tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH

Công ty TNHH TM DV Green Leaf Việt Nam

Green Leaf VN - với hơn 400 xe du lịch từ 4 chỗ đến 50 chỗ, đời mới - là Công ty Dịch vụ vận chuyển hành khách hàng đầu Việt Nam! Luôn phục vụ khách hàng với phong thái và ý chí của người tài xế chuyên nghiệp. Chỉ tuyển dụng đầu vào tài xế có khả năng giao tiếp tiếng Anh đàm thoại. Tác phong, đồng phục chỉnh chu trong suốt thời gian phục vụ khách hàng. Các tài xế phải vượt qua chương trình đào tạo nghiêm ngặt về cách thức phục vụ khách hàng

 *Nhân viên chăm sóc khách hàng người Nhật luôn tạo sự yên tâm và tin tưởng cho khách hàng...

Khách thăm: 29454709
Tiểu thuyết
11.01.2009
Liep Nicôlaievich Tônxtoi
Chiến tranh và Hòa bình

XIX


Sau khi bị khước từ dứt khoát như vậy, Pêchia lui về phòng riêng và khóa trái cửa lại ngồi khóc chua xót một mình. Mọi người đều làm ra vẻ như không để ý thấy gì cả khi cậu ra uống nước trà với một vẻ mặt lầm lì ủ dột, đôi mắt sưng húp.


Ngày hôm sau hoàng thượng đến. Mấy người trong gia đình nhà Rôstốp liền xin phép đi xem Sa hoàng. Sáng hôm ấy Pêchia mặc áo quần rất lâu; cậu ta chải đầu và bẻ cổ áo như người lớn. Cậu đứng trước gương, cau mày, hoa tay, nhún vai, và cuối cùng, chẳng nói gì với ai, cậu đội mũ lưỡi trai và đi ra cổng sau, cố sao đừng ai trông thấy. Pêchia quyết định đi thẳng đến nơi hoàng thượng sẽ tới, và nói thẳng với một viên thị thần nào đấy (Pêchia cho rằng chung quanh hoàng thượng lúc nào cũng có những viên thị thần) rằng tuổi trẻ không thể là một trở ngại cho lòng tận trung với nước, và với cậu sẵn sàng... Trong khi sửa soạn, Pêchia đã sắp sẵn nhiều câu rất hay để nói với viên thị thần.


Pêchia hy vọng rằng việc mình ra mắt hoàng thượng sẽ có kết quả chính vì mình hãy còn nhỏ tuổi (Pêchia còn tưởng tượng thấy mọi người ngạc nhiên đến nhường nào khi thấy cậu ta trẻ tuổi như vậy), nhưng đồng thời trong cách bẻ cổ áo, cách chải đầu và dáng đi ung dung chững chạc, cậu lại muốn làm ra vẻ một người lớn. Nhưng Pêchia càng đi, càng mải mê nhìn những đám người lũ lượt kéo đến điện Kremlanh thì lại càng quên giữ vẻ ung dung chững chạc đặc biệt của người lớn. Đến gần điện Kremlanh, cậu đã bắt đầu lo lắng mình sẽ bị xô lấn, bèn làm ra vẻ quả quyết và dữ tợn khuỳnh hai khuỷu tay ra hai bên: nhưng đến cửa Trôitski, mặc dầu quả quyết như vậy, đám người, chắc hẳn là không biết rõ cậu đến điện Kremlanh với một mục đích ái quốc như thế nào, cứ dồn ép cậu vào tường, đến nỗi cậu đành phải đứng lại, trong khi một dãy xe ngựa tiến vào, tiếng bánh xe lăn ầm ầm vang dội dưới vòm cổng. Cạnh Pêchia, có một người đàn bà với một người gia đình quý tộc, hai người lái buôn và một người lính về hưu. Đứng ở cổng được một lúc, Pêchia không đợi cho xe cộ qua hết đã muốn vào trước mọi người, bèn ra sức vận dụng hai khuỷu tay, nhưng người đàn bà đứng cạnh cũng là người đầu tiên tiếp xúc với khuỷu tay của cậu, tức giận quát lên:


- Này, cậu kia, đi đâu mà xô đẩy người ta thế. Cậu xem người ta đứng cả đây. Xô lấn làm gì!


- Thế này thì ai cũng muốn xô ra trước, - người gia đinh quý tộc nói và cũng bắt đầu cho hai khuỷu tay hoạt động, đẩy Pêchia vào một cái xó hôi hám ở trong cổng.


Pêchia đưa tay lên quệt mồ hôi trên mặt, xốc lại cái cổ áo thấm ướt mồ hôi mà ở nhà cậu đã ra công bẻ nắn cho giống cổ áo người lớn.


Pêchia cảm thấy bộ dạng của mình chẳng tươm tất chút nào và sợ rằng nếu cứ thế này mà ra mắt các thị thần thì họ sẽ không để cho cậu đến gặp hoàng thượng mất. Nhưng bây giờ không tài nào nắn sửa được gì nữa, hay tìm cách chuyển sang chỗ khác cũng thế. Trong số các vị tướng đi xe qua cổng, Pêchia thấy có một người quen với nhà mình, Pêchia đã toan cầu cứu ông ta, nhưng lại nghĩ rằng mình làm như vậy chẳng trượng phu tí nào. Khi xe cộ đã qua hết, đám đông ùa tới và dồn Pêchia vào quảng trường bấy giờ đã chật ních những người là người. Không phải chỉ có trên quảng trường, mà ngay cả trên vỉa hè, trên các mái nhà, đâu đâu cũng có người. Pêchia vừa thấy mình đứng trên quảng trường đã nghe rõ mồn một tiếng chuông vang khắp thành Kremlanh và tiếng nói chuyện ồn ào vui vẻ của đám đông.


Được một lát, trên quảng trường thấy bớt xô lấn, nhưng bỗng nhiên mọi người đều cất mũ, ai nấy đều xô về phía trước, không hiểu đi đâu. Họ xô lấn Pêchia đến nỗi cậu không thể thở được nữa. Mọi người đều hô: "Ura! Ura! Ura". Pêchia kiễng chân lên, huých người này, véo người nọ, nhưng chẳng trông thấy gì ngoài những người đứng quanh cậu ta.


Trên mọi khuôn mặt đều thấy phản ánh một niềm cảm khích và cổ vũ giống nhau. Một bà lái buôn đứng gần Pêchia khóc nức nở, nước mắt chảy ròng ròng.


- Cha của chúng tôi, vị thiên thần của chúng tôi!. Bà ta vừa nói vừa lấy ngón tay quêt nước mắt.


- Ura! - khắp bốn phía có tiếng hô.


Trong khoảng một phút, đám đông đứng yên một chỗ; rồi lại ùa ra phía trước.


Pêchia không còn biết gì nữa; cậu nghiến răng, mắt long lên sòng sọc, xông lên phía trước, vừa huých khuỷu tay vừa hô: "Ura!", tưởng chừng như cậu ta sẵn sàng giết hết mọi người và giết luôn cả mình nữa trong phút này, nhưng bên cạnh sườn Pêchia lại thấy nhô ra những vẻ mặt cũng hung hãn như thế và cũng hô: "Ura!".


"Đấy hoàng thượng là thế đấy, - Pêchia nghĩ - Không, ta không thể đưa đơn tận tay hoàng thượng được, như thế táo bạo quá!". Tuy vậy, Pêchia cũng vẫn cố sống cố chết lần về phía trước, và từ sau mấy cái lưng ở trước mặt, Pêchia thoáng trông thấy một khoảng trống có trải tấm thảm đỏ làm lối đi: nhưng vừa lúc ấy đám đông lại dồn lại phía sau (vì cảnh binh đẩy lùi những người đến quá gần lối đi của hoàng thượng đang từ cung điện đi ra nhà thờ Đức Bà lên Trời), và bỗng nhiên Pêchia bị huých vào sườn một cái rất mạnh và bị chèn dữ dội đến nỗi cậu ta hoa mắt lên rồi ngất đi. Khi cậu ta tỉnh lại, một người giáo sĩ có một chùm tóc hoa râm sau gáy, mặc một chiếc áo chùng xanh đã sờn bạc, chắc là một ông thầy giúp lễ, đưa một tay xốc nách Pêchia, còn tay kia thì giơ ra cản đám đông đang lấn tới.


 - Họ giẫm bẹp nát cậu bé rồi - ông thầy giúp lễ nói. - Làm sao thế này này!... Nhè nhẹ tí chứ... Họ giẫm bẹp mất cậu bé rồi, giẫm bẹp mất rồi!


Hoàng thượng bước vào nhà thờ Đức Bà. Đám đông lại giãn ra một bên, và ông thầy giúp lễ dẫn Pêchia lúc ấy mặt tái nhợt, thở không ra hơi, về phía khẩu súng Thần công lớn[1]. Có mấy người động lòng thương hại Pêchia, và đột nhiên cả đám đông quay về phía cậu ta, ở xung quanh người ta lại bắt đầu xô đẩy nhau. Những người đứng gần ân cần cởi khuy áo cho Pêchia, đặt cậu ta ngồi lên bệ súng và lên tiếng trách móc những người đã xô cậu.


- Cứ thế này họ có thể xô người ta chết mất chứ chẳng chơi, làm sao thế không biết! Thật là đồ giết người! Chao ôi, cậu bé mặt tái nhợt cắt không ra giọt máu kia kìa, - có tiếng lao xao.


Được một lát, Pêchia đã hoàn hồn, mặt đã có máu, cảm giác đau đã giảm bớt, và nhờ việc không may trong chốc lát này cậu đã được một chỗ ngồi trên súng thần công, có hy vọng được trông thấy hoàng thượng lúc ngài quay về. Bây giờ Pêchia không còn nghĩ đến việc đưa đơn nữa. Miễn sao được trông thấy hoàng thượng là Pêchia có thể tự xem mình là người diễm phúc rồi.


Khi trong nhà thờ Đức Bà Lên Trời làm lễ - một buổi lễ cầu nguyện kết hợp, vừa là lễ mừng hoàng thượng đến vừa là lễ tạ ơn trong dịp ký hòa ước với Thổ - đám đông tản mát ra; những người bán hàng rao nào là cưvas[2], nào là bánh ngọt, nào là bánh kẹo phù dung là thứ kẹo mà Pêchia rất thích, và những câu chuyện thường ngày lại nở ra rôm rả. Một bà lái buôn đưa cho bạn bè xem chiếc khăn san vừa bị rách và nói cho mọi người biết mình đã mua chiếc khăn này hết bao nhiêu tiền, một bà khác bảo hàng tơ lụa lúc bấy giờ rất đắt đỏ. Ông thầy giúp lễ, người đã cứu Pêchia, nói chuyện với một ông viên chức về những vị lịnh mục hôm nay cùng làm lễ với đức cha tổng giám mục. Ông thầy giúp lễ mấy lần nhắc đến chữ Xôboócnhiê[3], mà Pêchia không hiểu là cái gì. Hai người thị dân trẻ tuổi đùa cợt với mấy chị thị nữ đang cắn hạt dẻ. Đối với lứa tuổi của Pêchia, những câu chuyện này, nhất là những lời đừa cợt với mấy người con gái, là có một sức hấp dẫn đặc biệt, nhưng bây giờ Pêchia không hề để ý đến; cậu ta ngồi trên cao điểm của mình - ở trên giá súng thần công, - lòng vẫn xúc động nghĩ đến hoàng thượng và đến lòng ái mộ của mình đối với ngài. Cái cảm giác đau và sợ khi bị lấn pha lẫn với niềm phấn khởi lại càng làm cho cậu có ý thức rõ rệt hơn về tầm quan trọng của giờ phút này.


Bỗng từ phía bờ sông vọng lại những tiếng súng đại bác (bắn để mừng việc ký hòa ước với Thổ Nhĩ Kỳ). Đám đông liền xô nhau chạy ùa ra bờ sông để xem bắn súng. Pêchia cũng muốn chạy ra đấy, nhưng ông thầy giúp lễ đã đảm nhiệm việc che chở cho cậu không để cho cậu đi. Tiếng súng hãy còn tiếp tục nổ, thì thấy từ nhà thờ Đức Bà Lên Trời chạy ra những viên sĩ quan, những vị tướng, những viên thị thần, rồi sau đó có mấy người nữa đi ra, nhưng không vội vàng như những người kia. Đám đông lại cất mũ, và những người chạy ra xem bắn súng vội quay trở lại. Cuối cùng có bốn người đàn ông mặc quân phục và đeo dây thao từ trong nhà thờ bước ra. Đám đông lại hô: "Ura! Ura!".


- Người nào thế? Người nào thế? - Pêchia hỏi những người đứng xung quanh với một giọng gần như khóc, nhưng không ai trả lời cậu cả; ai nấy đều đang mải nhìn. Pêchia bèn chọn lấy một trong bốn người ấy, một người mà cậu trông thấy rõ vì những giọt nước mắt vui mừng đã trào lên mờ cả mắt; cậu ta dồn hết vào người ấy tất cả tấm lòng hâm mộ của mình, tuy đó không phải là hoàng thượng, và gào lên như điên: "Ura!", định tâm là ngay ngày mai, dù có thế nào cũng mặc, nhất định sẽ trở thành một quân nhân.


Đám đông chạy sau hoàng thượng, theo ngài đến tận cung điện rồi bắt đầu giải tán. Bây giờ đã trưa lắm rồi, Pêchia chưa ăn gì cả, và mồ hôi cậu đổ ra như tắm. Nhưng cậu không về nhà, và cùng với đám người đã giảm bớt nhưng hãy còn khá đông đứng trước cung điện trong khi hoàng thượng dùng bữa trưa, nhìn lên các cửa sổ, chờ đợi một cái gì nữa không biết, thèm thuồng địa vị những vị đại thần đi xe đến bến đỗ bên thềm để vào dự bữa chiều với nhà vua, cũng thèm thuồng cái địa vị những người hầu bàn cho hoàng thượng đi lại thấp thoáng trong các khung cửa sổ.


Trong bữa ăn của hoàng thượng, Valuiep nhìn ra cửa sổ nói:


- Dân chúng vẫn còn hy vọng được trông thấy bệ hạ.


Bấy giờ tiệc đã xong; nhà vua đứng dậy vừa ăn nốt chiếc bánh bích-quy và đi ra bao lơn. Đám dân chúng, trong đó có cả Pêchia đứng ở giữa, chồm về phía vao lơn.


- Vị thiên thần của chúng tôi, cha của chúng tôi! Ura!... - dân chúng hô to, và Pêchia cùng hô với họ. Những người đàn bà và mấy người đàn ông dễ xúc cảm, trong số đó có cả Pêchia, khóc lên vì sung sướng. Một mảnh bánh bích quy khá to mà nhà vua đang cầm trên tay rã ra và rơi xuống lan can bao lơn, rồi từ lan can rơi xuống đất. Người đứng gần hơn cả là một người đánh xe mặc áo lúp lao người về phía miếng bánh và chộp lấy. Trông thấy thế, nhà vua bảo đem ra một đĩa bánh bích quy và bắt đầu ném bánh từ trên bao lơn xuống. Mắt Pêchia đỏ ngầu; mối nguy cơ bị giẫm đạp lại càng kích thích cậu thêm. Cậu ta lao đến cướp bánh. Cậu cũng chẳng biết làm như vậy để làm gì, chỉ biết rằng thế nào cũng phải lấy cho kỳ được một chiếc bánh từ tay nhà vua ném xuống, phải cố giành cho được, không chịu thua ai. Cậu chồm tới và xô ngã một bà già sắp bắt được một chiếc bánh bích quy. Nhưng bà già vẫn chưa chịu thua tuy đã nằm dưới đất: bà ta vẫn giơ tay ra bắt bánh. Pêchia dùng đầu gối chặn tay bà ta, chộp lấy chiếc bánh và dường như sợ chậm trễ mất, cậu cất tiếng hô "Ura!" với một giọng đã khản đặc.


Nhà vua trở vào phòng, và sau đó phần lớn dân chúng bắt đầu ra về.


- Đấy tôi đã bảo là đợi một chút mà - thấy chưa, y như rằng!- bốn phía có tiếng nói vui vẻ.


Tuy lòng Pêchia vô cùng sung sướng, nhưng cậu cũng vẫn thấy buồn buồn khi phải về nhà, biết rằng tất cả những nỗi vui thú của ngày hôm nay thế là đã hết. Từ điện Kremlanh, Pêchia không về nhà mà lại đến nhà Ôbôlenski năm ấy mười lăm tuổi và cũng đã nhập ngũ. Về đến nhà, Pêchia tuyên bố một cách dứt khoát và rắn rỏi rằng, nếu không cho cậu ta đi, cậu sẽ bỏ nhà trốn đi. Và mấy ngày hôm sau, tuy vẫn chưa nhượng bộ hoàn toàn, bá tước Ilya Anđrâyêvích cũng đi đò hỏi xem có nơi nào an toàn nhất để xin cho Pêchia nhập ngũ.


XX


Sáng ngày mười lăm, tức hai ngày sau, có vô số xe cộ đến đỗ ở trước điện Slôbôski.


Các phòng đều chật ních những người. Trong gian phòng thứ nhất có các nhà quý tộc mặc phẩm phục, trong gian thứ hai có những thương gia để râu dài và mặc áo caphơtan xanh. Trong gian phòng của những người quý tộc tụ họp, người ta đi lại rộn rịp và nói chuyện rất ồn ào. Bên một cái bàn lớn, dưới bức chân dung của hoàng thượng, những vị huân tước trọng yếu nhất ngồi trên những chiếc ghế có lưng tựa rất cao, nhưng phần lớn những người quý tộc đều đi đi lại lại trong phòng.


Tất cả những người quý tộc, chính những người hàng ngày vẫn gặp Pie hoặc ở câu lạc bộ hoặc ở nhà họ, - tất cả đều mặc phẩm phục, người thì mặc theo kiểu thời Êcatêrina, người thì mặc theo kiểu thời Paven, người thì mặc theo kiểu mới của thời Alếchxanđrơ, người thì mặc theo kiểu quý tộc phổ thông, và tính chất chung của những bộ phẩm phục này khiến cho các nhân vật già có trẻ có, rất đa dạng và rất quen thuộc này có thêm một vẻ gì thật lạ lùng và huyền hoặc. Đập vào mắt người ta mạnh nhất là mấy ông già, mù lòa, móm mém, hói trơn hói trụi, núc ních những mỡ, da căng và vàng, hoặc trái lại gầy gò, nhăn nheo. Số đông những người này ngồi yên một chỗ và im lặng, nếu có đi lại và nói chuyện, thì cũng là đi lại hay nói chuyện với một người nào trẻ tuổi hơn. Cũng như trên những gương mặt trong đám đông mà Pêchia đã trông thấy trên quảng trường, trên tất cả các gương mặt này đều có một nét mâu thuẫn kỳ lạ: trong khi mọi người đang chờ đợi một việc gì long trọng sắp diễn ra, người ta vẫn nói những chuyện bình thường của ngày hôm qua: ván bài Bôstông, tài năng của anh đầu bếp Pêtruska hay sức khỏe của bà Zinaiđa Đmitriépna v.v...


Pie cũng có mặt ở trong văn phòng: từ sáng sớm, chàng thắng bộ phẩm phục nay đã chật cứng khiến cho chàng rất vướng víu.


Chàng rất hồi hộp: cuộc hội họp bất thường này không phải chỉ gồm có giới quý tộc, mà còn gồm cả giới thương gia nữa - các états généraux - (Tam cấp hội nghị) này đã thức tỉnh trong lòng chàng cả loạt tư tưởng mà chàng đã xao lãng từ lâu nhưng vẫn khắc sâu trong tâm trí chàng: những tư tưởng về Khế ước xã hội và về cuộc cách mạng Pháp. Những lời trong bản hiệu triệu mà chàng đã chú ý, nói rằng hoàng thượng sẽ về thủ đô để bàn bạc với thần dân, khiến cho chàng càng thêm tin chắc vào quan điểm này. Chàng cho rằng, đang có một cái gì quan trọng, một cái gì mà chàng đã chờ đợi từ lâu, sắp diễn ra theo hướng này. Chàng đi đi lại lại, chú ý nhìn, lắng nghe những câu chuyện chung quanh, nhưng không hề tìm thấy một dấu hiệu gì biểu hiện những ý nghĩ đang khiến chàng bận tâm.


Bản tuyên ngôn của nhà vua đọc lên khiến ai nấy đều nức lòng, rồi sau đó mọi người đều tản ra nói chuyện. Ngoài những chuyện thường ngày, Pie còn nghe họ bàn tán không biết các đại biểu quý tộc sẽ đứng ở chỗ nào khi vua vào, đến hôm nào sẽ mở vũ hội mời nhà vua, nên phân chia như thế nào, từng huyện hay từng tỉnh, v.v...; nhưng hễ cứ nói đến chiến tranh hay đến mục đích buổi họp quý tộc hôm nay, là câu chuyện trở nên lúng túng và mập mờ. Ai cũng muốn nghe nhiều hơn là nói.


Một người đứng tuổi, đẹp vóc, rắn rỏi, mặc bộ quân phục sĩ quan hải quân về hưu, đang đứng nói trong một gian phòng trong điện, và xung quanh có một đám người xúm lại nghe. Pie lại gần và lắng tai. Bá tước Ilya Anđrâyêvích mặc chiếc áo caphơtan của đại biểu quý tộc thời Êcatêrina, miệng mỉm một nụ cười đáng yêu, đi giữa đám người mà ông ta cũng quen, lại gần nhóm đó và bắt đầu nghe với nụ cười hiền hậu mà ông thường có mỗi khi nghe có ai nói chuyện, thỉnh thoảng lại gật đầu với người đang nói để tỏ ý tán thành. Viên sĩ quan hải quân về hưu nói rất bạo miệng; điều đó thấy rõ qua vẻ mặt các thính giả. Hơn nữa, những người mà Pie vốn biết là thuộc số hiền lành và phục tòng nhất đều lảng đi, ra vẻ không tán thành, hoặc cãi lại. Pie len vào giữa đám đông, lắng nghe một lát và thấy rõ rằng quả nhiên người đang nói là một người có tư tưởng tự do, nhưng theo một lối khác hẳn với quan niệm của chàng. Viên sĩ quan hải quân nói với cái giọng trầm trầm của những người quý tộc, vang vang như tiếng hát, với một lối uốn lưỡi dễ nghe, luôn luôn bỏ bớt các phụ âm, cái giọng mà người ta thường dùng để gọi gia nhân: "Dọn trà! Đưa tẩu thuốc đây!" v.v... Ông ta nói với cái giọng của một người đã quen sống phóng khoáng và quen chỉ huy.


- Dân Smôlen đề nghị nộp dân binh lên hoàng thượng à? Thế thì đã làm sao! Lời của người Smôlen có phải là mệnh lệnh cho chúng ta đâu? Nếu những người quý tộc ở Mátxcơva thấy cần, thì họ có thể bày tỏ lòng tận trung với hoàng thượng bằng những cách khác. Chẳng nhẽ chúng ta quên chuyện quân binh năm 1807 rồi sao? Chỉ được một dịp cho bọn quân nhu và bọn ăn cắp làm giàu thôi.


Bá tước Ilya Anđrâyêvích mỉm cười dịu dàng và gật đầu tỏ ý tán thành.


- Thế dân binh của chúng ta đã đem lại lợi ích gì cho nhà nước nào? Chẳng đem lại lợi ích gì hết! Chỉ tổ làm cho các trang trại của ta kiệt quệ. Thà mộ lính còn hơn... Nếu không, khi họ trở về với chúng ta thì lính chẳng ra lính, nông dân chả ra nông dân, chỉ là một thứ vô lại. Người quý tộc không hề tiếc tính mạng, bản thân chúng ta sẽ đi không hề sót người nào, chúng ta sẽ tuyển thêm tân binh, và hoàng thượng chỉ cần hô lên một tiếng là tất cả chúng ta sẽ chết vì Ngài, - diễn giả nói thêm, sôi nổi hẳn lên.


Ilya Anđrâyêvích nuốt nước bọt vì thích thú và lấy khuỷu tay huých Pie, nhưng bấy giờ Pie cũng đang muốn nói. Chàng bước lên phía trước, lòng thấy hứng khởi, nhưng chính chàng cũng chưa rõ vì sao và cũng chưa biết mình sẽ nói gì. Chàng vừa mở miệng ra để nói thì một vị nguyên lão, mồm không còn một cái răng nào, vẻ mặt thông minh và cáu kỉnh, bấy giờ đang đứng cạnh diễn giả, đã ngắt lời Pie. Hẳn là đã quen tiến hành những cuộc tranh luận, ông ta nói khẽ, nhưng nghe rất rõ.


- Thưa ngài, - vị nguyên lão móm mém nói, - tôi thiết tưởng chúng ta được triệu tập tại đây không phải để bàn xem nên mộ lính hay nên tuyển dân binh, đằng nào có lợi cho nhà nước nhiều hơn. Chúng ta đến đây là để đáp lại lời kêu gọi mà hoàng thượng đã ban xuống cho chúng ta. Còn về việc mộ lính hay tuyển dân binh, đằng nào có lợi ích hơn thì ta hãy để cho chính quyền tối cao...


Pie chợt tìm được một cơ hội để cho tâm trạng hứng khởi của chàng phát tiết. Chàng căm tức vị nguyên lão đã đưa những quan niệm chính thống và hẹp hòi này vào những công việc sắp tới của giới quý tộc. Pie bước lên và ngăn ông ta lại. Chàng cũng chẳng biết mình sẽ nói gì, nhưng chàng vẫn bắt đầu nói rất hăng, thỉnh thoảng lại chêm vào những tiếng Pháp, và nói tiếng Nga như trong sách.


- Xin đại nhân thứ lỗi cho, - chàng mở đầu (Pie quen khá thân vị nguyên lão này, nhưng ở đây chàng cần phải dùng một giọng trang trọng như vậy), - tuy tôi không tán thành ý kiến của vị này... - Pie lúng túng. Chàng muốn nói vị rất đáng kính đã phát biểu trước tôi[4], - của vị này mà tôi chưa có vinh dự được quen biết [5], nhưng tôi cho rằng tầng lớp quý tộc, ngoài việc biểu lộ sự đồng cảm và lòng phấn khởi của mình ra, còn được triệu tập lại đây để thảo luận những biện pháp mà ta có thể dùng để giúp ích cho tổ quốc. Tôi thiết tưởng, - chàng hăng lên nói, - rằng chính hoàng thượng cũng sẽ không được hài lòng, nếu ngài thấy chúng ta chỉ là những người làm chủ nông nô, làm chủ một mớ thịt làm mồi cho đại bác[6], mà không tìm thấy ở chúng ta một... một... một ý kiến gì cả.


Nhiều người lảng ra khỏi nhóm khi thấy nụ cười khinh bỉ của vị nguyên lão và thấy Pie nói năng quá tự do; chỉ có một mình Ilya Anđrâyêvích hài lòng về lời lẽ của chàng, cũng như ông đã hài lòng về những lời mà mình nghe sau cùng.


- Tôi thiết tưởng trước khi thảo luận những vấn đề này, - Pie nói tiếp, - chúng ta phải xin hoàng thượng cho chúng ta biết hiện nay có bao nhiêu quân lính, tình hình của quân đội ta hiện nay ra sao, và được như vậy thì...


Nhưng Pie chưa kịp nói xong đã bị công kích tới tấp từ ba phía. Người công kích mạnh hơn cả là một người mà chàng đã quen từ lâu, một người rất ham đánh bài Bôstông, xưa nay vẫn có thiện cảm với chàng, là Xtêpan Stêpanôvích Aprắcxin. Xtêpan Stêpanôvích mặc phẩm phục, và vì bộ phẩm phục này hoặc vì những nguyên nhân nào khác, Pie có cảm tưởng như trước mặt mình là một người khác hẳn. Gương mặt già nua của Xtêpan Stêpanôvích bỗng lộ vẻ hằn học. Ông ta quát bảo Pie.


- Trước hết xin ngài biết cho rằng chúng ta không có quyền hỏi hoàng thượng về việc đó, và sau bữa ăn, dù cho giới quý tộc Nga có quyền như vậy, hoàng thượng cũng không thể trả lời cho chúng ta được. Quân ta di chuyển tùy theo cách hành quân của địch - số quân giảm bớt hay tăng lên...


Người thứ hai công kích Pie là một người tầm thước, trạc bốn mươi tuổi, mà trước kia Pie vẫn gặp ở các nhà Txigan và biết rõ là một tay rất máu mê cờ bạc. Trong bộ phẩm phục, trông ông ta cũng khác hẳn. Ông ta bước tới và ngắt lời Aprắcxin.


- Mà bây giờ không phải là lúc nghị luận, bây giờ là lúc phải hành động: chiến tranh đang diễn ra trên đất Nga. Quân thù đang manh tâm tiêu diệt nước Nga, giày xéo lên mồ mả tổ tiên chúng ta, bắt vợ con chúng ta đi. - Nói đến đây ông ta đấm ngực. - Chúng ta sẽ nhất loạt đứng lên, chúng ta sẽ cùng hy sinh vì Sa hoàng, người cha yêu quý của chúng ta!- Ông ta quát lên, đôi mắt đỏ ngầu trợn ngược. Trong đám đông có những tiếng xôn xao tỏ ý tán thành. - Chúng ta là người Nga, chúng ta sẵn sàng đổ máu để bảo vệ tín ngưỡng, ngai vàng và tổ quốc. Nếu chúng ta là những người con của tổ quốc, thì không nên nói những chuyện vẩn vơ nữa. Chúng ta sẽ cho châu Âu thấy rõ nước Nga đứng lên bảo vệ nước Nga như thế nào, - người quý tộc lớn tiếng quát.


Pie muốn cãi lại, nhưng chàng không nói được câu nào cả. Chàng cảm thấy lời mình nói ra bất luận nội dung ra sao cũng sẽ không có tác dụng bằng những lời lẽ khí khái của người quý tộc kia.


Ilya Anđrâyêvích đứng ở phía sau tỏ ý tán thành; sau khi diễn giả nói hết một câu có mấy người hăm hở quay về phía ông ta nói:


- Đúng thế đấy! Đúng đấy!


Pie muốn nói rằng chàng không có ý phản đối việc hy sinh tiền của hay nông nô, hay ngay cả bản thân mình cũng vậy, nhưng cần phải biết tình trạng hiện nay để tìm cách cải thiện nó, nhưng chàng không nói được. Nhiều người cùng la ó và cùng nói một lúc, đến nỗi Ilya Anđrâyêvích không kịp gật đầu tán thành hết được. Nhóm người lớn lên tán ra, rồi lại họp lại, vừa nói chuyện ồn ào vừa kéo vào phòng rộng, đến cạnh chiếc bàn lớn. Không những Pie không nói được gì, người ta lại còn ngắt lời chàng một cách thô bạo, quay phắt đi và xa lánh chàng như xa lánh một kẻ thù chung. Sở dĩ như vậy không phải là vì họ không bằng lòng với những lời lẽ của chàng, - sau chàng có rất nhiều người nói, cho nên họ cũng quên khuấy đi - mà là vì, muốn kích thích đám đông, phải có một đối tượng cụ thể để yêu mến hay để căm thù. Pie đã thành cái đối tượng căm ghét này. Sau người quý tộc hăng hái kia, có rất nhiều người nói, và ai nấy đều cùng nói một giọng như vậy. Nhiều người nói rất hay và rất độc đáo.


Ông chủ nhiệm báo "Tín sứ Nga"[7] là Glinca (người ta nhận được ông ta ngay, trong đám đông có tiếng xôn xao: "nhà văn đấy!") bàn rằng phải lấy địa ngục để áp đảo địa ngục, rằng ông ta đã từng trông thấy một đứa trẻ mỉm cười trong ánh chớp và trong tiếng sấm ầm ầm, "nhưng chúng ta sẽ không như đứa trẻ này".


- Phải, phải, trong tiếng sấm! - ở các hàng sau có tiếng người hưởng ứng.


Đám đông lại gần chiếc bàn lớn, nơi có những vị huân tước bảy mươi tuổi mặc phẩm phục, đeo dây thao, tóc bạc, đầu hói, đang ngồi. Hầu hết những người này, Pie đã gặp ở nhà với những thằng hề của họ hay ở câu lạc bộ trong khi họ đang đánh bài bôstông. Đám đông lại đến gần bàn, vẫn nói chuyện ồn ào như cũ. Các diễn giả bị xô đẩy vào những chiếc lưng tựa rất cao sau mấy chiếc ghế, lần lượt lên tiếng. Đôi khi hai diễn giả cùng nói một lúc. Những người đứng sau chốc chốc lại nhìn thấy diễn giả nói sót ý và vội vàng nói chen vào cho đủ. Những người khác, mặc dầu đứng chen chúc trong gian phòng chật chội và nóng nực này, cũng cố bới óc tìm xem có ý nghĩ gì không và vội vàng nói ra. Những vị huân tước già mà Pie quen biết ngồi yên, hết đưa mắt nhìn người này lại nhìn sang người kia; và vẻ mặt phần lớn các vị đó chỉ biểu lộ một điều, là họ thấy nóng bức quá. Tuy vậy, Pie cũng thấy cảm động, và lòng mong mỏi của mọi người muốn tỏ ra rằng không có gì có thể ngăn cản chúng ta - một lòng mong mỏi biểu lộ ra trong vẻ mặt và trong giọng nói nhiều hơn là trong nội dung những lời phát biểu - cũng truyền sang chàng. Chàng không từ bỏ những ý nghĩ của mình, nhưng cũng cảm thấy như mình có lỗi và cứ muốn thanh minh.


- Tôi muốn nói rằng, chúng ta có thể hy sinh tốt hơn khi nào chúng ta đã rõ nhà nước cần những gì, - Pie cố nói cho to hơn những người khác.


Một ông già nhỏ bé đứng sát chàng đưa mắt nhìn chàng, nhưng vừa lúc ấy có tiếng quát ở cuối bàn.


- Phải, Mátxcơva sẽ bị bỏ ngỏ! Nó sẽ hy sinh để cứu nhân loại!- Một người quát lên.


- Hắn là kẻ thù của loài người!- một người khác kêu lên. - Tôi xin nói... Thưa các vị, các vị làm tôi nghẹn thở mất.


XXI


Vừa lúc ấy bá tước Rastốpsin bước vào, mình mặc quân phục cấp tướng, đeo dây thao quàng qua vai, cái cằm nhô ra, đôi mắt linh lợi, đi nhanh qua đám đông đang giãn ra để nhường lối.


- Hoàng thượng sắp đến, - Rastốpsin nói, - tôi vừa ở đấy ra. Tôi cho rằng, trong tình cảnh chúng ta hiện nay, không việc gì phải bàn luận nhiều. Hoàng thượng đã có lòng triệu tập chúng ta và giới thương nhân lại đây. Họ sẽ cúng bạc triệu (ông ta chỉ sang phòng họp của thương nhân) còn việc của chúng ta cũng là cung cấp dân binh và không tiếc thân mình. Ít nhất chúng ta phải làm như thế.


Mấy vị huân tước ngồi trước bàn bắt đầu bàn bạc với nhau. Họ nói thì thầm rất khẽ. Cuộc bàn bạc còn có vẻ buồn bã nữa là khác. Sau những tiếng ồn ào ban nãy, bây giờ chỉ nghe lẻ tẻ những tiếng nói phều phào dóng một: "đồng ý", hay có khác chăng cũng chỉ là: "Tôi có ý kiến như vậy" v.v... cho đỡ nhàm.


Họ ra lệnh cho viên bí thư thảo ra một bản quyết nghị của giới quý tộc Mátxcơva nói rằng người Mátxcơva, cũng như người Smôlen, cứ một nghìn người sẽ tuyển mười người vào quân đội và cung cấp toàn bộ quân trang. Các vị huân tước đứng dậy, có vẻ như vừa trút được một gánh nặng, xô ghế ầm ầm và đi đi lại lại trong phòng cho đỡ chồn chân, chốc chốc lại khoác tay một người quen để nói chuyện.


- Hoàng thượng! Hoàng thượng! - trong các phòng bỗng có tiếng kêu lên, và cả đám đông xô ra phía cửa.


Đám người quý tộc giãn ra hai bên chừa một lối đi rất rộng, và nhà vua bước vào phòng. Trên mọi gương mặt đều hiện lên một vẻ mặt tò mò sùng kính và sợ hãi. Pie đứng cách đấy khá xa nên không nghe hết được lời của nhà vua. Qua những câu nghe được, chàng chỉ hiểu rằng nhà vua nói về mối nguy cơ đang đe dọa nước nhà và những hy vọng mà ngài đặt vào giới quý tộc Mátxcơva. Một người trong đám quý tộc lên tiếng phúc đáp, truyền đạt lên nhà vua nghị quyết vừa rồi của giới quý tộc.


- Thưa các vị! - Nhà vua nói, giọng run run. Đám đông bỗng xôn xao lên một lúc rồi im lặng, và Pie nghe rõ giọng nói cảm động và rất gần gũi của nhà vua: - Không bao giờ tôi hoài nghi lòng tận tụy của giới quý tộc Nga. Nhưng ngày hôm nay lòng tận tụy đó đã vượt quá những điều tôi mong đợi. Tôi xin thay mặt cho tổ quốc cảm tạ các vị. Thưa các vị, chúng ta phải hành động - thời gian rất quý.


Nhà vua im lặng, đám đông bắt đầu chen chúc xung quanh ngài. Và bốn phía đều có những tiếng hoan hô phấn khởi.


- Phải, quý hơn cả... là lời của hoàng thượng, - từ phía sau có tiếng nói nghẹn ngào của Ilya Anđrâyêvích. Ông ta không nghe thấy gì cả, nhưng cái gì cũng hiểu theo ý mình. Từ phòng họp của giới quý tộc, nhà vua đi sang gian phòng của thương nhân. Ngài ở lại đây, chừng mười phút. Pie trông thấy nhà vua ở phòng họp của giới thương nhân bước ra với những giọt nước mắt cảm động trên mi mắt. Về sau người ta được biết rằng nhà vua vừa cất tiếng nói với các thương nhân thì nước mắt đã trào ra, và giọng ngài run run trong khi ngài nói hết câu. Khi Pie trông thấy nhà vua, ngài đang cùng hai người thương nhân bước ra ngoài. Một trong hai người đó Pie có quen, đó là một người to béo lĩnh trưng thuế; người kia thì mặt gầy gò và vàng võ, cằm nhọn: đó là người cầm đầu giới thương nhân. Cả hai đều khóc. Người gầy thì ứa nước mắt, nhưng người béo thì khóc nức nở như trẻ con, mồm nói đi nói lại:


- Xin hoàng thượng cứ lấy cả tính mạng, cả tài sản của chúng tôi!


Trong giờ phút này, lòng Pie chỉ còn thèm muốn được tỏ ra rằng không gì có thể ngăn trở chàng, và chàng sẵn sàng hy sinh tất cả. Chàng thấy áy náy về những câu nói có khuynh hướng lập hiến của mình và cố tìm một cơ hội để chữa lại. Được tin bá tước Mamônốp cúng một đoàn, Bêdukhốp lập tức tuyên bố với bá tước Rastốpsin rằng chàng sẽ cúng mười nghìn quân và cung cấp đủ tiền ăn mặc cho họ.


Lão bá tước Rôstốp không thể nào cầm được nước mắt khi kể lại cho vợ nghe những điều vừa xảy ra. Ông cụ lập tức chuẩn y lời cầu xin của Pêchia và tự mình thân hành đi đăng ký cho con nhập ngũ.


Ngày hôm sau, nhà vua ra đi. Tất cả những người quý tộc đã đến hội họp hôm ấy cởi bỏ phẩm phục, trở về nhà hoặc đến câu lạc bộ; họ vừa thở dài ra lệnh cho bọn quản lý lo việc tuyển mộ dân binh, vừa ngạc nhiên về những việc họ đã làm.


(còn tiếp)


Nguồn: Chiến tranh và Hòa bình. L. Tônxtoi. Tập 2. Bộ mới ba tập. NXB Văn học, 6 - 2007. In theo lần xuất bản đầu tiên năm 1961.







[1] Một di tích lịch sử của thế kỷ XVI để ở điện Kremlanh. Nòng súng dài 5m34, cỡ nòng 890mm, nặng 40 tấn. Một vật mẫu đáng chú ý cua nghệ thuật đúc đồng Nga.




[2] Món giải khát làm bằng nước hoa quả, vị hơi chua.




[3] Buổi lễ nhiều linh mục cùng hành lễ.




[4] Mon très honorable préopiant.




[5] Que je n’ai pas l’honneur de connaýtre.




[6] Chaýr à canon.




[7] Tạp chí có xu hướng yêu nước do Glinka xuất bản ở Mạc Tư Khoa trong khoảng 1808-1824.



Mục lục:
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
21.
22.
23.
24.
25.
26.
27.
28.
29.
30.
31.
32.
33.
34.
35.
36.
37.
38.
39.
40.
41.
42.
43.
44.
45.
46.
47.
48.
49.
50.
51.
52.
53.
54.
55.
56.
57.
58.Phần Thứ Mười một
59.
60.
61.
62.
63.
64.
65.
66.
67.
68.
69.
70.
71.
72.
73.
74.
75.
76.
77.
78.Phần Thứ tám
79.
80.
81.Phần Thứ sáu
82.Lời Người biên tập và Lời Giới thiệu của Cao Xuân Hạo
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Đêm thánh nhân - Nguyễn Đình Chính 11.09.2019
Jude - Kẻ vô danh - Thomas Hardy 10.09.2019
Ông cố vấn - Hữu Mai 10.09.2019
Tiêu sơn tráng sĩ - Khái Hưng 05.09.2019
Seo Mỉ - Đỗ Quang Tiến 28.08.2019
Sông Côn mùa lũ - Nguyễn Mộng Giác 23.08.2019
Lâu đài - Franz Kafka 21.08.2019
Trăm năm cô đơn - G. G. Marquez 20.08.2019
Cuốn theo chiều gió - Margaret Munnerlyn Mitchell 20.08.2019
Gia đình Buddenbrook - Thomas Mann 19.08.2019
xem thêm »