tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH
Khách thăm: 18962460
05.01.2013
Tư liệu
Cầu Trường Tiền mười hai vài (vì = kèo) sáu nhịp

Tọa độ: 16°28′8″B 107°35′19″Đ / 16.46889, 107.58861


Cầu Trường Tiền còn được gọi là Cầu Tràng Tiền [1], là chiếc cầu dài 402,60 m, gồm 6 nhịp dầm thép hình vành lược, khẩu độ mỗi nhịp 67 m. Khổ cầu 6 m [2], được thiết kế theo kiến trúc Gô tích, bắc qua sông Hương. Đầu cầu phía bắc thuộc phường Phú Hòa, đầu cầu phía nam thuộc phường Phú Hội; ở ngay giữa thành phố Huế thuộc Việt Nam.


 


Lịch sử và tên gọi


Căn cứ bài thơ "Thuận Hóa thành tức sự" của nhà thơ Thái Thuận [3], thi sĩ Quách Tấn đã cho rằng dưới thời vua Lê Thánh Tôn, sông Hương đã có cầu. Chiếc cầu đó, được làm bằng song mây bó chặt lại với nhau và nối liền nhau, nên có tên là cầu Mây. Vì cầu có hình cái mống úp lên sông, nên còn có tên là cầu Mống [4]. Trải bao năm tháng, không biết khi nào, cầu Mống được làm lại bằng gỗ, mặt cầu lát bằng ván gỗ lim.


 


Năm Thành Thái thứ 9 (1897), chiếc cầu trên được nhà cầm quyền Pháp (khi ấy Khâm xứ Trung Kỳ là Levécque) giao cho hãng Eiffel (Pháp) thiết kế (do Gustave Eiffel thiết kế) và khởi công xây dựng lại bằng sắt, đến năm Thành Thái thứ 11 (1899) thì hoàn thành và được mang tên vị vua này [5]. Tổng cộng tiền xây cầu Thành Thái tiêu tốn hết khoảng 400 triệu đồng, là một số tiền lớn vào thời đó [6]. Tổng chiều dài cây cầu lúc bấy giờ là 401,10 m, rộng 6,20 m, gồm 6 nhịp dầm thép hình vành lược (hay hình bán nguyệt); và hình dáng đó về cơ bản được giữ nguyên cho tới ngày nay.


 


Năm Giáp Thìn (1904), bão lớn làm cầu hư hỏng nặng. Hai năm sau, tức năm Thành Thái thứ 18 (1906)[7], chiếc cầu mới được tu sửa lại, và mặt cầu được đúc bằng bê tông cốt thép.


 


Năm 1907, khi vua Thành Thái bị thực dân Pháp đày sang đảo Réunion, thì chính quyền thực dân Pháp cho đổi tên là cầu Clémenceau, theo tên của Georges Clemenceau, một Thủ tướng Pháp thời Thế chiến thứ nhất.


 


Năm 1937, dưới triều vua Bảo Đại, cầu Trường Tiền được trùng tu, cải tạo lớn. Cầu được mở rộng hành lang hai bên cho xe đạp và người đi bộ. Ở hành lang tại vị trí trụ cầu giữa 2 vài có các bao lơn (ban công) phình rộng ra - là nơi nghỉ chân, ngắm cảnh hay tránh nhau.


 


Năm 1945 chính phủ Trần Trọng Kim đổi tên là cầu Nguyễn Hoàng.


 


Năm 1946, trong chiến tranh Việt - Pháp, cầu bị Việt Minh đặt mìn, giật sập hai nhịp phía tả ngạn. Hai năm sau cầu được tu sửa tạm để qua lại. Năm 1953, cầu được sửa chữa hoàn chỉnh như cũ.


 


Trong Sự kiện Tết Mậu Thân, trụ 3 và nhịp 4 bị phá hủy [8], khi quân đội Mặt trận Giải phóng miền Nam cho giật sập để cắt đường phản công của quân đội Việt Nam Cộng hòa. Sau đó, một chiếc cầu phao được dựng tạm lên bên cạnh để nối đôi bờ; rồi cầu được tu sửa tạm thời.


 


Sau khi kết thúc chiến tranh (1975); mãi tới năm 1991 cầu Trường Tiền mới được khôi phục, trùng tu lần nữa. Ở lần trùng tu này do Công ty Cầu 1 Thăng Long đảm nhiệm, kéo dài trong 5 năm (1991-1995), có nhiều thay đổi quan trọng, đó là việc dỡ bỏ các ban công ở hành lang hai bên tại vị trí các trụ cầu, lòng cầu (cả đường chính và phụ) bị hẹp lại do phải nẹp thêm hai ống lan can, màu sơn ghi xám thay cho màu nguyên bản từ xưa của cầu là màu nhũ bạc,...[9].


Từ Festival Huế năm 2002, cầu Trường Tiền được lắp đặt một hệ thống chiếu sáng đổi màu hiện đại...


Trong Văn học Nghệ thuật


Mặc dù trải nhiều tên gọi, nhưng từ rất lâu, cái tên cầu Trường Tiền (vì chiếc cầu nằm gần một công trường đúc tiền, gọi tắt là Trường Tiền của nhà Nguyễn và phố Trường Tiền do vua Thành Thái lập năm 1899) vẫn được người dân quen gọi và đã đi vào nhiều bộ môn nghệ thuật...


 


Hình này cho thấy cầu Trường Tiền có 6 nhịp cầu, mỗi nhịp có hai chiếc vài ở hai bên, tổng cộng là 12 vài.Tên Cầu Mống đã xuất hiện trong thơ Thái Thuận:


 


Thuận Hóa thành tức sự


(Quách Tấn dịch)


Ghe thuyền qua lại sớm liền trưa


Cầu Mống giăng sông cửa nước chừa.


Mây lẫn bóng non trời rộng mở,


Gió dồn tiếng sóng biển xa đưa.


Chợ chiều tấp nập thân là lụa,


Nét bút bồi hồi nhịp trúc tơ.


Ca nữ quản bao dòng huyết hận,


Địch đài trỗi khúc lạc mai xưa[10].


 


Sau Cầu Mống, là cầu Trường Tiền. Và công trình này đã nhanh chóng trở thành một thắng cảnh nổi tiếng, và là đề tài của nhiều bộ môn nghệ thuật. Trích giới thiệu:


Cầu Trường Tiền trong những câu ca:


Cầu Trường Tiền sáu vài mười hai nhịp


Em theo không kịp


Tội lắm anh ơi!


Bấy lâu mang tiếng chịu lời


Anh có xa em đi nữa


Cũng tại ông Trời nên xa [11].


Năm 1905, chiếc cầu được đúc lại bằng bê tông cốt thép, nên có câu:


Chợ Đông Ba đem ra ngoài giại


Cầu Trường Tiền đúc lại ximon


Ơi người lỡ hội chồng con


Về đây gá nghĩa vuông tròn nước non...[12]


Năm 1946, trong chiến tranh Pháp - Việt, cầu bị đặt mìn giật sập. Sau đó, lại có câu:


Cầu Trường Tiền bấy nhiêu niên (năm) qua lại,


Kể tự đời Thành Thái đến nay.


Chạnh lòng biết hỏi ai đây,


Việc chi nên nỗi đang tay dứt cầu?


 


Và có ai đó đã đáp lại rằng:


Chí quyết thắng Pháp Tây


Nên cầu nầy phải phá,


Qua sông còn nhiều ngả


Đừng buồn bã em ơi.


Nước non khôi phục được rồi,


Cầu nầy bắc lại, không mấy hồi đó em...


Trong thời gian Nguyễn Bính lưu lạc đến Huế, cầu Trường Tiền cũng đã xuất hiện trong thơ ông:


Cầu cong như chiếc lược ngà


Sông dài mái tóc cung nga buông hờ


 


Nhà văn Triệu Xuân thăm tháp Eiffel , Paris, tháng 5-2012. 


 


Gustave Eiffel người thiết kế cầu Trường Tiền. Tượng Gustave Eiffel dưới chân tháp Eiffel, Paris. Ảnh chụp tháng 5-2012.


Đôi bờ đôi cánh tay vua


Cung nga úp mặt làm thơ thất tình...


... Bồng bồng sáu nhịp cầu cao


Thờ ơ bóng mát nơi nào cũng xanh...


(trích trong Vài nét Huế, 1941)


Sau sự kiện Tết Mậu Thân, cầu Trường Tiền bị bom đạn gây hư hại nặng. Quá xúc cảm, nhạc sĩ Trầm Tử Thiêng viết bài hát Chuyện một chiếc cầu đã gãy để nói lên sự việc này, có những câu:


... Cầu thân ái đêm nay gẫy một nhịp rồi


Nón lá sầu khóc điệu Nam Ai tiếc thương lời vắn dài


Vì sao không thương mến nhau còn gây khổ đau làm lỡ nhịp cầu...


Ngoài ra, cầu Trường Tiền cũng đã được in trong bộ tem thư của Việt Nam.


Mười hai vài, sáu nhịp


Theo Từ điển tiếng Việt, cái gọi là vài cầu (hay vì cầu)[13], “là kết cấu nối hai nhịp giữa hai mố cầu và tựa lên các mố đó", còn nhịp cầu cũng theo từ điển này là “khoảng cách giữa hai trụ cầu và mố cầu liền nhau”. Theo đó, TS. Trần Đức Anh Sơn cho rằng cầu Trường Tiền thực sự là “mười hai vài, sáu nhịp” chứ không phải là “sáu vài, mười hai nhịp”. Ca dao có câu:


Chợ Đông Ba đem ra góc thành,


Cầu Trường Tiền sáu nhịp bến đò Ghềnh bắc ngang.


Hay:


Cầu Trường Tiền sáu nhịp bắc qua,


Tả Thanh Long, hữu Bạch Hồ đợi khúc âu ca thái bình.


Song đôi khi, để thuận tai, để có vần, có điệu, một vài tác giả dân gian đã đổi từ “mười hai vài, sáu nhịp” sang “sáu vài mười hai nhịp”, như ở câu:


Cầu Trường Tiền sáu vài mười hai nhịp


Anh theo không kịp


Tội lắm em ơi!...[14].


 


Nguồn: wikipedia


________


^ Chữ Hán: 場錢: viết và đọc Trường Tiền hay Tràng Tiền, với nghĩa là "công trường đúc tiền" đều đúng ( tràng, trường). Sở dĩ cầu có tên này là vì "cầu bắc qua sông Hương gần vị trí đúc tiền thời Nguyễn", và sau 30 tháng 4 năm 1975, tên gọi dân gian được sử dụng làm tên chính thức. (theo Từ điển lịch sử Thừa Thiên-Huế, trang 839, do TS Đỗ Bang chủ biên).


^ Chiều dài cầu ghi theo tấm biển ở tại đầu cầu. Các con số khác ghi theo Từ điển bách khoa Việt Nam (quyển I, tr. 389). Có tài liệu ghi hơi khác.


^ Thái Thuận (chữ Hán: 蔡順, 1440 -?), phó nguyên suý Tao đàn Nhị thập bát Tú, tác giả Lữ Đường thi di cảo.


^ Theo Quách Tấn, Bước lãng du, NXB. Trẻ, tr. 126-138.


^ Sách Đại Nam nhất thống chí, quyển nói về Thừa Thiên, chép rằng: "Cầu (Trường Tiền) khởi công năm Thành Thái thứ 9 (1897). Không rõ căn cứ vào đâu Từ điển bách khoa Việt Nam ghi là cầu "do Pháp xây dựng 1905".


^ Theo Quách Tấn (tr. 126). Sách Đại Nam nhất thống chí, quyển nói về Thừa Thiên, cũng nói rằng: "Cầu (Trường Tiền) khởi công năm Thành Thái thứ 9 (1897).


^ Theo Quách Tấn (sách đã dẫn, tr. 137) và Hà Thành, "Cầu Trường Tiền-Nét thơ xứ Huế" [1].


^ Theo Từ điển bách khoa Việt Nam (quyển I, tr. 389).


^ Theo Hà Thành, "Cầu Trường Tiền-Nét thơ xứ Huế" [2].


^ Xem phiêm âm Hán – Việt trong Quách Tấn, Bước lãng du, tr. 130.


^ Chép theo Quách Tấn (tr. 129). Cũng theo ông, câu ca này tả tâm sự của một bầy tôi không kịp chạy theo vua, chứ không phải viết về đề tài tình yêu trai gái.


^ Quách Tấn giải thích: "người lỡ hội chồng con", ám chỉ những chiến sĩ còn sống sót sau cuộc Cần Vương (Bước lãng du, tr. 136).


^ Vài vốn là "vì" (nghĩa là kèo) đọc trại mà thành (theo Từ điển Khoa Học và Kỹ Thuật. NXB. Khoa Học và Kỹ Thuật).

bản để in
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Chuyện ít biết về cơn bão từng làm chết 3.000 người ở Sài Gòn - Nhiều tác giả 26.04.2017
Cuộc chiến đã qua đi: Hồi ức và bài học lịch sử - Drew Gilpin Faust 22.04.2017
22/04/1994: Richard Nixon qua đời - Tư liệu sưu tầm 22.04.2017
Thần thoại Hy Lạp (8) - Nguyễn Văn Khỏa 22.04.2017
Thần thoại Hy Lạp (7) - Nguyễn Văn Khỏa 22.04.2017
Thần thoại Hy Lạp (6) - Nguyễn Văn Khỏa 22.04.2017
Đánh giá cuộc đời chính trị Mao Trạch Đông (tiếp & hết) - Bành Thuật Chi 18.04.2017
Đánh giá cuộc đời chính trị Mao Trạch Đông (1) - Bành Thuật Chi 18.04.2017
Mao Trạch Đông và Biến cố Thiên An Môn 1976 - Lưu Á Châu 18.04.2017
18/04/1989: Sinh viên Trung Quốc biểu tình chống chính phủ - Tư liệu 18.04.2017
xem thêm »