngày 25-2 đến 25-4-1985, đã bắt được 5.700 con cá đường từ sáu cửa đăng trên sông Rạch Gốc. Ông và nhóm 12 người của ông Diện thu được hơn 1.000kg bóng cá, bán cho Xí nghiệp Liên hiệp thủy sản Năm Căn và thương lái được gần 1.000 lượng vàng.


Nhắc nhớ thời kỳ vàng son này, ông Sáu Tuôi kể: “Chỉ có điều bận đó vàng còn rất rẻ chứ không được giá cao như bây giờ. Lại thêm xứ Rạch Gốc nước mặn, đường sá xa xôi cách trở, cái gì cũng phải đi mua từ cọng hành đến lon gạo. Anh em chia nhau vàng, rồi bán ra lo trang trải đời sống cho vợ con thời kỳ khó khăn. Sau đó lại dính thêm cú lạm phát, đồng tiền mất giá nặng nề nên nhiều anh em cũng không còn dành dụm được bao nhiêu”.


Ông Sáu Tuôi nhớ tỉ mỉ bà vợ mình thực hiện lời khấn cứ 100 con cá đường thì cúng một con heo. Chỉ trong hai tháng bà cúng hết 57 con heo. Gia đình và nhóm bạn từ Rạch Giá qua phụ công ăn không hết, hàng xóm được mời sang ăn cũng đâm ngán...


Tuy nhiên, kỷ niệm khó quên nhất của ông Sáu Tuôi đối với con cá đường một thời chính là việc xẻ thịt lấy bong bóng cá. Một người thạo tay lắm cũng phải mất tầm 25-30 phút để mổ bụng một con cá, lấy bộ đồ lòng, tách bong bóng rồi cạo sạch nhớt mỡ để phơi khô. Nhanh cỡ nào một người cũng chỉ có thể làm được ngót nghét 20 con mỗi ngày. Những hôm bắt được mấy trăm con, ông phải huy động cả hàng xóm qua làm công để kịp thời gian cho cá không bị ươn.


Hồi đó cá tôm còn nhiều. Người ta có nhiều thức ngon để lựa chọn, nên thịt cá đường dù rất ngon nhưng cái có giá nhất cũng chỉ là bộ bong bóng của nó. Bận đầu, ông Sáu Tuôi còn hào sảng cho hàng xóm cái đầu và bộ đồ lòng về ăn.


Về sau có ngày bắt tới mấy trăm con, ông “la làng” trừ cái bong bóng để lại, còn ai khiêng nổi bao nhiêu con cũng cho hết, vì ông bán thịt không kịp mà có giữ lại cũng bị thối. Nhiều nhà qua khiêng một lần mấy con, tính ra cả tạ thịt cá. Hôm sau ông kêu qua lấy cá nữa, họ lắc đầu bai bải: “Tui làm mắm, phơi khô còn chưa kịp...”.


Trúng mùa cá đường ở Cà Mau, giữa thập niên 1980. Hình ảnh này nay không còn thấy nữa - Ảnh: Nguyễn Hiệp


Mùa vàng xa vắng


Hồi tưởng con cá đường trong thập niên 1980, nhiều ngư dân Cà Mau vẫn còn rạo rực như đang thời hốt bạc nhờ “con cá vàng” này. Mỗi năm cứ ăn tết xong, từ độ tháng giêng đến tháng 4 âm lịch, hàng ngàn ghe thuyền lớn nhỏ lại túa ra các cửa biển để vào hội bắt cá đường.


Không khí như lễ hội thật sự, bởi người ta có coi ngày tốt xuất bến, làm lễ tạ ơn, mà đặc biệt là niềm vui của ngư dân chộn rộn cả vùng biển cuối đất phương Nam. Ông Nguyễn Chánh, một cựu ngư dân nhiều đời ở thị trấn Sông Đốc, kể hồi đó nghề đi biển không có gì “hốt bạc” bằng bắt cá đường. Cả năm dài người ta chỉ trông đợi mỗi mùa bắt cá đường sau tết. Chỉ cần thu được năm, bảy trăm con, cả nhà ngư dân đã có thể sống khỏe cho đến mùa cá năm sau.


“Bận đó ghe tui còn nhỏ xíu, máy móc cũng chỉ dám loanh quanh tầm vài hải lý gần bờ. Vậy mà có mùa lưới cũng vô được hơn 1.000 con, xẻ được hơn 200kg bong bóng, tiền bán mua được đúng 200 lượng vàng còn dư mấy chỉ. Sau này gia đình tui lên Sài Gòn, có điều kiện kinh doanh cũng là nhờ tiền bạc dành dụm được từ những mùa cá đường này”, nhiều năm đã rời biển nhưng ông Hai Chánh vẫn tiếc nuối những hội cá đường đã thành thời xa vắng.


Ở huyện Ngọc Hiển, ngư dân Nguyễn Văn Bình cũng đau đáu nỗi niềm khi nâng ly rượu nhắc nhớ chuyện con cá đường. Theo ngư dân cha truyền con nối này, có lẽ miệt duyên hải Cà Mau có nhiều cây mắm nên cá đường tụ về ăn trái rụng xuống nước.


Ông kể: “Bận còn nhỏ, tui đã theo cha cầm xà búp đi đâm cá, vì thời chiến tranh ghe lưới đâu có thoải mái như bây giờ. Cha con tui cứ chèo xuồng tới chỗ nước có trái mắm rụng nhiều, rồi cầm xà búp canh sẵn. Hễ thấy đầu cá vừa ló lên táp trái mắm là phóng xà búp xuống. Y như rằng không trúng cá đường thì cũng cá dứa. Có con bự mấy chục ký quẫy đùng đùng, kéo cả xuồng chạy theo nó. Người chưa quen cầm xà búp dễ bị cá kéo rớt luôn xuống sông. Về sau tụi tui cột dây xà búp, trúng cá lớn đâm xong cứ để nó kéo dây, chừng nào đừ vớt lên”.


Trong ký ức ngư dân 60 tuổi này, miệt Cà Mau hồi còn chiến tranh nói rất nhiều cá mú cũng chưa chính xác, mà phải nói là nhiều đến lềnh cả mặt nước mới đúng. Rừng rậm ở đây đều là vùng kháng chiến, bị ngăn cách với bên ngoài bằng hệ thống đồn bót dày đặc. Nghe kể những năm 1960 đầu 1970, thương gia Hoa kiều Chợ Lớn cũng có mua bong bóng cá đường để bán cho nhà giàu Sài Gòn và xuất qua Đài Loan, Hong Kong. Giá cả cũng cả lượng vàng mỗi ký.


Nhưng ngư dân Cà Mau lúc đó rất khó bán. Họ ở vùng kháng chiến, không gặp được nhà buôn bên ngoài. Cá quý, người ta bắt được cũng chỉ để ăn, ăn chưa hết đã liệng xuống sông để bắt con cá khác tươi hơn, ngon hơn. Mấy ông già siêng cũng phơi khô bong bóng cá đường, nhưng chỉ để hôm nào mưa gió lạnh lẽo đem ra nhậu chơi cho đỡ lạt miệng. Dân Cà Mau hồi giặc giã, có bận thiếu gạo phải ăn trái mắm trừ cơm, mà tôm cá thì lại ngán đến mức không muốn ăn.


Sau năm 1975, cá đường vẫn còn quần tụ các cửa biển Cà Mau đến khoảng đầu những 1990 thì hiếm dần. Có người lý giải do đánh bắt quá mức của con người. Nhưng cũng có lý giải vì con nước thay đổi hay rừng mắm không còn nhiều như xưa để cá tụ về ăn... Những cựu ngư dân như ông Sáu Tuôi đầy luyến tiếc: “Con cá đường chỉ còn là chuyện ngày xưa kể cho sắp nhỏ nghe chơi”...


Kỳ 3: Những con cá "bự chà bá" trên dòng Cổ Chiên


Vừa gỡ mấy con cá bông lau dính lưới, một ngư dân đứng tuổi vừa cười khà khà: “Người ta nói trời động cá trốn dưới sâu, nhưng kinh nghiệm tụi tui thì ông trời có nổi cơn dông gió mới dễ làm cá”.


Chiếc xuồng ba lá nhỏ tròng trành dữ dội theo từng cơn sóng quăng quật trên dòng sông Cổ Chiên. Vừa gỡ mấy con cá bông lau dính lưới, một ngư dân đứng tuổi vừa cười khà khà: “Người ta nói trời động cá trốn dưới sâu, nhưng kinh nghiệm tụi tui thì ông trời có nổi cơn dông gió mới dễ làm cá”.


Con cá tra dầu 250kg


Theo chân những “tay tổ” nghề cá miền Tây, chúng tôi được nhắc không nên lướt qua sông Cổ Chiên. Một con sông chỉ hơn 80km là phân lưu của sông Mekong, nhưng từ hàng trăm năm qua đã là nơi đánh bắt cá truyền đời của ngư dân miệt đồng bằng Cửu Long.


Từ bờ TP Vĩnh Long, chúng tôi tìm đò để ra bãi ghe chài đang hoạt động. Không hiểu nhìn tướng tá thế nào, người lái đò tên Nhi cười hỏi: “Ông là dân nhà hàng xuống đặt cá đám ghe lưới phải không? Tui chở mấy người như ông rồi, được con cá bông lau, cá lăng nào trộng trộng bự họ gom hết. Mới gần đây có người còn mua được cả con cá hô bự chà bá tới hơn trăm ký”.


Chiếc đò cọc cạch chồm chồm trên con sóng trời động tiến ra bãi chài đang có cả chục chiếc ghe cá đang dập dềnh hoạt động. Anh Nguyễn Văn Nhàn, một ngư dân đen nhẻm và trông già hơn tuổi 50, hào sảng dịch chỗ cho tôi sang ghe của mình.


Câu chuyện dòng sông được mở đầu ngay bằng ký ức về con cá tra dầu nặng 250kg trên chính đoạn sông chảy qua tỉnh Vĩnh Long: “Bận trước, tầm đâu năm 1990 hay 1991 gì đó, ông Chín Chổi, một người mần cá nghèo quắt ở P.5, TP Vĩnh Long, đang chuẩn bị thu mẻ lưới cuối ngày thì tự nhiên thấy lưới nặng quá kéo không nổi.


Ông đứng lên, người nghiêng ngả tới lui vẫn không rịt được. Đám bạn ở bên cạnh không biết chuyện gì, chỉ cười ghẹo cha nội mới lé đé có mấy xị đế mà đã lỏng tay lưới.


Đến khi thấy ổng la ông ổng, bạn bè nhảy qua kéo phụ mới té ngửa vì thấy con cá bự chà bá. Chỉ cái đầu nhớp nháp của nó trồi hụp trên mặt nước đã bự hơn cái thúng đong lúa”.


Anh Năm Nhàn kể đến khi biết con cá tra dầu quá lớn vô lưới, ông Chín Chổi mừng quá đứng như chết trân. Mãi sau mới nổ được máy, dong con cá vẫn nằm trong lưới vô bờ. Ông không dám bắt con cá lên vì sức ông không thể bắt nổi nó, mà chiếc xuồng ba lá nhỏ xíu bận đó cũng đâu có chở được.


Khi thương lái đến cân, con cá nặng hơn 250kg, phải chặt cây lớn làm đòn gánh và mỗi đầu cần đến ba thanh niên mới khiêng nổi con cá cỡ này. Mấy đời làm nghề cá cha truyền con nối như ông Chín Chổi chưa bao giờ thấy được con cá lớn cỡ này.


Người ta đoán nó chắc phải từ Biển Hồ, Campuchia xuôi theo sông Hậu, sông Tiền mới dính vào lưới ở đoạn sông Cổ Chiên, Vĩnh Long này.


“Tầm hơn chục năm trước, tụi tui cũng dính lưới được mấy con cá tra dầu nặng trên chục ký hoặc bự lắm là vài chục ký. Nhưng cỡ 250kg thì nhiều người cả đời trôi nổi trên sông cũng chưa bao giờ thấy được”.


Anh Năm Nhàn rề rà kể thêm đến đời mần cá trẻ như lứa con cái mình hiện nay ở miệt này thì chuyện kéo được những con cá cỡ hơn chục ký đã quá hiếm hoi. Nhưng lứa tuổi 50 tuổi của anh hoặc già hơn như tía anh thì chuyện đó không có gì quá xa xôi.


Sông Cổ Chiên bắt đầu từ TP Vĩnh Long chảy qua các tỉnh Vĩnh Long, Bến Tre, Trà Vinh và đổ ra hai cửa biển Cung Hầu, Cổ Chiên. Ngư dân ở đoạn gần biển thì làm cá nước lợ, nước mặn. Còn khúc trên Vĩnh Long thì chủ yếu là các loài nước ngọt từ thượng nguồn sông Mekong xuống.


“Bận tui trạc 20 tuổi, tức độ những năm 1980, nhiều hôm bạn bè mần cá chộn rộn hẳn khi kéo được cá hô, cá tra dầu bự. Mà mấy loại cá đó bận trước cũng còn binh thiên. Có hôm xóm ghe kéo được hơn cả chục con.


Cỡ 250kg như ông Chín Chổi bắt được thì hiếm, chứ tầm 10kg hay 20-30kg vẫn bắt được hoài. Chỉ có điều lúc ấy cá không được giá như bây giờ” - anh Năm Nhàn nhớ lại.


Ngoài hai con cá quý này, sông Cổ Chiên còn nhiều loại cá nước ngọt rất được khoái khẩu khác như bông lau và lăng. Ông Sáu Đời, bạn chài của anh Năm Nhàn, kể đời mần cá hơn 60 tuổi của mình từng nhiều bận kéo được cả ghe cá bông lau.


Con nhỏ 2-3kg, còn lớn cũng tầm hơn chục ký, béo trộng nhưng thịt vẫn dai vẫn thơm, nấu canh chua ăn quên no.


“Người ta nói nhờ chúng hưởng rong rêu và phù sa từ các mảnh đất màu mỡ Vĩnh Long, Bến Tre đổ xuống. Tuy nhiên, theo thời gian cùng sự đánh bắt quá mức của con người đã làm cả những loài cá từng một thời phổ biến trên sông Cổ Chiên này phải dần cạn kiệt.


“Bây giờ mà ngày nào tụi tui thu lưới được vài con cá bông lau hay cá lăng cỡ một vài ký thì xem như đã gặp hên rồi” - ông Sáu Đời thở dài...


Giấc mơ cá hô


Những ngày theo ghe chài lênh đênh trên dòng Cổ Chiên, tôi được nghe nhiều tâm sự của ngư dân về giấc mơ của mình. Những giấc mơ giống nhau về một loài cá hô nước ngọt có thể giúp đời chài thoát nghèo ngay sau một mẻ lưới.


Ngư dân Nguyễn Văn Hội, tức Ba Hội, 51 tuổi, quê ở Trà Vinh, cứ tiếc cho tôi không đến đúng ngày anh ta gặp may kéo được con cá hô nặng 102kg hồi tháng 10-2014.


“Thời của ông già tui hay bận tui 20 - 30 tuổi vẫn lác đác bắt được con cá này. Chính tay tui đã kéo được hơn chục con. Nhưng bây giờ thì khác hẳn rồi vì cá quá hiếm hoi” - anh Ba Hội kể phải mất ròng rã hơn chục năm mình mới lại “hội ngộ” được với nó.


Hôm đó là một ngày cuối tháng 10, anh Ba Hội đang thả lưới ở đoạn sông Cổ Chiên chảy qua Vĩnh Long thì gặp mưa gió dữ dội. Đang chuẩn bị quay mũi vô bờ, anh thấy lưới của mình tự dưng trì nặng. Kinh nghiệm từng bắt được cá lớn cho anh biết đã trúng “ông” gì đó.


Đến khi thu lưới về sát ghe, mắt anh như hoa lên khi thấy màu vảy óng ánh của con cá hô đang quẫy đùng đùng dưới nước đục ngầu phù sa. May mắn vượt cả mơ ước nhưng cũng còn phần rủi ro vuột mất. Anh lầm rầm khấn ông bà cho mình giữ được con cá quý này. Đến khi nhờ bạn bè phụ đưa được cá lên bờ, anh mới tin mình đã “trúng mánh”.


Con cá nặng 102kg, thương lái từ TP.HCM xuống trả tại chỗ 100 triệu đồng. Số tiền quá lớn đối với phận chài nghèo khó mà thường ngày chỉ có thể kiếm nổi vài trăm ngàn đồng từ những con cá nhỏ trên sông này. Nó giúp anh trả hết những món nợ mắc phải trên bờ.


Hơn chục năm qua, ở sông Cổ Chiên hiếm hoi lắm mới nghe có người trúng cá hô. Nhưng cái hên lại tự dưng nối đuôi nhau trong năm 2014.


Cũng ở đoạn anh Ba Hội vừa bắt được, ngư dân Nguyễn Thanh Lộc lại kéo trúng con cá hô dài 1,8m, nặng 130kg vào ngày 6-12-2014.


Phải cần đến mấy người kéo mới đưa con cá nước ngọt mắc tiền nhất miền Tây này lên được bờ. Thương lái Sài Gòn xuống mua với giá gần 200 triệu đồng. Số tiền mà người ngư dân nghèo có nằm mơ cũng không dám nghĩ mình có được chỉ sau một mẻ lưới...


Quốc Việt


__


Kỳ tới: Tuyệt tích “ông” cá nược. Đến những năm 1980 của thế kỷ thì người ta không thấy loài cá nược “vui tánh” trên các dòng sông ở miền Tây nữa. Vì đâu cá nược, kéo theo nhiều loại cá huyền thoại khác lần lượt rời bỏ những dòng sông ra đi?


tuoitre.vn


 


 


 

bản để in
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
“Thi sĩ máy” - Kỷ niệm xa xưa của "Anh lão đa tình" - Trương Thiếu Huyền 18.10.2018
Một con người thích con người - Hữu Quỳnh 18.10.2018
Thi nhân Ngô Như Mai: Hòn than vẫn cháy dạ này như xưa - Kiều Mai Sơn 17.10.2018
Tấn kịch kéo dài của tình trạng làm liều mà không hiểu biết - Vương Trí Nhàn 16.10.2018
14 ngày mất tích của nhà báo Arab Saudi tại Thổ Nhĩ Kỳ - Tư liệu 16.10.2018
Nhà sáng lập DatVietVAC nhận 2 giải thưởng tầm cỡ châu Á - Tư liệu 16.10.2018
Qúy tộc, cao quý, cao thượng - Nguyễn Văn Dân 16.10.2018
Nhà văn – nhà báo Vũ Hữu Sự gửi thư ngỏ cho Chủ tịch UBND Hà Nội - Vũ Hữu Sự 16.10.2018
Maryse Condé đã giành giải thưởng thay thế giải Nobel văn chương 2018 - Annalisa Quinn 16.10.2018
Ông Vượng tính hết cả rồi - Phạm Thị Hoài 16.10.2018
xem thêm »