tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH

Công ty TNHH TM DV Green Leaf Việt Nam

Green Leaf VN - với hơn 400 xe du lịch từ 4 chỗ đến 50 chỗ, đời mới - là Công ty Dịch vụ vận chuyển hành khách hàng đầu Việt Nam! Luôn phục vụ khách hàng với phong thái và ý chí của người tài xế chuyên nghiệp. Chỉ tuyển dụng đầu vào tài xế có khả năng giao tiếp tiếng Anh đàm thoại. Tác phong, đồng phục chỉnh chu trong suốt thời gian phục vụ khách hàng. Các tài xế phải vượt qua chương trình đào tạo nghiêm ngặt về cách thức phục vụ khách hàng

 *Nhân viên chăm sóc khách hàng người Nhật luôn tạo sự yên tâm và tin tưởng cho khách hàng...

Khách thăm: 29940241
21.05.2013
Dư Hoa
Trung Quốc trong 10 từ vựng (7): Khoảng cách

7.  KHOẢNG CÁCH


                                                          


            Một thiếu niên ngày xưa đã chứng thực sự từng trải thế này, có lúc từ nhút nhát sợ sệt đến không hề khiếp sợ chỉ cách nhau một bước. Đây là một chuyện cũ thời kỳ giữa những năm 1970, chúng tôi từ cuộc sống trầm buồn ức chế đi đến hồi kết của đại cách mạng văn hoá.


            Tôi muốn kể một câu truyện về bạn học ngày xưa. Hiện giờ anh vẫn ở trên thị trấn nhỏ quê hương, thất nghiệp nhiều năm, sống dựa vào số tiền nghỉ hưu còm của bố đẻ. Tôi còn nhớ  nét mặt thanh tú ngày ấy của anh, bởi vì hai cái răng nanh chìa ra của anh bị mất, thân hình gầy nhỏ của anh khi bước đi thường bám theo sau lưng chúng tôi.


            Thời ấy chúng tôi là bọn trẻ con hè phố  hay sinh sự, thường cãi nhau đánh nhau với với bọn trẻ cùng trang lứa trên thị trấn. Cũng có khi hùng hùng hổ hổ dám ra tay huỵch lại đám thanh niên cao hơn mình nửa cái đầu. Lần nào dã nhau kịch liệt, anh bạn ấy cứ nấp nấp tránh tránh ở xa xa trông xem, không bỏ chạy cũng không tham chiến. Về sau anh đột nhiên tỏ ra dũng cảm không sợ, trận ẩu đả nào cũng xông lên trước, rút lui sau cùng.


            Có lần bọn nhóc hè phố chúng tôi bị bọn thanh niên đường phố đánh cho ôm đầu bỏ chạy. Giữa lúc chúng tôi tan rã hoàn toàn, người bạn học này chạy về nhà rồi lại vung con dao bài xông ra  đối mặt với tụi thanh niên hè phố sĩ khí ào ào. Con dao bài trong tay phải của cậu ta cứa một nhát trên mặt mình đầu tiên, khi máu toé ra, lại dùng tay trái lau trên mặt một cái, rồi hò hét ầm ĩ xông vào trong khi mặt mày máu me nhễ nhãi.


            Tụi thanh niên hè phố đang trong thừa thắng xung kích, trông thấy thằng cha mặt bê bết máu cứ xông thẳng vào như sẵn sàng anh dũng hy sinh, tay phải vẫn vung con dao bài sáng loáng. Trung Quốc có câu tục ngữ; mềm sợ cứng, cứng sợ liều, liều không mất mạng. Tụi thanh niên đường phố co cẳng bỏ chạy.  Dọc đường anh bạn  tôi vừa truy kích vừa hô hét:


-          Tao phải liều sống chết với bọn bay!


            Chúng tôi vừa giờ còn ôm đầu chạy tán loạn, lập tức cáo mượn uy hùm, chúng tôi cũng hô:Tao phải liều sống chết với bọn bay! Ào ào đuổi theo. Trên đường phố thị trấn nhỏ, chúng tôi mồ hôi mồ kê nhễ nhại truy kích tụi thanh niên đường phố. Để điều chình hít thở khi chạy, để thích ứng tốc độ truy kích, khẩu hiệu của chúng tôi tự nhiên ngắn gọn đi:


-          Mày chết tao sống!


            Chiều hôm ấy,chúng tôi lừng danh trên cả thị trấn nhỏ. Từ đó chúng tôi được danh hiệu nổi tiếng “bè lũ mày chết tao sống”. Những thiếu niên hè phố khác nhìn thấy chúng tôi đứa nào cũng tươi cười đón tiếp, ngay đến tụi thanh niên đường phố cũng nể sợ. Anh bạn học này được bọn tôi kính nể trong lòng. Từ đó trở đi anh bạn không còn bám theo sau  chúng tôi. Chúng tôi cũng đã quen cậu ấy đi phía trước.


            Tại sao chỉ trong có một đêm bạn học của tôi đã khác hẳn? Kỳ thực là một nguyên nhân rất đơn giản, một nguyên nhân hiện nay xem ra đúng là khó tin.


           Bố mẹ bạn ấy có lần cãi nhau với hàng xóm, có lẽ nghi ngờ hàng xóm lấy trộm của nhà mình mấy viên than quả bàng, một chuyện vặt vãnh như lông gà vỏ tỏi. Đi đôi với sự cãi nhau không ngừng quyết liệt, hai gia đình đã ra tay đánh nhau. Lần này anh bạn tôi đã nhúng tay vào, anh chọn một đối thủ yếu nhất, dơ nắm tay phải nhằm đúng bộ ngực nở nang của cô gái xinh đẹp nhà hàng xóm đấm một cái. Chính là cú đấm này đã khiến anh bạn của tôi,thay đổi triệt để. Sau đó anh bạn úp lòng bàn tay xuống dơ tay phải ra, trong ánh mắt vô cùng hâm mộ của bọn tôi, cậu ta sung sướng kể bốn ngón tay của mình tiếp xúc thân mật với bộ ngực đầy đặn mềm như bông của cô gái xinh đẹp qua làn áo như thế nào. Cậu ta bảo trừ ngón cái ra, bốn ngón này đều cảm nhận thấy sự mềm mại mê hồn.


            Cảm nhận tuyệt vời thoáng qua này khiến bạn học sinh tiểu học chúng tôi cảm thấy cuộc đời mình đã hoàn thành. Sau đó cậu ấy thường hớn hở thoả mãn khoe với chúng tôi:


-          Tớ đã từng chạm vú đàn bà,tớ có thể chết được rồi.


             Chính là cảm thấy mình có thể chết mà vô cảm, khiến cho anh chàng vốn dĩ nhút nhát đột nhiên trở thành người dũng cảm. Đấy là thời kỳ thiếu niên của thời đại chúng tôi. Chỉ một lần chạm vào vú chín chắn đàn bà trong chốt lát, có thể cải biến một con người. Bởi vì chúng tôi lớn khôn trong một thời đại cực đoan. Khi ẩu đả đánh nhau chúng tôi bạo dạn ngông nghênh, khi khát khao thân thể chân thực của đàn bà chúng tôi rụt rè thận trọng.


            Đã từng có một bạn học, đến nay không biết là ai, lấy phấn bí mật viết lên bảng đen của lớp trung học chúng tôi hai chữ “ tình yêu”. Đây là hai chữ chúng tôi lòng hiểu trí biết nhưng chưa sử dụng bao giờ. Thời ấy lớp mười chúng tôi có bốn lớp. Chữ “tình yêu” xiêu xiêu vẹo vẹo xuất hiện trên bảng đen lớp ̣(1)̣̣ Các bạn của ba lớp khác, dấu kín trạng thái tâm lý như thánh,  mang nét mặt của kẻ phê phán, hô khẩu hiệu “bắt lưu manh”, nhao nhao chạy đi xem. Đây là lần đầu tiên tôi nhìn thấy tổ hợp từ này. Trong chữ hán của chúng tôi,nó đã mất đi rất lâu rồi. Khi tôi nhìn thấy nó tự dưng người rạo rực.


            Hai chữ viết phấn xấu xí trên bảng đen phòng học lớp mười (1), làm tội chứng tồn tại đúng mười ngày. Bởi vì uỷ ban cách mạng nhà trường phải tra tìm kẻ lưu manh viết từ này. Đầu tiên thu các nét chữ và đối chiếu trên các vở tập làm văn của nam sinh lớp chúng tôi. Không tìm ra nghi phạm, lại rà soát tất cả vở tập làm văn của nữ sinh trong lớp, vẫn không phát hiện ra nghi phạm, sau đó mở rộng sang lớp mười một, vẫn không tìm ra nghi phạm, cuối cùng đành phải cho qua, chủ nhiệm uỷ ban cách mạng nhà trường phải đích thân xoá bỏ chữ “tình yêu “ trên bảng đen.


            Tôi rất buồn lòng. Đã thành thói quen ngày nào đi qua lớp học (1) tôi cũng nhìn hai chữ “tình yêu “ trên bảng, khiến khát vọng tình yêu của tôi được thoả mãn như bánh vẽ đỡ đói. Sau khi “Tình yêu” trên bảng bị xoá, bánh vẽ đỡ cơn thèm khát cũng không còn.


            Chúng tôi nghĩ, bạn học nặc danh viết từ này trên bảng đen, chắc chắn biết mình đang phạm tôị lưu manh, cố ý viết chữ xiêu xiêu vẹo vẹo, từ đó có thể sống tự do ngoài vòng kỷ luật. Thời ấy thịnh hành câu nói trong phim “Con cáo có xảo quyệt đến mấy đi nữa, cũng đấu không nổi người đi săn”. Sau sự kiện tình yêu này, giữa các bạn học bắt đầu lưu truyền câu đài từ phản nghĩa: “Người đi săn già đời đến mấy cũng đấu không nổi con cáo bé nhỏ quỉ quyệt”.


            Hiện giờ con trai tôi sắp vào học lớp mười. Cậu thiếu niên ngày nay này nói với cậu thiếu niên ngày xưa là tôi,khi học bài sinh lý ở phổ thông trung học, thầy cô giáo yêu cầu nữ sinh đều ngồi lên đùi nam sinh. Trong sự tiếp xúc chặt chẽ giữa nam nữ sinh, thày cô giáo bắt đầu giảng giải về sự khác biệt giữa đàn ông và đàn bà, giảng đến sự giao hợp, giảng đến chuyện thụ thai… Sau khi thầy cô giáo giảng xong hỏi các em học sinh có vần đề gì? Có bạn dơ tay xin phát biểu;


            -  Thưa thầy cô có bài học thực nghiệm không?


            Xin cho phép tôi nói tiếp câu truyện học sinh trung học. Hơn ba mươi năm trước, thời ấy giữa nam sinh và nữ sinh trung học không nói chuyện. Tuy muốn nói chuyện vô cùng , nhưng không dám nói, cho dù ái mộ bạn cũng chỉ len lén liếc mắt mà thôi, cũng không có nam sinh viết mẩu giấy dấu diếm đưa cho nữ sinh, hơn nữa còn không dám viết rõ câu biểu hiện tình yêu, đều là những câu chỉ hươu chỉ ngựa ví dụ câu mình muốn tặng bạn một cục tẩy, một cái bút chì để truyền đạt tin yêu. Bạn gái nhận được mẩu giấy lập tức biết chàng trai định nói gì. Phản ứng phổ biến của nữ sinh là căng thẳng và sợ hãi. Nếu mẩu giấy bị lộ, nữ sinh sẽ xấu hổ vô vùng, hình như mình làm gì sai phạm.


            Ngày nay hơn ba mươi năm đã trôi qua, học sinh trung học tỏ tình yêu nhau đã hợp pháp hoá về tâm lý từ lâu, đã công khai hoá trên dư luận. Trên mạng in tơ nét tôi đã xem hai đoạn cơ líp, một đoạn trong lớp học giờ nghỉ, một học sinh ngồi trên  bàn học, cúi xuống ôm bạn gái ngồi trên ghế, các bạn khác nói chuyện và đi lại bên cạnh hai người. Họ  cứ tỉnh bơ nói chuyện và hôn nhau như không có ai bên cạnh. Còn một chuyện khác xảy ra trong hành lang nhà trường, một nam sinh ôm hoa tươi quì xuống đất xin yêu một nữ sinh trung học. Sau khi nữ sinh từ chối trốn vào nhà vệ sinh. Sau một lúc do dự, nam sinh ôm hoa tươi đuôỉ theo đi vào nhà vệ sinh nữ. Hiên nay hiện tượng nữ sinh có chửa sớm, bởi càng ngày càng phổ biến đã không còn là vấn đề xã hội, mà chuỵện kinh ngạc là lại có nữ sinh trung học mặc đồng phục của nhà trường vào bệnh viện nạo thai. Trên báo chí truyền thông đã từng đưa tin, một nữ sinh trung học mặc đồng phục của nhà trường vào bệnh viện phẫu thuật có bốn nam sinh trung học mặc đồng phục nhà trường cùng đi theo. Khi bác sĩ yêu cầu gia đình ký tên trước khi mổ, cả bốn chàng trai đều tranh  nhau ký tên.


            Vậy thì nguyên nhân nào đã  khiến chúng ta đi từ cực đoan này sang cực đoan khác? Đằng sau vấn đề này có thể có rất nhiều câu trả lời nổi lên. Tôi cảm thấy những câu trả lời xả xuống như thác nước cũng rất khó nói rõ. Nhưng có một điểm rất rõ ràng: Một thời đại ức chế đè nén cực đoan sau biến động xã hội lớn tất nhiên sẽ  nẩy sinh một thời đại phóng túng cực đoan, y như cây đánh đu, bên này cao bao nhiêu  thì sang bên kia tất nhiên cũng bay bổng rất cao.


            Sự tăng trưởng với tốc độ cao của nền kinh tế Trung Quốc, hình như  trong giây lát đã thay đổi tất cả. Giống như cuộc nhảy xa, khiến chúng ta từ một thời đại thiếu thốn vật chất nhẩy vọt lên thời đại phô trương lãng phí, từ thời đại chính trị trên hết  nhảy vọt lên thời đại đồng tiền là số một, từ thời đại bản năng bị ức chế nhảy vọt lên thời đại nôn nóng buông thả…. Thời gian ba mươi năm hình như chỉ là một bước nhảy.


            Nhìn Trung Quốc hiện nay,nhà cao tầng của thành phố đen ngòm dưới gầm trời, mọc lên khỏi mặt đất như những cánh rừng, đường cao tốc đan xen ngang dọc còn nhiều hơn sông ngòi. Trong thương trường trong siêu thị hàng hoá loá cả mắt, trên đường phố ngựa xe như nước cuồn cuộn ngày đêm,biển quảng cáo và đèn nê ông nhấp nháy rực rỡ. Các hội đêm và trung tâm mát sa hết cái nọ tiếp nối cái kia, viện chỉnh hình làm đẹp và rửa ngâm chân nối đuôi nhau san sát,… Còn có những nhà hàng khách sạn khổng lồ sang trọng rải khắp nơi khắp chốn , có cái ba bốn tầng, cái nào cũng to rộng như lễ đường, những gian thuê bao hào hoa phân cách ra chung quanh. Hai ba ngàn người mặt hồng da nhẵn cùng ăn cùng uống linh đình.


            Nhưng ba mươi năm trước, trước khi chúng ta co người nhảy, chúng ta không trông thấy nhà cao tầng,thi thoảng có mấy cái nhà gác cũng đều ở các thành phố lớn như Bắc Kinh, Thượng Hải. Chúng ta không biết thế nào gọi là đường cao tốc, thế nào là quảng cáo, cửa hàng của chúng ta ít ỏi, trong cửa hàng cũng ít hàng hoá, hình như chúng ta không có thứ gì, nhưng bầu trời của chúng ta thời đó xanh vô cùng.


            Chúng ta sống trong chế độ cung ứng định lượng, mỗi người mỗi tháng chỉ có 13, 5 kg tem phiếu lương thực, đấy là của nam. Còn của nữ chỉ có 12,5kg lương thực và O,25 kg tem tem thịt và hai lạng tem dầu. Trong thời đó khi mua lương thực vừa trả tiền vừa trả tem phiếu, mua thịt lợn và rau cải dầu cũng đồng thời phải trả tiền và trả tem phiếu không được thiếu một. Lại còn có phiếu vải, chúng ta phải dùng tiền và tem phiếu vải ra cửa hàng mua vải, sau đó đến cửa hàng cắt may may đo. Rất đông người đã tự may cho bản thân để khỏi tốn tiền. Thời ấy không có xưởng cắt may quần áo, trong cửa hàng cũng không có quần áo may sẵn. Thời ấy,nhà nào có một chiếc máy khâu sẽ được bà con hàng xóm hâm mộ hết lời.


            Chúng ta phải tính toán chi li, mỗi ngày ăn sáu lạng cơm tẻ, mỗi tuần ăn mấy miếng thịt lợn, mỗi lần tra mười giọt cải dầu, mới có thể mỗi tháng không bị chi trội. Thế hệ chúng tôi lớn lên từ trong đời sống đói bụng song không chết,Khi thế hệ chúng tôi ôn lại cái gì tốt đẹp nhất thời còn bé, ký ức của chúng tôi lại giống nhau kinh khủng, đều là trước kia đã từng ăn thứ gì ngon. Ngoài cái ăn chúng tôi dường như không có ký ức gì tốt đẹp khác,


            Thời ấy, dân thành phố thị trấn cho dù sẻn rịn cũng rất khó có của thừa. Đối với đàn ông mỗi tháng chỉ có 13, 5 kg lương thực, thường không đủ no, còn đàn bà 12, 5 kg lương thực, có dư đôi chút, tem lương thực còn lại của họ cung cấp cho chồng hoặc anh em, Cung ứng tem dầu và tem thịt cũng không đủ, Vậy là người ta  thường dấu diếm bỏ tiền ra mua tem gạo tem dầu, để duy trì sinh kế.


            Ở quê tôi, trong tay nông dân có một ít tem dầu thừa, họ thu gom hạt cải dầu ngoài ruộng rồi trao cho xưởng ép dầu quốc doanh, nhà nước sẽ trả bù cho họ một ít tem dầu, số tem dầu ít ỏi này là thu nhập ngoài mức rất quan trọng của nông dân thời ấy. Nông dân nghèo túng muốn có tiền chữa bệnh, hoặc để cưới vợ gả chồng, sẽ ra thành phố ngấm ngầm bán tem dầu trong tay họ. Trong thời đại chế độ công hữu, những hành vi này chính là đầu cơ phe phẩy. Tôi còn nhớ khi mình học lớp mười đã từng cùng mười bạn học hăng hái sôi nổi gia nhập vào đội ngũ chống buôn bán đầu cơ trục lợi, theo cách nói hiện giờ là những người tình nguyện. Những người tình nguyện hiện nay vẫn còn có bữa ăn công tác, chứ cơm công tác thời bấy giờ của chúng tôi,chỉ có há mồm hít gió lạnh mùa đông. Ngày nào chúng tôi cũng thức dậy vào bốn giờ sáng, mai phục trong chợ thị trấn nhỏ, lần lượt nấp ở góc phố hoặc đằng sau cột điện, giống như mèo rình bắt chuột. Một khi phát hiện có kẻ lén bán tem dầu, vồ ngay tức thì, tóm cổ luôn kẻ đầu cơ phe phẩy. Sau khi bắt tem dầu của họ, chúng tôi dương dương tự đắc, áp giải người ấy đến văn phòng chống đầu cơ buôn lậu.


            Chúng tôi lấy mạnh nạt yếu, lấy đó làm vui, lại còn cảm thấy minh ngày nào cũng tỏ ra chính nghĩa. Tuy chiến quả rất nhiều, song phần tử đầu cơ trục lơị phần đông là nông dân có tuổi, tem dầu thu được cũng đều dưới nửa cân, mà những nông dân này không dám chống lại. Họ như kẻ trộm lo sợ, cảm thấy mình làm việc xấu. Phản ứng duy nhất của họ là nước mắt nước mũi  lênh láng trông thấy tem phiếu của mình bị  tịch thu mất trắng.


            Chỉ có một lần chiến lệ huy hoàng, chúng tôi bắt được một anh nông dân cường tráng. Anh cao hơn chúng tôi một cái đầu. Người anh to bằng hai chúng tôi cộng lại. Khi chúng tôi xô tới, anh ra sức chống cự. Tay phải anh nắm chặt thành qủa đấm, đương nhiên anh không dám đấm chúng tôi. Anh biết một khi đánh chúng tôi tội anh càng nặng. Anh chỉ dùng tay trái đẩy chúng tôi ra rồi bỏ chạy. Đây là lần chống lại kịch liệt nhất mà chúng tôi gặp phải, suýt nữa anh chạy thoát. Được cái chúng tôi người đông thế mạnh, bao vây bốn phương tám hướng, có mấy bạn học còn nhăm nhăm hòn gạch trong tay, đánh vào mặt anh chảy máu, ấn anh xuống đất, Lúc này tay phải anh vẫn nắm chặt, tay trái vẫn cố gắng đẩy chúng tôi ra. Chúng tôi biết trong tay phải anh nắm tem dầu, chúng tôi bẻ thế nào cũng không bẻ được ngón tay anh. Hai bạn học đã ấn mạnh cánh tay phải anh xuống đất, một bạn khác lấy gạch đập vào nắm tay phải anh máu chảy đỏ lòm. Sau khi đập nắm đấm của anh lồi lên xẹp xuống thành mu bàn tay, chúng tôi nhìn thấy mấy tờ tem phiếu dính máu, đếm được đúng nửa kg. Sau khi chúng tôi áp giải anh đến văn phòng chống đầu cư buôn lậu, lại khám trên người anh được 5,5 kg tem dầu.


            Chẵn sáu kg tem dầu, đây là lần thu được tem dầu nhiều nhất, nói theo lối nói thịnh hành hiện nay ở Trung Quốc,là thuộc về án lớn án quan trọng. Khi xét hỏi , anh ta vừa dùng tay trái không bị thương lau vết máu trên mặt, vừa khai tôị đầu cơ buôn lậu của mình. Để chuẩn bị tiền cưới vợ, anh đã vay mượn bạn bè thân hữu bốn kg rưỡi tem dầu, ngoài ra gia đình anh có một kg rưỡi tem dầu Bố mẹ anh chị en anh đã sáu tháng nay không có một giọt mỡ  nào vào bụng, bữa nào cũng luộc rau chấm nước muối.


             Buổi sáng sớm ba mươi năm về trước ấy, bây giờ ôn lại tôi cảm thấy rùng minh.  Trong lúc bọn học sinh trung học chúng tôi sung sướng cười vang trước chiến quả rực rỡ thì anh nông dân vết thương khắp người lại cay đắng kể lại từng trải đơn giản của bản thân. Do anh mắc lần đầu, chỉ phạt anh tịch thu sáu kg tem dầu, lại bắt anh viết một giấy bảo đảm, hứa hẹn từ nay trở đi  kiên quyết không còn làm việc xấu đầu cơ buôn lậu. Tay phải anh bị đau khi viết giấy bảo đảm cứ run run. Không biết vì ngón tay đau, hay là vì buồn mất toi sáu kg tem dầu? Máu trên tay phải chảy trên giấy trắng, tờ giấy bảo đảm trở thành một huyết thư.


            Sau khi anh được tha,bọn học sinh trung học chúng tôi vẫn còn hí ha hí hửng đi bên cạnh anh. Trên đường phố thị trấn nhỏ lúc sáng sớm, chúng tôi luôn luôn mắng nhiếc anh, chúng tôi mắng nhiếc anh để khoe khoang bản thân. Chúng tôi cứ nói đi nói lại số tem phiếu anh bị bắt. Người đi đường ai nghe thấy cũng há mồm trợn mắt ngạc nhiên. Trong tiếng cười nói oang oang của chúng tôi, anh ấy cứ im thin thít lặng lẽ bước đi. Chúng tôi nhìn thấy mặt anh đầy nước mắt, nước mắt cứ tuôn trào đầy mặt như không có ai bên cạnh. Anh luôn luôn dơ tay phải lau nước mắt ở khoé mắt. Tay đau lại luôn luôn nhắc nhở anh nhìn tay phải của mình. Chúng tôi đi mãi ra khỏi thị trấn nhỏ mới dừng lại. Chúng tôi vui cười chỉ trích anh, nhìn bóng anh đi xa dần trên con đường mòn dẫn về làng quê. Anh đi dưới ánh mặt trời vừa mọc, tay phải anh bị thương để ở trước ngực, với tâm trạng mờ mịt, mang theo vết máu đầy mặt và đầy nước mắt, anh bước  thất tha thất thểu trên lối mòn quê hương dài tít tắp.


            Sau hơn ba mươi năm, hôm nay tôi viết những dòng này với cảm giác tràn đầy cay đắng và phạm tội trong lòng. Tôi không biết người nông dân trẻ lương thiện này  sau đó làm thế nào để lấy vợ đúng thời hạn? Không biết anh sau đó khó khăn như thế nào để trả nợ bốn kg rưỡi tem phiếu dầu vay nợ? Tôi nhớ rõ, khi chúng tôi đập gạch vào đầu anh, anh nén cơn phẫn uất của mình, không dùng gạch đánh lại, nhưng chỉ dùng  bàn tay đẩy chúng tôi ra.


            Xã hội Trung Quốc sau khi thay đổi lớn, những phần tử đầu cơ trộm cắp trước kia, đã trở thành những tiểu thương tiểu chủ hôm nay. Những người thất nghiệp trong thành phố và những người mất đất ở nông thôn, để sinh tồn đây là nguyện vọng cơ bản nhất của con người, ở thành thị họ bày bán hàng hay rao bán dọc phố. Ngay ở Bắc Kinh đã có đến hàng vạn tiểu thương tiểu chủ như thế. Những tiểu thương tiểu chủ không có giấy phép kinh doanh này bởi tính lưu động rất mạnh, chính quyền địa phương không thể trưng thu chi phí của họ. Đồng thời trong mắt quan chức địa phương, những hàng quán  bày bán khắp nơi này đã phá hoại hình tượng của thành phố, “cũng phá hoại xã hội hài hoà”. Một cơ cấu mang tên “Cục chấp pháp quản lý tổng hợp thành thị” đã ra đời, đội viên quản lý thị trường oai phong lẫm liệt bắt đầu hoạt động khắp nơi. Tôi đã quen quang cảnh này. Đi trên các cầu nổi hay trên đường phố Bắc Kinh một bầy buôn bán nhỏ ngồi xổm rao bán hàng hoá rẻ tiền của họ, chỉ cần có người hô một tiếng “Bọn quản lý thị trường đấy”là họ rối rít thu dọn thật nhanh hàng hoá trên đất chạy trốn như ong vỡ tổ.


            Giống như hơn ba mươi năm về trước khi những học sinh trung học chúng tôi tịch thu tem dầu của nông dân, thủ đoạn đối phó những tiểu thương tiểu chủ của đội viên quản lý thị trường hiện nay  không tiến hoá, cũng tịch thu hàng hoá họ bày ra bán. Đương nhiên thành quả của đội viên quản lý thị trường hiện nay vượt xa chúng tôi. ngày xưa. Rất nhiều hàng hoá quản lý thị trường tịch thu hiện nay chúng tôi chưa thấy bao giờ ở thời ấy. Mấy năm trước,khi tôi cư trú ở gần một cửa ra của đường sắt thường xuyên trông thấy rất đông người đạp xe xích lô không có giấy phép kinh doanh. Họ đạp xe xích lô đón đưa khách, đồng thời cũng thường xuyên thấy quang cảnh  trên xe tải của quản lý thị trường chất đầy xe ba bánh tịch thu khải hoàn trở về. Tôi đã từng thấy mấy người đạp xe ba bánh đau lòng. Họ đều là những người bỏ hết tiền của gia đình hoặc vay mượn tiền của bạn bè thân hữu mới mua được xe, gò lưng đạp xe nuôi sống gia đình, trả tiền học cho con. Giữa mùa hè nóng nực, họ gạt mồ hôi như mưa. Giữa mùa đông giá buốt, mồ hôi cũng như tắm. Khi họ nhờ chiếc xe ba bánh để kiếm sống, bị quản lý thị trường tịch thu, họ cũng hết đường sống.


            Những năm này,song song với tiểu thương tiểu chủ dùng xe ba bánh để duy trì sinh kế, xe và hàng thường xuyên bị quản lý thị trường tịch thu, sự đối kháng giữa đội viên đội quản lý thị trường và các tiểu thương tiểu chủ ngày càng quyết liệt, thường hay xảy ra hành vi vũ lực, nhưng không làm cho xã hội chú ý rộng rãi, mãi cho đến lúc tiểu chủ Thôi Anh Kiệt dùng lưỡi lê đâm chết một đội viên quản lý thị trường chấp pháp, thì mâu thuẫn giữa tiểu thương tiểu chủ và đội viên quản lý thị trường cuối cùng đã làm chấn động cả nước. Trên cơ quan báo chí truyền thông liên tục đăng bài đưa tin, sau khi thảo luận, rất đông người bắt đầu ý thức đến tịch thu xe và hàng hoá của tiểu thương tiểu chủ một cách đơn giản và thô bạo, thực ra là tước đoạt quyền sinh tồn của họ một cách biến tướng.


            Thôi Anh Kiệt đại biểu của quần thể yếu thế của xã hội Trung Quốc hôm nay, trước toà án đã tỏ ý xám hối bởi sự rung động nhất thời của mình. Anh nói:


            -  Trước hết tôi bày tỏ xám hối đối với nạn nhân và gia đình. Tôi biết bây giờ có nói gì đi nữa  cũng vô ích. Tôi vốn nghĩ dựa vào hai bàn tay của mình, bày hàng bán nhằm cải thiện đời sống của bản thân.


            Sau vụ một nhân viên quản lý thị trường bị đâm, trang bị bảo hộ của nhân viên quản lý thị trường được nâng cấp, được lắp PDA ở đằng sau, áo trấn thủ chống đâm, mũ  sắt, găng tay chống cắt, đèn pin cực sáng, đồng thời còn mời cảnh sát vũ trang huấn luyện, dạy bảo đội viên quản lý thị trường đỡ đòn đoạt dao như thế nào, tiến hành bồi dưỡng huấn luyện cho đội viên quản lý thị trường những động tác thực tế bao gồm làm thế nào để giải thoát khi bị túm cổ áo, túm tóc,khoá họng, ôm eo.


            Tại sao“phần tử đầu cơ trộm cắp”ngày xưa và tiểu thương tiểu chủ ngày nay khi đứng trước hàng hoá tài sản của mình bị tịch thu đã  có những  phản ứng sinh tồn khác nhau lớn như vậy? Theo tôi, thời đại khác nhau, hình thái xã hội khác nhau đã dẫn đến phản ứng sinh tồn khác nhau.


            Nếu xét từ góc độ hình thái xã hội, cách mạng văn hoá là một thời đại đơn thuần, còn ngày nay là một thời đại phức tạp nhốn nháo. Một câu của Mao Trạch Đông đã nói có thể đại diện đặc trưng cơ bản của thời đại cách mạng văn hoá. Ngài nói; “Phàm những gì kẻ thù phản đối, chúng ta phải bảo vệ, phàm  những gì kẻ thù ủng hộ, chúng ta phaỉ phản đối”. Cách mạng văn hoá là một thời đại trắng đen phân minh như vậy. Kẻ thù vĩnh viễn sai lầm. Chúng ta vĩnh viễn đúng đắn. Không ai dám nói thử: Kẻ thù cũng có thể có lúc đúng đắn. Chúng ta cũng có thể có khi sai lầm. Sau Mao Trạch Đông, Đặng Tiểu Bình đã từng nói một câu lại có thể đại diện đặc trưng cơ bản cuả thời đại hiện nay: “Mèo trắng mèo đen mặc kệ, cứ bắt được chuột là mèo tốt”. Câu nói này của Đặng Tiểu Bình đã đảo lộn giá trị quan xã hội của Mao Trạch Đông, hình như chỉ ra một sự thực tồn tại đã lâu ở xã hội Trung Quốc: Sai lầm và đúng đắn thường thường tồn tại trong cùng một sự vật, hơn nữa cũng thường thường  tồn tại trong thay đổi lẫn nhau. Câu nói này đồng thời cũng chấm dứt cuộc tranh luận về chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa tư bản trong phát triển kinh tế của Trung Quốc.


            Vậy là Trung Quốc từ thời đại đơn sắc chính trị thống soái Mao Trạch Đông chuyển sang thời đại đa màu kinh tế trên hết của Đặng Tiểu Bình. Thời kỳ cách mạng văn hóa chúng tôi thường nói: “Thà lấy cỏ của chủ nghĩa xã hội,cũng không thiết cây giống của chủ nghĩa tư bản”. Trung Quốc hiện giờ chúng tôi không phân biệt rõ thế nào là thuộc về tư bản chủ nghĩa, thế nào là thuộc về chủ nghĩa xã hội. Hay nói một cách khác, Trung Quốc hiện nay cỏ và cây giống đã trở thành cùng một loại thực vật.


            Có khi, hàm nghĩa của một từ từ đơn thuần đi đến phức tạp cũng sẽ triết xạ ra sự biến thiên xã hội. “Khoảng cách”là một từ như vậy.


            Trung Quốc hơn ba mươi năm trước, đối với dân cư thị trấn thành phố mà nói không có khoảng cách xã hôị nổi bật. Nhưng ngày nào chúng tôi cũng nói khoảng cách, dùng một phương thức trống rỗng nói về khoảng cách trống rỗng. Mỗi người đều đang tìm khoảng cách về tư tưởng cho mình. Khoảng cách này đối chiếu với những nhân vật tiên tiến như Lôi Phong.  “Học tiên tiến, tìm khoảng cách”,là câu nói thịnh hành hiện nay. Hàng ngày chúng ta giống như chú tiểu niệm kinh, nói bô bô ngoài miệng từ “khoảng cách” mà lòng thì chai lì. Lời nói cũ rích như chiếc bánh xe lăn hết vòng nọ đến vòng kia. Trong bài tập làm văn của chúng tôi từ tiểu học đến trung học, gần như tất cả học sinh đều viết lặp đi lặp lại hết lần này đến lần khác,làm thế nào để rút ngắn khoảng cách tư tưởng dưới sự chỉ dẫn của tinh thần Lôi Phòng. Giúp bà lão hàng xóm ra giếng gánh nước. Năm lớp mười một một thầy giáo ngữ văn của chúng tôi đúng là không nhịn nổi, ngón tay gõ lên sổ bài tập xếp trên bục, dạy chúng tôi:


            -  Các em đã xách cho bà lão hàng xóm mười năm nước giếng, tại sao không thay một ví dụ khác? Ra phố mua gạo cho ông lão láng giềng.


            Sau hơn ba mươi năm, chúng ta vẫn leo lẻo nói mãi khoảng cách, đương nhiên đã không còn là khoảng cách tư tưởng trống rỗng, mà là khoảng cách xã hội thực tế. Khoảng cách giầu nghèo, khoảng cách giữa thành thị và nông thôn, khoảng cách giữa các khu vực, khoảng cách phát triển, khoảng cách thu nhập, khoảng cách phân phối. . . Khoảng cách xã hôi lớn lao tất nhiên sẽ đem đến hành vi cá thể và sự kiện quần thể quá khích. Ngày xưa chúng tôi lấy gạch đánh anh nông dân trẻ, anh ấy luôn luôn không đấm thụi lại, nhưng hiện nay một nhân viên quản lý thị trường không có bất cứ hành động bạo lực nào, anh ta chỉ trung thành với nhiệm vụ chức trách, tịch thu xe ba bánh và hàng hóa của những ngươì buôn bán nhỏ lại bị tiểu thương tiểu chủ dùng dao đâm chết. Đây là gì? Theo tôi nguyên nhân là ở đây. Khi một từ vựng “khoảng cách” từ nghĩa hẹp đi đến nghĩa rộng, sau khi từ trống rỗng biến thành chân thực, cũng biểu đạt sự rộng rãi của vấn đề xã hội Trung Quốc hiện nay và  sự sâu sắc hóa của mâu thuẫn xã hội.


 


            Tiến trình chủ nghĩa xã hội của thời đại Mao Trạch Đông, tuy phát triển chậm, hiệu quả kinh tế thấp, nhưng khoảng cách xã hội quả thực không ngừng thu nhỏ. Cuối cùng Mao Trạch Đông không giải quyết khoảng cách giữa thành phố và nông thôn. Sau ba mươi năm cải cách mở cửa do Đặng Tiểu Bình dẫn dắt, tổng lượng kinh tế Trung Quốc mở rộng nhanh chóng,tổng giá trị sản lượng sản xuất trong nước  từ 364, 5 tỉ năm 1978 tăng lên 21087,1 tỷ đồng năm 2006, tăng trưởng gần 60 lần. Nhưng khoảng cách giữa thành thị và nông thôn không những không được rút hẹp, ngược lại đã tăng lên. Theo số liệu nhà nước Trung Quốc công bố , tỉ lệ chênh lệch thu nhập dân cư thành phố năm 2007 mở rộng tới 3,33:1,  khoảng cách tuỵệt đối  đạt tới 9646 đồng nhân dân tệ. Đây là một năm có khoảng cách thu nhập dân cư thành thị và nông thôn lớn nhất kể từ cải cách mở cửa đến nay.


            Ngày 1 tháng 5 năm2006, bạn tôi Thôi Vĩnh Nguyên, người hướng dẫn chương trình nổi tiếng của CCTV, dẫn nhóm qua ca mê ra và 26 người đến từ các ngành nghề khác nhau, đi lại con đường trường chinh của Hồng quân Đảng cộng sản Trung Quốc ngày xưa. Lịch trình 250 ngày với chặng đường dài  hơn 6100 km. Họ đã trải qua bốn mùa xuân hạ thu đông, qua  mưa gió bão tuyết,vượt núi tuyết, băng thảo nguyên, cuối cùng đã vinh quang trở về đến Bắc Kinh ngày 7 tháng 1 năm 2007.


            Thôi Vĩnh Nguyên mang về gia đình rất nhiều câu truyện vui, cũng mang rất nhiều câu truyện chua xót. Sau đó có một hôm, chúng tôi ngồi với nhau, anh đã kể cho chúng tôi một vài câu truyện.


            Tôi xin kể lại một câu truyện trong đó. Năm 2006, trong thời gian thi đấu  bóng đá cúp thế giới tại nước Đức, đội ngũ trường chinh vi hình của Thôi Vĩnh Nguyên đi đến một khu vực nghèo khổ nào đó ở Tây nam Trung Quốc. Anh bỗng nẩy ra ý hay, chuẩn bị tiến hành một trận bóng đá với học sinh tiểu học địa phương. Tuy không thể phục chế cảnh cuồng nhiệt của Béc Lanh, cũng định thử tạo nên một không khí vui vẻ của cúp thế giới taị chốn hang cùng ngõ hẻm nghèo khó.


            Nhưng Thôi Vĩnh Nguyê