tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH
Khách thăm: 18526467
Những bài báo
20.04.2012
Tư liệu
‘Trên dòng kẻ chấm’ và chuyện dịch thuật của Dương Tường

Bài của Toàn Phong


Trong một bài viết đăng trên một tờ báo mạng gần đây bàn về các thảm họa dịch thuật, tác giả dẫn ra bản dịch cuốn Lolita của Dương Tường như một ví dụ cho thấy tình trạng dịch sai, dịch tối nghĩa diễn ra ở cả các dịch giả nhiều năm trong nghề. Bài báo đưa dẫn chứng: “Dịch giả trẻ thế hệ 8x có thể còn quá non trẻ và chưa đủ vốn sống để dịch hay, nhưng những dịch giả nhiều năm trong nghề dù dịch rất tốt cả cuốn sách cũng chưa hẳn đã tránh được lỗi. Ngay trong những dòng đầu tiên của Lolita - cuốn sách đang được tung hô ầm ĩ nhất hiện nay, cũng đã thấy câu văn tối nghĩa và khó hiểu: Ở trường học, em là Dolly. Trên dòng kẻ bằng những dấu chấm, em là Dolores. Nhưng trong vòng tay tôi, bao giờ em cũng là Lolita. Không hiểu một người Việt bình thường có hiểu nổi trên dòng kẻ bằng những dấu chấm là cái gì hay không? Giáo sư Cao Xuân Hạo có viết rằng: dịch sát từng chữ là cách tốt nhất để dịch sai hoàn toàn. Thiết nghĩ đoạn dịch khó hiểu trên đây là một ví dụ rất thú vị cho nhận định của ông”.


Phản ứng trước bài viết này, độc giả Toàn Phong đã chia sẻ với Evan quan điểm của mình:


Mấy ngày vừa rồi lan từ trang web cá nhân sang đến forum rồi được copy vào báo mạng cái vụ "on the dotted line" của ông Dương Tường. Chuyện chỉ được cái ầm ĩ, như cái chợ, mỗi người mỗi ý.


Thôi thì ở đây, tôi chả nói thêm gì chuyện nhà báo chỉ chôm mỗi một cái ví dụ “on the dotted line” trong một bản dịch dày 431 trang sách khổ nhớn mười sáu nhân hai tư cm để tri hô lên là “sai từ Lolita sai đi” và lồng ghép vào ba chuyện “thảm họa dịch thuật” là lối làm ăn không khách quan đàng hoàng! Cũng như tôi cũng sẽ không bàn đến chuyện chỉ moi ra mấy cái kiểu "dotted line" mà tưởng như đã có thể sổ toẹt được bản dịch của ông Dương Tường. Những chuyện đó thiên hạ có người nói rồi. Chẳng cần tôi! Và cũng bởi với tôi, mấy người làm cái sự ấy thực sự là “thấy cây mà chẳng thấy rừng”. Bàn cãi với họ chả bõ!


Ở đây, tôi chỉ đơn giản đặt câu hỏi, ông Dương Tường có cần phải chữa cái dòng kẻ bằng mấy dấu chấm của ông ấy đi không mà thôi!


Ai cũng biết ông Dương Tường nổi tiếng gàn bướng. Ông lại còn tự tôn quá thể đáng. Một loạt dịch giả cuốn “L’Étranger” của Albert Camus kể từ trước 1975 đều dịch là “Kẻ xa lạ”, “Người xa lạ”... Riêng ông, một mình một phách, ông dịch: “Người dưng”! Dẫu không đồng ý với lựa chọn của ông, thì cũng phải thấy đấy là một lối dịch độc đáo. Ông Tường luôn muốn bản dịch của ông chín nẫu tiếng Việt!


Vậy mà cái vụ "on the dotted line" này, ông Tường lại làm cái chuyện khác hẳn. Cái đoạn chữ này, ông dịch bám trăm phần trăm.


Để đến nỗi bây giờ bao người đã bình phẩm, bàn tán, lên tiếng, lên án, sao ông không dịch thành “trên giấy trắng mực đen”, “trên văn bản giấy tờ” hoặc là “trên giấy tờ ký tá”… cho độc giả dễ hiểu, mà lại cứ bám theo mặt chữ để phiên mô tà mô thành “trên dòng kẻ bằng những dấu chấm”, để rồi bị bọn hậu sinh đả kích bằng cách trích dẫn lại lời của ông Cao Xuân Hạo bạn ông, rằng dịch bám là cách dịch dễ sai nhất?!


Phải chăng ông Tường yếu kém đến mức chuyển không nổi ngữ "on the dotted line"?


Một dịch giả già đời như ông Dương Tường hẳn phải hiểu cái lý vì sao Nabokov không viết “on the legal/official form/document/paper” cho nó đơn giản dễ hiểu mà lại cứ phải là "on the dotted line"!


Do đó, có thể suy đoán, cái lý của ông Tường hẳn liên quan đến cái lý của Nabokov.


"On the dotted line" tức trên dòng kẻ chấm, là một cách nói cụ thể, lạ hóa, khiến người ta phải liên tưởng, động não… Một gã mê đắm Lolita đến mức bệnh hoạn, chơi chữ và ám ảnh chi tiết đến phát rồ như Humbert, nói gì cũng là nói có chủ ý, hẳn sẽ thích những chi tiết vụn vặt, nhấn nhá, kể cả khó hiểu và đầy điển cố, hơn là một lối diễn đạt phổ thông, tầm thường và đại khái. Ai đã tiêu hóa xong Lolita khắc hiểu. “Trên dòng kẻ chấm, em là Dolores” rõ ràng là gợi cảm, đầy trực quan, cụ thể ngay vào chi tiết và hiển nhiên là chây bầy chất nghệ hơn lối diễn đạt phẳng, và dẫu sao vẫn ở trên bề mặt như kiểu “trên giấy tờ kê khai, em là Dolores”. Còn những lựa chọn kém hơn thì chẳng cần nhắc tới làm gì. Đấy là chưa kể kiểu lựa chọn dịch “trên giấy trắng mực đen, em là Dolores” thậm chí vô nghĩa, vì không dẫn đến đâu cả.


 


 Vả lại, một khi đã giở Lolita ra xem, sao lại không thể mường tượng được một gã si mê bệnh hoạn, ám ảnh đến cả cái tên của người tình nhỏ, được điền trên một dòng kẻ chấm!?


Dĩ nhiên, xét cho cùng, đây cũng chỉ là một phán đoán, một đoán định thuần túy, về ý nghĩ ở trong đầu Nabokov và Dương Tường, khi nhà văn trước, dịch giả sau, thực hiện các lựa chọn của họ.


Cuối cùng, với những người kêu dòng kẻ chấm của ông Tường khó hiểu, không thông dụng, xin mời google!


Google “dòng kẻ chấm”! Google sẽ cho câu trả lời!


"Lolita" là cuốn tiểu thuyết nổi tiếng của nhà văn Nga Vladimir Vladimirovich Nabokov. Tác phẩm được viết bằng tiếng Anh và xuất bản lần đầu tiên ở Paris năm 1955. Bản dịch tiếng Việt, do dịch giả Dương Tường chuyển ngữ từ tiếng Anh, được NXB Hội Nhà văn và công ty Nhã Nam ấn hành đầu năm 2012.


"Lolita" kể về Humbert Humbert, một người đàn ông đang ở tuổi trung niên bị ám ảnh tình dục với cô gái mười hai tuổi Lolita. Humbert quyết định cưới Charlotte - mẹ của Lolita - để được ở gần cô bé. Charlotte đột ngột qua đời, để lại hai người trong mối quan hệ tình dục lén lút vì họ là cha dượng - con vợ...


 


Evan

bản để in
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Hoa sứ mà người ta dịch là hoa bằng sứ - Tư liệu 29.03.2017
Nam Hà, một thời chiến trường sống và viết - Ngô Vĩnh Bình 29.03.2017
Đình Đông Cốc, Bắc Ninh: Bán cây sưa 200 tuổi giá 24,5 tỉ đồng - Nhiều tác giả 28.03.2017
Huyền thoại tắm tiên Tây Bắc - Trần Vân Hạc 22.03.2017
Thi hoa hậu trong động Thiên Đường? - Nhiều tác giả 22.03.2017
Nhà văn Nguyễn Thị Thụy Vũ sau gần 50 năm ẩn dật - Lam Điền 20.03.2017
Người già chật vật kiếm sống và thách thức với kinh tế Việt Nam - Tư liệu 19.03.2017
Cần chính sách đãi ngộ xứng đáng - Nguyễn Mộng Giao 19.03.2017
Ghét người giầu, tiêu diệt người giầu như Pol Pot hay là khuyến khích họ, không làm hư hỏng họ?! - Nhiều tác giả 19.03.2017
Thu phí vỉa hè, Việt Nam có nên học người Pháp? - Tư liệu 16.03.2017
xem thêm »