tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH
Khách thăm: 18940749
17.03.2013
Tư liệu
Nỗi oan của vị thái sư mang tội “hóa hổ giết vua”

Lê Văn Thịnh là người được tuyển chọn duy nhất trong khoa thi Minh Kinh bác học thời Lý (năm 1075) để vào triều đình làm thầy dạy cho vua. Đây vừa là vinh dự, vừa là điểm bắt đầu cho nỗi oan mà ông đã phải mang đến cả nghìn năm.


Cho đến bây giờ, khi nỗi oan của ông đã được hậu thế giở lại và trả cho ông những danh vị vốn có thì vẫn còn đó những câu chuyện chẳng bao giờ hết từ vị quan đầu triều nức tiếng tài cao đức trọng này.


Đền thờ thái sư Lê Văn Thịnh nằm ở thôn Bảo Tháp, xã Đông Cứu, huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh. Từ khi phát tích bức tượng rồng miệng cắn thân, chân xé mình cho đến nay, khu đền thờ trở thành nơi tri ân của thế hệ con cháu cụ từ khắp mọi miền Tổ quốc. Thậm chí, có những người đã cất công đi từ thành phố Hồ Chí Minh về miền Kinh Bắc chỉ để được tận mắt mục sở thị bức tượng đầy vẻ oan khiên, để cảm thấu với nỗi oan gần một thế kỷ của vị thái sư đầu triều Lý: Lê Văn Thịnh.


Nỗi oan "hóa hổ giết vua"


Theo Đại Việt sử ký toàn thư, Lê Văn Thịnh sinh năm Canh Dần (1050) tại thôn Bảo Tháp (hay còn gọi là thôn Gủ Tháp), xã Đông Cứu, huyện Gia Bình, Bắc Ninh. Từ nhỏ, Lê Văn Thịnh đã nổi tiếng thông minh hiếu học. Năm 1075, nhà Lý (thời vua Lý Nhân Tông) mở khoa thi Minh Kinh bác học đầu tiên. Lê Văn Thịnh đã đỗ đầu và sau này được tôn làm Trạng nguyên khai khoa. Sau đó ông được bổ nhiệm chức Tả thị lang Bộ binh, kiêm việc dạy vua học.


Năm 1084, ông được vua cử đi trại Vĩnh Bình thuộc biên giới Việt - Trung để đàm phán việc cương giới với nhà Tống. Với tài năng ngoại giao xuất sắc, Lê Văn Thịnh đã không hề biện bác hay tranh luận gay gắt mà chỉ lựa lời uốn nắn, giảng giải rằng: "Bồi thần này không dám tranh chấp"... Vua Tống nghe thông suốt đã không những không bắt phạt mà còn ban chiếu cho Lê Văn Thịnh là biết theo ý kính thuận và trả cho ta 6 huyện 3 động mà họ đã chiếm đóng.


Với những công lao to lớn đóng góp cho triều đình, năm 1085, Lê Văn Thịnh được vua Lý Nhân Tông thăng chức cao nhất là Thái sư. Như vậy, chỉ trong vòng mười năm xông pha chốn quan trường, Lê Văn Thịnh đã trở thành vị Thái sư đầu triều, một vị trí không phải ai cũng có được nhanh chóng như vậy. Tuy nhiên, "chữ tài liền với chữ tai một vần", Lê Văn Thịnh không tránh được thói đời bị người ghen kẻ ghét. Chính điều đó đã kéo ông vướng vào một nỗi oan khiên kéo dài gần một nghìn năm.


Về vụ án Lê Văn Thịnh “hóa hổ giết vua” tại hồ Dâm Đàm (Hồ Tây, Hà Nội ngày nay), sách Đại Việt sử ký toàn thư có đoạn chép: Bính Tý (1096): Mùa xuân, tháng 3, Lê Văn Thịnh mưu làm phản, tha tội chết, an trí ở Thao Giang (Tam Nông, Phú Thọ). Bấy giờ, vua ra hồ Dâm Đàm, ngự trên thuyền nhỏ xem đánh cá, chợt có mây mù nổi lên. Trong đám mây mù nghe có tiếng thuyền bơi đến, tiếng mái chèo kêu rào rào, vua lấy giáo ném vào. Chốc lát mây mù tan, thấy trong thuyền có con hổ, mọi người tái mặt, nói: "Việc nguy rồi".


Người đánh cá là Mục Thận quăng lưới trùm lên con hổ, thì ra lại là Thái sư Lê Văn Thịnh. Vua nghĩ Lê Văn Thịnh là đại thần có công, không nỡ giết, đày lên trại đầu Thao Giang. Vua thưởng cho Mục Thận quan chức và tiền của, lại cho đất ở Tây Hồ làm thực ấp. Trước đấy, Lê Văn Thịnh có gia nô người nước Đại Lý có phép thuật kỳ lạ, cho nên mượn thuật ấy toan làm chuyện thí nghịch?


Sau này, trong một thời gian rất dài (thời Lý, Trần), mặc nhiên không có một sách sử nào chép lại về sự việc Trạng nguyên, Thái sư Lê Văn Thịnh làm phản giết vua. Theo đó, người ta cũng không đi tìm nguyên nhân xảy ra chuyện tày đình: Một vị quan tài trí đầu triều hóa hổ giết vua giữa thanh thiên bạch nhật với rất nhiều quân lính theo hầu. Sau khi mãn hạn đi đày, ông tìm về quê hương. Trong lúc hơi tàn sức kiệt, ông đã trút hơi thở cuối cùng tại Đình Tổ (Thuận Thành, Bắc Ninh). Người dân Đình Tổ cảm cái công lao to lớn của ông với nước với dân nên đã chôn cất thi hài ông và tôn ông làm Thành hoàng làng.


 


Hậu thế tri ân


Người viết tìm về đền thờ Thái sư Lê Văn Thịnh vào một chiều nhạt nắng với mong muốn thắp một nén hương thơm cho người tài cao trí lớn nhưng đã chịu nhiều oan ức. Và cũng để thỏa trí tò mò, tôi muốn tận mắt chiêm ngưỡng bức tượng rồng miệng cắn thân, chân xé mình gắn với nỗi hàm oan của ông - một bức tượng có nhiều giá trị nghệ thuật điêu khắc. Đang mải mê ngắm tượng, một đoàn bốn người nói cái giọng miền Nam làm tôi chú ý.


Bà Nguyễn Sơn Bình, một người trong đoàn, nguyên là cán bộ Sở Nội vụ thành phố Hồ Chí Minh cho tôi biết rằng, hồi đầu năm bà có được một người bạn ở Bắc Ninh dẫn về thăm đền thờ Thái sư Lê Văn Thịnh và chiêm ngưỡng bức tượng rồng kỳ lạ. Bà thấy rất xúc động và thú vị. Là một người rất thích tìm hiểu về lịch sử Việt Nam, bà cũng được biết về nỗi oan của vị quan đầu triều nhà Lý khá lâu. Khi về Bảo Tháp, bà Bình vừa thấy khâm phục người xưa đã khéo léo minh oan bằng nghệ thuật, lại vừa cảm rõ hơn nỗi đau của một con người đã chịu nhiều oan ức suốt mấy trăm năm. Đây là lần thứ hai bà đặt chân về đây. Lần này, bà dẫn vợ chồng người bạn thân về với miền đất giàu truyền thống văn hóa lịch sử này để bạn cũng có được những cảm nhận giống bà: Vừa ngưỡng mộ lại vừa tự hào.


Ông Nguyễn Đức Đam, người đã có hơn hai mươi năm đèn nến trông coi ở Đền cho biết thêm: "Hàng năm, có rất nhiều du khách bốn phương về đây để thắp hương cho cụ Trạng và để được tận mắt nhìn thấu nỗi oan khiên đã kéo dài cả ngàn năm. Có những câu chuyện rất cảm động và kỳ lạ”.


Vụ án oan có căn nguyên từ “xung đột ý thức hệ”?


Về vụ án trên, lâu nay người ta đã bàn nhiều, cũng có luận điểm nói, vì ông bị nghị kỵ, nên bị hạ bệ; có người nói ông là nạn nhân bởi "sự xung đột ý thức hệ” giữa Phật giáo (thời đó là Quốc giáo, mà người đứng đầu là Thái hậu Ỷ Lan, tên thật Lê Thị Yến (tức Lê Khiết Nương hoặc Lê Thị Khiết) cùng vua Lý Nhân Tông) và Nho giáo (người đứng đầu là Thái sư Lê Văn Thịnh)... Tuy chưa thống nhất được nguyên nhân, nhưng có một điểm chung là Thái sư Lê Văn Thịnh đã bị hàm oan.


Ông kể: Hồi đầu tháng 12/2011, có một đoàn khách rất đông từ Hà Nội về đây. Bình thường thì ai đến đây cũng đều qua hỏi ông về bức tượng rồng. Nhưng đoàn khách này thì rất lạ. Họ đến và mang theo một lá cờ thêu 3 chữ: “Thiên Địa Nhân”. Họ không vào gặp ông như những người khách khác đến Đền thường làm. Bốn người phụ nữ ở độ tuổi trung niên cầm bốn góc lá cờ tiến thẳng vào nơi đặt tượng rồng vái lạy và tìm cách treo lá cờ lên chính diện đền thờ.


Khi treo cờ xong xuôi, một trong số bốn người phụ nữ đó mới ra thưa với ông Đam rằng, cách đây khoảng một tuần, bà nằm mơ thấy có người về báo mộng phải mang lá cờ thêu ba chữ này về vùng đất Thiên Thai. (Ý là con người sống luôn có trời đất chứng giám cho những việc làm của mình. Nỗi oan khuất dù kéo dài đến cả nghìn năm nhưng có đất trời chứng thực nên vẫn được giải oan). Bà tỉnh dậy bàng hoàng vì bà chưa từng biết về vùng đất này.


Bà đem chuyện lạ kể với mọi người. Sau đó được một người quen nói cho biết về Đền thờ Thái sư Lê Văn Thịnh, một danh nhân lịch sử bị gắn với nghi án “hóa hổ giết vua”, hiện nay đang nằm dưới chân dãy núi Thiên Thai. Bà mới bảo con cháu đi sắm cờ, sắp lễ về đây dâng lên Cụ Trạng chỉ để tri ân với một con người đã âm thầm nén chịu nỗi oan đến cả nghìn năm. Bà nhất định không cho biết tên tuổi địa chỉ để lưu vào danh sách công đức với Đền. Bà nói rằng: "Tôi là hậu duệ của cụ (họ Lê). Tôi chỉ muốn làm được một điều gì đó như là để tri ân với một người đã làm rạng danh cho dòng họ dù bị hàm oan cả nghìn năm".


 


Bức tượng rồng và hành trình “minh oan” cho Cụ Trạng


Về bức tượng rồng miệng cắn thân, chân xé mình tại đền thờ thái sư Lê Văn Thịnh, nhiều người chỉ quan tâm đến giá trị nghệ thuật điêu khắc cũng như giá trị về lịch sử. Tuy nhiên, về pho tượng ấy là câu chuyện dài, cảm động về vị chủ tịch xã dám bỏ cả tiền túi ra nếu có thể minh oan được cho Cụ Trạng.


"Phải tìm bằng được công bằng cho Cụ Trạng"


Ông là Nguyễn Đình Nghệ (cựu chủ tịch UBND xã Đông Cứu, Gia Bình, Bắc Ninh). Ông Nghệ là một người dân thôn Bảo Tháp (hay còn gọi là thôn Gủ Tháp). Cũng như mọi người dân bao đời nay, khi lớn lên, ông Nghệ được nghe các cụ trong làng truyền miệng lại câu chuyện về vị trạng nguyên khai khoa triều Lý. Bên cạnh vụ án oan “hóa hổ giết vua”, thì những điều đọng lại trong nếp nghĩ của người dân nơi đây về thái sư Lê Văn Thịnh là một con người nhân hậu, văn võ song toàn. Họ tôn sùng và ưu ái gọi ông là: Cụ Trạng. Vì là nơi chôn nhau cắt rốn của Cụ Trạng nên dân làng đã lập đền thờ ở chính khu đất nhà Cụ trước đây.


Những năm cuối của thập kỷ 80 ở thế kỷ trước, Đoàn chèo Tổng cục hậu cần quân đội có cho công diễn vở chèo Lý Nhân Tông kế nghiệp của tác giả Tào Mạt. Trong vở chèo, có đoạn Lê Văn Thịnh hóa hổ giết vua, lấy nguyên mẫu từ vụ án Hồ Dâm Đàm. Điều này trái với nếp nghĩ của người dân vùng Kinh Bắc, đặc biệt là người dân Đông Cứu. Bởi vì, trong lòng nhân dân, Lê Văn Thịnh đã không còn đội án oan từ khá lâu rồi. Chính vì không còn nghi ngờ về người con tài trí của quê hương nên ở làng đã có đền thờ ông, nhiều nơi ở trấn Kinh Bắc xưa đã suy tôn ông làm thành hoàng làng.


Ông Lê Viết Nga, giám đốc bảo tàng tỉnh Bắc Ninh cũng cho biết: "Hiện nay ở Bảo tàng Bắc Ninh còn lưu giữ lại rất nhiều sắc phong cho thái sư Lê Văn Thịnh qua các triều đại vua. Sắc phong cổ xưa nhất còn lưu lại gần như nguyên vẹn cho thấy ngay từ triều Hậu Lê, thái sư Lê Văn Thịnh đã được minh oan rồi”. Ông Nga khẳng định: "Nếu như thái sư không được minh oan, không được sắc phong trở lại thì trong dân gian sẽ không bao giờ dám dựng Đền để thờ tự. Tuy nhiên, câu chuyện án oan của Lê Văn Thịnh còn mập mờ giữa hai bờ sáng tối kéo dài đến cả nghìn năm, bởi không phải ai cũng hiểu biết rõ về những sắc phong mà triều đình đã ban cho vị thái sư đầu triều Lý. Do vậy, vở chèo khi đó đã dấy lên một quyết tâm trong lòng vị chủ tịch xã Đông Cứu lúc bấy giờ: Phải tìm bằng được sự công bằng cho Cụ Trạng.


Ông Nghệ ra Hà Nội, tìm gặp tác giả Tào Mạt để hỏi về căn nguyên tại sao lại cho diễn lại cái án oan mà không hề có sự lý giải trong lịch sử như thế? Ông đã nhận được câu trả lời của tác giả rằng: "Bản thân vở chèo đó là một sản phẩm nghệ thuật. Mà đã là nghệ thuật thì không tránh khỏi những chi tiết hư cấu lưu truyền". Câu trả lời đó đã khiến ông Nghệ trăn trở rất nhiều. Phải làm sao để từ bây giờ sẽ không còn hư cấu như thế nữa. Chỉ bằng cách là cần một công bố rõ ràng từ những cơ quan có thẩm quyền về một lịch sử có sự nghiên cứu và thẩm định rõ ràng.


 


Ông trở về quê hương cùng Đảng ủy, UBND xã Đông Cứu bắt tay vào việc "làm lịch sử" cho Cụ Trạng. Đấy sẽ là một lịch sử chuẩn xác nhất, không mang tính dị bản lưu truyền trong dân gian nữa. Lịch sử ấy sẽ được soi chiếu vào những bút tích trong sử sách và sẽ được thẩm định rõ ràng để danh tiếng Cụ Trạng không bao giờ bị nghi ngờ nữa, cho dù chỉ là sự hư cấu như tác giả vở chèo đã nói. Ông chia sẻ: "Mình là người bình thường, bị oan một chút đã thấy ấm ức tủi thân, huống hồ Cụ Trạng học rộng tài cao lại đeo cái án oan dài nhất trong lịch sử vào người, không khỏi ngậm ngùi nơi chín suối".


Cùng thời điểm đó, Sở Văn hóa - Thông tin Hà Bắc (cũ) có chương trình dò tìm những di tích lịch sử trong địa bàn tỉnh. Ông Lê Viết Nga, lúc đó làm trưởng phòng trưng bày Bảo tàng Hà Bắc được cử đi thực tế trực tiếp tại những địa bàn cơ sở. Khi đến Đền thờ Thái sư Lê Văn Thịnh, ông cho rằng: “thái sư Lê Văn Thịnh là người tài giỏi trong lịch sử, Đền thờ ông rất xứng đáng được vinh danh”. Bởi vậy, ông đã gặp trực tiếp lãnh đạo huyện Gia Bình lúc đó. Vị lãnh đạo huyện đã cương quyết không ký vào hồ sơ ở phần công nhận của chính quyền địa phương. Bởi cái nhìn cực đoan, phiến diện cho rằng: “Lê Văn Thịnh mang tội giết vua, đã được diễn thành chèo khắp cả nước thì đền thờ ông không thể được xét duyệt là di tích lịch sử được”.


Khi nhận thấy không thể hợp tác với lãnh đạo huyện, ông Nga cùng đoàn khảo sát đã về làm việc trực tiếp với lãnh đạo xã Đông Cứu, nơi có Đền thờ Thái sư. Được nhân dân trong thôn, xã ủng hộ nhiệt tình, lại gặp một vị chủ tịch xã rất có tâm và đang hăng hái trong việc muốn tìm lại tiếng thơm cho Cụ Trạng sau vở chèo vô tình kia, ông Nga đã xin ý kiến ban lãnh đạo xúc tiến tổ chức một cuộc hội thảo tìm hiểu về lịch sử để minh oan cho thái sư Lê Văn Thịnh.


 


Trời không phụ người có tâm


Ông Nga còn nhớ mãi và kể lại: “Vị chủ tịch xã hồi đó rất nhiệt tình và có cái tâm đi tìm lại chuẩn mực của lịch sử quê hương. Nếu không có vị chủ tịch xã ấy thì chúng tôi cũng khó lòng làm việc. Khi nghe chúng tôi nói sẽ gặp khó khăn về kinh phí nếu không được sự đồng ý của lãnh đạo huyện, ông chủ tịch xã rất hăng hái: Sẵn sàng bỏ tiền túi của mình ra nếu có thể minh oan và lấy lại danh dự cho Cụ Trạng, chấm dứt hẳn những hiểu lầm không đáng có về một tài năng trong lịch sử nước nhà”.


Ông Nga kể: Lần đầu tiên bước tới Đền thờ thái sư Lê Văn Thịnh, bản thân ông cảm thấy xót xa trước khu Đền thờ một vị quan Trạng đầu triều nhà Lý bởi vẻ hoang sơ và tiêu điều. Nhưng để được Nhà nước cho kinh phí tu sửa thì phải được xếp hạng di tích trước đã. Mà muốn được công nhận thì phải làm rõ được án oan của Cụ Trạng và sửa sang lại đường đi lối lại vào Đền để thuận tiện cho việc khảo sát và tu sửa di tích về sau.


Vậy là, bên cạnh việc tổ chức hội thảo khoa học, ông Nga đề nghị ủy ban xã huy động người dân địa phương làm lại lối đi lên Đền. Trong khi chờ mua đá từ nơi khác về, người dân cũng tiết kiệm kinh phí cho xã bằng việc tận dụng những viên đá to đẹp ở xung quanh khu Đền. Trong một lần các cụ tìm đá xây Đền đã phát hiện ra bức tượng rồng có hình thù rất kỳ lạ. Bức tượng to, nặng, không liền khúc nguyên vẹn nằm ngay bên tay phải lối lên Đền. Các cụ đã hô hào người dân và phải huy động đến khoảng ba mươi thanh niên trai tráng trong thôn với dây chão, kèo cột mới có thể đưa được bức tượng lên khỏi mặt đất. Đó chính là bức tượng rồng miệng cắn thân, chân xé mình mang những nét điêu khắc độc đáo và gắn với nỗi hàm oan kéo dài cả nghìn năm của vị thái sư đầu triều Lý.


Năm 1993, với sự cố gắng của rất nhiều người, nhiều cơ quan đoàn thể, trong đó cơ bản là UBND xã Đông Cứu và Sở Văn hóa thông tin Hà Bắc cũ, một cuộc hội thảo với sự góp mặt của nhiều nhà sử học, nhà điêu khắc và các học giả nổi tiếng đã diễn ra. Hội thảo đã thành công tốt đẹp ở hai vấn đề cơ bản: Thứ nhất, hội thảo đã đánh giá đúng công lao của thái sư Lê Văn Thịnh với triều đình nhà Lý, với đất nước. Thứ hai, hội thảo đã khuyến nghị và được Bộ Văn hóa- Thông tin chấp thuận: Không cho diễn lại vở chèo Lý Nhân Tông kế nghiệp nữa, nếu có diễn thì phải cải biên.


 


Nỗi oan... hóa tượng


Bức tượng đó bây giờ đặt ở bên trái sân, hướng đi vào đền thờ thái sư Lê Văn Thịnh. Bức tượng có hai tai nhưng chỉ một bên tai có lỗ (tai trái) còn một bên tai bị bịt chặt. Thần thái của tượng rồng không nằm trong cảm quan uy nghiêm, thư thái của người xưa mà ngược lại. Đó là những nét dữ dằn trên khuôn mặt và tư thế rất dị: Miệng cắn thân, chân xé mình. Hình tượng đó gợi nhiều liên tưởng: Một là, tượng rồng có thể là hiện thân của vua Lý Nhân Tông đang dày vò trong suy nghĩ dằn vặt mình bởi chính mình đã không thấu đạt mọi việc, nghe chuyện thị phi từ một phía mà để lại oan ức cho một con người. Hai là, coi tượng rồng như hiện thân của thái sư Lê Văn Thịnh, vì quá uất ức, quá oan uổng mà miệng không nói nên lời, hình hài cũng vì phẫn nộ, suy nghĩ nhiều mà không còn là chính mình được nữa (chân xé mình, tai hỏng). Tuy nhiên dù có liên tưởng theo cách nào thì cũng nói lên được nỗi oan của vị thái sư tài giỏi: Ông không hóa hổ giết vua.


 


Dương Thu


nguoiduatin.vn


 

bản để in
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Cuộc chiến đã qua đi: Hồi ức và bài học lịch sử - Drew Gilpin Faust 22.04.2017
22/04/1994: Richard Nixon qua đời - Tư liệu sưu tầm 22.04.2017
Thần thoại Hy Lạp (8) - Nguyễn Văn Khỏa 22.04.2017
Thần thoại Hy Lạp (7) - Nguyễn Văn Khỏa 22.04.2017
Thần thoại Hy Lạp (6) - Nguyễn Văn Khỏa 22.04.2017
Đánh giá cuộc đời chính trị Mao Trạch Đông (tiếp & hết) - Bành Thuật Chi 18.04.2017
Đánh giá cuộc đời chính trị Mao Trạch Đông (1) - Bành Thuật Chi 18.04.2017
Mao Trạch Đông và Biến cố Thiên An Môn 1976 - Lưu Á Châu 18.04.2017
18/04/1989: Sinh viên Trung Quốc biểu tình chống chính phủ - Tư liệu 18.04.2017
Trường phái Chicago với văn hóa của người nhập cư ở đô thị - Nguyễn Huỳnh Mai 18.04.2017
xem thêm »