tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH
Khách thăm: 20785427
Những bài báo
14.05.2012
Tư liệu
Trở về với thiên nhiên: Cây bằng lăng

Bằng lăng (danh pháp hai phần: Lagerstroemia speciosa) là một loài thực vật thuộc chi Tử vi (Lagerstroemia - một tông chi lớn thảo mộc nước to). Tên tiếng Anh thông dụng là: Giant Crape-myrtle, Queen 's Crape-myrtle, Banabá Plant for Philippines, Pride of India, Queen 's flower.


Banabá (Bằng lăng nước) là tên gọi theo tiếng Tagalog (dân tộc lớn nhất Philippines) của loài cây đặc thù của Ấn Độ. Loài này có nguồn gốc từ vùng nhiệt đới Nam Á, hiện có nhiều ở Đông Nam Á, Ấn Độ và các vùng nhiệt đới khác. Thân cây thẳng và khá nhẵn nhụi. Lá màu xanh lục, dài từ 8 đến 15 cm, rộng từ 3 đến 7 cm, hình oval hoặc elip, rụng theo mùa. Hoa màu tím hoặc tím nhạt, mọc thành chùm dài từ 20 đến 40 cm, thường thấy vào giữa mùa hè. Mỗi bông hoa có 6 cánh, mỗi cánh dài chừng 2 đến 3,5 cm. Quả lúc tươi màu tím nhạt pha xanh lục, mềm. Quả già có đường kính 1,5 đến 2 cm, khô trên cây.


Bằng lăng nước là loài bằng lăng hoa tím ở vùng nhiệt đới đã được dùng trong Đông y ở Châu Mỹ, An Độ, Philippnes,... để trị bệnh tiểu đường. Lá láng bóng loài bằng lăng này chứa Colosolic acid ở mức cao (Colosolic acid là một hóa chất thực vật nổi tiếng làm hạ mức đường trong máu). Trong Y học truyền thống châu Á dùng lá bằng lăng nước làm nước trà để trị đau bao tử và bệnh tiểu đường. Các chất trích ly được thương mại hóa đôi khi cũng được dùng làm bớt mập phì. Chất trích lá bằng lăng nước thường tìm thấy trong các thuốc bổ sung đa thành phần để làm giảm cân, tỉ như Cortislim. Nồng lượng thay đổi tuỳ sản phẩm bán, nhưng thường chứa vài milligram đến vài tá milligram một ngày. Lá bằng lăng nước khó kiếm hơn nhưng được bán dưới dạng nước trích lỏng hoặc thể viên.


Loài bằng lăng cho bóng mát và cho hoa đẹp nên được trồng làm hoa cảnh. Thật ra ngoài hoa tím còn có hoa các màu đậm, lợt trắng, hồng, đỏ, tím,... và cuối thu nhiều giống cũng rụng lá vàng, lá đỏ như cây phong xứ lạnh. Vài giống lùn, lùm bụi, cũng được chọn làm cây kiểng, mùa hoa nở đầy chậu. Cây gỗ lớn cao đến 20m, phân cành cao, thẳng, tán dày, lá hình bầu dục hay hình giáo dài, cụm hoa hình tháp ở ngọn các cành, mọc thẳng, nụ hoa hình cầu, hoa lớn có 6 cánh, có móng ngắn, răng reo màu tím hồng. Cây mọc khỏe, thân thẳng, tán cao, cây trồng chủ yếu bằng hạt, ươm gieo như các cây khác.


Đất trồng cây Bằng lăng phải có tầng đất mặt tơi xốp, dễ thoát nước, nếu đất có độ pH thấp, cần bón vôi thêm. Trước khi trồng tiến hành đào hố trước ít nhất 1 tháng, kích thước hố và lượng phân bón lót tùy thuộc vào đất giàu hoặc nghèo dinh dưỡng, thông thường 50 x 50 x 50 cm, trộn đều lớp đất mặt với phân hữu cơ, NPK, phân bón lót, phân lân, vôi... Sau đó dồn hỗn hợp đất phân cho xuống hố. Công việc trên cần thực hiện trước khi trồng cây ít nhất là 1/2 tháng.


 


Cây được trồng vào đầu mùa mưa (tháng 5, 6) và được trồng dặm trước tháng 9 hàng năm. Mật độ trồng thích hợp từ 500 đến 834 cây/ha. Cây cách cây 3 mét, hàng cách hàng 4 mét, hoặc cây cách cây 4 mét, hàng cách hàng 5 mét.


 


Sau khi trồng cần làm cỏ, xới đất kết hợp tủ gốc giữ ẩm cho cây 4-5 lần/năm. Trong 3 năm đầu khi cây chưa kép tán cần trồng thêm cây che bóng giữa các hàng để bảo vệ đất, nhằm tăng cường chất hữu cơ và giảm công làm cỏ...


Lượng phân bón trong 3 năm đầu như sau: phân chuồng 5–10 kg, phân NPK 150g/gốc/năm. Các năm sau tăng dần lượng phân lên, nên bón phân vào lúc làm cỏ và vun gốc vào đầu, giữa và cuối mùa mưa.


Ở Việt nam cây này được gọi là Bằng lăng nước, mọc nhiều nhất ở các rừng vùng Đông Nam Bộ, đặc biệt là rừng cây gỗ toàn là bằng lăng gần thị xã Gia Nghĩa, tỉnh Đăk Nông.


 


Chi Tử vi hay chi Bằng lăng (danh pháp khoa học: Lagerstroemia) là một chi của khoảng 50 loài cây sớm rụng lá và cây thường xanh thân gỗ hay cây bụi lớn có nguồn gốc ở vùng Đông Á và Úc. Chi này được đặt tên theo tên của thương gia người Thụy Điển là Magnus von Lagerström, là người đã cấp cho Carolus Linnaeus các mẫu cây mà ông ta thu thập được.


Chúng có thân cây giống như gân tạo nếp máng, hàng năm đều lột vỏ; mỗi năm các phần vỏ bị lột nằm giữa các phần đã bị lột từ năm trước, hoặc ở những nơi bị các loài động vật, như sóc cào rách, tạo ra bề ngoài loang lổ. Lá mọc đối, đơn, với entire mép lá và dao động từ 5–20 cm theo chiều dài. Hoa có 6 hay 7 cánh hoa có mép cánh nhàu trên các cuống hoa, phình ra giữa các đài hoa. Hoa mọc thành các cụm dài (20–40 cm) dạng bông, và có thể có màu trắng, hồng, tía hay tím giống màu oải hương; nó nở hoa từ giữa mùa hè đến cuối mùa hè. Quả là dạng quả nang, ban đầu có màu xanh lục, sau đó khi chín chuyển thành màu đen, được mở dọc theo 6 hay 7 đường, tạo ra các răng giống như của đài hoa, và giải phóng nhiều hạt nhỏ có cánh.


 


Các loài thuộc chi Lagerstroemia bị một số ấu trùng của một số loài bướm thuộc bộ Lepidoptera ăn lá, bao gồm cả Endoclita malabaricus.


Công dụng


 


Loài cây tử vi (thường): L. indica, có nguồn gốc ở Trung Quốc và Triều Tiên, đã được nhà thực vật học người Pháp Andre Michaux đưa vào Hoa Kỳ khoảng năm 1790 tại Charleston, Nam Carolina, ở đó ngày nay nó là loài cây bụi làm cảnh rất phổ biến được gieo trồng tại miền trung nam Hoa Kỳ, và nó là loại cây khá nổi tiếng.


 


Loài tử vi (đại)- tức cây bằng lăng tiên: L. speciosa, có nguồn gốc ở vùng nhiệt đới Ấn Độ, là loại cây chỉ có thể trồng tại những khu vực nóng ấm nhất của Hoa Kỳ, chẳng hạn Texas, Louisiana, Oklahoma, New Mexico, Arizona, California, Georgia, và các bang xung quanh.


Hoa tử vi.


Cả hai loài đều trở thành thịnh hành hơn trong các thiết kế phong cảnh dành cho những người có nhà riêng cũng như trong các thành phố, dọc theo đường cao tốc và các đường phụ. Chúng trở thành thông dụng đến mức khó có thể phân biệt chúng với nhau, nếu không có các thử nghiệm trong phòng thí nghiệm.


 


Những cánh hoa bằng lăng tím biếc ép trong những trang giấy trắng của những cô cậu học trò tặng nhau rồi khóc sướt mướt ướt thẫm bờ vai khi phải nói lời chia tay tuổi học trò để bước vào đời như một lời nhắc nhở hãy luôn nhớ về những kỷ niệm đẹp của một thời cắp sách tới trường.


Sau những cơn mưa đầu hạ, dưới ánh nắng chói chang, những cánh hoa bằng lăng tím biếc bắt đầu nở.


Hoa bằng lăng nở tím cả một góc phố.


Sắc hoa tím biếc....


Những con đường, góc phố mùa hoa bằng lăng nở thật đẹp và lãng mạn.


 


Vẫn loài hoa bên lối cũ trong trăng


Nhuộm đêm nay cho lòng ai đến tím


Mái tóc buồn ngày nao em chẳng bím


Để mãi còn nhành hoa tím bằng lăng


_____


Lythraceae : Họ Tử Vi hay họ Bằng lăng có hơn 40 loài ở VN


Vài cây trong họ này :


1. Ammania auriculata Willd: Mùi chó Cỏ nhỏ, hoa nhỏ tí (3mm)


2. Cuphea hyssopifolium Kunth: Cẩm tú mai Cỏ nhỏ trồng trang trí viền bồn hoa


3. Lagerstroemia calyculata Kurz: Thao lao  Gỗ Thao lao dùng trong mộc gia dụng đóng bàn ghế tủ giường.


4. Lagerstroemia floribunda Jack: Bằng lăng nhiều hoa


5. Lagerstroemia indica L.: Tử vi, Tường vi Cây trồng kiểng vì hoa đẹp, có loại hoa màu hồng, màu trắng, màu tím nhạt


6. Lagerstroemia lecomtei Gagn: Bằng lăng lùn, Bằng lăng lá nhỏ Cây thấp, chùm hoa ngắn thành những khối hoa


7. Lagerstroemia speciosa (L.) Pers: Bằng lăng nước Cây hiện nay được trồng trên nhiều đường phố. Gỗ tốt dùng như Thao lao.


8. Lawsonia inermis L: Lá móng, Nhuộm móng tay Cây nhỏ trồng làm kiểng rải rác, có loại hoa đỏ cam, có loại hoa trắng


9. Rotala indica (Willd.) Koehne in Engl: Vẩy ốc, Luân thảo Ấn Cỏ mọc chỗ ngập nước.


hoa nhỏ xíu, rất khó nhận ra.


10. Rotala rotundifolia (Hook. f. ex Roxb.) Koehne: Luân thảo lá tròn


11. Rotala wallichii (Hook. f.) Koenhe: Luân thảo Wallich


Cây này là 1 loài rong nước ngọt mà hay dùng bỏ vào bồn cá kiểng.


 


Phượng tím


Có một loài cây cũng cho hoa màu tím vào mùa hạ, nhưng chỉ thích hợp với những nơi có khí hậu mát mẻ, ôn đới, đó là Cây Phượng vĩ tím (còn gọi là phượng tím) có tên khoa học là Jacaranda mimosaefolia D.Don (J.Ovalifolia R.B) thuộc họ Cúc nác (Bignoniaceae), cây có nguồn gốc từ châu Mỹ được du nhập và trồng tại thành phố Đà Lạt từ nhiều năm nay. Hoa phượng vĩ tím có cánh tràng hợp lại thành ống dài hẹp, đầu loe rộng chia thùy gần đều, mọc thành chùm với những hoa nhỏ màu lam tím nhạt.


Là một loài cây gỗ lớn (cao 10–15 m), tán lá tỏa rộng (7–10 m) nhưng cành lá thưa, lá phức bao gồm hai lần lá kép, nên khi không có hoa cây trông tương tự Phượng Vỹ, nhưng vào mùa nở hoa thì trổ nhiều hoa hơn. Hoa hình ống dài 4–5 cm, từng chùm màu tím, hình chuông, cánh hoa mềm mại, dễ bị dập nát, không hề giống hoa phượng. Mùa hoa nở kéo dài khá lâu, có thể đến 4–6 tháng.


Phượng tím có nguồn gốc từ Nam Mỹ, từ lâu đã được du nhập vào Ấn Độ, Nêpal..., tức thích hợp với khí hậu nhiệt đới và cận nhiệt đới. Cây này đã được du nhập vào Đà Lạt từ những năm đầu thập kỷ 70 của TK XX, và có lẽ cũng thích hợp với những vùng mát như Tam Đảo, Lai Châu, Đà Lạt... của Việt Nam.


Cây thường được trồng làm cây cảnh ven đường và trong các Công viên, nhưng tác dụng cho bóng mát kém vì tán lá quá thưa thớt. Riêng trong công viên, vì không phải quét dọn mỗi ngày như trên đường phố, sau vài ngày hoa rụng trên mặt đất sẽ có một thảm hoa màu tím khá bắt mắt.


Cây phải trồng bằng hạt, vì thế sau khi đã du nhập một số cây vào nước ta, việc nhân rộng khá chậm chạp vì không thể giâm cành. Cây trồng từ hạt ra hoa sau 2–3 năm, khi cây còn khá thấp (người lớn có thể với tay tới hoa).


Phượng tím nở dọc các triền dốc của Đà Lạt  Lối nhỏ vào nhà phủ đầy phượng tím  Phượng vĩ tím với màu lam tím nhạt đặc trưng. Hoa kết lại thành chùm trông thật quyến rũ.


Phượng tím trẻ trung trên mái ngói già nua  Hoa rơi rụng trong sân nhà  Nhặt cánh hoa rơi  Phượng tím đem lại cho chúng ta một không gian thơ mộng, đầy chất lãng mạn nhưng lại man mác buồn.  


Phượng vĩ tím trên đường Hồ Tùng Mậu, Đà Lạt.


Vào tháng 4, phượng tím bắt đầu nở làm rực rỡ thành phố. Khoe sắc. Vươn ra khoảng không bao la. Tung bay trong gió. Và soi bóng xuống lòng Hồ Xuân Hương.  


Từng chùm tím ngắt cả không gian tuy chẳng rực cháy cùng mùa thi như phượng đỏ, nhưng sắc tím cứ khiến lòng người da diết mãi.


Ai đã từng một lần đặt chân đến Đà Lạt vào thời điểm cuối xuân đầu hạ sẽ không thể nào quên những chùm phượng tím, loài hoa từng níu giữ bước chân của biết bao tao nhân mặc khách khi ghé đến vương quốc hoa này. Nhiều người khó tính gọi đây là hoa phượng là không phải, bởi chỉ có lá hơi giống, còn hoa thì khác hẳn. Nhìn loài hoa này rất giống với hoa Jacaranda của Australia nhưng mỏng và màu tím nhạt hơn.


Phượng tím tên khoa học là Jacaranda Acutifolia thuộc họ Bignoniaceae, có nguồn gốc từ Braxin, nam Mỹ. Những cây phượng tím đầu tiên ở Việt Nam đã được cố kỹ sư canh nông Lương Văn Sáu sưu tập và di thực trồng thành công ở Đà Lạt từ mấy chục năm về trước. Cây phượng tím vô cùng “quen thuộc” với cư dân thành phố Đà Lạt và du khách phương xa là cây phượng được trồng trên vỉa hè đường Nguyễn Thị Minh Khai, con đường dẫn vào chợ hoa Hoà Bình, Đà Lạt.


Hiện nay, giống phượng tím độc đáo, quý hiếm này đã được người Đà Lạt nhân giống vô tính thành công ; giống hoa “mùa hè” này giờ đây đã được trồng nhiều nơi khác như thủ đô Hà Nội, thành phố Cần Thơ, Thanh Hoá… Ngày hè bên cạnh hoa phượng vỹ đỏ thắm rợp trời, phượng tím cũng e ấp khoe sắc dưới nắng…      


 


 


Tôi là cây bằng lăng, lá rất xanh và hoa tím rất đẹp. Tôi hiên ngang đứng ngay trước cửa nhà, vị trí đẹp nhất mà chủ nhà dành cho tôi.


Vào những ngày hè, khi có nắng trên cao và gió thổi vi vu qua những cánh đồng, tôi đứng đó mơ về một nơi xa lắm, nơi mà tôi không thể đến bằng những rễ cây cứng ngắt đã cấm sâu vào lòng đất tự bao giờ.


Mỗi ngày không biết bao nhiêu người qua kẻ lại, ai cũng đứng lại trầm trồ khen hoa bằng lăng đẹp biết bao. Có người còn đưa tay bẻ đi những cánh hoa, mặc dù đau nhưng tôi rất vui và hạnh phúc vì mình được nhiều người yêu thích đến như thế.


Nhưng những niềm vui hời hợt kiểu như vậy qua nhanh. Tôi vẫn mơ và chờ đợi một điều gì đó hơn thế nữa, phải là một người thật sự say mê và sống chết vì hoa kia.


Rồi ngày đó cũng đến, một buổi sáng tinh mơ khi tôi vừa choàng tỉnh giấc, tiếng chim kêu líu ríu trên những khóm hồng bên cạnh, từng tia nắng sáng lấp lánh như những ánh mắt long lanh….Một đôi mắt kỳ lạ đang nhìn tôi, đó là một người, không biết anh ta đứng đó tự bao giờ. Anh ta nhìn tôi say mê chăm chú, đôi mắt hút hồn đó làm tôi muốn rụng rời, giống như bị sét đánh, tôi không dám nhìn vào ánh mắt đó, tôi sợ tôi sẽ xỉu, mà tôi sợ vậy thôi chứ tôi có xỉu cỡ nào thì tỗi cũng đứng y chang như vậy…! Chỉ một thoáng chốc đó thôi mà tôi cứ ngỡ đã quen ánh mắt này từ lâu lắm, ánh nhìn giống như một sự ngưỡng mộ và đắm đuối. Tôi mỉm cười, chưa bao giờ tôi vui đến như thế, điều chờ đợi của tôi cuối cùng rồi cũng đến, nó không có hình dạng, không rõ ràng cụ thể, nhưng rõ ràng nó là đây và đang hiện diện trước mắt tôi. Tôi không nằm mơ, đây là sự thật…


Tôi vẫn còn đang run lẫy bẫy để tận hưởng niềm hạnh phúc đó. Đột nhiên anh ta thò tay vào túi áo, tôi lại run, trời ơi chắc là quà anh ta tặng mình đây, có thể là cái bảng tên trên đó có khắc chữ” Bằng Lăng anh yêu em” và treo lên thân cây. Tôi từ từ mở mắt ra, có cái gì đang bay bay trước gió, thì ra anh ta móc ra từ trong túi áo ra cái bọc nylon và anh ta nói: “Hái đọt bằng lăng zìa cuốn bánh xèo ăn bá chấy!”.     


 (Lượm trên web)

bản để in
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Tác phẩm mới cần đọc ngay: Nhà Triệu - Mấy vấn đề lịch sử - Nguyễn Khắc Mai 19.10.2017
Chuyện Đông chuyện Tây và chuyện An Chi chưa kể hết - Tư liệu 17.10.2017
Con chim trong tay ta đây còn sống hay đã chết? - Nguyễn Quang Thiều 16.10.2017
Về hệ thống Trường học sinh Miền Nam ở Miền Bắc - Nhiều tác giả 16.10.2017
Xót thương Đinh Hữu Dư – nhà báo trẻ đầy tâm huyết vừa đi xa - Tư liệu 16.10.2017
Tác phẩm: Nhà nước Xích Quỷ từ huyền thoại tới hiện thực - Trương Sỹ Hùng 13.10.2017
Kỷ nhà Triệu & Triệu Vũ Đế trong dòng chảy lịch sử - Vũ Truyết 12.10.2017
Cái “tôi” của người Việt - Từ Thức 12.10.2017
Không thể được! Thưa Tổng thống Pháp! - Nguyễn Huy Toàn 12.10.2017
Hãy tha cho hai chữ “nhân dân”! - Ngô Minh 11.10.2017
xem thêm »