tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH

Công ty TNHH TM DV Green Leaf Việt Nam

Green Leaf VN - với hơn 400 xe du lịch từ 4 chỗ đến 50 chỗ, đời mới - là Công ty Dịch vụ vận chuyển hành khách hàng đầu Việt Nam! Luôn phục vụ khách hàng với phong thái và ý chí của người tài xế chuyên nghiệp. Chỉ tuyển dụng đầu vào tài xế có khả năng giao tiếp tiếng Anh đàm thoại. Tác phong, đồng phục chỉnh chu trong suốt thời gian phục vụ khách hàng. Các tài xế phải vượt qua chương trình đào tạo nghiêm ngặt về cách thức phục vụ khách hàng

 *Nhân viên chăm sóc khách hàng người Nhật luôn tạo sự yên tâm và tin tưởng cho khách hàng...

Khách thăm: 27652607
Những bài báo
20.05.2019
Nguyễn Văn Thọ
Mười năm xa - Nhớ Bế Kiến Quốc


(bài trên facebook Nguyễn Văn Thọ, chưa biên tập)


Mùa hè 2002, thời gian cuối cùng tôi bên Bế kiến Quốc. Không phải ở tòa soạn Văn Nghệ, cũng không phải những đêm trắng rong chơi bát phố Hà Nội xuân cùng Tết với Thành Chương. Gần một tháng, đó là những ngày cuối cùng bên Quốc ở bệnh viện Việt Xô.


Anh bị ung thư phổi, bệnh đã nhiễm vào gan. Nhưng Bế Kiến Quốc không biết điều đó, chỉ biết bị đau phổi. Thi thoảng vắng Mai, thèm thuốc quá, anh xin tôi một hơi thuốc và cười: "Bác sĩ cho phép, khi nào thèm quá, có thể hút một điếu". "Bác sĩ nói vậy à? "- Tôi thương bạn! Tôi hiểu, đây là những ngày cuối cùng bên nhau.


***


Tôi quen rồi thân với Bế Kiến Quốc từ 1984. Bấy giờ anh trực văn xuôi dưới quyền anh Ngô Ngọc Bội. Tôi viết truyện ngắn đầu tay, muốn thử sức mình, liền đem tới báo Văn Nghệ gửi vợ anh, Đỗ Bạch Mai, làm ở Tổ bạn đọc. Vài ngày sau, tôi nhận được cú điện thoại, mời tới tòa soạn. Quốc đón tôi ở gian phòng ngoài cùng, phòng khách tòa sọan, với cái bắt tay chặt, bàn tay luôn dâm dấp mồ hôi, đôi mắt ân cần và cười rất tươi. Chúng tôi chuyện gần hai tiếng. Anh nhận xét truyện ngắn và hỏi tôi kĩ về giai đoạn tham gia cuộc chiến, ở hiện tại, cả việc vì sao tôi viết. Sự cởi mở ban đầu làm tôi rất vui. Giấu giếm gì, tôi thật thà khai sạch! Hai tuần sau, thật bất ngờ, anh hẹn: “Tối thứ Năm, tới nhà in Nhân Dân xem cái truyện của ông ra đời thế nào.“ Quốc đưa tôi vào phòng có tiếng máy ầm ầm, có băng chuyền lướt nhanh ùn ùn trang báo chạy ra vút thành xấp chót vót. Một công nhân tay lấm lem đen xì, đưa tôi trang báo còn tươi mực. Tôi đón lấy, nhìn truyện ngắn đầu tay và bật khóc! Quốc đứng bên cạnh, cười tươi, như chính anh hạnh phúc. Anh đặt bàn tay lên vai tôi, tay kia nắm lấy một bàn tay tôi lắc lắc.


 


Một con người nổi tiếng từ khi còn là sinh viên với bài thơ Những dòng sông, lại cả đời làm báo, quan tâm tới bạn mới viết, từ chi tiết tâm lí tinh tế vậy và vài điều tương tự sau này khích lệ tôi rất nhiều, kể cả khi tôi quay lại văn chương. Quan trọng hơn, Quốc luôn đòi hỏi bạn mình lao động nghệ thuật phải hết sức nghiêm túc, tìm tới cái đích cao hơn cái đã có. Ngày tôi viết Muối mặn, sau chuyến đi đồng muối với anh và các nhà báo như Nguyễn Hoàng Sơn, Xuân Ba, Hoàng Linh và Bùi Đức Khiêm. Đọc xong bản thảo, anh đập xuống bàn và nói: "Nhà văn phải dựng lại, không chỉ hiện thực, cố gắng giản dị sự kiện và nhân vật. Truyện này ông viết giả!"


Tôi ức lắm, về nhà đọc lại và tìm ra, hiểu tại sao Quốc lại chê là giả. Tin bạn, tôi mạnh dạn xé nát, hủy bản thảo ấy, lại đánh vật một tháng sống với niềm đau xót, những sự khốn nạn, vất vả hy sinh của diêm dân, cấu trúc lại và Muối mặn được chọn in đúng Đại Hội Đảng quyết định sự đổi mới.


 


Muối Mặn có tiếng vang thời ấy, không chỉ bởi tính thân phận, mà nó còn đả phá căn bệnh thành tích trong công tác Đảng. Lưu Quang Vũ chuyển thành kịch chèo Muối mặn đời em, giật giải Nhất liên hoan sân khấu năm 1986. Sau chuyện này, một tối bên nhau, Quốc nói: Kinh thánh viết, chúng ta là muối của đất. Thọ có mối đồng cảm sâu sắc với người lao khổ. Ông cũng là muối của đất. Mình gọi ông là Thọ Muối, để phân biệt với ba nhà văn khác cũng tên là Thọ. Từ đó tôi có biệt danh trong làng văn là Thọ Muối.


 


Cho tới hôm nay, sau biết bao thăng trầm của cuộc đời, tôi đã trở thành một cây bút văn xuôi có ít nhiều kinh nghiệm, nhất là ở truyện ngắn. Tôi vẫn giữ trong lòng sự biết ơn anh và nhà văn Ngô Ngọc Bội, ở năm tháng đầu chập chững ấy đã bồi dưỡng những kiến thức ABC của nghề viết nhọc nhằn và tinh tế.


 


Trường hợp của tôi cũng y như anh ứng xử với Nguyễn Huy Thiệp, Phùng Gia lộc, Nguyễn Việt Chiến v.v…, hay với cả bạn thân Thành Chương, hoặc thế hệ trẻ sau này như Di Li. Với Nguyễn Huy Thiệp, anh là người đầu tiên phát hiện ra tố chất đặc biệt ở văn tài này. 1985, tôi đã in ba truyện ngắn, Quốc gọi, muốn tôi quen với anh Thiệp. Tôi đến. Quốc chỉ một người, tới xin tài liệu về làm sách cho Bộ giáo dục, đi dép nhựa, ăn mặc tuyềnh toàng, gầy gò, đen đủi, "mắt hổ" to, cái nhìn thẳng, trân trọng nói: hai ông quen nhau đi. Đây là Nguyễn Huy Thiệp.


Trước đổi mới, Thiệp in truyện đầu tay Vết trượt không có tiếng vang lắm, tiếp sau đổi mới anh đi Những ngọn gió Hua Táp và, đặc biệt đến Tướng về hưu, trở thành hiện tượng chấn động văn đàn.


Những ngọn gió Hua Táp in số Tết. Đây là trùm những truyện ngắn cá biệt, tổ hợp truyện với một tư tưởng xuyên suốt, văn phong rất lạ! Quốc đi xong, quảng bá khắp nơi cho bè bạn. Ngay từ Tết ấy, Quốc đã nói với tôi: Thiệp là một văn tài! Cái nhìn đó trước cả sự giật mình của Nguyễn Khải phát biểu sau khi đọc Tướng về hưu. Bởi khi đó trong tay Quốc đã có Tướng về hưu, Chảy đi sông ơi (1) và dăm truyện ngắn mà NHT đã viết trước đó khá lâu. Thực chất, Quốc chỉ là cán bộ trực văn xuôi dưới quyền Ngô Ngọc Bội, song tất cả các truyện của NHT thời ấy in ở Văn Nghệ đều do tay Bế Kiến Quốc trực tiếp biên tập rồi thông qua Ngô Ngọc Bội. Khi biên tập Tướng về hưu, Quốc đã cắt đi một câu, đoạn mô phỏng rất cận cảnh vài bộ phận của hài nhi trong chậu cám cho lợn. Điều này NHT giận Quốc, tận tới năm 1996, khi ở Đức về, anh nói ra với tôi, tại nhà riêng NHT. Tôi bèn bảo NHT, ông giận Quốc và hai anh không thân nhau nữa làm tôi rất buồn. Song ông không biết rằng, kể cả khi ông giận, xa Quốc, Bế Kiến Quốc vẫn bảo vệ ông, phát biểu thẳng với chủ tịch Hội NV VN là: Chúng ta còn nợ Nguyễn Huy Thiệp một giải thưởng - Khi năm ấy Hội nhà văn không trao giải năm cho tập truyện ngắn đầu tay của Nguyễn Huy Thiệp


 


Những ứng xử như thế, không chỉ dọi chiếu quá khứ, hàn gắn những hiểu lầm ở các nhà văn, mà nó còn có tác động tới sự sáng tạo của bạn nghệ thuật. Quốc chơi với Thành Chương rất thân. Thân tới độ Chương khi không tán thành Quốc điều gì, sẵn sàng mắng bạn rất gay gắt mà không lo Quốc giận. Nhưng sự đồng cảm về quan niệm thẩm mỹ ở Quốc với Chương cũng tạo nên những cú hích rất mạnh ở sự nghiệp sáng tạo hội họa của họa sĩ Thành Chương. Điều đó cũng diễn ra với thi sĩ Nguyễn Việt Chiến. Quốc luôn là người chia sẻ gần nhất với Chiến, ở giai đoạn thơ ban đầu và, tạo cho Chiến các cú hích ngôn ngữ trong con người Tâm hồn thi sĩ thường trực Nguyễn Việt Chiến (chữ Thành Chương).


 


Đấy là con người Bế Kiến Quốc. Với văn chương phải công bằng, sòng phẳng và cũng ngang như một tình yêu! Tôi nhớ Tết cuối cùng đến với anh, khi bàn về phê bình, tôi nói, người làm phê bình khi soi chiếu một tác phẩm nào đó, không chỉ là cái hay dở của tác phẩm ấy, mà phải đưa ra một khuynh hướng nghệ thuật mang chính Cái Tôi của tác giả. Đỗ Bạch Mai phản ứng tôi gay gắt. Tôi cứ đinh ninh Quốc về phía Mai, song sự thật trái lại, không nệ Mai là vợ, Quốc đã ủng hộ ý kiến tôi trong buổi tranh luận ấy.


 


Nói về đặc tính này, tôi phải nhắc lại việc in truyện ngắn Vườn Maria của tôi năm 1996. Số Tết năm ấy Quốc làm thư kí đã gần hoàn tất. Vườn Maria đưa muộn nên anh chưa kịp đọc. Truyện để trên bàn Quốc ở cái phòng nhỏ xíu. Bạn thân anh, nhà thơ Ngô Thế Oanh cầm lên đọc khen hay. Quốc đọc kế ngay và vui lắm, quyết định đi số Tết. Song le Vườn Maria khá dài, hơn 4500 từ, báo lại chật đất rồi. Tiếc cái truyện hay của bạn, anh bảo tự tay tôi phải cắt đi 500 từ. Tôi không chịu. Thời gian lại cận, anh cáu bảo: Ông đừng nghĩ một truyện in ở báo Tết làm nên một tác giả. Tôi nóng tính, cho là Quốc xúc phạm, bèn to tiếng: Tôi đ. chơi với ông nữa! Thành Chương lập tức dẫn tôi về nhà anh cho tôi hạ hỏa. Khi ấy đã 1, 2 h đêm, Chương khuyên: “Ông nên quay lại báo. Quốc nó yêu ông đấy. Ông giận, nói vậy, nó buồn lắm. Không bỏ nhau được đâu!“ Tôi quay lại báo. Trong cái phòng nhỏ, Quốc ngồi chìm lặng trong mù mịt khói thuốc, khuôn mặt buồn rười rượi. Hai cái gạt tàn ú hụ tàn thuốc. Tôi ân hận quá! Nhao lại bạn và chúng tôi ôm xiết chặt nhau, đi qua nỗi sợ, chút xíu mất đi một người bạn tốt, đều vì công việc chung, cho tờ báo mà cả ba chúng tôi yêu mến. Ngoài cửa sổ đêm đông áp Tết năm ấy, Hà Nội cứ mưa lụt xụt và Chương tủm tỉm cười…


 


Quốc cũng không bảo thủ, không tự huyễn hoặc cái danh hão của một thi sĩ có giải thưởng từ rất sớm hay người có trọng trách ở tờ báo văn lớn nhất nước. Chơi với Thành Chương, Chiến và tôi, Bế Kiến Quốc rất chịu khó lắng nghe khi tụi tôi bàn về thơ khi anh vừa viết. Đặc biệt anh quý tài Thành Chương nhặt sạn rất tinh và sửa chữa ngay khi bạn nhặt sạn trúng. Một lần đi Hòa Bình về, anh khoe viết bài tùy bút về Thủy Điện Hòa Bình. Tôi đề nghị cho tôi biên tập lại. Anh đồng ý. Tôi không edit một từ nào, vì ngôn ngữ ở bài ấy kĩ, chỉ thay đổi cách chấm phẩy, cố ý tạo ra tốc độ khác nhau ở từng đoạn, đòi hỏi cách chạy câu khác nhau, nhằm tạo ra không khí sôi động cần thiết từng cảnh chuyện. Quốc xem, đồng ý ngay. Anh không hề tự ái, lấy nê, sĩ diện hão với bạn, dù khi đó Quốc đã ngồi ghế biên tập văn xuôi cả chục năm.


 


Quốc chính là người đôn đáo quyết liệt nhất khi tôi sang Đức 10 năm bỏ bút, giúp tôi quay lại với văn chương. Anh chọn từng bài thơ, biên tập in ba tập thơ. Anh thẩm kĩ từng truyện ngắn mới nhất. Ngày anh nằm trên giường bệnh trắng, mệt mỏi thở, vẫn đọc hết chùm bẩy truyện ngắn tôi dự thi bên Văn nghệ Quân đội và dặn: Lần này Thọ nhất định có giải cao! Ông đã chuyển động sau thời gian nghỉ dài. Ông đang xung lực, phải viết nữa! Nhưng nhớ, nhận giải bên quân đội xong, phải tránh xa các nhà báo, thì ông sẽ viết ào ạt và hay nữa. Sau này, gần đây anh Đỗ Chu cũng ân tình dặn như vậy, khi tiểu thuyết Quyên của tôi đoạt giải Nhì cuộc thi tiểu thuyết ba năm của Hội N.V. Đấy là cách các nhà văn đừng mân mê thành tích để tiếp tục viết nữa! Trước lúc từ viện Việt Xô ra thẳng sân bay đi Đức, tôi ôm Quốc. Nước mắt ứa ra! Đấy là vòng ôm lần cuối cùng của hai đứa. Và nhờ vậy, sau khi nhận ở VNQĐ, từ Đức tôi liên tục viết thêm gửi về Tạp chí VN Quân đội và Tuần báo Văn Nghệ v.v…


 


Không phải chỉ có tôi được ứng xử như vậy. Với bạn văn như Đặng Ái, sau khi tốt nghiệp Nguyễn Du, chưa xin được việc để kiếm sống. Quốc đôn đáo khắp nơi, tìm cho Ái một ghế ở báo Nội Thương sinh nhai. Trường hợp nhà văn Phùng Gia Lộc đặc biệt hơn. Biên tập và đi trên Văn Nghệ bút kí: Đêm hôm ấy đêm gì, chấn động lương tâm xã hội, Bế Kiến Quốc còn hết lòng cưu mang Lộc sau đó. Nhà cửa chật, hơn chục mét vuông với 4 mạng người, bên cạnh hố xí tòa soạn. Tài chính eo hẹp, Mai sinh cháu thứ hai, vợ chồng anh vẫn đỡ bữa Phùng Gia Lộc, lại vận động chúng tôi ủng hộ Lộc qua hạn họa bấy giờ, kể cả 1992 khi anh Lộc qua đời, gia cảnh khó khăn, Quốc lại là trung tâm lá lành đùm lá rách.


 


Những ân tình của con người Bế Kiến Quốc được anh lí giải giản đơn: “Thọ ạ, văn chương là con đường khổ nhọc. Mình xưa được các anh như Xuân Diệu, Huy Cận giúp đỡ rất nhiều. Nên mình cũng phải quan tâm tới các bạn viết!“


Con người Bế Kiến Quốc ở sinh hoạt đôi khi tuyềnh toàng, có thể do hệ lụy của cả quá trình khó khăn bao cấp, mọi thứ tạm bợ. Song với nghệ thuật ngôn ngữ thì Quốc rất khó tính, diết dóng. Có thể chính vì thế mà ở Thơ Quốc, nhất là ở tập thơ Cuối rễ đầu cành , không chỉ có sự tài hoa ở chữ nghĩa, giỏi giang nắm vững mẹo luật, ăm ắp nhạc điệu, mà còn có cái sâu thẳm về văn hóa ở thi pháp, ngôn ngữ, ý tứ…ít ai yêu nghề, say nghề, nghiêm túc với nghề để có được.


 


Bế Kiến Quốc là con người trong sáng, sống rất có lí tưởng, mặc dù qua nhiều phong ba, anh vẫn luôn hy vọng về cái thiện, về cái tử tế của cuộc đời. Sự công bằng thẳng thắn của anh không từ ai cả, kể cả với lãnh đạo, với bạn thân. Có phải chăng vì thế ở với ba bốn đời Tổng biên tập báo Văn Nghệ, anh luôn được chọn là người của công việc, song không ai cất nhắc một vị trí xứng với khả năng của anh!? Hai mươi năm làm công tác ở báo văn nghệ, rồi sang làm Tổng biên tập Người Hà Nội, anh để lại biết bao ân tình cho bạn văn. Tôi xin mượn lời Thi sĩ Hữu Thỉnh, một thời trực tiếp là thủ trưởng của anh: Bế Kiến Quốc là một con người trung thực, nhất quán, đòi hỏi rất cao ở mình và bạn bè, đồng nghiệp.(trích bài của Nguyễn Việt Chiến)


Mười năm tôi bên Đức, xa anh, cộng với mười năm Quốc đã đi xa...thế mà trong tôi chưa khi nào quên được người bạn văn luôn hướng cả đời, lẫn thơ về những vùng sáng của cuộc đời. Thế hệ của chúng tôi, thi sĩ và người lính vẫn ngân nga Chúng ta không thể không thuộc về đâu cả :


…Không chọn lựa, nhưng không chối bỏ


Mảnh đất nơi mình cắt rốn chôn nhau…


***


Bây giờ Quốc đi khá xa rồi. Anh ở nơi đâu? Tôi vẫn tin anh ở bên chúng tôi. Thi thoảng lên thăm mộ cha tôi ở Thanh Tước, tôi vẫn ghé bên anh và đốt một điếu thuốc đặt bên di ảnh người bạn thi sĩ có lọn tóc trắng xóa như những vần thơ bay theo tôi suốt cả những tháng năm li hương, như mây trắng ở thi đàn Việt Nam, bắt đầu: Từ nguồn nào, sông cũng nặng phù sa (2)- Tôi cũng đặt bên mộ anh cuốn tiểu thuyết Quyên hay tập Vàng Xưa có công sức anh vun trồng, mà anh không được đọc và, thầm gọi: Quốc ơi… bạn của tôi ơi!


NVT.


__


1- Chảy đi sông ơi NHT đọc ở nhà tôi khi còn bảo thảo sau đó Ngô Ngọc Bội e buồn quá không đi và NHT mang đi báo khác in.


2- Những câu thơ in nghiêng của Bế Kiến Quốc


bản để in
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Stefan Zweig - Không đợi được bình minh - Huyền Anh 10.06.2019
Nhà văn Áo Stefan Zweig và người vợ cả - Lê Ngọc Báu 10.06.2019
Khai mạc Tuần phim Kafka 2019 - Tư liệu 10.06.2019
"Thương chiến" Mỹ - Trung đang định hình cuộc chiến tranh lạnh toàn diện - Nguyễn Trần Bạt 09.06.2019
Giáo sư Nguyễn Văn Minh, Hiệu trưởng Đại học Sư phạm Hà Nội khuyên sinh viên đừng an phận - Nguyễn Văn Minh, GS 08.06.2019
Ngay tại Hà Nội, chữ Nho trên các di tích sai đến kinh hoàng! - Tư liệu 05.06.2019
Thời sự cuối tuần: Từ đường sắt trên cao Hà Đông – Cát Linh đến đường cao tốc Bắc Nam - Nguyễn Quang Thiều 02.06.2019
Truyện cố Grimm - Thế giới kỳ ảo của niềm vui sống và những khát vọng đẫm chất nhân văn - Trần Đương 31.05.2019
Chuyện cảm động về vị bác sĩ coi Việt Nam là một phần linh hồn - Tư liệu 26.05.2019
Quảng bá văn học Việt Nam, một góc nhìn từ nước Nga - Igor Viktorovich Britov 26.05.2019
xem thêm »