tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH
Khách thăm: 19701392
Những bài báo
15.04.2013
Nhiều tác giả
Hai bài phản biện về những sự tôn vinh chưa chính xác!

Có thể tin bài thơ "Rắn đầu biếng học" là của Lê Quý Đôn được không?


Đây là bài thơ từ lâu đã được tuyền tụng trong dân gian, tương truyền là của Lê Quý Đôn, có trong "Giai thoại văn học Việt Nam" và nhiều sách khác. Nhưng trong tất cả các sách đã xuất bản gồm những trang viết chính thức của nhà bác học Lê Quý Đôn, đều không có bài thơ này...


 


Nhân đầu Xuân Quí Tỵ vừa rồi, nhiều báo và tạp chí ra số Tết, số Xuân dẫn bài thơ này và đều ghi là của Lê Quý Đôn. Từ lâu tôi đã không tin điều đó. Bài thơ như sau:


 


RẮN ĐẦU BIẾNG HỌC


 


    Chẳng phải liu điu cũng giống nhà


    Rắn đầu biếng học quyết không tha


    Thẹn đèn hổ lửa đau lòng mẹ


    Nay thét mai gầm rát cổ cha


    Ráo mép chỉ quen tuồng lếu láo


    Lằn lưng chẳng khỏi vết roi cha


    Từ nay Trâu Lỗ xin siêng học


    Kẻo hổ mang danh tiếng thế gia


 


Tôi chép bài thơ này từ Tạp chí Văn học và tuổi trẻ số 1 năm 2013, trang 14. Những chữ hoa và in đậm, đều là nguyên văn của văn bản được dẫn. Dưới bài thơ là phần giảng giải khá công phu từng câu một, với các loại rắn và đặc trưng của chúng, như liu điu, hổ lửa, mai gầm...


 


Đến câu thứ 7, trang 15: "Từ nay Trâu Lỗ xin siêng học", tất cả vấn đề tôi quan tâm là ở câu này. Văn bản giải thích, có một loại rắn tên là hổ trâu (trong cụm từ hai chữ TRÂU LỖ), tôi thấy không có sức thuyết phục. Nếu chữ TRÂU là hổ trâu, thì chữ LỖ nghĩa là gì? Rõ ràng là không ổn. Không thể tách TRÂU ra khỏi LỖ trong trường hợp này được, cũng như không thể tách liu điu là rắn liu với rắn điu, hay hổ mang là rắn hổ với rắn mang. Ấy là chưa nói tới việc tôi chưa bao giờ nghe nói có loài rắn tên gọi là hổ trâu cả. Tôi nghĩ là tác giả có lẽ cũng nghĩ thế, nên đã viết tiếp: "Cậu cả Phương (Lê Danh Phương là tên thuở nhỏ của Lê Quý Đôn) còn vận dụng cả điển tích đấy. Khổng Tử quê ở đất Lỗ, còn Mạnh Tử quê ở Trâu Thành. Hai ông này là các cụ tổ của Nho học, nổi tiếng tài cao học rộng. Tự ví mình như thế, kể cũng đáng nể đấy". Tác giả giảng giải như thế đúng hơn, có sức thuyết phục hơn, như các sách thường giải thích từ xưa đến nay, đều cho là  Trâu Lỗ không phải tên một loài rắn, vì không có rắn trâu lỗ, mà là tên quê hương của Khổng Tử và Mạnh Tử. Báo Quân khu 3, số đặc biệt Tết Quý Tị vừa rồi, trang 38, bình bài thơ này (của một tác giả khác) cũng viết với ý tương tự: "Bài thơ có nội dung ý tứ sâu sắc, dẫn cả điển tích về Khổng Tử và Mạnh Tử, nước Lỗ là quê hương của Mạnh Tử" (và của cả Khổng Tử). Vậy đã rõ.


 


Chúng ta đều biết Lê Quý Đôn (1726 - 1784) là con của nhà khoa bảng Nho học nối tiếng Lê Trọng Thứ. Cụ  Lê Trọng Thứ đỗ tiến sĩ năm 1724. Tôi có tư liệu  gốc, ghi, năm 1748, khi Lê Quý Đôn 22 tuổi, cụ  là "Thiêm sai Đông các hiệu thư" của bộ Lễ. Ở thời Lê, đạo Nho cực thịnh, mà bộ Lễ của triều đình làm nhiệm vụ "quản lí nhà nước", như chữ chúng ta dùng bây giờ. Ai từng biết sơ qua về các cụ nhà Nho, đều nhớ câu châm ngôn: "Thịt thái không vuông không ăn, chiếu trải không vuông không ngồi, lời nói không có lễ nghĩa, không nghe". Phạm Đình Hổ (1768 - 1839) tự thuật trong "Vũ trung tùy bút": "rất ghét thanh sắc, nghề cờ bạc, và những chuyện rủ rê chơi đùa". Ai nói những điều ấy thì ông "bịt tai lại, không muốn nghe". Đến  thời Nguyễn, Bộ luật Gia Long còn ghi: "Phàm quan văn võ ở đêm với con hát, hay đem con hát vào tiệc rượu, phạt 60 trượng", nghĩa là giải ra công đường, lột mũ áo, đánh cho 60 gậy rồi đuổi về vườn.


 


Phải nói dài thế để thấy các nhà Nho rất trọng đạo lí và các khuôn phép, coi đó là lẽ sống của mình. Có thể chết để giữ thanh danh chứ không vi phạm. Vậy thì làm sao tin được một cậu bé học Nho, con nhà Nho, một nhà Nho thực sự, 8 - 9 hay 10 tuổi (tức là lúc bố cậu đã đỗ tiến sĩ từ 10 đến 12 năm, đang làm quan, ăn lộc của triều đình Nho học, đang lo việc nhà nước về Nho học), sau khi bị cha đánh đòn (lằn lưng vì vết roi cha cơ mà) mà  dám  nói  thẳng với bố  rằng: "Từ nay CỤ TỔ CỦA BỐ xin siêng học". Bây giờ, nếu con các vị cũng nói rằng "Từ nay VUA HÙNG (là con đây) xin siêng học, bố ạ"  (ấy là tôi chưa nói đến các vị còn linh thiêng hơn nữa khác - mới xứng với Cụ Khổng, Cụ Mạnh đối với các nhà Nho) liệu các vị có chấp nhận không? Và điều đó có xảy ra không?


 


Do đó tôi cho rằng, đây là bài thơ đời sau làm, được truyền tụng trong dân gian, rồi gán cho Lê Quý Đôn, như nhiều trường hợp khác đã xảy ra, ví như bài thơ "Văn tế cá sấu" được gán cho Hàn Thuyên, bài thơ "Vịnh núi Mèo" được gán cho Trần Nhân Tông, bài thơ "Một gánh càn khôn" được gán cho Trần Khánh Dư... Các bài trên kia, chỉ là vấn đề của thơ. Còn bài thơ này gán cho Lê Quý Đôn còn có vấn đề về đạo lí, về lễ nghĩa, về đạo đức, vô hình trung, đã cùng một lúc, xúc phạm đến nhân phẩm của Lê Quý Đôn, một nhà bác học uyên thâm, một nhà văn hoá lớn của dân tộc và đồng thời cũng xúc phạm luôn cả cốt cách tiết tháo nhà Nho rất cao quý của cụ thân sinh -  tiến sĩ Lê Trọng Thứ khả kính. Người đọc thoáng qua chỉ thích thú cái tài dùng chữ về các loại rắn mà dễ dàng bỏ qua cái đạo đã bị vi phạm nghiêm trọng trong bài. Theo tôi, cái đó với nhà Nho còn quan trọng hơn cả mạng sống của chính mình. Và như thế, việc gán bài thơ vô danh này cho Lê Quý Đôn, thật đúng với câu ca dao mà tôi nghe ở Thái Bình quê hương cụ: "Yêu nhau như thế bằng mười phụ nhau".


 


Cụ Nguyễn Du từng nói: "Chữ tâm kia mới bằng ba chữ tài", còn với nhà Nho thì không biết gấp lên bằng bao nhiêu. Chính vì rất ngưỡng mộ cả đức và tài của hai cha con cụ, mà tôi mới viết ra điều này, sau rất nhiều đắn đo. Rất mong được gia tộc của cụ và các vị cao minh xem xét cho.


 


vnca.cand.com.vn


 


Nhà thơ Trương Hán Siêu còn là một thiên tài quân sự?


Trong một đoạn phim giới thiệu về Trương Hán Siêu: Biết tài Trương Hán Siêu, nên Trần Hưng Đạo đến tận nơi (Ninh Bình) để  hỏi Trương Hán Siêu về mưu kế đánh giặc Nguyên. Trương Hán Siêu đã bày cho Trần Hưng Đạo kế làm "vườn không nhà trống", lấy cương thắng nhu, lấy ít địch nhiều, lấy yếu thắng mạnh... vân vân…Trần Hưng Đạo nghe theo và cho phổ biến đến tận các làng xã (tôi nhấn mạnh - TNM), do đó đã góp công to lớn vào cuộc kháng chiến chống quân Nguyên...


 


Khoảng 19h ngày 8/3/2013, VTC có phát chương trình truyền hình về núi Dục Thúy (Ninh Bình) và nhà văn hóa, nhà thơ lớn Trương Hán Siêu. Chương trình được dàn dựng công phu, quay phim và hậu kì chu đáo, rất đáng được trân trọng. Song có một điều băn khoăn (may sao tôi lại được xem lần hai khi chương trình này phát lại vào hôm sau, lúc khoảng 18h  ngày 9/3/2013. Cả hai lần tôi đều xem một cách tình cờ, nhưng rất chăm chú, ở quê nhà, thành ra điều tôi nêu ở đây xin khẳng định là chính xác):


 


Trong phim có đoạn giới thiệu về Trương Hán Siêu: Biết tài Trương Hán Siêu, nên Trần Hưng Đạo đến tận nơi (Ninh Bình) để  hỏi Trương Hán Siêu về mưu kế đánh giặc Nguyên. Trương Hán Siêu đã bày cho Trần Hưng Đạo kế làm "vườn không nhà trống", lấy cương thắng nhu, lấy ít địch nhiều, lấy yếu thắng mạnh... vân vân…Trần Hưng Đạo nghe theo và cho phổ biến đến tận các làng xã (tôi nhấn mạnh - TNM), do đó đã góp công to lớn vào cuộc kháng chiến chống quân Nguyên.


 


Tôi coi đây là một phát hiện lớn, vì trước đó, tôi chưa từng nghe, chưa từng đọc ở đâu về những điều đó. Như vậy (nếu đúng), thì mưu kế thắng giặc để làm nên thiên tài quân sự của Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn mà ta từng tôn vinh từ xưa đến nay là của Trương Hán Siêu và Hưng Đạo Vương chỉ là người thực hiện. Thực tình là tôi nghi ngờ điều này. Bởi nhiều năm nay, ta có xu hướng bịa thêm cho các danh nhân, điều mà suốt đời họ không hề có,  và cũng không hề muốn. Nếu các vị "hiển thánh", linh thiêng mà biết được, chắc chắn sẽ rất phiền lòng, ví như Trần Quốc Tảng chết ở Cửa Ông - người ta đã xây lăng mộ cho ông -  và Trần Quốc Nghiễn chết ở Hồng Gai - người ta đã khắc vào bia đá... Cả hai đều là con của Trần Quốc Tuấn.


 


Chúng ta đều biết Trương Hán Siêu xuất thân là môn khách của Trần Hưng Đạo, được Trần Hưng Đạo tiến cử, có tham gia kháng chiến chống quân Nguyên. Năm 1300, Hưng Đạo Vương mất; năm 1308, Trương Hán Siêu mới được vua Anh Tông bổ làm Hàn lâm học sĩ. Đời vua Minh Tông, ông giữ chức Hành khiển; năm 1351 làm Tham tri chính sự. Ông  mất năm 1354, sau Hưng Đạo Vương những 54 năm, sau chiến thắng Bạch Đằng những 66 năm. Không biết ông sinh năm nào, nhưng nếu ông thọ đến 80 tuổi thì ông sinh năm 1274 (ấy là ta phỏng đoán - tuổi đó ngày xưa vô cùng hiếm, 70 tuổi đã hiếm rồi, "Nhân sinh thất thập cổ lai hi" - thơ Đỗ Phủ), thì năm đánh Nguyên lần thứ hai (1285), ông mới khoảng 11 tuổi; kháng chiến chống Nguyên lần 3 (cuối năm 1287), ông mới khoảng 13 tuổi và kết thúc chiến tranh (1288), ông mới có khoảng 14 tuổi... Chưa thấy ai nói Trần Quốc Tuấn dùng kế của Trương Hán Siêu (mà năm đó, Trương Hán Siêu khoảng từ 11 đến 14  tuổi - ta cứ thêm cho ông 5 tuổi nữa, thọ đến 85 tuổi đi, thì năm đó ông cũng chỉ từ 16 đến 19 tuổi là cùng) mà giúp vua đại định được thiên hạ. Có lẽ là tôi chưa biết chăng?


 


Tôi đề nghị các nhà làm phim này chỉ giáo cho và các vị nghiên cứu có chuyên môn khoa học tin cậy, xem xét lại điều rất mới này, để nếu đúng như thế, tôn vinh ông là một "thần đồng - thiên tài quân sự", hiếm có không chỉ ở Việt Nam mà trên cả thế giới - cùng với "Bạch Đằng giang phú", tôi chắc là ông viết áng văn bất hủ này khi tuổi đã cao, bởi lúc đó chiến công thời đánh giặc, chỉ còn là vang vọng của quá khứ, rất oanh liệt, nhưng cũng... rất xa xăm!


 


Trần Nhuận Minh


vnca.cand.com.vn

bản để in
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Biển Đông lại sắp…dậy sóng!? - Nguyễn Hồng Lam 22.06.2017
Nhà báo Nguyễn Công Khế nói về những 'điều cấm kỵ' - Nguyễn Công Khế 22.06.2017
Nghề báo lắm hiểm nguy - Nguyễn Công Khế 22.06.2017
‘IS đã chính thức thừa nhận thất bại’ - Nhiều tác giả 22.06.2017
Thủ tướng Hun Sen đi bộ qua biên giới, thăm lại 'đường cứu nước' - Nhiều tác giả 21.06.2017
Kiếp sau tôi vẫn chọn nghề báo - Trần Thị Sánh 21.06.2017
Muôn lần bất diệt con người! - Lưu Trọng Văn 19.06.2017
Tôi là dân Quận 3 - Sơn Trà - Võ Kim Ngân 19.06.2017
Làm báo thuở thanh xuân - Trịnh Bích Ngân 19.06.2017
Từ Trường thi Gia Định đến Nhà văn hóa Thanh niên - Hồ Tường 18.06.2017
xem thêm »