tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH
Khách thăm: 19326652
14.07.2012
Tư liệu
Họ Nguyễn làng Vĩnh Kiều, một dòng họ khoa bảng đất Kinh Bắc

Từ Thủ đô Hà Nội, theo Quốc lộ 1A lên phía bắc khoảng 19 km ta gặp một làng cổ có chiếc giếng làng vành nguyệt từng thấp thoáng trong phim "Đến hẹn lại lên". Đó là làng Vĩnh Kiều nổi tiếng khoa bảng, hiếu học và cách mạng ở huyện Tiên Sơn tỉnh Bắc Ninh.


Sử sách còn lại đến ngày nay cho biết họ Nguyễn làng Viềng (tên chữ là làng Vĩnh Kiều hay Vĩnh Cầu) vốn gốc là dòng dõi Lý Thái Tổ - Người đã khai sáng Kinh đô Thăng Long và lập ra Vương triều Lý thái bình thịnh trị suốt hơn 216 năm. Dòng họ này cũng đã đóng góp cho đất nước rất nhiều danh nhân, khoa bảng. Người đỗ tiến sỹ đầu tên của họ này là Nguyễn Văn Huy. Ông đỗ thứ 2 khoa Kỷ sửu (1529) nhưng khoa này không lấy trạng nguyên nên ông đậu thám hoa. Nguyễn Văn Huy cũng là ông tổ của 100 tiến sỹ, cử nhân và tú tài của họ Nguyễn Vĩnh Kiều trong vòng hơn 300 năm từ khoảng gần giữa thế kỷ thứ 16 đến cuối thế kỷ 19. Sách Đăng khoa lục Kinh Bắc ghi: ''Khoa Kỷ sửu cả nước lấy 27 người, riêng Kinh Bắc đỗ 10 người có Nguyễn Văn Huy người Vĩnh Kiều - Đông Ngàn đỗ thám hoa. Nguyễn Văn Huy có 3 con là Nguyễn Trọng Quýnh, Nguyễn Đạt Thiện và Nguyễn Hiển Tích đều đỗ tiến sỹ. Nguyễn Trọng Quýnh đỗ khoa Đinh Mùi khi mới 24 tuổi. Con Trọng Quýnh là Giáo Phương đỗ thám hoa. Cháu huyền tôn của Nguyễn Văn Huy là Nguyễn Đức Vọng cùng các cháu 7 đời là Nguyễn Quốc ích, Nguyễn Đức Đôn, Nguyễn Công Viên đều đỗ tiến sỹ. Trong số 10 tiến  sỹ họ Nguyễn làng Vĩnh Kiều có Nguyễn Giáo Phương đỗ đầu khoa Bính Tuất (1586) nhưng khoa này không lấy trạng nguyên, bảng nhỡn nên ông đậu thám hoa. Sách Đăng khoa lục Kinh Bắc ghi: Khoa Bính Tuất cả nước lấy đỗ 33 người riêng Kinh Bắc đỗ 4 người có Nguyễn Giáo Phương 38 tuổi người Vĩnh Kiều - Đông Ngàn đỗ thám hoa. Bài thi của Giáo Phương được phê: ''Văn tứ như Hán Giang chi thuỷ dũ xuất dũ kỳ'' có nghĩa là: ''Tứ văn như nước Giang Hán càng chảy càng kỳ lạ". ". Như thế dòng họ Nguyễn Vĩnh Kiều qua 7 đời có đến 10 người đỗ tiến sỹ đó là Nguyễn Văn Huy đỗ thám hoa năm Kỷ sửu (1529). Con trai ông có 3 người đều đỗ tiến sỹ đó là: Nguyễn Trọng Quýnh đỗ hoàng giáp năm Đinh Mùi (1547); Nguyễn Đạt Thiện đỗ hoàng giáp năm Kỷ Mùi (1559); Nguyễn Hiển Tích đỗ tiến sỹ năm ất Sửu (1565). Đời thứ ba Nguyễn Giáo Phương đỗ thám hoa năm Bính Tuất (1586). Đời thứ tư Nguyễn Công Vọng đỗ tiến sỹ năm Quý sửu (1673). Đời thứ sáu Nguyễn Danh Nho đỗ tiến sỹ năm Canh Tuất (1670). Đặc biệt, đời thứ bẩy có Nguyễn Nhân Nguyên đỗ hương cống(cử nhân) năm 27 tuổi, ông sinh được 7 con trai trong đó có 3 con đỗ tiến sỹ là Nguyễn Công Viên đỗ khoa Mậu Tuất (1718), Nguyễn Đức Đôn đỗ khoa Tân sửu (1721), Nguyễn Quốc ích  đỗ khoa Đinh Mùi (1727), bốn người con trai khác là Hải Phương, Cẩn Hậu, Trọng Lân, Liêm Trực đều đỗ hương cống. Cả tám cha con cùng đỗ đạt làm quan đồng triều thật là hiếm thấy. Cho đến ngày nay trong nhân dân còn truyền tụng bài ca sự tích họ Nguyễn Vĩnh Kiều trong đó có câu:


                         ..."Có lúc bẩy ông con một cụ


                          Bốn đỗ hương cống, ba đại khoa


                      Người làm thượng thư người tổng đốc


                          Tiếng thơm lừng lẫy khắp gần xa"...


            Sách Đại Nam nhất thống chí, phần Nhân vật Bắc Ninh tỉnh chí thời Hậu Lê ghi: "Nguyễn Công Vọng người xã Vĩnh Kiều huyện Đông Ngàn đỗ hội nguyên đồng tiến sỹ đời Dương Hoà làm đến Đô ngự sử, tặng Thượng thư bộ bộ, bàn luận sáng suốt, gặp việc phát ngôn không kiêng nể, là danh thần một thời!". Sách "Kinh Bắc phong thổ ký, diễn  quốc sự" cũng ghi đầy đủ tên tuổi các vị tiến sỹ dòng họ Nguyễn Vĩnh Kiều với 2 câu mở đầu:


                                "Vĩnh Kiều ấy bảng vàng rỡ rỡ


                                Mười hai tên, ngựa ngựa, xe xe"


            Khi bàn đến Nguyễn Công Vọng sách này ghi: "Sách sử khen ông là người nghị luận có nhiều, phát hiện giỏi, tính thẳng, bàn việc không kiêng nể, thật là danh thần đời ấy...".


Sách "Kiến văn tiểu lục" cũng kể lại việc Nguyễn Công Vọng cùng Lê Hy, Nguyễn Đình Cổn, Hoàng Công Điền tiếp sứ thần nhà Thanh là Minh Đô và Chu Xán ở sứ quán năm 1683 niên hiệu Chính Hoà thứ tư. Khi về nước Chu Xán có làm biểu dâng vua Thanh ca ngợi nước Nam có nhiều sứ thần giỏi, kiến văn rộng rãi...


            Người Kinh Bắc xưa xếp họ Nguyễn làng Vĩnh Kiều cùng với họ Nguyễn Đăng ở làng Bựu, họ Nguyễn ở làng Kim Đôi và họ Nguyễn ở làng Tam Sơn vào hàng "tứ gia vọng tộc" vì những dòng họ này có nhiều người đỗ đạt cao làm nên sự nghiệp vẻ vang cho dòng họ, rạng rỡ quê hương đất nước. Đến đời thứ 13, đời thứ 14 họ Nguyễn Vĩnh Kiều có ông Nguyễn Thế Dương (tức Lý Hai) và Nguyễn Thế Hùng ở Tam Sơn đều tham gia hoạt động cách mạng sớm, gia đình là cơ sở cách mạng, nơi các đồng chí Hoàng Văn Thụ, Trường Chinh, Hoàng Quốc Việt, Hà Huy Giáp,Nguyễn Trọng Tỉnh, Lê Quang Đạo... và nhiều cán bộ cao cấp của Đảng thường xuyên đi về, hoạt động. Cuối năm 1941 các đồng chí Trường Chinh, Hoàng Văn Thụ, Hoàng Quốc Việt trong Ban Thường vụ Trung Ương Đảng đang họp tại nhà cụ Đám Thi ở Đình Bảng thì giặc đến. Đồng chí Nguyễn Trọng Tỉnh đã kịp thời đưa các đồng chí chạy tắt đồng sang Tam Sơn, vào nhà cụ Lý Hai an toàn và tiếp tục khai hội.(1) Sách Tam Sơn truyền thống và hiện đại (Nhà XBCTQG,1993) còn cho biết: "Nhà ông Lý Hai khá rộng nhưng kín đáo, thuận tiện cho cán bộ ở. Các đồng chí Trường Chinh, Hà Huy Giáp được bố trí ở nhà cầu. Đồng chí Hoàng Quốc Việt ở trên gác xép trong buồng...". Các ông Nguyễn Thế Dương và Nguyễn Thế Hùng đều được Nhà nước tặng bằng "Có công với nước". Con cháu họ Nguyễn Vĩnh Kiều có rất nhiều đóng góp, hy sinh trong suốt mấy chục năm kháng chiến cùng toàn dân tộc cũng như "công cuộc đổi mới" ngày nay do Đảng ta khởi xướng và lãnh đạo. Nhiều người là cán bộ cao cấp, trung cấp, là tiến sỹ, kỹ sư, bác sỹ và nhiều học hàm, học vị chức danh khoa học khác ở khắp mọi miền của đất nước.


            Nhà nước ta đã tặng bằng công nhận di tích lịch sử văn hoá cho nhà thờ họ và phần mộ của thám hoa Nguyễn Văn Huy ở huyện Tiên Sơn, Bắc Ninh để ghi nhận công lao thành tựu và đóng góp của dòng họ cho đất nước. Con cháu họ Nguyễn làng Vĩnh Kiều ngày nay cũng đang góp phần tích cực vào truyền thống khoa bảng, hiếu học và cách mạng của người Kinh Bắc.


Tuấn Anh


http://www.mattran.org.vn


 

bản để in
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Việt Nam vay lớn từ 3 chủ nợ chính - Tư liệu 25.05.2017
Trung Quốc mộng thực sự của ông Tập: Một Trung Quốc đế quốc? - Trương Phong (Feng Zhang) 25.05.2017
Trung Quốc và thách thức từ các “Con đường tơ lụa” - Xue Li (Lý Tuyết) 25.05.2017
Mổ xẻ siêu quyền lực của Tập Cận Bình - RODERICK Macfarquhar 25.05.2017
Nhân tố Dalai Lama trong quan hệ Trung – Ấn - Tư liệu 25.05.2017
Nam man tây nam liệt truyện - Trương Thái Du 24.05.2017
Lịch sử thực dân các bộ tộc Ai Lao của nhà Hán - Trương Thái Du 24.05.2017
Biểu tượng Rồng – Tiên trong sử Việt - Trương Thái Du 24.05.2017
“Một ngàn năm nô lệ giặc Tàu”? - Trương Thái Du 24.05.2017
Câu chuyện hải hành của nhà Hán - Trương Thái Du 24.05.2017
xem thêm »