tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH
Khách thăm: 20030343
05.06.2011
Tư liệu
Elsa Triolet-“Nữ gián điệp Nga”- đã thao túng nhà thơ Pháp ra sao?

Bài cùng chủ đề: Vài nét về L. Aragon


Nàng thơ của các thi sĩ thường thay đổi luôn. Vậy mà, Elsa Triolet đã sắm vai nàng thơ của một nhà thơ nổi tiếng: L. Aragon không chỉ nhiều năm mà nhiều chục năm. Và mặc dù kề cận bên ông mỗi ngày nhưng bà  vẫn luôn là nguồn cảm hứng bất tận cho những sáng tác của chồng. Đó là trường hợp của đôi  “Romeo và Juliette hiện đại”: Elsa Triolet và – nhà thơ Pháp Louis Aragon.


Nhường người mình yêu cho chị gái


Lớn lên ở Moscow, trong một gia đình trí thức có bố là luật gia nổi tiếng, hai chị em Elsa và Lilia được thừa hưởng một nền giáo dục tuyệt hảo về khoa học, văn học, nghệ thuật. Trong khi lũ trẻ hàng xóm lăng xăng với trò ú tim thì hai cô bé cần mẫn người Do Thái (cha họ từng lớn lên trong một khu ổ chuột của người Do Thái) mải mê nghiền ngẫm tiếng Đức, tiếng Pháp, chơi dương cầm và học thuộc hầu hết các bài thơ của Puskin và Lermontov.


Cô em - Elsa - đặc biệt yêu thích thơ ca. Và như là một “điềm báo” về mối tình đầu của mình, cô đã mê đắm thế giới của các nhà thơ theo chủ nghĩa suy đồi, chủ nghĩa tượng trưng và chủ nghĩa vị lai ngay từ khi còn chưa quen biết Vladimir Mayakovsky. Ở Mayakovsky, mọi thứ đều khiến cô bé tuổi teen Elsa ngưỡng mộ - từ thân hình vạm vỡ, giọng nói như sấm rền cho đến những vần thơ bạo biệt và quan điểm sống dũng mãnh. Cha mẹ Elsa không ủng hộ mối quan hệ giữa cô con gái út vốn được giáo dục theo dòng thơ ca cổ điển thế kỷ XIX với chàng thi sĩ Mayakovsky khi đó chưa hề có chút tiếng tăm. Trong nỗ lực nhằm xoa dịu quan hệ với cha mẹ và tìm kiếm “đồng minh” cho mình, Elsa đã giới thiệu Mayakovsky với cô chị gái Lilia.


Nhưng thật không ngờ, khác với cha mẹ, Lilia đã không phản đối Mayakovsky, không lên án Elsa, mà ngược lại còn… phải lòng luôn người đàn ông mà em gái mình đang say mê. Lòng ghen đã dày vò Elsa, nhưng cuối cùng, vì tình chị em cô đã lặng lẽ rút lui để nhường cho người chị ruột chàng trai đã từng đọc cho cô nghe những vẫn thơ đầu tiên mà anh viết. Cũng cần nói rằng bản thân Mayakovsky chính là kẻ “tòng phạm” tích cực trong vụ “đổi ngôi” này  – anh đã lao như thiêu thân vào mối quan hệ với cô chị vừa xinh đẹp hơn cô em vừa đầy kinh nghiệm tình trường (lúc đó Lilia đã kết hôn với nhà thơ Osip Brik được vài năm).


Lilia đã cố thuyết phục mọi người và trước hết là thuyết phục bản thân rằng quan hệ của vợ chồng cô đã trục trặc từ rất lâu rồi, trước khi cô lao vào cuộc tình cuồng nhiệt với Mayakovsky. Xin nói thêm rằng ngay cả người chồng bị cắm sừng của Lilia cũng ngưỡng mộ tài năng trẻ Mayakovsky chẳng kém gì vợ mình và đã tài trợ để cuốn “Đám mây mặc quần” của Mayakovsky được xuất bản.


 “Ở Tahiti”


Sau khi dứt tình với Mayakovsky (nhưng vẫn giữ quan hệ bạn bè thân ái) Elsa cũng không có thời gian để buồn khổ nhiều vì trong giới sáng tác có không ít đàn ông luôn quan tâm đến cô. Đặc biệt, Viktor Shklovsky, người sau này trở thành nhà văn, nhà phê bình rất nổi tiếng, đã tự nguyện làm nô lệ cho trí tuệ sắc sảo, những lọn tóc vàng và đôi mắt xanh biếc của Elsa. Shklovsky đã bằng mọi cách để chiếm được tình yêu của Elsa nhưng cô cứ dửng dưng.


Elsa đã bất lực trong việc ngăn cấm anh chàng Shklovsky đang yêu một cách tuyệt vọng viết về mối tình khổ sở của anh dành cho cô. Nhưng Elsa cũng đánh giá cao tài năng của Shklovsky và tình cảm mà anh đã dành cho cô trong suốt bảy năm. Kẻ si tình bị hắt hủi ấy sau này đã viết cuốn tiểu thuyết có tựa đề “Zoo” (hay là “Những bức thư không viết về tình yêu”) trong đó đưa vào toàn bộ nội dung thư từ mà Elsa đã gửi cho anh. Sau khi đọc “Zoo”, chính Gorky đã khuyên Elsa nên theo đuổi nghiệp viết lách.


Nhưng bấy giờ là thời điểm trước thềm năm 1918 đầy khó khăn, khi mà ai cũng mệt mỏi vì chiến tranh, vì lo lắng trước cuộc cách mạng và những cuộc khủng hoảng kinh tế chính trị. Hơn nữa, đã chán ngấy với mối tình đơn phương của Shklovsky, Elsa đi đến một quyết định có thể nói là khá phiêu lưu: cô nhận lời cầu hôn của Andrew Triolet, một sĩ quan kỵ binh Pháp đang làm việc tại Nga, rồi nhanh chóng theo anh ta “đào tẩu” khỏi mọi tai ương trên đất Nga để đến sống trên hòn đảo Tahiti thanh bình của Pháp.


Hai năm sống cách biệt với nền văn minh, cạnh một con người xa lạ với nền văn hóa Nga, đã trở nên hết sức nặng nề với Elsa. Cô đã cố gắng dạy chồng học tiếng Nga, nhưng chàng sĩ quan kỵ binh ấy chỉ quan tâm đến thuyền buồm và những con ngựa. Trong thư gửi cho chị gái ở Moscow, Elsa viết: “Andrew  mê ngựa ghê gớm và anh ấy chỉ hạnh phúc khi trên lưng ngựa hoặc là ở bên những con ngựa!”. Elsa thì không yêu ngựa, cô yêu văn chương. Họ thật sự rất khác nhau -  như là một nước Nga sục sôi cách mạng và với đảo Tahiti yên bình vậy. Cuối cùng, cô đã chia tay với người chồng đầu tiên, bỏ chạy khỏi hòn đảo xanh tươi để đến với nước Nga đang chìm trong tuyết giá. Và hồi ức về những ngày trên đảo đủ để cho cô viết nên cuốn tiểu thuyết đầu tay “Ở Tahiti”.


“28 tuổi - đời trống rỗng”


Nếu như Elsa không thể “cấy” lên Andrew tình yêu đối với nước Nga thì anh chàng người Pháp này lại làm được điều đó đối với cô vợ Nga. Trong nhiều năm Elsa cứ bị “giằng xé” giữa Nga và Pháp, giữa Paris và Moscow. Cô đi qua đi lại nhiều đến nỗi nhà cầm quyền Pháp phải đặt ra câu hỏi: Liệu Elsa có phải là nhân viên KGB?


Thật ra Elsa chẳng quan tâm gì đến chính trị. Như bất cứ một phụ nữ độc thân nào đã ở tuổi 28, cô chỉ khát khao một điều - tình yêu. “Ta đã chán ngấy chính mình. Ta sẽ chết đi mà chẳng có lấy một trái tim yêu thương bên cạnh, chẳng có một trái tim khiến ta phải yêu thương”, cô đã viết như vậy và dường như lời thở than của cô cuối cùng cũng đến tai Thượng đế…


Một “niên đại” mới


Thế chiến thứ nhất đã đẩy anh sinh viên y khoa người Pháp Louis Aragon ra trận và đưa anh đến với thơ ca. Trong những buổi hoàng hôn dưới chiến hào Aragon bắt đầu viết những vần thơ đầu tiên của mình. Sau Cách Mạng tháng 10, anh trở về từ chiến trường và trở thành một trong những đại diện của trào lưu nghệ thuật đang thịnh hành lúc đó – chủ nghĩa siêu thực. 


Elsa đã gặp Aragon trong một cuộc họp mặt của các nhà thơ Pháp. Khi ấy, mỗi bước chân của chàng thanh niên tài năng này đều được Nancy Kyunar, cô con gái ngông cuồng và vị kỷ của một trong những chủ tàu giàu có nhất nước Pháp canh giữ. Vì tình ruột thịt Elsa đã từng “cống nạp” mối tình đầu của mình cho chị gái, nhưng mối tình cuối (không hiểu sao Elsa lại tin chắc rằng Aragon sẽ là mối tình lớn nhất và cuối cùng của cô) thì chẳng có lý do gì mà cô phải nhường cho quý cô Nancy kia!


Elsa Triolet khi đó đã 32 tuổi, còn Aragon 31. Là một phụ nữ từng trải, cô đã tìm được cách tiếp cận hiệu quả nhất với chàng trai này - lúc làm quen với Aragon, cô đã hứa rằng nhất định sẽ giới thiệu anh với nhà cách mạng Vladimir Mayakovsky! Aragon vốn say mê thơ Puskin, yêu nước Nga và rất quan tâm đến lịch sử, văn hóa của đất nước này.


“Đó là ngày 6/11/1928, và niên đại của tôi bắt đầu từ hôm đó” - sau này Elsa Triolet đã viết về cuộc gặp định mệnh của mình với Aragon như vậy. Và kể từ cái ngày đáng nhớ ấy, người phụ nữ thông minh này đã từng bước, từng bước tiến đến gần ước mơ của mình - trở thành người yêu và được yêu. Mối quan hệ này đã trở thành cú huých lớn lao về tinh thần cho cả hai người. Aragon đã đem lại niềm hưng phấn mới nơi Elsa và Esa cũng trở thành nàng thơ của chàng thi sĩ tài năng này. Chỉ vài tháng sau họ đã hoàn toàn thuộc về nhau. Nhà thơ đang yêu bắt đầu học tiếng Nga -  anh ghen với cô vợ người Nga của mình và muốn biết cô nói chuyện gì với những người khác!


Nữ gián điệp?


Những năm tháng đầu tiên của cuộc hôn nhân Aragon-Elsa chẳng hề dễ dàng. Trong khi mọi người cứ quả quyết với Aragon rằng Elsa đích thị là một gián điệp của Nga thì hai vợ chồng ông đôi khi còn chẳng có gì để ăn. Andrew Triolet đã cắt khoản tiền trợ cấp vẫn gửi cho vợ cũ và Aragon chật vật lắm mới có thể nuôi sống gia đình chỉ bằng ngòi bút. Nhưng Elsa là người phụ nữ năng động và sáng tạo. Từ những chiếc vỏ sò, vỏ ốc, hạt cườm, những chiếc khuy áo và thậm chí cả những mẩu gạch nho nhỏ được mài nhẵn,  đêm đêm bà đã cần mẫn “chế tác” ra những chiếc dây chuyền, vòng đeo tay xinh xắn. Và hôm sau, Aragon sẽ mang những món trang sức đơn sơ ấy đi bỏ cho các tiệm may, cửa hàng thời trang ở Paris.


Trong một lần đi “bỏ hàng” như vậy, Aragon đã gặp một phóng viên người Mỹ, anh này rất thích các sản phẩm độc đáo của Elsa và hứa sẽ giới thiệu cho các nhà mốt nổi tiếng. Anh phóng viên đã giữ lời hứa và các chuỗi hạt của Elsa trở nên nổi tiếng như thể có phép màu! Bây giờ thì vợ chồng họ có thể ung dung dùng bất cứ món nào cho các bữa tối của mình.


“Cô vợ bất tài”


… Vào những năm 30 Aragon đã trở thành một cây bút rất nổi tiếng, còn Elsa Triolet thì vẫn mang tiếng là chỉ núp dưới hào quang của chồng! Thực ra bà cũng viết lách, cũng in sách nhưng giới phê bình Pháp khá cay nghiệt với những sáng tác của “nữ gián điệp Nga”. “Cô vợ bất tài của Aragon” đã trở thành một định ngữ đi kèm với cái tên Elsa. Bà còn bị người đời kết tội là hám danh lợi, là đầy tính toán trong mối quan hệ với Aragon, là đã thao túng ông…


Nhưng Aragon thật là tuyệt vời - ông chẳng để tâm đến những lời dèm pha và cứ viết hết bài thơ này đến bài thơ khác và tất cả đều dành tặng người vợ thân yêu. Nào là “Đôi mắt Elsa”, “Bài ca gửi Elsa”, “Tình yêu Elsa”,… Thậm chí, chỉ một hình ảnh Elsa ngồi chải mái tóc vàng rực của mình trước gương cũng đủ tạo thi hứng để ông sáng tác nên một bài thơ dài tới 30 câu (bài “Elsa ngồi trước gương”) được coi là tuyệt tác. Ở Việt Nam, bài thơ này cũng được đưa vào danh mục tác phẩm “dùng trong nhà trường”.


Nhưng cuối cùng thì Elsa cũng có thể “qua mặt” những kẻ ác tâm. Năm 1944, dưới bút danh Lauren Danielle bà đã xuất bản văn tập “Le premier accroc coûte 200 francs” và nhận được giải thưởng văn học danh giá nhất của Pháp – giải Goncourt. Sau này, tất nhiên người ta cũng biết rằng giải thưởng này lần đầu tiên sau 40 năm đã thuộc về một phụ nữ, mà lại không phải là người Pháp. Có cần nói thêm rằng “cuộc truy nã” Elsa đến đây đã đành phải kết thúc?


“Những người chết không có khả năng tự vệ” 


Ai đó sẽ bảo: “Thật kỳ lạ!”, ai đó sẽ thán phục: “Chúa ơi, thế mới là tình yêu”, còn ai đó thì đơn giản là không tin rằng hai con người cùng theo nghiệp sáng tác lại có thể sống tâm đầu ý hợp 40 năm có lẻ. Họ bắt tay vào bản thảo của mình ngay mỗi sáng thức giấc, mỗi người trên một nửa phần giường của mình, hí hoáy đẩy ngòi bút ken két chạy trên giấy, họ không nghe điện thoại, không đáp lại tiếng gõ ngoài cửa.


Bìa một cuốn sách của Elsa Triolet (đã được dịch ra tiếng Việt dưới nhan đề  "Hoa hồng mua chịu")


… Trong cuốn “Chuỗi hạt”, Triolet bằng giọng sự mỉa mai cố hữu đã mô tả thời kỳ gian nan với những “món trang sức nhỏ”… Đó là cuốn sách đầu tiên của bà được xuất bản bằng tiếng Nga. Nhưng Elsa đã chẳng có cơ hội để chiêm ngưỡng “đứa con” của mình –bà đã qua đời vào năm 1970. Aragon sống lâu hơn Elsa vài năm và người chồng đáng kính này đã kịp dịch cuốn sách ấy ra tiếng Pháp khiến cho tên tuổi vợ mình trở nên bất hủ.


Họ đã được an táng bên nhau trong khu vườn ở ngôi nhà ngoại ô của họ, trên tấm bia mộ mang dòng chữ trích từ một cuốn tiểu thuyết của Elsa: “Những người chết không có khả năng tự vệ. Nhưng chúng ta hy vọng rằng những cuốn sách của chúng ta sẽ bảo vệ chúng ta”. 


Phan Minh Ngọc


Tổng hợp từ báo chí Nga


Nguồn: bee.net.vn

bản để in
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Tìm hiểu vụ ám sát Tạ Thu Thâu - Tư liệu 25.07.2017
Những nhà tù “ế ẩm” - Tư liệu 13.07.2017
Nhà thờ Chánh tòa nguy nga nhất Italia: Duomo ở Milan - Tư liệu sưu tầm 13.07.2017
Vành đai và Con đường dưới góc nhìn địa chiến lược - Joseph S. Nye 12.07.2017
30/11/1917: Đức chúc mừng Cách mạng Tháng Mười Nga - Tư liệu sưu tầm 08.07.2017
Ngày 08/07/1918: Ernest Hemingway bị thương trên Mặt trận Ý - Tư liệu sưu tầm 08.07.2017
Nỗi đau của chàng Vecte (Werther) & Faust - Johann Wolfgang von Goethe 07.07.2017
Văn hóa Ẩm thực: 18 địa chỉ ăn ngon, sạch nhất Sài Gòn và vùng phụ cận - Triệu Xuân 07.07.2017
Thần thoại Hy Lạp (14) - Nguyễn Văn Khỏa 07.07.2017
Thần thoại Hy Lạp (13) - Nguyễn Văn Khỏa 07.07.2017
xem thêm »