tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH

Công ty TNHH TM DV Green Leaf Việt Nam

Green Leaf VN - với hơn 400 xe du lịch từ 4 chỗ đến 50 chỗ, đời mới - là Công ty Dịch vụ vận chuyển hành khách hàng đầu Việt Nam! Luôn phục vụ khách hàng với phong thái và ý chí của người tài xế chuyên nghiệp. Chỉ tuyển dụng đầu vào tài xế có khả năng giao tiếp tiếng Anh đàm thoại. Tác phong, đồng phục chỉnh chu trong suốt thời gian phục vụ khách hàng. Các tài xế phải vượt qua chương trình đào tạo nghiêm ngặt về cách thức phục vụ khách hàng

 *Nhân viên chăm sóc khách hàng người Nhật luôn tạo sự yên tâm và tin tưởng cho khách hàng...

Khách thăm: 30439433
Thơ
19.11.2013
Đỗ Quyên
Sách xanh

Trích trường ca


Tặng Đà Linh Nguyễn Đức Hùng


Nhân 49 ngày mất cố nhà văn Đà Linh


Từ đất mỗi cuốn sách mọc lên…


Tối ngày 7 tháng 11 năm 2013, bất ngờ và sau nhiều tháng, điện thư cùng Đặng Thân về chuyện thơ ca, cuối thư buồn tình tôi nhắc đến người bạn chung là Đà Linh (ĐL) sau ác bệnh ung thư vừa bỏ bạn bè bỏ sách bút mà đi. Đột ngột, trong sinh hoạt văn nghệ Việt Nam và trong hoạt động sáng tạo của bản thân. Đặng Thân cũng như dốc bầu sầu; cho biết bạn bè ở Hà Nội đang tập hợp mọi người khắp các châu lục để làm một cuốn sách về người mới khuất và bảo tôi “viết một bài về ĐL đi!” Tôi nhận lời liền. Mừng lắm. Hỏi hạn gửi bài, kèm một câu hơi kém tự tin rằng, không thạo viết loại bài này “nhưng với chàng thì phải ráng”. Lo âu thật sự. Từ khi ĐL đi mất, tôi chưa có được chữ nghĩa gì về anh. Một tham luận về thơ viết ròng ròng hai, ba tháng cùng cái bệnh kinh niên của mình - cũng là các tháng cuối cùng anh phải nằm viện trị liệu - đã dành viếng tặng bạn hiền. Nhưng, đó chỉ là… tiểu luận. Tiểu luận có được thuộc vào thể loại văn chương hay không, người ta vẫn chưa chịu xác quyết; cả trăm năm rồi!? Mà chúng tôi không thể chờ được. Thư đi. Đêm nằm, lo. Nhủ, nếu bài viết chẳng được như ý sẽ có bài thơ dài thay thế. Cấu trúc bài thơ bắt đầu nhấp nhô. Nhấp nhô. Sáng dậy, thư về cho hay còn cả năm, sáu tháng nữa. Thế là trường ca này thành hình…


 


ĐL bình thường như bao dân Việt khác. Và con người anh, văn chương anh ôm ấp rất nhiều khác thường. Có đôi cái theo riêng tôi phải nói là “phi thường”, trên mặt bằng biên tập và xuất bản Việt Nam đương đại. Sự phi-thường ấy không tự thân: phi-thường chỉ để cứu giải những bình-thường. Vậy, sáng tác Sách xanh với nguyên mẫu Đà Linh cũng hãy là trường ca bình thường ôm ấp khác thường. Khác thường dễ thấy nhất, đó là cấu trúc hình thức.


Dưới đây là Mục lục của trường ca Sách xanh. Ai từng đọc ĐL sẽ nhận ra nhan đề các chương mục, xen kẽ nhau, đều là tên các truyện ngắn của anh và tên các cuốn sách mà anh biên tập, dịch thuật. Với những chương mục loại đầu, tôi cố gắng làm-thơ-từ-truyện; còn với loại sau, cố gắng ngẫu hứng.


Mời Quý bạn đọc…


Vancouver, 8/11/2013


 


 


I. Trò chơi tiếp tục[1]


II. Miền hoang tưởng[2]


III. Mẹ và con


IV. Thơ Trần Dần


V. Nàng Kim Chi sáu ngón


VI. Ba người khác


VII. Tương lai văn học


VIII. Thơ đến từ đâu


IX. Ngôi nhà sáng tạo


X. Bóng đè


XI. Giấc mơ của dòng sông


XII. Thiên thần sám hối


XIII. Truyện của người


XIV. Hạt cơ bản


XV. Cõi người rung chuông tận thế


XVI. Ngồi, Bàn về triết sống


XVII. Chinatown, Paris 11-8: Từ Đông sang Tây


XVIII. Tình ơi là tình


 


 


I. TRÒ CHƠI TIẾP TỤC


 


 


Sau khi trồng trên đời


các cuốn sách


                       xanh


bạn đã nằm xuống


 


Ý tôi còn muốn nói


Đẹp xiết bao những nấm mồ người-làm-sách


 


*


 


Từ đất


          sách mọc lên


Mãi như thế


 


Tiếp tục các trò chơi


        chúng ta vẫn có thể


hữu ích


 hay vô tăm tích


theo mỗi cây chữ         


 


Các cuộc chơi viễn liên


đã khác không gian khác thời gian, nay thêm chiều kích khác thứ ba -


                                                                                          gọi nôm hồn vía


Cứ dùng lối nói dân gian thay vì diễn ngôn khoa học


mọi người sẽ hiểu vì sao


 


Trên đó các bạn dễ dàng với chữ hơn


phải thế không


                        nếu không, vì sao đi vội?


mà thôi tôi sẽ không cố hỏi


(như đang cố sống cố viết, cố ngủ cố thở, cố ăn cố yêu)


 


Sinh ra từ đất


khó ở chỗ


                 chữ phải thăng hoa


Những chữ hạnh phúc


lên cao vọi


hoặc ấp ủ lòng người hạ giới


rồi tự hóa thành vật dụng thông thường


hay tan vào không trung làm nhân cho vì sao tương lai


                                                 


Nếu để chúng


                       trần trụi


nham nhở mặt đất


lũ chúng ta trọng tội


những chữ bất hạnh


                   


*


                    


Các nhân vật của bạn


‘tôi vào Đà Nẵng học’[3], ‘Mạnh và Đình đi bộ đội’, ‘Tùng và Bách vào Đại học


                                                                                                 Bách khoa’…


có thể mang thân phận cũ có thể đổi thay tùy nghi


điểm nhìn mới từ trên cao đó


Với tôi


không nệ áo khoác thầy tu khi đích là lời kinh


các nhân vật sẽ không địa chỉ tùy thân


thậm chí còn đánh tráo cho nhau chức năng nghệ thuật


Có quan trọng lắm đâu


                                     chọn lựa thi pháp


Thi pháp là gì nếu không chuyện cái cốc cái ly


 


Bạn có đôi bàn tay mượt và


hơi run run nâng ly bia nhấp miệng


lần đầu tiên chúng mình chạm mặt tôi phát hiện (dù đọc biên tập từng biết tay nhau!)


quán đêm Hàng Than


           gió sông Hồng phả lên lạnh


Sáng sớm hôm sau gặp lại đôi bàn tay ấy, khác


rắn rỏi, nhà bạn, cùng nhau tỉnh giấc, sang bên kia đường viếng nhạc mẫu Dương quân


Vòng hoa kẻ sĩ sao mà nặng


 


Các nhân vật của bạn


đứa một đầu cực sành điệu làm giàu bất lương


đứa một đầu cực ngơ ngơ nghèo khó hóa điên


mấy đứa ở giữa xúm xít san bằng xí xóa


Chắc tôi không trong số đó


nên đã làm người dẫn truyện hôm nay


 


Biết bạn có cặp da đen


nặng những bản thảo xanh


còn thấy bảo đi đâu cũng kè kè cắp giữ


tôi nhìn hoài không thấy


Trong nhà ngoài phố những điệu cười hiền những điệu cười hiền


 


Các nhân vật của bạn


‘năm thành viên hợp thành một băng, gắn bó suốt những năm phổ thông’


Tôi mỉm cười, buột miệng cha nội lãng mạn


những tưởng


thời bình


               hậu hiện đại


hết mô típ “tứ tử trình làng”[4], “năm anh em trên một chiếc xe tăng”[5]


nhân vật văn học thứ dữ, cũng là thứ thiệt, độc lập tung hoành


Thế mà truyện bạn đẩy độc giả vào trận chiến đô la nhà đất


bàn tay người lớn làm đồ giả trong trái tim thật học trò


Về cấu trúc ý đồ, xin khẳng định:


      Được!


 


 


II. MIẾN HOANG TƯỞNG


 


Anh được tới với em trong một chương


                                                                 bản trường ca khóc bạn


Chúng ta có các trang dài


                                         những chữ những chữ đầy


 


Để cười tháng ngày xa biệt


và để khóc những nỗi buồn gánh chịu


                                                              lẻ loi


Bạn anh - sự chết đến và đi, như một lần lật khuôn sách ngỏ


 


Chuyện cũ


      em biết ít nhiều


Có lão nhà văn suốt đời cặm cụi


xây tòa nhà bằng trang báo trang văn


gió vào cửa này lão dựng cửa kia


cứ thế, đúng là gió lùa nhà chữ


Em sẽ cười vuốt tóc anh, nhại, miền hoang tưởng của các ngài là những trang mơ


Em có nhớ nhân vật vừa nuôi lợn vừa làm thơ


thơ chảy xanh khúc sông phân đục


lợn nuôi người


thơ hại người thơ


người không bỏ thơ


người bỏ lợn


 


Viết đến đây, ngưng, ra tìm khoảng sân con con miền hoang tưởng của mình


có khóm hồng chờ trong lạnh cuối thu


Vầng trăng, anh không thể hy vọng, biết bao kẻ khác mỏi mòn trông, từ những toán bác sĩ trong đêm chữa trị nạn nhân bão Haiyan cho tới con mèo hoang nhớ chủ


 


Làm thơ, chỉ cần hưởng hương đêm


lấy hồn em và xin vía


           các thi nhân của những đóa hồng


Heine, Nguyễn Đức Sơn


    hai ta chung đọc có lần


Đừng tiếc khi bạn anh không viết về hoa


bận lắm với những ‘mẹ con’, ‘dòng sông’, ‘ngôi nhà’ và ‘bàn tay sáu ngón’


đấy miền hoang tưởng của chàng


trên kia sẽ còn bận mãi


 


Thơ viết giữa hai bước chân một của ánh điện một của ánh đêm


giữa hai bàn tay một về người âm một về người dương


vượt biên từ miền hoang tưởng này sang miền hoang tưởng nọ không thị thực


bởi anh là thi sĩ đời em


 


Giữa khe hở sự sống cái chết, tìm lại nhau


chương mục của bản trường ca dành cho chúng ta nhích dần tới dòng kết


Đừng lo


khoảng trống thi ca là của ái tình


Không bài ca nào đặc những nhạc, lời


trừ các tử ca triệt tiêu thi tính


 


Tiến về Hà Nội theo phiên bản đời thường trẻ trung[6]


anh nghe trọn khi viết chương đầu


        (trùng dịp 90 năm ngày sinh nhạc sĩ)


Chương này tất nhiên hòa trong Bésame Mucho[7] em thích


Mẹ và con - chương tiếp, dự tính Thương về miền Trung[8] (của chàng!)


Khó nhất, anh lo, đương nhiên chương chót


Điệu van xơ Wiener Bonbons[9] lôi cuốn hay thê thiết Bèo dạt mây trôi[10]?



Quá giang trường ca viếng bạn


đường lối trữ tình không thể riêng tư


thi tứ đến sau vần điệu


và dằn vặt đâu còn hiển lộ như xưa


 


Chỉ thoáng nghĩ về em


là bao bầu bạn giang hồ văn chương chạy lại


mọi đồ vật, sự việc hết muốn thành thơ


chẳng được như Đỗ Phủ, Tchekhov mong đợi


 


Viết xong chương này


thân xác chưa trọn ngàn con ong kéo đến


trái tim thiếu đầy ngàn con bướm đậu lên


anh mất phần thi sĩ, một đêm nay


  


Chóp nhà cao ngày nao trong bài thơ tiễn biệt


kia, vẫn ngã tư trung tâm của những mùa thu ướt


ngó xuống bản thảo cười nhạo


em có thấy


                   em có thấy không


 


Thu phong


từ thơ Tản Đà lá hàng xóm vẫn rơi ngang Hà Thành thế kỷ trước đến hôm nay Vancouver


Em,


anh từng viết, mùa thu đến trên những bàn chân lá


nay tiếp, qua những mắt lá


                                            mùa thu ra đi


 


Em,


chúng mình còn đây sao như


một người - hoặc anh hoặc em - hết sống trước một người


 


Có những khi


                       anh đã thơ như kẻ không được thơ, đã thở như người không được thở


nghĩ về em đang nhớ anh mà không thể nghĩ về anh


Rồi vị trí hai chúng mình lại đổi


Trái đất tròn lắm lúc cũng vuông vuông


 


Trái đất tròn lắm lúc vuông vuông


để cho những nhà văn nhà thơ khốn khó


miền hoang tưởng dài mãi sâu thêm


 


Trái đất tròn lắm lúc vuông vuông


để cho những kẻ thương yêu nhau khốn khổ


miền hoang tưởng không rộng cao hơn


 


Trái đất tròn lắm lúc đã vuông vuông.


 


Lời kết & Tri ân


 


Theo cách tôi hiểu và thấy… Như thế, có một nhà văn mang tên Đà Linh đã góp mặt chỉ được hơn nửa trăm năm rồi vội tới nơi cuối đường đời - địa chỉ chung cho mọi người. Chắc sẽ có nhiều hiện thực và mỹ cảm về nhân vật trong Sách xanh không là thực tế, văn nghiệp và con người ĐL ở nhiều độc giả. Phần vì tác giả tài thấp. Phần khác, thuộc về tác phẩm nghệ thuật; khi mà nó luôn luôn toan tính và nhăm nhăm thực thi sự không mô tả quá khứ cũng như đương thời. Để tạo ra cái khác, nối tiếp cái đã và đang là.


 


Trở lại chuyện kể ở lời mở… Tôi từng ghi vào lịch “30 tháng 9: xong tham luận; điện thoại ĐL”. Thế nhưng, đúng hẹn, buổi sáng sớm đó mở ra trước tôi bức di ảnh của nhà văn trên trannhuong.com, rồi liên tiếp các trang mạng khác... Lỗi tại tôi mọi đàng. Tin tưởng thơ ngây, một người đã như thế không thể sẽ phải như thế.


 


Cảm xúc và tư liệu cho sáng tác này cũng đến từ nhiều bài vở về nhân vật chính. Đó là điếu văn của Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam Hữu Thỉnh[11]; là loạt ảnh của Nguyễn Đình Toán[12]; là thơ Nguyễn Đức Tùng[13], Trần Phương Kỳ[14], Nguyễn Trọng Tạo[15]; là những bài viết của Trần Tuấn[16], Thanh Thảo[17], Lê Anh Hoài[18], Trần Kỳ Trung[19], Hồ Anh Thái[20], Văn Công Hùng[21], Phạm Thị Phong Lan[22], Ngô Thị Kim Cúc[23], Thu Hà[24]; là tin tức trên diendan.org[25], vanvn.net, v.v…


Cám ơn song thân cùng gia đình nhà văn: hai bác đã cho chúng con; chị Hường, các cháu Đà Linh và Linh Lê đã cho chúng tôi một người bạn tử tế. Cám ơn các nhà xuất bản, những nơi nhà văn từng lập nghiệp đã cho độc giả một người làm sách tử tế. Cám ơn xứ sở Quảng Nam - Đà Nẵng đã cho thủ đô Hà Nội và đất nước một “trai Hà Thành” đúng nghĩa và một công dân xứng đáng.


 


Có những điều, những lời nói, câu chữ trong đời thường mà nghệ thuật thơ không thể lãnh trọn. Tôi đã để dành chúng vào lời mở; và nay tới lời kết của bản trường ca tặng bạn xa rời.


 


Vancouver, 18/11/2013


ĐQ.


Tác giả gửi www.trieuxuan.info







[1] Tên một truyện ngắn của ĐL; vanchuongviet.org 27/5/2008.




[2] Tên một tiểu thuyết của Nguyễn Xuân Khánh, Nxb Đà Nẵng 1990.




[3] Trong phần thơ của trường ca, các câu, chữ giữa ngoặc đơn ‘ ‘ là trích từ những tác phẩm đã dẫn của ĐL.




[4] Tên một truyện ngắn của Hồ Anh Thái.




[5] Tên một bài thơ của Hữu Thỉnh.




[6] Bài hát của Văn Cao do Tạ Quang Thắng, Bảo Trâm và Sinh viên Tuổi 20 trình diễn.




[7] Một tình ca Mexico của Consuelo Velázquez.




[8] Một ca khúc của Duy Khánh.




[9] Một bản nhạc Áo của Johann Strauss II.




[10] Một khúc dân ca quan họ Bắc Ninh.




[11] Hữu Thỉnh; Định mệnh nào đã xui anh viết, vanvn.net 18/10/2013.




[12] ĐL - Ảnh Nguyễn Đình Toán, nguyentrongtao.info 2/10/2013. 




[13] Nguyễn Đức Tùng; Những ngọn nến, diendan.org 9/10/2013.




[14] Trần Phương Kỳ; Cây cầu, damau.org 10/10/2013.




[15] Nguyễn Trọng Tạo; Cái đẹp sáu ngón, và Lại thêm một nhà văn bị ung thư; nhathonguyentrongtao.wordpress.com 27/2/2009 và 11/9/2013.




[16] Trần Tuấn; ĐL - trò chơi tiếp tục, vnweblogs.com 28/11/2008; và Tiễn người trong cõi chữ, tienphong.vn 1/10/2013.




[17] Thanh Thảo; Nhà văn ĐL: Một số phận bị đứt gãy, thanhnien.com.vn 1/10/2013.




[18] ĐL/ Lê Anh Hoài; Sách dịch và bản quyền tác giả, nguyentrongtao.info 1/12/2011.




[19] Trần Kỳ Trung; Một vài kỷ niệm với nhà văn ĐL, trankytrung.com 14/7/2013.




[20] Hồ Anh Thái; Nhà văn ĐL: Mê mải viết sách và làm sách, thethaovanhoa.vn 10/9/2013.




[21] Văn Công Hùng; Đang ở Đà Nẵng – nhớ ĐL, vanconghung.com 13/9/2013.




[22] Phạm Thị Phong Lan; Người đi gửi lại những đam mê, vanvn.net 2/10/2013.




[23] Ngô Thị Kim Cúc; Thương tiếc Nguyễn Đức Hùng, diendan.org 10/2013.




[24] Thu Hà; Thêm một người tốt nữa ra đi, dulich.tuoitre.vn 1/10/2013.




[25] Diễn Đàn; Nhà văn ĐL (1958-2013), diendan.org 1/10/2013.



bản để in
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Thơ viết cho con ngày 17 tuổi - Nguyễn Sĩ Đại 06.12.2019
Đứng giữa đồng không/ Bình minh trong núi/ Về một chỗ nào/ Đời vẫn có em - Vũ Hữu Định 27.11.2019
Yêu online/ Của anh/ Năng lượng tĩnh - Trần Hạ Vi 26.11.2019
Khúc hát người lỡ vận/ Kẻ ở lại - Vũ Hữu Định 25.11.2019
Thơ tình chiều thứ Bảy - Trần Hạ Vi 25.11.2019
Chùm thơ Trần Hạ Vi - Trần Hạ Vi 25.11.2019
Tôi khóc những cánh đồng rau khúc - Nguyễn Quang Thiều 25.11.2019
Chùm thơ Hồng Nhu - Hồng Nhu 14.11.2019
Chùm thơ Václav Hrabě - Václav Hrabě 07.11.2019
Thu phong từ 秋風詞 - Lý Bạch 01.11.2019
xem thêm »