tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH

Công ty TNHH TM DV Green Leaf Việt Nam

Green Leaf VN - với hơn 400 xe du lịch từ 4 chỗ đến 50 chỗ, đời mới - là Công ty Dịch vụ vận chuyển hành khách hàng đầu Việt Nam! Luôn phục vụ khách hàng với phong thái và ý chí của người tài xế chuyên nghiệp. Chỉ tuyển dụng đầu vào tài xế có khả năng giao tiếp tiếng Anh đàm thoại. Tác phong, đồng phục chỉnh chu trong suốt thời gian phục vụ khách hàng. Các tài xế phải vượt qua chương trình đào tạo nghiêm ngặt về cách thức phục vụ khách hàng

 *Nhân viên chăm sóc khách hàng người Nhật luôn tạo sự yên tâm và tin tưởng cho khách hàng...

Khách thăm: 29454685
Tiểu thuyết
07.01.2009
Liep Nicôlaievich Tônxtoi
Chiến tranh và Hòa bình

X


Bức thư này chưa được trao đến tay hoàng thượng, thì trong một bữa tiệc, Bácclai cho Bôncônski biết rằng, nhà vua muốn gặp riêng công tước Anđrây để hỏi chàng về tình hình bên Thổ Nhĩ Kỳ, nên sáu giờ tối hôm nay, công tước Anđrây phải có mặt ở đại bản doanh của Benníchxen.


Cũng vào hôm ấy, ở bản doanh của hoàng thượng có tin Napôlêông đã tiến hành một cuộc hành quân mới có thể nguy hiểm cho quân đội ta (tin này về sau mới biết là không đúng). Và ngay sáng hôm ấy, đại tá Misô đưa hoàng thượng đi xem xét các công sự ở Đrixa và chứng minh cho ngài thấy rõ rằng những công sự này, công trình do Phun xây dựng và cho đến nay vẫn là một kiệt tác[1] về chiến thuật sẽ làm cho Napôlêông đại bại, thật ra chỉ là một công trình vô nghĩa lý và sẽ làm cho quân đội Nga diệt vong.


Công tước Anđrây đến đại bản doanh của Benníchxen đóng ở một ngôi nhà nhỏ ngay bên bờ sông. Lúc bấy giờ, Benníchxen cũng như hoàng thượng đều không ở đấy, nhưng Tsécnưsép, sĩ quan hành dinh ngự tiền, tiếp Bôncônski và cho chàng biết rằng, hôm nay hoàng thượng đã cùng tướng Benníchxen và hầu tước Paolútsi đi ra xem xét hai lần các công trình doanh trại Đrixa: lúc bấy giờ người ta đã bắt đầu hoài nghi nhiều về lợi thế của doanh trại này.


Tsécnưsép đang ngồi bên cửa sổ gian phòng thứ nhất, tay cầm một quyển tiểu thuyết Pháp. Gian phòng này trước kia hình như là một phòng khiêu vũ; trong phòng còn có một chiếc đại phong cầm chất đầy những thảm, trong góc phòng có đặt một chiếc giường xếp của viên sĩ quan phụ tá của Benníchxen. Viên sĩ quan phụ tá ấy, đang ngủ gật trên chiếc giường đã xếp lại, có vẻ mệt rã rời, chắc là vì tiệc tùng hoặc làm việc quá nhiều. Trong phòng có hai cửa sổ lớn, một cửa dẫn thẳng vào gian phòng khách cũ, một cửa dẫn sang căn phòng bên phải. Từ khung cửa thứ nhất đưa ra tiếng mấy người đang nói chuyện bằng tiếng Đức, thỉnh thoảng có chen cả tiếng Pháp. Ở đấy, trong gian phòng khách cũ, đang có cuộc họp. Theo ý muốn của nhà vua, thì đây không phải là một phiên họp của hội đồng quân sự (nhà vua vốn thích những tình trạng không rạch ròi), mà chỉ là một cuộc họp mặt của một số nhân vật mà nhà vua muốn biết ý kiến về những khó khăn sắp tới. Đó không phải là một hội đồng quân sự, mà dường như chỉ là một thứ hội nghị bàn bạc giữa một số người được lựa chọn, nhằm soi sáng một số vấn đề cho cá nhân hoàng thượng. Trong số những người được mời vào cái thứ hội đồng nửa vời này có viên tướng Thụy Điển Ácmơphen, viên tướng hành dinh Vôntxôghen, Vintxingơrốt, người mà Napôlêông gọi là một thần dân Pháp đào tẩu, Misô, Tôn, một người chẳng có chút gì dính dáng đến quân sự là bá tước Stainơ, và cuối cùng có cả Phun, vốn là mấu chốt [2] của toàn bộ công việc, như công tước Anđrây đã từng nghe nói. Công tước Anđrây có dịp nhìn kỹ ông ta, vì chàng vừa đến một chốc thì Phun cũng đến và bước vào phòng khách sau khi dừng lại một phút để nói chuyện với Tsécnưsép.


Phun mặc một bộ quân phục Nga của cấp tướng may rất xấu, chẳng vừa vặn tí nào, trông như người giả trang. Thoạt nhìn, công tước Anđrây có cảm tưởng như đã từng quen ông ta, tuy chàng chưa gặp lần nào. Trong con người ông ta có cả Vairôtơ, có cả Mắc, cả Smít và những viên tướng lý thuyết gia khác của Đức mà công tước Anđrây đã có dịp gặp năm 1805; nhưng Phun trông điển hình hơn cả. Công tước Anđrây chưa từng thấy một người Đức nào có đủ tất cả những đặc tính của các lý thuyết gia Đức như vậy.


Phun người thấp, rất gầy, nhưng xương to, tạng người thô và khỏe, xương bả vai lộ rõ. Mặt ông ta rất nhiều nếp nhăn, mắt sâu hoắm. Ở phía trước, hai bên thái dương, tóc ông ta hình như đã được lấy bàn chải vuốt qua loa một cách vội vàng, còn phía sau thì nhô lên lởm chởm thành những chòm trông rất ngây ngô. Ông ta bước vào phòng, mắt nhìn quanh ra vẻ lo lắng và bực tức, dường như tất cả những gì trong gian phòng lớn mà ông vừa bước vào đều làm cho ông lo sợ. Phun vụng về đưa tay giữ gươm, quay sang Tsécnưsép dùng tiếng Đức hỏi xem hoàng thượng hiện ở đâu. Có thể thấy rằng ông chỉ muốn đi qua các phòng, chấm dứt những cuộc chào hỏi cho thật nhanh để ngồi xuống trước bàn làm việc với mấy tấm địa đồ, là nơi ông cảm thấy đắc địa nhất. Ông ta vội gật đầu sau khi nghe Tsécnưsép trả lời và mỉm cười mỉa mai khi nghe Tsécnưsép nói hoàng thượng hiện đang đi xem xét các công sự mà chính ông ta, Phun đã thiết kế theo lý thuyết của mình. Phun càu nhàu cất cái giọng trầm nói lẩm bẩm một mình, như những người Đức giàu lòng tự tin vẫn làm: Đồ ngu...[3] hay: Bao nhiêu công chuyện đều hỏng bét...[4] hay: Rồi sẽ đẹp mặt lắm đấy...[5] Công tước Anđrây không nghe rõ ông ta nói những gì, và toan đi qua, nhưng Tsécnưsép giới thiệu công tước Anđrây với Phun, nói thêm rằng chàng vừa ở Thổ Nhĩ Kỳ về: ở đây, như mọi người đều biết, chiến tranh đã kết thúc thắng lợi. Phun chỉ hơi liếc mắt nhìn, không hẳn là nhìn công tước Anđrây, mà nhìn qua chàng thì đúng hơn, vừa cười vừa nói: "Chiến tranh bên ấy chắc phải là một cuộc chiến tranh rất hay ho và chiến thuật đấy nhỉ!"[6], nói đoạn ông cất tiếng cười gằn ngạo mạn rồi bước vào gian phòng có tiếng bàn cãi vẳng ra.


Có thể thấy rằng Phun thường ngày vẫn hay mỉa mai một cách chua chát, nhưng hôm nay ông ta lại càng chua chát hơn vì người ta dám đi xem xét và phê phán công sự của ông ta mà không mời ông ta cùng đi. Chỉ một phút gặp gỡ ngắn ngủi này thôi cũng đủ để công tước Anđrây có được một khái niệm rõ rệt về nhân vật này, nhờ những kinh nghiệm của chàng từ dạo ở Aostéclích. Phun là một trong những con người có lòng tự tin bất di bất dịch, không phương cứu chữa, đến mức sẵn sàng tuẫn đạo mà chỉ có người Đức mới có thể có, cái lòng tự tin căn cứ trên một quan niệm trừu tượng - căn cứ trên khoa học, nghĩa là trên cái ảo tưởng cho rằng mình biết được chân lý tuyệt đối. Người Pháp tự tin vì họ hiểu rằng về tinh thần cũng như về thể chất, họ có một sức quyến rũ không sao cưỡng lại được, đối với đàn ông hay đối với đàn bà cũng vậy. Người Anh tự tin vì cho rằng mình là công dân của nước được tổ chức hoàn chỉnh nhất trên thế giới, và do đó, một khi đã là người Anh thì tất phải biết mình cần phải làm gì, và tất cả những gì mà mình định làm nhất định phải hay, phải tốt. Người Ý tự tin vì họ dễ cảm xúc và dễ quên cả mình lẫn người khác. Người Nga tự tin chính là vì họ không biết gì và cũng không muốn biết nữa, bởi vì họ không tin rằng người ta có thể biết một điều gì cho đến nơi đến chốn. Người Đức tự tin một cách thậm tệ hơn cả, ngoan cố hơn cả và khả ố hơn cả, vì họ tưởng rằng mình biết chân lý, nghĩa là cái khoa học do chính họ bày đặt ra mà họ coi là chân lý tuyệt đối. Phun hiển nhiên là một người như vậy. Ông ta có một cái khoa học: cái lý thuyết chuyển quân đường chéo mà ông ta đã rút ra từ lịch sử chinh phạt của Phriđrích Đại đế, và tất cả những gì mà ông ra gặp trong lịch sử chiến tranh cận đại, ông ta đều có cảm tưởng là vô nghĩa lý, là man rợ, là những cuộc xung đột loạn ẩu trong đó cả hai bên đều phạm nhiều sai lầm đến nỗi những cuộc chiến tranh đó không thể gọi là chiến tranh được: nó không phù hợp với lý thuyết và không thể dùng làm đối tượng khoa học được.


Năm 1806, Phun là trong những người soạn ra kế hoạch tác chiến của cuộc chiến tranh kết thúc bằng hai trận Ilêna và Aoơstét; những kết quả của cuộc chiến tranh này không hề chứng minh cho ông ta thấy một tý nào rằng lý thuyết của mình không đúng. Trái lại, theo quan niệm của ông thì sở dĩ thất bại chỉ là vì người ta đã làm sai cái lý thuyết của ông, và với giọng nói mỉa mai vui vẻ đặc biệt của ông, ông nói: "Thì tôi đã nói là công chuyện sẽ đi đời nhà ma cả mà lại"[7]. Phun thuộc vào số những nhà lý thuyết yêu thích lý thuyết của mình đến nỗi quên mất rằng, mục đích của lý thuyết là để đem dùng vào thực tiễn; vì yêu thích lý thuyết cho nên ông thù ghét mọi thứ thực tiễn và một mực không thèm biết đến nó. Thậm chí, ông ta còn lấy làm mừng là đã thất trận, vì cuộc thất trận này do làm sai lý thuyết mà ra, và như vậy chỉ càng chứng minh rằng lý thuyết của ông ta là đúng.


Ông ta nói mấy lời với công tước Anđrây và Tsécnưsép về cuộc chiến tranh hiện nay với cái vẻ như đã biết trước rằng mọi việc đều sẽ hư hỏng, nhưng thậm chí cũng không lấy gì làm phiền lòng về điều đó, những chòm tóc không chải lởm chởm sau gáy và hai chòm tóc mai chải vội bên thái dương nói lên điều đó một cách đặc biệt hùng hồn.


Ông ta bước sang phòng bên và lập tức từ gian phòng ấy vọng ra tiếng nói trầm trầm và cáu kỉnh của ông ta.


XI


Công tước Anđrây đang nhìn theo hút bóng Phun thì bá tước Benníchxen đã hấp tấp bước vào và gật đầu chào Bôncônski, nhưng không dừng lại, cứ tiếp tục đi thẳng vào phòng làm việc, vừa đi vừa dặn dò điều gì đó với viên sĩ quan phụ tá ông ta. Nhà vua đang đi sau ông ta, nên ông ta vội vàng vào trước để đón ngài. Tsécnưsép và công tước Anđrây ra thềm. Nhà vua xuống ngựa một cách uể oải. Hầu tước Paolútsi đang nói gì với hoàng thượng. Hoàng thượng nghiêng đầu bên trái, vẻ không bằng lòng, lắng nghe ông ta nói cái gì hăng hái lắm. Hoàng thượng bước tới, hình như muốn chấm dứt câu chuyện, nhưng người Ý đỏ mặt tía tai lên vì kích động, quên cả nghi thức, cứ đi theo nói tiếp:


- Còn như người ta đã đề nghị dựng doanh trại Đrixa này[8]. - Paolútsi nói trong khi nhà vua bước lên bậc thềm. Khi trông thấy công tước Anđrây, nhà vua nhìn chàng nhưng không nhận ra.


- Tâu hoàng thượng, còn như người đã... - Paolútsi nói tiếp một cách tuyệt vọng, dường như không sao đủ sức kìm mình được nữa, -đã đề nghị hạ trại Đrixa thì theo tôi chỉ có thể cho vào nhà thương điên hay cho lên giá xử giảo, không còn cách nào khác[9].


Chưa nghe hết và làm như không nghe thấy những lời của người Ý nói, nhà vua đã nhận ra Bôncônski liền ôn tồn nói với chàng:


- Rất vui lòng được gặp ông, ông vào phòng đợi tôi một lát nhé. - Nhà vua đi vào phòng giấy. Công tước Piốt Mikhailôvích Bôncônski, nam tước Stainơ vào theo, và cánh cửa đóng lại sau lưng họ. Công tước Anđrây được phép của nhà vua liền đi với Paolútsi (chàng biết ông ta từ hồi ở Thổ Nhĩ Kỳ) vào phòng khách, nói đang có cuộc họp. giữ một chức vụ gần như là tham mưu trưởng của hoàng thượng. Công tước Piốt Mikhailôvích Bôncônski từ trong phòng giấy bước ra, đưa bản đồ vào phòng khách và trải lên bàn, rồi phổ biến những vấn đề mà ông ta muốn nghe ý kiến của những vị có mặt tại đây. Số là đêm hôm qua ông vừa nhận được một tin (tin này về sau mới biết là không đúng) cho rằng Pháp đang tiến quân vòng qua trại Đrixa.


- Người bắt đầu nói trước tiên là tướng Ácmơphen. Ông ta đột nhiên đề ra một phương sách nhằm khắc phục những khó khăn hiện nay, một cách bố trí quân hoàn toàn mới lạ, nhưng không dựa vào một cơ sở nào cả (ngoài ý muốn tỏ rõ cho người ta thấy rằng, ông ta cũng có thể có ý kiến): Ông ta đề nghị tập trung quân đội và bố trí cách xa hai con đường Pêtécbua và Mátxcơva để đợi quân địch. Hẳn là kế hoạch này đã được Ácmơphen soạn từ lâu và bây giờ ông ta mang nó ra trình bày, không hẳn với mục đích giải đáp những vấn đề ấy, mà là với mục đích lợi dụng thời cơ trình bày nó. Đó là một trong những đề nghị khác, nếu người ta không hề có một khái niệm gì về tính chất cuộc chiến tranh sẽ có. Một vài người bác lại ý kiến ông ta, một vài người khác bênh vực ý kiến ấy. Viên đại tá Tôn trẻ tuổi bác bỏ ý kiến của viên tướng Thụy Điển hăng hơn những người khác, và trong khi tranh cãi, ông ta rút từ túi áo bên sườn ra một quyển vở viết chi chít những chữ và xin phép đọc. Trong bản thuyết trình rườm rà ấy, Tôn đề nghị một kế hoạch tác chiến khác, trái ngược hẳn với kế hoạch của Ácmơphen cũng như của Phun. Paolútsi bác lại Tôn và đưa ra kế hoạch tiến quân và tấn công. Theo lời ông ta thì chỉ có làm như vậy chúng ta mới có thể thoát khỏi tình trạng nghi hoặc và thoát khỏi cái bẫy sập (ông ta gọi trại Đrixa là cái bẫy sập), hiện nay. Trong khi họ tranh cãi thì Phun và người phiên dịch của ông ta là Vôntxôghen (cái đầu của Phun trong triều đình) đều lặng thinh. Phun chỉ thở phì phì ra vẻ khinh bỉ và ngoảnh mặt đi, tỏ ra mình không bao giờ hạ mình xuống cãi vã với những ý kiến ngu xuẩn mà mình đang phải nghe. Nhưng khi công tước Bôncônski, bấy giờ điều khiển cuộc tranh luận, mời ông ta phát biểu ý kiến, Phun chỉ nói:


- Hỏi tôi làm gì? Tướng quân Ácmơphen đã đề nghị một vị trí rất tốt, hậu phương để hở ra cả - Hoặc như lối tấn công của vị tướng Ý đây hay lắm[10], hoặc rút lui, cũng tốt! [11] Hỏi tôi làm gì? - Phun nói. - Thì các ngài còn biết rõ hơn tôi nhiều mà.


Nhưng khi Bôncônski cau mày nói rằng ông ta thay mặt hoàng thượng mà hỏi, thì Phun đứng dậy và bỗng nhiên sôi nổi hẳn lên, bắt đầu nói:


- Người ta làm hỏng hết rồi, làm rối hết rồi, ai cũng biết rõ hơn tôi, thế rồi bây giờ lại hỏi ý kiến tôi. Sửa chữa thế nào à? Chẳng có gì phải sửa chữa cả. Phải làm cho thật đúng những điều tôi đã đề ra, - ông ta vừa nói vừa gõ mấy ngón tay xương xẩu xuống bàn. - Khó khăn ở chỗ nào? Nhảm nhí, trò trẻ con[12].


Đoạn ông ta đến cạnh bản đồ và bắt đầu nói rất nhanh, vừa nói vừa gõ ngón tay gầy guộc lên tấm bản đồ và chứng minh rằng không có một sự tình cờ nào có thể làm cho trại Đrixa kém phần lợi hại, rằng mọi việc đều đã được dự tính trước và nếu quả quân địch đi vòng qua trại này thì nhất định sẽ bị tiêu diệt.


Paolútsi, vốn không biết tiếng Đức, nên dùng tiếng Pháp hỏi ông ta. Vôntxôghen liền đến viện trợ cho quan thầy (vì Phun nói tiếng Pháp kém), và dịch những lời ông ta nói ra tiếng Pháp. Vôntxôghen chật vật lắm mới theo kịp Phun lúc bấy giờ đang nói rất nhanh và chứng minh rằng, tất cả mọi việc, tất cả, không những tất cả những việc đã xảy ra cũng vậy, tất cả đều được dự tính trong bản kế hoạch của ông ta, và sở dĩ bây giờ có những sự khó khăn phát sinh ra, thì đó hoàn toàn chỉ là người ta làm không được đúng tất cả những điều ông đã dặn. Ông ta luôn cười gằn một cách mỉa mai trong khi chứng minh, và cuối cùng ông ta thôi chứng minh, với một thái độ khinh bỉ như một nhà toán học không thèm dùng nhiều biện pháp kiểm tra một bài khi bài tính đã được chứng minh là đúng. Vôntxôghen đỡ lời Phun và tiếp tục trình bày ý kiến của ông ta bằng tiếng Pháp, thỉnh thoảng lại nói với Phun: "Thưa đại nhân có phải thế không ạ?"[13] Phun, như một người nổi nóng ở giữa trận tiền bắn bừa vào quân mình, dận giữ quát luôn cả Vôntxôghen:


- Phải rồi chứ còn gì nữa, sao lại cứ phải giải thích mãi những cái ấy?[14]


Paolútsi và Misô đồng thanh tấn công Phun bằng tiếng Pháp, Ácmơphen dùng tiếng Đức nói với Phun. Tôn dùng tiếng Nga cắt nghĩa cho công tước Bôncônski. Công tước Anđrây im lặng nghe và quan sát.


Trong tất cả các nhân vật đang tranh luận thì Phun, con người quả quyết, tự tin một cách phi lý đã đi đến chỗ hằn học ấy, là người gây được nhiều thiện cảm hơn cả trong lòng công tước Anđrây. Hiển nhiên là trong tất cả những người có mặt ở đây chỉ có ông ta là không mưu cầu điều gì cho bản thân mình, cũng không có ý thù hằn ai, mà chỉ muốn có một điều - làm sao thực hiện được bản kế hoạch soạn theo một lý thuyết mà ông ta đã dày công hàng bao nhiêu năm nay mới sáng lập được. Phun thật lố bịch và mỉa mai đến khó chịu, nhưng đồng thời ông cũng làm cho người ta bất giác, thấy kính trọng vì lòng trung thành vô hạn đối với tư cách của mình. Ngoài ra, qua tất cả những lời phát biểu của các nhân vật có mặt, trừ một mình Phun, đều thấy có một nét chung mà trong phiên họp hội đồng quân sự năm 1805 không thấy có. Đó là một nỗi sợ hãi tuy đã cố được che giấu đi, nhưng vẫn để lộ tính chất hoảng loạn trước thiên tài của Napôlêông, một lòng sợ hãi lộ ra trong từng lời phản bác. Theo họ thì đối với Napôlêông, việc gì cũng có thể làm được, phía nào Napôlêông cũng có thể đánh tới; họ đưa tên tuổi khủng khiếp của Napôlêông ra để bác bỏ ý kiến của nhau. Chỉ có một mình Phun có vẻ như xem Napolêông cũng là một kẻ man rợ như tất cả những người chống đối lý thuyết của ông ta. Nhưng ngoài cảm giác kính trọng ra, Phun còn làm cho công tước Anđrây có cảm giác thương hại nữa. Cứ theo cái giọng của các triều thần dùng khi nói với ông ta, cứ theo những điều mà Paolútsi đã dám nói với hoàng thượng và nhất là cứ bám theo cách ăn nói có vẻ hơi tuyệt vọng của Phun, có thể thấy rằng những người khác biết và chính ông ta cũng cảm thấy là ngày thất sủng của ông đã gần đến. Và mặc dầu cái vẻ tự tin và lối mỉa mai cáu kỉnh theo kiểu Đức của ông ta, trông ông ta vẫn thảm hại, với món tóc mai chải sát trên thái dương và những chỏm tóc lởm chởm sau gáy. Có thể thấy rằng tuy ông ta cố che giấu điều gì đó dưới một vẻ bực tức và khinh bỉ, ông ta vẫn khổ tâm vì bây giờ cái cơ hội duy nhất để kiểm nghiệm lý thuyết của mình trên quy mô lớn và chứng minh cho cả thế giới thấy rằng nó đúng đắn, cái cơ hội ấy đang lọt ra khỏi tay ông ta.


Cuộc tranh luận kéo dài khá lâu, và nó càng kéo dài thì người ta càng hăng tiết lên, đi đến chỗ quát tháo và lăng mạ cá nhân, và càng ít có khả năng rút ra một kết luận chung nào qua tất cả những điều đã nói. Công tước Anđrây trong khi lắng nghe những lời bàn cãi bằng nhiều thứ tiếng, những lời đề nghị, những kế hoạch, những lời phản bác, những tiếng quát tháo, chỉ thấy ngạc nhiên về tất cả những điều họ nói. Những ý nghĩ đã từng đến với chàng từ lâu đã rất nhiều lần trong thời gian chàng hoạt động quân sự, những ý nghĩ cho rằng không có và không thể nào có cái gọi là khoa học quân sự, và do đó cũng không thể có cái gì gọi là thiên tài quân sự, bây giờ chàng đã thấy nó có đủ tính chất hiển nhiên của một chân lý tuyệt đối. "Làm sao có thể có lý thuyết và khoa học trong công việc mà ta không biết và không thể xác định được các điều kiện và các hoàn cảnh, lại càng không thể xác định được sức mạnh của những lực lượng tham chiến? Chưa có ai và không có ai biết được sau một ngày vị trí của quân mình và của quân địch sẽ ra sao, và cũng không ai có thể biết được một đội quân này hay một đội quân kia mạnh hay yếu ra sao. Đôi khi, nếu ở phía trước không có một thằng hèn nhát kêu lên: "Ta bị cắt đứt rồi!" và bỏ chạy, mà có một người gan dạ, vui vẻ, hô lên "Ura!" - thì một đội quân năm nghìn người cũng đáng giá một đội quân ba vạn người, như ở Sơngraben, và đôi khi năm vạn quân có thể bỏ chạy trước một đội quân tám nghìn người như ở Aostéclích. Làm sao có thể có được một khoa học trong một công việc - vả chăng công việc thực tiễn nào cũng vậy thôi - trong đó chẳng có thể xác định được điều gì và mọi việc lệ thuộc vào vô số điều kiện, mà tầm quan trọng của những điều kiện ấy thì chỉ lộ rõ trong một phút chẳng ai biết lúc nào sẽ đến. Ácmơphen nói rằng quân ta bị cắt đứt, còn Paolútsi thì nói rằng chúng ta đặt quân Pháp giữa hai hỏa lực bắn cánh sẻ; Misô nói rằng cái bất lợi của trại Đrixa là ở chỗ có một con sông ở sau lưng, còn Phun lại nói rằng lợi thế của nó chính là ở chỗ ấy. Tôn đề ra một kế hoạch, Ácmơphen lại đề ra một kế hoạch khác; và tất cả các kế hoạch ấy đều hay mà cũng đều dở, và tất cả những đề nghị ấy lợi hại ra sao thì chỉ khi nào chiến sự diễn ra mới có thể biết rõ được. Và tại sao ai cũng nói: Thiên tài quân sự? Chả nhẽ một con người biết ra lệnh chở bánh mì khô đến cho đúng lúc và bảo người này đi sang trái, người kia đi sang phải cho kịp thời, lại là một thiên tài ư? Chẳng qua vì có những tướng tá có danh vọng và có quyền bính, và vì có những đám người ti tiện nịnh hót kẻ có quyền, gắn cho họ những phẩm chất thiên tài mà kỳ thực họ không có, cho nên người ta mới gọi là thiên tài. Trái lại, những tướng lĩnh ưu tú mà ta biết, thì đều là những người khờ khạo hay đãng trí. Người giỏi nhất trong bọn là Bagrachiôn - chính Napôlêông công nhận như vậy. Còn bản thân Bônapartơ thì sao? Ta có thể nhớ vẻ mặt tự mãn và thiển cận của ông ra trên chiến trường Aostéclích. Một viên tướng giỏi không những không cần thiên tài và những phẩm chất gì đặc biệt, mà trái lại, còn cần phải thiếu những phẩm chất cao cả nhất, tốt đẹp nhất của con người: tình thương, hồn thơ, ân tình và sự hoài nghi triết học. Một viên tướng giỏi phải thiển cận, tin chắc rằng việc mình làm là rất quan trọng (nếu không sẽ không có đủ kiên nhẫn), và có như thế thì mới có thể là một nhà cầm quân gan dạ. Cái mà nhà quân sự kỵ nhất là nhân tình, là lòng thương người, lòng trắc ẩn, là khả năng cân nhắc xem cái gì là công bằng, cái gì là không công bằng. Chẳng có gì là lạ nếu từ thời cổ xưa người ta đã bịa ra cái thuyết thiên tài, bởi vì những kẻ gọi là thiên tài đó có thế lực. Công lao của một thắng lợi quân sự không phải là của họ, nó lệ thuộc vào người lính đứng trong hàng ngũ kêu lên: "Bỏ mẹ rồi!" hay "Ura!". Và chỉ có đứng trong hàng ngũ mới có thể phục vụ với lòng tin chắc chắn rằng mình có ích.


Công tước Anđrây suy nghĩ như vậy trong khi nghe họ tranh luận, và mãi đến khi Paolútsi gọi chàng và khi mọi người đã giải tán, chàng mới sực tỉnh.


Trong cuộc duyệt binh ngày hôm sau, nhà vua hỏi công tước Anđrây xem chàng muốn phục vụ ở đâu, thì công tước Anđrây không xin ở lại bên cạnh nhà vua, mà lại xin phép gia nhập quân đội dã chiến: điều đó đã làm cho chàng vĩnh viễn mất uy tín trong giới triều đình.


XII


Trước khi chiến dịch mở màn, Rôstốp nhận được một bức thư của cha mẹ chàng kể vắn tắt cho chàng biết Natasa ốm và nàng đã cắt đứt với công tước Anđrây (theo như trong thư thì sự cắt đứt này là do Natasa khước từ vị hôn phu), và một lần nữa bảo chàng xin phép hay giải ngũ, về nhà. Nhận được thư, Nicôlai cũng chẳng buồn tính chuyện xin phép hay giải ngũ mà lại viết thư cho cha mẹ nói rằng, chàng rất lấy làm phiền lòng vì Natasa ốm và lấy làm tiếc về việc nàng cự tuyệt vị hôn phu, và chàng sẽ tìm hết mọi cách để làm tròn ý muốn của cha mẹ. Đối với Xônhia thì chàng viết thư riêng.


"Người bạn lòng yêu dấu của anh, - chàng viết - ngoài danh dự ra, không có gì có thể ngăn chặn anh trở về quê. Nhưng hiện nay, trong khi chiến dịch sắp mở màn, anh sẽ tự thấy mình mất danh dự không những trước các bạn đồng ngũ, mà ngay cả trước bản thân mình, nếu anh để hạnh phúc của mình lên trên nhiệm vụ và lòng yêu nước. Nhưng đây là lần phân ly lần cuối cùng. Em hãy tin rằng ngay sau chiến tranh, nếu anh còn sống và vẫn được yêu em, anh sẽ vứt bỏ tất cả và sẽ bay về với em để vĩnh viễn xiết chặt em vào lồng ngực bốc lửa của anh".


Quả nhiên chỉ vì chiến dịch sắp mở cho nên Rôstốp không về cưới Xônhia như chàng đã hứa. Mùa thu ở Ôtratnôiê với những cuộc đi săn, mùa đông với lễ Giáng sinh và tình yêu của Xônhia đã mở ra cho chàng thấy triển vọng của một cuộc sống vui thú và thanh bình của một người quý tộc hương thôn mà trước kia chàng không hề biết và bây giờ đang có sức quyến rũ chàng. "Một người vợ hiền, những đứa con ngoan, một đàn chó săn đuổi thật hay, mười, mười hai con chó Boocdôi dũng mãnh, công việc trong điền trang, các bạn láng giềng, chức vụ hành chính mà các đồng ban giao phó...", - chàng nghĩ thầm. Nhưng bây giờ sắp mở chiến dịch, cho nên chàng phải ở lại trung đoàn. Và vì cần như vậy, cho nên Nicôlai Rôstốp, do bản tính, thấy bằng lòng ngay cả với cuộc sống của chàng ở trung đoàn, và biết làm cho cuộc sống ấy thành dễ chịu đối với mình.


Đi nghỉ phép về, được các bạn đồng ngũ mừng rỡ tiếp đón, Nicôlai lại được phái đi mua ngựa và khi ở Tiểu Nga trở về, chàng đem theo những con ngựa rất hay, khiến cho bản thân chàng rất hài lòng và cấp trên cũng khen ngợi. Trong khi đi vắng, chàng đã được thăng lên chức đại úy và khi trung đoàn được bổ sung quân số để tham gia chiến sự, chàng lại được chỉ huy đại đội cũ của chàng.


(còn tiếp)


Nguồn: Chiến tranh và Hòa bình. L. Tônxtoi. Tập 2. Bộ mới ba tập. NXB Văn học, 6 - 2007. In theo lần xuất bản đầu tiên năm 1961.







[1] Chef -d’oeuvre.




[2] La cheville ouvrière.




[3] Dummkopf...




[4] Zu Grunde die ganze Geschichte...




[5] S’wird was Gescheites d’raus werden...




[6] “Da muss ein schưner tactischer Krieg gewesen sein”.




[7] “Ich sagte ja, dass die ganze Geschichte zum Teufel gehen werde”.




[8] Quant à celui quiaconseiblé ce camp, le camp de Drissa...




[9] Quant à celui, sire, qui a conseillé ce camp, de Drissa, je ne vois pas d’autre alternative que la maison jaune ou le gibet.




[10] Von diesem italienischen Herrn, sehr schon.




[11] Auch gut.


 




[12] Kinderspiel.




[13] “Nicht wahr, Excellenz?”




[14] Nun ja was soll denn da noch expliziert werden?



Mục lục:
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
21.
22.
23.
24.
25.
26.
27.
28.
29.
30.
31.
32.
33.
34.
35.
36.
37.
38.
39.
40.
41.
42.
43.
44.
45.
46.
47.
48.
49.
50.
51.
52.
53.
54.
55.
56.
57.
58.Phần Thứ Mười một
59.
60.
61.
62.
63.
64.
65.
66.
67.
68.
69.
70.
71.
72.
73.
74.
75.
76.
77.
78.Phần Thứ tám
79.
80.
81.Phần Thứ sáu
82.Lời Người biên tập và Lời Giới thiệu của Cao Xuân Hạo
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Đêm thánh nhân - Nguyễn Đình Chính 11.09.2019
Jude - Kẻ vô danh - Thomas Hardy 10.09.2019
Ông cố vấn - Hữu Mai 10.09.2019
Tiêu sơn tráng sĩ - Khái Hưng 05.09.2019
Seo Mỉ - Đỗ Quang Tiến 28.08.2019
Sông Côn mùa lũ - Nguyễn Mộng Giác 23.08.2019
Lâu đài - Franz Kafka 21.08.2019
Trăm năm cô đơn - G. G. Marquez 20.08.2019
Cuốn theo chiều gió - Margaret Munnerlyn Mitchell 20.08.2019
Gia đình Buddenbrook - Thomas Mann 19.08.2019
xem thêm »