tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH
Khách thăm: 24054067
Điện ảnh, âm nhạc và hội họa
28.02.2018
Tư liệu
Nhạc sĩ Nguyễn Văn Đông (1932-2018)



Nhạc sĩ Nguyễn Văn Đông, tác giả ca khúc nổi tiếng 'Chiều mưa biên giới' qua đời ở BV Chợ Rẫy ngày 26/2/2018. Ông sanh năm 1932, thọ 86 tuổi.  Những ai yêu nhạc thuộc thế hệ tôi và sau này có lẽ không ít thì nhiều nghe đến Nhạc sĩ Nguyễn Văn Đông. Ông là tác giả những ca khúc thịnh hành một thời và còn thịnh hành mãi đến ngày nay: Phiên gác đêm xuân, Chiều mưa biên giới, Mấy dặm sơn khê, Khi đã yêu, Nhớ một chiều xuân, Sắc hoa màu nhớ, v.v. Riêng ca khúc "Chiều mưa biên giới" qua tiếng hát Thanh Tuyền thì đã trở thành một bài ca kinh điển.


Ông là thầy dạy nhạc cho ca sĩ Thanh Tuyền. Thật ra, nghệ danh "Thanh Tuyền" là do ông đặt cho (vì chị ấy tên thật là Như Mai). Ông giải thích "Thanh là cao nguyên xanh, Tuyền là suối" (Thanh Tuyền là người Đà Lạt, nơi có hồ Tuyền Lâm). "Thanh Tuyền" do đó có nghĩa là suối nước chảy vô tận. Ông cũng chính là người tác hợp tiếng hát Thanh Tuyền và Chế Linh, cặp song ca làm mưa gió một thời trên sân khấu văn nghệ miền Nam trước 1975.


Nhạc sĩ Nguyễn Văn Đông là người con của Tây Ninh. Gia đình ông thuộc nhóm giàu có thời đó (gọi là "điền chủ"). Ông từng theo học trường Thiếu sinh quân ở Vũng Tàu, nơi ông cũng tiếp thụ âm nhạc của các giáo sư Pháp giảng dạy. Ông vào quân đội năm 1951; được gửi đi huấn luyện chỉ huy quân đội ở Hà Nội; 1954 trở thành tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn trọng pháo 553 khi mới 24 tuổi; 1957 đi học ở Hawaii; 1972 được thăng chức đại tá và chuyển sang làm Chánh Văn phòng cho Tổng Tham mưu Phó đến năm 1975. Sau 1975, ông bị bắt đi tù cải tạo 10 năm trời. Ông tâm sự những ngày tháng sau tù: "Sau tháng 4/1975, tôi đi học tập 'cải tạo' 10 năm. Khi trở về nhà, tôi mang theo nhiều chứng bệnh trầm trọng, tinh thần và thể xác bị suy sụp. Suốt 30 năm qua, tôi không tham gia bất cứ hoạt động nào ở trong nước cũng như ngoài nước." Sau khi ra tù, dù có thể đi Mĩ theo diện HO nhưng ông chọn ở lại Việt Nam cho đến ngày qua đời.


Theo Nhạc sĩ Trần Quốc Bảo, sau 1975 gia đình ông sống nhờ quán bán bánh mì và giò chả (hiệu Nhiên Hương) tại nhà đường Nguyễn Trọng Tuyển, Phú Nhuận. Hai ông bà nhạc sĩ không có con. Ông được đồng nghiệp và bạn bè yêu quí. Như là lời nói hộ cho nhiều nghệ sĩ, Nhạc sĩ Trần Quốc Bảo nhận xét rằng: “Với thầy Đông, tôi chỉ biết nói rằng tôi kính phục ông nhất hai điểm, đó là tài hoa và tư cách”.


Tài hoa. Đó là chữ rất đúng để mô tả sự nghiệp âm nhạc của ông. Chẳng hạn như ca khúc "Chiều mưa biên giới" Trong một bài trả lời phỏng vấn Nhạc sĩ Trường Kỳ, ông cho biết hoàn cảnh ra đời của bài Chiều mưa biên giới như sau: “Bản nhạc Chiều Mưa Biên Giới được viết vào năm 1956. Khi ấy tôi là trung úy trưởng phòng hành quân của chiến khu Đồng Tháp Mười là người có trách nhiệm đề ra những phương án tác chiến. Lần đó tôi dẫn đầu một nhóm biệt kích bí mật đi điều nghiên chiến trường dọc theo biên giới Miên-Việt và Đồng Tháp Mười. Trên đường về, anh em chúng tôi lâm vào cảnh trời chiều gió lộng, mưa gào như vuốt mặt. Giữa cánh đồng hoang vắng tiêu sơ, lối vào tiền đồn thì xa xôi, thoáng ẩn hiện những nóc tháp canh mờ nhạt ở cuối chân trời. Và từng chập gió buốt kéo về như muối sát vào thịt da. Từ trong cảnh ấy, tận đáy lòng mình đã nghe nẩy lên những cung bậc rung cảm, những trường canh đầu tiên buồn bã cho bài Chiều Mưa Biên Giới anh đi về đâu..”..


Một ca khúc khác ít người biết đến là "Hải ngoại thương ca". Thoạt đầu người ta tưởng đây là sáng tác cho 'Việt kiều', nhưng không phải. Ông sáng tác ca khúc này vào năm 1963, nhân vụ đảo chánh ở miền Nam và tướng Nguyễn Chánh Thi phải trốn ra ngoại quốc: “… Đến năm 1963, có một cuộc đảo chánh lần thứ nhì khiến chế độ của ông Ngô Đình Diệm bị suy sụp. Lúc đó mọi người lên tiếng kêu gọi những anh em ly tán sau cuộc đảo chánh lần thứ nhất đang ở ngọai quốc trở về. Lúc đó tôi thấy một số bạn bè của tôi vẫn còn do dự chưa muốn trở về . Điều này nó thôi thúc tôi viết bài Hải Ngoại Thương Ca, có ý nói bây giờ trong nước cũng vui vẻ..”.. Bài này mãi đến 2004 mới được trình diễn. Nhạc sĩ Nguyễn Văn Đông tâm sự: ”Năm 2004 bài Hải Ngọai Thương Ca được đưa ra ngoài Hà Nội duyệt. Thì ngoài Hà Nội mới hỏi tôi: có phải bài Hải Ngoại Thương Ca Này mới viết không mà sao nó sát với đề tài của thời cuộc này quá vậy? Nó hay đấy . Đấy là lời của một vị lãnh đạo của cục Văn Hóa Nghệ Thuật”.


Mấy năm gần đây, nhiều văn nghệ sĩ đã lần lượt ra đi về miền miên viễn. Những 'cây đại thụ' như Phạm Duy, Trịnh Công Sơn, đến những nhạc sĩ lừng danh như Thanh Sơn, Hoài Linh, Lê Trọng Nguyễn, Anh Việt Thu, Trần Trịnh, Nhật Ngân, Tùng Giang, Nguyễn Ánh 9, Nguyễn Hiền, Huỳnh Anh, v.v. đã khuất bóng. Bây giờ nhìn lại thời 20 năm văn nghệ miền Nam tôi thấy kinh ngạc về tính phong phú và đa dạng của nền văn nghệ đó. Chỉ nói riêng về âm nhạc thôi, 20 năm đó đã để lại cho nền văn hoá dân tộc nhiều dấu ấn qua những ca khúc đầy tính nhân bản. Có thể nói tính nhân bản trong âm nhạc là đặc điểm phân biệt rất rõ giữa văn nghệ miền Nam và miền Bắc trong thời chiến. Điển hình như Nhạc sĩ Nguyễn Văn Đông, là một quân nhân trong thời chiến, nhưng nhạc của ông thì không thấy hình súng đạn, lửa khói hay màu máu đâu cả, thay vào đó là những lời ca thật đẹp, đầy chất lãng mạn, thấm đẫm tình quê hương và nhân bản.


Nguyễn Văn Tuấn blog


bản để in
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Sonata cello và câu chuyện cuộc đời Beethoven - Janet Horvath 01.07.2018
Lời bài hát Năm 2000 của Y Vũ - Y Vũ 15.06.2018
Bức họa bé gái khỏa thân của Picasso gây tranh luận - Tư liệu 10.05.2018
Tình khúc bạch dương: Một bức tranh ảm đạm về người Việt ở Liên Xô cuối những năm 1980 - Nguyễn Minh Phương 02.05.2018
Lời bài hát: Chỉ Hai Đứa Mình Thôi Nhé - Anh Bằng 24.04.2018
Jessica Chastain và cảnh khỏa thân kỳ lạ trong Wilde Salomé - Tư liệu 11.04.2018
Nhân duyên tiền định và lý do Thủ tướng Thái phải gặp đoàn phim - Tư liệu 10.04.2018
Xuân cung họa: Tình dục và khoái lạc trong nghệ thuật Nhật Bản - Tư liệu 05.04.2018
Về nhạc sỹ Nguyễn Văn Đông - Du Tử Lê 28.02.2018
Nhạc sĩ Nguyễn Văn Đông (1932-2018) - Tư liệu 28.02.2018
xem thêm »