tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH
Khách thăm: 20808614
Những bài báo
05.05.2012
Nhiều tác giả
Tiếng Việt: Có nên phiên âm hay không?

“Loạn” phiên âm: Giới ngôn ngữ học bức xúc


Trao đổi với PV Thanh Niên, PGS-TS Vũ Kim Bảng (ảnh) - Phó viện trưởng Viện Ngôn ngữ - cho rằng không nên phiên âm tên riêng của hệ chữ Latin sang tiếng Việt, đặc biệt trong sách giáo khoa (SGK).


Ông Bảng cho biết: “Tôi có đọc loạt bài “Loạn” phiên âm của Báo Thanh Niên. Báo đề cập rất trúng vấn đề đang bức xúc lâu nay của giới ngôn ngữ học. Quả thực, không riêng ở SGK mà ở cả báo chí, từ có nguồn gốc nước ngoài dùng trong tiếng Việt chưa có một chuẩn mực nào cả về chính tả lẫn phát âm. Sự phức tạp trong phiên âm có những nguyên nhân của nó như hệ chữ viết, mục đích phục vụ cho các đối tượng khác nhau, từ lịch sử để lại (phiên âm qua âm Hán - Việt)... Chính vì vậy, sử dụng một biện pháp nhất quán, cứng nhắc trong vấn đề này là không được mà phải có giải pháp linh hoạt hơn. Tuy nhiên nên có một tư tưởng chủ đạo”.


 


Nên theo xu thế chủ đạo


Xin ông nói rõ hơn quan điểm của ông về tư tưởng chủ đạo ấy?


Ở đây tôi chỉ xin tạm thời đưa ra quan điểm của mình giới hạn trong phạm vi SGK. Do phục vụ cho học sinh, đối tượng sau này đóng vai trò rất quan trọng trong hội nhập quốc tế, nên việc phiên âm các từ có nguồn gốc nước ngoài dùng trong tiếng Việt là chưa hợp lý. Đối với hệ chữ Latin, tôi đề nghị nên viết nguyên dạng, kể cả ở bậc tiểu học. Tuy nhiên, cũng là chữ Latin nhưng nếu tên riêng của các nước được dịch sang âm Hán - Việt mà chúng ta đã quen dùng quá lâu như nước Đức, Pháp, Nga... thì vẫn nên dùng chứ không bắt buộc phải thay.


 


Hệ chữ Slav như tiếng Nga, Bulgaria thì Latin hóa các tên riêng và lấy tiếng Anh làm chuẩn. Còn tất cả các hệ chữ khác, theo tôi nên chia thành 2 loại: Loại thứ nhất là chữ Trung Quốc. Đây là vấn đề lớn vì chữ Trung Quốc gắn liền với lịch sử văn hóa của chúng ta từ lâu. Ví dụ, lâu nay chúng ta viết và đọc theo âm Hán - Việt là chủ tịch Hồ Cẩm Đào, Vạn lý trường thành... thì cứ dùng như vậy, chứ không phiên âm theo cách đọc của tiếng Trung Quốc hiện nay. Loại thứ hai gồm chữ viết như: Hàn Quốc, Lào, Thái Lan... thì nên dùng cách phiên âm của tiếng Anh, ví dụ: Seoul, Tokyo...


Hội thảo về chuẩn mực tiếng Việt


 


Trong tháng 12.2012, Báo Thanh Niên phối hợp Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn TP.HCM và Trường ĐH Sài Gòn tổ chức hội thảo khoa học cấp quốc gia với chủ đề Xây dựng chuẩn mực chính tả tiếng Việt thống nhất trong nhà trường và trên các phương tiện truyền thông đại chúng. Trong các vấn đề chưa thống nhất của chính tả tiếng Việt hiện nay, hội thảo sẽ tập trung bàn về cách phiên âm từ ngữ nước ngoài. Trên cơ sở đó, sẽ kiến nghị tới các cơ quan chức năng để đưa ra chuẩn chính tả thống nhất toàn quốc trong giai đoạn hiện nay.


 


Hà Ánh


 


 Rõ ràng, xu thế viết nguyên dạng, xu thế sử dụng tiếng Anh đã được quốc tế hóa là chủ đạo. Như vậy là không nên đặt vấn đề phiên âm nữa.


 


Nhưng có ý kiến lại cho rằng nếu để nguyên bản tên nước ngoài thì học sinh sẽ khó đọc nên cần kèm theo cách đọc phiên âm?


 


Học sinh ở lớp 1, lớp 2 có thể ban đầu sẽ khó khăn, nhưng tôi tin đó cũng là một cách để các em làm quen với ngoại ngữ. Vì nếu mở ngoặc phiên âm thì chúng ta lặp lại tình trạng rắc rối trong việc phiên âm thế nào là đúng. Phiên âm dù có biện minh là hay giỏi mấy cũng không giống với nguyên bản. Tên riêng tiếng nước ngoài khi được phiên âm rất bất cập, nhìn vào văn bản cũng thấy thiếu thiện cảm. Tôi cho rằng, quan trọng nhất vẫn là chữ viết phải chuẩn vì liên quan đến việc giao dịch bằng văn bản; còn cách đọc có thể ban đầu sẽ khó khăn nhưng sẽ chỉnh dần được, không nguy hại bằng việc phiên âm sai dẫn đến viết sai như hiện nay.


 


Về lâu dài, theo tôi có lẽ phải có một cuốn từ điển về danh nhân và địa danh của nước ngoài không thuộc hệ chữ Latin để mọi người tìm hiểu thêm tên quốc tế viết như thế nào.


 


Cần một chuẩn chung mang tính pháp quy


Bộ GD-ĐT có tham khảo ý kiến của Viện Ngôn ngữ khi đưa ra quy định về cách viết tên riêng tiếng nước ngoài trong SGK không, thưa ông?


Chưa thấy Bộ tham khảo ý kiến của Viện, có thể do hiện nay chúng ta chưa có quy chuẩn nào nên mỗi nơi tự vận dụng mỗi cách. Tuy nhiên, theo tôi SGK phải thống nhất một cách thôi. Muốn làm được như vậy thì phải có người chủ trì, giám sát tất cả để tránh sự lộn xộn. Những người chịu trách nhiệm chỉ đạo trong việc làm SGK phải giám sát vấn đề này, phải có chủ trương nhất quán sau khi đã tham khảo ý kiến hội đồng các nhà khoa học trong từng lĩnh vực khi làm SGK.


 


Không ít ý kiến cho rằng phải có luật Ngôn ngữ để có thể giải quyết được những vấn đề lộn xộn hiện nay về cách sử dụng tiếng Việt, ông có nghĩ như vậy không?


 


Viện chúng tôi đang nghiên cứu các cơ sở khoa học cho luật Ngôn ngữ, vấn đề nóng bỏng và cấp thiết hiện nay là chúng ta cố gắng chuẩn mực cái chuẩn chính tả trước, trong đó sẽ bao hàm cả vấn đề dùng tên riêng của nước ngoài trong tiếng Việt ra sao. Nếu có một chuẩn chung mang tính văn bản pháp quy thì các nhà xuất bản, sách báo, văn bản trong nhà trường... đều có thể thống nhất trong việc sử dụng nhân danh và địa danh của nước ngoài.


 


Nghe phiên âm, đoán chữ


Cách phiên âm trên một tờ báo khiến những người không am hiểu về lĩnh vực đang đọc sẽ không biết những từ phiên âm đó chỉ ai, địa danh nào, tổ chức gì. Chẳng hạn: “Theo Roi-tơ, ngày 1.5, tại Mỹ, phong trào "Chiếm phố Uôn" đấu tranh đòi quyền của người lao động và bình đẳng kinh tế diễn ra tại thủ đô Oa-sinh-tơn,các TP Xi-a-tơn, Niu Oóc, Lốt An-giơ-lét”.


 


Không hiểu với các phiên âm sau, người đọc ngày nay có biết đó là tên các đội bóng nào không? “Kết quả các trận đấu ngày 28.4: Xtốc Xi-ti - A-xê-nan 1-1; Xoan-xi - Uôn-vơ-hăm-tơn 4-4; Oét Brom - A-xtôn Vi-la 0-0; Uy-gân - Niu-cát-xơn 4-0; Noóc-uých - Li-vơ-pun 0-3”. Thêm nữa: “Chen-xi có tuần lễ thi đấu cực kỳ thành công, vừa đánh bại Bác-xê-lô-na để vào chung kết Champions League, lại có chiến thắng tưng bừng 6-1 trước Q.P.Ren-gơ vòng 36 giải Ngoại hạng Anh. Tiền đạo P.Tô-rét tỏa sáng ghi ba bàn thắng cho đội nhà”.


 


Sau 2015 mới thay đổi?


Bộ GD-ĐT và NXB Giáo dục đã bàn vấn đề này rồi nhưng nếu giữ nguyên ngữ ở bậc tiểu học theo một số ý kiến đề nghị là không khả thi. Học sinh của chúng ta ở rất nhiều vùng miền khác nhau. Do vậy, SGK hiện nay vẫn dùng phiên âm và mở ngoặc nguyên ngữ trong lần đầu xuất hiện. Chúng tôi đã mời chuyên gia của Viện Ngôn ngữ, của Viện Từ điển và Bách khoa để tìm giải pháp tốt nhất nhưng đi theo hướng nào cũng không thành công như mong muốn, công việc này quá phức tạp. Sở dĩ có tình trạng ngay cả phiên âm trong SGK cũng không thống nhất là vì hàng trăm tác giả viết sách khác nhau, mỗi tác giả có một quan điểm và bản lĩnh của họ mà chúng tôi cũng không thể bắt người này phải theo người kia được.


 


Khi đổi mới chương trình, SGK sau năm 2015, với tình hình thực tế của nước ta thì quan điểm của chúng tôi là từ cấp THCS trở lên phải để nguyên ngữ tên riêng của ngôn ngữ hệ chữ Latin, còn từ tiểu học trở xuống thì vẫn phải mở ngoặc phiên âm để học sinh ở các vùng miền khác nhau có thể đọc được. Có một quy chuẩn mang tầm quốc gia và thống nhất một cách sử dụng, không phải chỉ trong SGK mà cả các ấn phẩm, báo chí... là điều mà chúng tôi mong muốn nhất.


 


Nguyễn Quý Thao


Phó tổng giám đốc, Tổng biên tập NXB Giáo dục Việt Nam


 


Tuyết Mai (ghi)


 


 


 


 


Ý kiến


* Cần phải có một chiến dịch, mọi phụ huynh vì con em mình hãy gửi thư trực tiếp đến Bộ GD-ĐT năn nỉ họ nghiêm túc đánh giá và sửa đổi tư duy phiên âm.


 


(babyrabbit.vn@gmail.com)


 


* Cần có một hội đồng bao gồm các chuyên gia nắm vững các thứ tiếng khác nhau chịu trách nhiệm về việc phiên âm tên riêng nước ngoài ra tiếng Việt thống nhất. Nếu ai gặp một tên riêng nước ngoài mà chưa biết phiên âm ra sao cho chính xác thì có thể liên hệ với hội đồng để được tư vấn.


 


(vdkhoi@pvfcco.com.vn)


 


* Việc phiên âm là rất bình thường và phổ biến, không có nghĩa là dân trí thấp nếu không nói việc đó thể hiện tinh thần và bản sắc dân tộc của mình. Vấn đề là cần có luật về ngôn ngữ để sử dụng tiếng Việt chính xác và thống nhất.


 


(sonduong3569@gmail.com)


* Viết sai, phiên âm sai, đọc sai khiến công việc tra cứu khó khăn hơn. Khi làm việc với đối tác nước ngoài, họ không hiểu ta đang đề cập đến ai, đến vấn đề gì vì ta đọc họ không hiểu.


(aduylp@gmail.com)


 “Loạn” phiên âm


Việc phiên âm sang tiếng Việt các từ quốc tế trong sách giáo khoa (SGK) hiện hành gây nhiều tranh cãi và thể hiện sự lạc hậu, làm khổ giáo viên (GV) và học sinh (HS).


 Y-éc-xanh là ai?


Trong chương trình phổ thông, 3 môn học có lượng từ ngữ quốc tế chiếm nhiều nhất là văn, sử, địa nhưng SGK mỗi môn lại có cách phiên âm khác nhau. Thậm chí, cùng một bộ môn thì cách phiên âm ở các khối lớp cũng khác nhau.


 


Xtơ-rét-phớt ôn Ê-vơn hay Stratford-upon-Avon?


SGK lớp 11 ghi phiên âm tên quốc gia có dấu gạch ngang, nối các âm với nhau như: Ma-lai-xi-a, Cam-pu-chia... nhưng SGK 12 thì các danh từ vừa nêu viết liền nhau mà không có dấu gạch ngang: Malaysia, Campuchia...


 


Đáng nói, có rất nhiều từ giữa nguyên bản và phiên âm tiếng Việt khó lòng xem là một. Trong quyển ngữ văn 11 (tập 1), phần tiểu dẫn của trích đoạn Tình yêu và thù hận có đoạn: “Uy-li-am Sếch-xpia (1564-1616) là nhà thơ, nhà viết kịch thiên tài của nước Anh và của nhân loại thời Phục hưng, ông sinh tại thị trấn


 


Xtơ-rét-phớt ôn Ê-vơn thuộc miền Tây Nam nước Anh”. Thị trấn mà SGK phiên âm Xtơ-rét-phớt ôn Ê-vơn nguyên bản là... Stratford-upon-Avon.


 


Còn sách lịch sử lớp 12, tên vị Tổng thống thứ 41 của Hiệp chủng quốc Hoa Kỳ là George Herbert Walker Bush được phiên âm thành G.Busơ.


  


 Ngày nay quá trình hội nhập đang diễn ra mạnh mẽ, không thể tiếp tục sử dụng lối phiên âm tùy tiện. Phiên âm tùy tiện cũng góp phần thui chột các kỹ năng nghe nói khi học ngoại ngữ 


 


Ông Chu Vĩnh Thành - chuyên viên Phòng Giáo dục Q.5, TP.HCM


 


Cách phiên âm “sáng tác” thêm các âm tiết khác xa với nguyên bản đã gây khó khăn cho cả GV và HS trong quá trình học tập, giảng dạy và tìm hiểu thông tin. Ông Trần Phước Đức, Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Trãi (Q.4, TP.HCM), chia sẻ: “Khi cần tìm hiểu một vấn đề nào đó, GV và HS thường tra cứu trên các công cụ tìm kiếm. Nhưng nếu không biết nguyên bản mà dùng từ phiên âm sẽ rất khó tìm được thông tin”.


 


Cô Hoàng Thị Diễm Trang, Hiệu phó Trường THPT Gia Định (Q.Bình Thạnh, TP.HCM), nói: “Bản thân tôi dạy môn địa lý, nhận thấy môn này có rất nhiều từ phiên âm quốc tế. Đơn cử như ở bài Hoa Kỳ (địa lý 11) có các địa danh như Washington, New York... Khi dạy, tôi thường lấy nguyên bản để giảng cho HS chứ không dùng phiên âm tiếng Việt. Trước khi làm việc này, tôi đã lấy ý kiến của các em, đa phần đều tán đồng để nguyên bản”.


 


Thui chột kỹ năng ngoại ngữ


Nhiều GV cũng cho rằng hầu hết HS đã được học tiếng Anh từ đầu cấp 2 và hiện nay đang thí điểm dạy tiếng Anh từ lớp 3, do vậy để nguyên bản là hợp lý. “Nếu các em quen với cách phiên âm tiếng Việt, khi nói chuyện với người nước ngoài, e rằng lúc phát âm các danh từ người ta sẽ không hiểu, không biết mình đang nói gì”, ông Trần Phước  Đức lo ngại.


 


Ông Chu Vĩnh Thành, chuyên viên Phòng Giáo dục Q.5, TP.HCM, cho rằng: “SGK địa lý lớp 7 và 8 nghiên cứu về thiên nhiên và con người các châu lục nên có rất nhiều địa danh trên thế giới. Việc phiên âm làm cho người đọc có thể nhớ và phát âm các địa danh một cách dễ dàng, ví dụ:


 


Y-an-gun (Yangun - cố đô  Myanmar), Xít-tơn (Seattle), Xin-ga-po (Singapore), Sicagô (Chicago). Nhưng theo tôi, những phiên âm này phù hợp với thời điểm đất nước còn nhiều khó khăn, trình độ dân trí thấp đang cần được phổ cập. Ngày nay quá trình hội nhập đang diễn ra mạnh mẽ, không thể tiếp tục sử dụng lối phiên âm tùy tiện. Phiên âm tùy tiện cũng góp phần thui chột các kỹ năng nghe nói khi học ngoại ngữ”.


 


Cô Diễm Trang đề xuất: “Tốt nhất là phiên âm tiếng Việt và để từ gốc kèm theo trong ngoặc đơn. Làm như vậy, HS sẽ hiểu đúng, đầy đủ hơn về một từ quốc tế nào đó trong SGK”.


 


Giá trị của việc viết đúng tên người nước ngoài


Trong một chương của cuốn sách nổi tiếng Đắc nhân tâm, tác giả Dale Carnegie (Mỹ) nói đến tầm quan trọng của việc gọi đúng tên và viết chính xác tên của một người nào đó. Theo ông, ai không theo quy tắc này tức là tự rước lấy thất bại.


 


Một số câu chuyện đáng lưu ý mà Dale Carnegie kể lại trong chương này như sau:


Jim Farley, người cổ động đắc lực cho ông Franklin D.Roosevelt được quốc dân bầu làm tổng thống, hiểu rằng hạng trung nhân đều thấy tên mình êm ái hơn hết thảy những tên khác. Nhớ được tên đó, đọc nó được một cách dễ dàng, tức là khen người đó một cách kín đáo và khôn khéo. Còn nếu quên hoặc viết sai tên đó tức là làm cho người ta khó chịu. Riêng tôi, tôi cho rằng người ta vô lễ với tôi, nếu trên bao thư gửi cho tôi người ta đã biên sai tên tôi.  


 


Hoàng đế  Napoléon III khoe rằng dù việc nước bề bộn nhưng ông vẫn có thể nhớ tên mỗi người ông đã gặp. Khi ông nghe không rõ một tên nào, ông nói: "Xin lỗi, tôi chưa nghe rõ". Nếu tên hơi lạ, ông bảo người ta đánh vần cho ông nhớ. Rồi trong khi nói chuyện với người đó, ông tìm cách nói tên người đó vài ba lần và ráng ghi trong trí nhớ hình dáng, vẻ mặt người đó để khi thấy người thì liên tưởng ngay tới tên được. 


 


Đọc một đằng, chữ một nẻo


Một tờ báo ở Hà Nội phiên âm tên của Chủ tịch Quốc hội và Chủ tịch Hạ viện Vương quốc Thái Lan là ngài Sổm-sặc Kiệt-sụ-ra-nôn, hay như tên một vị tổng thống là: Mi-kha-in Xa-a-xvi-li. Trong khi đó, hai tờ khác viết là Mikhail Saakashvili. Với cách viết này, độc giả dễ nghĩ rằng Mi-kha-in Xa-a-xvi-li và Mikhail Saakashvili là hai vị tổng thống hoàn toàn khác nhau.


 


Hay như với cách phiên âm tên cầu thủ của một số bình luận viên trên truyền hình: Tiền đạo cao kều Jan Koller được phiên âm thành Zan Kô-le-ơ. Tương tự HLV Karel Bruckner được phiên âm: Ka-ren Brút-ne. Michel Platini là tên tuổi quá nổi tiếng của Pháp thì lại được phiên âm là Mi-xeo pla-ti-ni, Michael Ballak được phiên âm là Mi-xen Ba-lắc (cũng có người phiên âm thành: Mai-cơn-ba-lach). HLV dẫn dắt đội tuyển Đức tại WorldCup 2010 là Joachim Loew được phiên âm thành: Hoa-Kim-Lớp, thậm chí có người phiên âm thành: Xoa-Chim-Lâu... Ronaldinho (Rô-nan-Đít-Nhô).


 


Trên nhiều bản tin của một tờ báo thường có dẫn nguồn “theo Roi-tơ” (cách phiên âm này làm người đọc phải tốn thêm thời gian nghĩ ngợi đây là nguồn nào).


Trên infonet.vn người ta cũng chỉ ra rằng, phiên âm cũng sẽ gặp những trường hợp tế nhị như: Upradit đọc thành: U-pra-đít/U-pra-địt, Aidit có thể phiên đọc thành Ai-đít/ Ai-địt (theo cách đọc thành hai loại thanh điệu của miền Bắc và miền Nam). 


                                                                                                                                     M.L


                                                                                                                                             Hà Ánh - Minh Luân


 


Ý KIẾN


Cần có luật về ngôn ngữ


“Với các từ ngữ có nguồn gốc nước ngoài, trước mắt nên tùy vào đối tượng người đọc mà có cách sử dụng khác nhau. Riêng với SGK và sách tham khảo, đối tượng người đọc là HS và sinh viên, nên có thể dùng kết hợp cả từ nguyên ngữ và phiên âm ở lần đầu tiên và chỉ sử dụng một trong hai cách ở các lần kế tiếp. Tuy nhiên, về mặt lâu dài, theo tôi cần thiết phải có luật riêng về ngôn ngữ để có cách sử dụng tiếng Việt chính xác và thống nhất. Bởi lẽ, đây đang là vấn đề rất thời sự và cấp bách trong việc sử dụng tiếng Việt hiện nay”.


 


       GS-TS Bùi Khánh Thế - Phó hiệu trưởng Trường ĐH Ngoại ngữ - Tin học TP.HCM


 


Kết hợp phiên âm và từ nguyên gốc


“Việc sử dụng các từ ngữ có nguồn gốc nước ngoài trong các SGK, sách tham khảo và nhiều văn bản chính thống hiện nay khá phức tạp và bất nhất. Chung quy lại thường có 4 cách dùng: dùng nguyên ngữ hoặc chuyển tự theo thông lệ quốc tế (với những ngôn ngữ không dùng theo hệ thống Latin), Hán - Việt hóa các tên gọi, dịch theo nghĩa, phiên âm. Trong đó, phiên âm theo cách đọc của người Việt được sử dụng khá phổ biến. Cách này có thể dễ đọc, dễ phát âm với đa số mọi người nhưng người đọc sẽ không biết được mặt chữ của từ nguyên gốc. Còn nếu sử dụng các từ nguyên ngữ vào văn bản thì khó với một số đối tượng người đọc. Do vậy, tôi nghĩ có thể dùng theo lối phiên âm kèm từ nguyên gốc hoặc ngược lại dùng từ ngữ nguyên gốc và phiên âm bên cạnh”.


 


Tiến sĩ Huỳnh Thị Hồng Hạnh - Phó trưởng khoa Văn học và ngôn ngữ Trường ĐH Khoa học xã hội - nhân văn (ĐH Quốc gia TP.HCM)


 


“Loạn” phiên âm: Hậu quả nghiêm trọng


Các nhà giáo dục, ngôn ngữ học và ngay cả học sinh đều khẳng định cách phiên âm theo sách giáo khoa (SGK) hiện nay gây nhiều khó khăn, lệch lạc trong tiếp xúc ngôn ngữ.  


 


Học sinh lớp 3 đã tiếp xúc với ngoại ngữ nên các em có thể đọc được những tên riêng theo chữ Latin -Ảnh: Đào Ngọc Thạch


 


Khó khăn khi tìm kiếm tư liệu


Líu lưỡi


Tên của nhiều nhân vật trên một tờ báo được phiên âm rất ngộ, ví như: Bộ trưởng Tài chính và Kinh tế Ni-giê-ri-a Gô-di Ô-kô-ni-ô I-uy-la; ông An-tơn Buê-nơ - Chủ tịch Hiệp hội Bán buôn, ngoại thương và dịch vụ Ðức; Tổng tham mưu trưởng các lực lượng vũ trang Nga Ni-cô-lai Ma-ca-rốp; Tổng thống Hàn Quốc Li Miêng Pắc.


 


Hay như khi viết về hoa hậu người Anh Danielle Lloyd, một tờ báo đã phiên âm tên các nhân vật “ăn theo” rất vui: “Đa-ni-en Loi sẽ chính thức tổ chức đám cưới với Giêm-mi Ô Ha-ra, cầu thủ của Wolverhampton... Đa-ni-en cũng thay người tình như thay áo. Sau khi chia tay Tét-đi Xê-rinh-ham, người đẹp này trải qua hàng loạt mối tình với các cầu thủ như: Mác-cớt Ben, Ác-măng Trao-rê, Giê-mân Đờ-phâu... và thậm chí là cả ngôi sao nhạc pốp I-rô-ních trước khi nhập vai “người phụ nữ hiền thục” cùng Ô Ha-ra”.


 


Cách phiên âm tiếng nước ngoài sang tiếng Việt như hiện nay khiến nhiều học sinh phải loay hoay rối mù khi tìm kiếm các địa danh và nhân vật lịch sử.


Đặng Thanh Nga - một cựu học sinh Trường THPT Quang Trung (Hà Nội), cho biết: “Lớp 11, khi làm thuyết trình về đề tài Những thành tựu văn hóa thời cận đại, nhóm của em đã rất khó khăn trong việc tìm kiếm tư liệu trên internet về các danh nhân trong bài chỉ vì cách ghi tên như trong SGK. Chúng em phải mất khá nhiều thời gian để tìm từ nguyên dạng, rồi sau đó mới có thể tìm kiếm được thêm thông tin vì chẳng ai dùng cách viết như SGK”. Trên một diễn đàn về vấn đề này, một học sinh cho hay: “Hôm thi văn vừa rồi có bài liên quan đến tác giả Ernest Hemingway, em chỉ nhớ mỗi tên tiếng Anh nhưng buộc phải viết bằng phiên âm. Thế là em phải chép tên phiên âm từ bạn ngồi bên cạnh. Tên của tác giả này được phiên âm là Ơ-nít Hê-Minh-Uê”.


 


Nhà giáo Đặng Đình Đại - Hiệu trưởng Trường THPT Vạn Xuân (Hà Nội) - bày tỏ: “Việc phiên âm danh từ riêng ra tiếng Việt nhằm đáp ứng nhu cầu của đại đa số người dân. Song hiện nay, khi dân trí đã được nâng lên, cách viết phiên âm đã gây khó khăn không nhỏ trong việc tìm kiếm thông tin và bồi dưỡng tri thức. Do vậy, nếu phiên âm thì nên bám sát vào cách phát âm của nguyên ngữ và cần trích dẫn thêm từ tiếng Anh”.


 


Giảm giá trị của tiếng Việt


Tiến sĩ Huỳnh Thị Hồng Hạnh - Phó trưởng khoa Văn học và ngôn ngữ Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn (ĐH Quốc gia TP.HCM), khẳng định: “Việc phiên âm không chính xác và thiếu thống nhất các từ ngữ nước ngoài trong các văn bản chính thống, nhất là trong SGK sẽ để lại những hậu quả nhất định. Xét về mặt giáo dục, sự tùy tiện trong ngôn ngữ sẽ vô tình tạo cho học sinh thói quen sống tùy tiện, điều này ảnh hưởng không tốt tới việc giáo dục tính cách cho trẻ. Bên cạnh đó, nếu không có sự thống nhất sẽ khiến người sử dụng rơi vào tình trạng lúng túng, và đôi khi việc tiếp cận với thông tin sẽ rất khó khăn. Sâu xa hơn nữa, cách phiên âm không chính xác sẽ làm cho tiếng Việt bị giảm bớt phần giá trị”.


 


Cùng quan điểm này, PGS-TS Vũ  Thị Thanh Hương - Trưởng phòng Ngôn ngữ học ứng dụng, Viện Ngôn ngữ học Việt Nam - cho rằng: “Hơn bao giờ  hết, chúng ta cần có một bộ quy tắc về việc phiên âm tên riêng, thuật ngữ khoa học để mọi người cùng sử dụng, tránh tình trạng rối ren như hiện nay. Đấy cũng là cách bảo vệ sự trong sáng của tiếng Việt”.


 


Ở góc độ tiếp cận ngôn ngữ, bà Mỹ Dung - Chủ nhiệm câu lạc bộ tiếng Anh IEQ tại Hà Nội, cho rằng: “Phiên âm kiểu như SGK hiện nay dễ làm trẻ phát âm lệch lạc, khả năng sửa sẽ khó vì đã thành thói quen. Nên cho trẻ tiếp xúc với ngôn ngữ từ sớm và từ nguồn chính xác thì sau này trẻ sẽ phát triển khả năng ngôn ngữ tốt chuẩn”.


 


Trở ngại khi viết chính tả


  Lê Thị Ngọc Điệp - Hiệu trưởng Trường tiểu học Nguyễn Bỉnh Khiêm, Q.1 (TP.HCM) - cho rằng: “Tại TP.HCM, học sinh lớp 1 của nhiều trường đã học tiếng Anh rồi, cả nước sắp tới sẽ áp dụng dạy tiếng Anh từ lớp 3. Theo tôi là nên để nguyên bản các danh từ, cần thống nhất phiên âm các danh từ có gạch nối hay không. Chứ nếu như tình trạng hiện nay sẽ gây khó cho học sinh trong lúc viết chính tả vì các em sẽ không nhớ lúc nào là nên viết có gạch ngang và lúc nào không”. Bà Nguyễn Thị Hồng Ngọc - giáo viên Trường tiểu học Tân Túc, huyện Bình Chánh (TP.HCM) - nhận xét: “Phiên âm có ưu điểm, dễ đọc dễ thuộc nhưng điều này sẽ làm cho học sinh không biết được từ nguyên bản”.


 


Các giáo viên đều thừa nhận ngày nay học sinh tiểu học có thể tiếp cận với từ nước ngoài theo chữ Latin. Bà Ngọc chia sẻ: “Thật tình trong quá trình dạy, tôi cũng thấy nhiều bất cập, ví dụ như ở bài tập đọc Hơn một nghìn ngày vòng quanh trái đất có phiên âm tên của vị thuyền trưởng người Bồ Đào Nha Ma-gien-lăng (Ferdinand Magellan, người thực hiện chuyến thám hiểm đầu tiên vòng quanh trái đất). Thật ra, học sinh hoàn toàn có thể tiếp cận được nguyên bản. Nếu không, sau này các em quen với phiên âm Ma-gien-lăng, đến khi bắt gặp từ Magellan sẽ nghĩ là 2 người khác nhau”.


 


Đề nghị đính chính cách phiên âm tên một luật sư


Dư luận từng xôn xao Giám đốc Bảo tàng Hồ Chí Minh có văn bản gửi Bộ trưởng Bộ GD-ĐT yêu cầu sửa phiên âm tên gọi của luật sư Francis Henry Loseby - người đã bào chữa và bảo vệ thành công cho Tống Văn Sơ (tức Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh) tại tòa án Hồng Kông năm 1931. Trong tác phẩm Những mẩu chuyện về đời hoạt động của Hồ Chủ tịch in trong SGK của NXB Giáo dục, tên của vị luật sư trên được phiên âm sang tiếng Việt là Lôdơbai, trong khi cách đọc chính xác tên của luật sư này phải là Lôdơbi. Vì vậy, bảo tàng đề nghị Bộ trưởng chỉ đạo NXB Giáo dục đính chính SGK cách gọi đúng tên của luật sư là Francis Henry Loseby (Phơrăngxít Henri Lôdơbi)...


 


Văn bản đưa ra 6 luận điểm để chứng minh sự cần thiết phải sửa phiên âm tên gọi của vị luật sư nói trên, trong đó có việc con gái và cháu ngoại của gia đình luật sư muốn bảo tàng sửa cho đúng tên của bố, ông ngoại mình. Lý giải vì sao lại gửi văn bản tới Bộ GD-ĐT chứ không phải nơi nào khác, ông Chu Đức Tính - Giám đốc Bảo tàng Hồ Chí Minh, bày tỏ: “Chúng tôi cho rằng chỉ có sửa từ SGK thì sự đính chính mới thực sự có hiệu quả”.


 


 


 


 


Cần chuẩn hóa


 


Các nhà ngôn ngữ học đều yêu cầu phải thống nhất lối phiên âm trong tiếng Việt theo hướng khoa học và hiện đại hóa, thay hẳn cách phiên âm hiện nay.  


 


PGS-TS Hoàng Dũng - giảng viên Trường ĐH Sư phạm TP.HCM, cho rằng: “Nên để nguyên bản tên riêng các từ ngữ có nguồn gốc là chữ Latin. Đối với những ngôn ngữ không phải là chữ Latin như tiếng


 


Bungary, Nga, Ả Rập... thì nên chuyển tự sang chữ Latin. Như vậy xem như giải quyết được cái gốc của vấn đề”. Đồng quan điểm,  PGS-TS Nguyễn Văn Huệ - Trưởng khoa Việt Nam học Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn (ĐH Quốc gia TP.HCM) - nói: “Không nên phiên âm sang tiếng Việt các từ ngữ nước ngoài. Thay vào đó, nên sử dụng từ nguyên ngữ theo hệ thống chữ cái Latin. Bởi lẽ, việc phiên âm ở các vùng miền khác nhau sẽ khó tránh khỏi sự không thống nhất”. TS Huỳnh Thị Hồng Hạnh cũng nhấn mạnh: “Ngay từ bậc tiểu học, người lớn không nên tạo sự dễ dãi cho học sinh trong việc phiên âm. Tốt nhất nên cho học sinh làm quen với từ nguyên ngữ từ đầu”.


 


Lo ngại sự bất nhất, TS Hồng Hạnh đề xuất: “Dù phiên âm sang tiếng Việt hay sử dụng từ nguyên ngữ cũng nên có một quy chuẩn chung để tiến hành cho thống nhất và chính xác, ít nhất là trong trường học và trên các phương tiện truyền thông đại chúng”. PGS-TS Dư Ngọc Ngân - Trưởng bộ môn Ngôn ngữ học Trường ĐH Sư phạm TP.HCM, cũng nhận định: “Hiện nay cách phiên âm trong tiếng Việt hết sức rối ren. Đã đến lúc cần phải có tính thống nhất. Cần phải có một bộ phận, cơ quan có thẩm quyền đứng ra soạn thảo, ban hành văn bản hướng dẫn cụ thể, áp dụng chung cho tất cả các cơ quan ban ngành”. PGS-TS Trần Thanh Ái - giảng viên Khoa Sư phạm Trường ĐH Cần Thơ, đề xuất: “Hiện nay, chúng ta cũng cần phải thực hiện phiên âm theo một nguyên tắc chung, áp dụng cho mọi cơ quan, ban ngành thì mới mong có tính thống nhất. Muốn làm được điều này, chúng ta có thể đề xuất thành lập một ủy ban chỉnh đốn tiếng Việt hoặc Ủy ban Ngôn ngữ tiếng Việt..., mời những chuyên gia đầu ngành, đa lĩnh vực cùng bàn thảo để mang tính dân chủ. Sau đó, đưa ra một quy tắc thống nhất”.


 


Minh Luân - Hà Ánh


 Nguồn: thanhnien.com.vn

bản để in
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Võ Hồng Anh, một nhà khoa học chân chính - Tư liệu sưu tầm 21.10.2017
Tác phẩm mới cần đọc ngay: Nhà Triệu - Mấy vấn đề lịch sử - Nguyễn Khắc Mai 19.10.2017
Chuyện Đông chuyện Tây và chuyện An Chi chưa kể hết - Tư liệu 17.10.2017
Con chim trong tay ta đây còn sống hay đã chết? - Nguyễn Quang Thiều 16.10.2017
Về hệ thống Trường học sinh Miền Nam ở Miền Bắc - Nhiều tác giả 16.10.2017
Xót thương Đinh Hữu Dư – nhà báo trẻ đầy tâm huyết vừa đi xa - Tư liệu 16.10.2017
Tác phẩm: Nhà nước Xích Quỷ từ huyền thoại tới hiện thực - Trương Sỹ Hùng 13.10.2017
Kỷ nhà Triệu & Triệu Vũ Đế trong dòng chảy lịch sử - Vũ Truyết 12.10.2017
Cái “tôi” của người Việt - Từ Thức 12.10.2017
Không thể được! Thưa Tổng thống Pháp! - Nguyễn Huy Toàn 12.10.2017
xem thêm »