tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH
Khách thăm: 18984324
Những bài báo
31.03.2011
Nhiều tác giả
Nhớ thương nhà văn Hoài Anh

Tiễn biệt nhà văn Hoài Anh


Không vượt qua được cơn bạo bệnh, nhà văn Hoài Anh (ảnh) đã ra đi lúc 19 giờ 30 phút ngày 24-3, trong niềm tiếc thương vô hạn của gia quyến và bạn bè thân hữu.


Linh cữu của ông được quàn tại Nhà Tang lễ TPHCM (25 Lê Quý Đôn, quận 3), lễ viếng bắt đầu lúc 10 giờ ngày 26-3. Lễ động quan lúc 7 giờ ngày 27-3, sau đó đưa đi an táng tại Nghĩa trang Chính sách (huyện Củ Chi - TPHCM).


Nhà văn Hoài Anh tên thật là Trần Trung Phương, sinh năm 1938 tại huyện Bình Lục, Hà Nam. Ông tham gia kháng chiến chống Pháp, sau năm 1945, về công tác tại Sở Văn hóa - Thông tin, Hội Văn nghệ Hà Nội. Từ năm 1975, ông làm việc tại Xưởng Phim truyện Việt Nam và tuần báo Văn Nghệ TPHCM. Ông là hội viên Hội Nhà văn Việt Nam, hội viên Hội Nghệ sĩ sân khấu Việt Nam.


Nhà văn Hoài Anh được biết đến như một cây bút hiếm hoi trung thành và tận tụy với tiểu thuyết lịch sử. Ông cứ âm thầm lặng lẽ góp nhặt, nghiên cứu tư liệu suốt mấy mươi năm ròng rã, bất chấp tuổi tác và sức khỏe vẫn cặm cụi sáng tác để cho ra bộ tiểu thuyết lịch sử 16 tập về các danh nhân lịch sử (được NXB Văn học ấn hành năm 2008).


 Cách để ông khắc họa sống động chân dung các nhân vật là luôn đi tìm cho nhân vật một nét riêng biệt nào đó. Ông từng nói: “Khi thể hiện cuộc sống và khắc họa chân dung của người anh hùng lịch sử, tôi không viết dàn trải tất cả các sự kiện mà tập trung nhấn mạnh vào một chi tiết nổi bật để có thể khắc họa rõ nhất tính cách của nhân vật. Đôi lúc, tôi làm mới nhân vật của mình bằng cách đi vào những chi tiết cuộc sống đời thường, chứ không chỉ đề cập mưu lược của họ trong những cuộc chiến”. Đó chính là lý do các tác phẩm của ông không hề khô khan mà luôn có một sức hấp dẫn kỳ lạ. Bằng tâm huyết và lòng say mê sáng tác, nhà văn Hoài Anh đã để lại cho hậu thế một pho tư liệu lịch sử đồ sộ mà không phải nhà văn nào cũng có thể thực hiện được.


 Nhà văn Triệu Xuân nhận xét: “Ở tuổi thất thập cổ lai hy, Hoài Anh vẫn còn viết không ngưng nghỉ. Ngọn lửa sống trong ông luôn mãnh liệt, bởi vì ông sống lặng lẽ, chỉ ham sáng tạo, không màng danh lợi. Ông chân thật với bạn bè, ưu ái người viết trẻ và rất chịu đọc văn của người khác. Văn chương của ông trong sáng, giàu hình ảnh, giàu vốn sống; ngôn ngữ trong tác phẩm của Hoài Anh chứng tỏ ông rất dạn dĩ, rất chịu đi, chịu học ngôn ngữ của từng địa phương. Có nhiều người hỏi tôi: Ông Hoài Anh lủ khủ lù khù thế mà sao viết khỏe, viết dữ dội vậy? Tôi đáp: Ông viết được như thế là nhờ tình yêu. Ông yêu đời, yêu nghề như yêu chính cuộc đời mình”.


 


Ngoài viết văn, nhà văn Hoài Anh còn làm thơ, viết tiểu luận phê bình, chân dung văn học... Ông có nhiều tác phẩm được xuất bản rải rác từ năm 1986 đến nay, như: Dạ lan, 99 ngọn, 100 bài thơ Đường, Chân dung thơ, Chân dung văn học...


T.Quyên


 


LẠI MỘT NGƯỜI VĂN TỬ TẾ NỮA RA ĐI


 Vũ Ngọc Tiến


Thi sĩ - nhà văn - nhà biên khảo - nhà lý luận phê bình văn học Hoài Anh đã đi thật rồi, đi vào cái đêm dư chấn động đất từ Malaysia lan tới Hà Nội (24/3/2011) làm căn hộ tầng 11 của tôi rung rinh chao đảo. Cơn chấn động trong tôi lần này dường như cũng là một dư chấn sau sự ra đi của thầy Hoàng Ngọc Hiến vào trước tết âm lịch. Hai Người Văn tử tế mà tôi yêu mến, kính trọng đã ra đi chỉ cách nhau thiếu 2 ngày là đầy 2 tháng! Nhớ lại hôm lễ tang thầy Hiến, tôi bảo với Đặng Thân và Phạm Xuân Nguyên rằng cũng muốn viết đôi dòng về thầy, nhưng vì thầy quá nổi tiếng, lại có bài của Thân viết quá hay rồi nên thôi. Với  Hoài Anh thì khác, ngày mai (26/3/2011) sẽ làm lễ đưa tang, đường xa cách trở, vài tuần nữa tôi mới có dịp vào Sài Gòn, đến căn phòng nhỏ ở phố Trần Đình Xu thắp cho ông nén nhang. Thôi đành đêm nay tôi nén đau viết vài dòng tản mạn về ông thay nén tâm nhang từ Hà Nội bái vọng một Người Anh lành hiền, một Người Văn tử tế, một Cây Bút đa năng và cần mẫn suốt nửa thế kỷ tận hiến… 


 


Là người quê gốc Hà thành lâu đời, với Sài thành tôi chỉ là khách trọ, nhưng nghĩ cũng lạ, bạn văn trong đó lại nhiều hơn ở chính quê mình. Mỗi lần ghé thăm, chỉ cần một cú phôn cho nhau là bạn bè quây quần ở quán cà phê Bông Giấy (53 Trần Quốc Thảo) hàn huyên mọi chuyện trên giời dưới bể. Dẫu thế, nếu không gặp mặt trò chuyện được với Hoài Anh và Hà Văn Thùy, kể như chuyến đi Sài thành của tôi vơi đi một nửa niềm vui. Đơn giản vì hai người đồng hương đất Bắc ấy có đời người, đời văn lận đận như tôi, lại có chung một đam mê về lịch sử và minh triết phương Đông. Đêm nay, trong nỗi đau mất bạn vong niên, tôi ngồi hồi tưởng vài kỷ niệm nhỏ về ông. So với Thùy, tôi gặp và trở nên thân thiết với Hoài Anh muộn hơn, nhưng trong gia đình từ nhạc mẫu năm nay 92 tuổi đến vợ tôi đều đã đọc thơ và tác phẩm của ông từ cuối những năm 60 của thế kỷ trước. Nhạc mẫu tôi còn bảo, trong số các nhà văn hiện đại bây giờ, có lẽ người hiểu sâu và dịch thơ Đường đạt nhất là Hoài Anh. Khoảng năm 2006, sau khi hoàn thành bộ ba tiểu thuyết lịch sử “Ba nhà cải cách’, tôi tình cờ đọc bài của anh Triệu Xuân giới thiệu bộ tiểu thuyết lịch sử đồ sộ hơn 6.000 trang (16 tập) của Hoài Anh, tôi nôn nao muốn gặp và đàm đạo cùng ông. Nhiều năm kiên trì viết hàng trăm bài về giáo dục, tôi luôn canh cánh một nỗi buồn vì trẻ thơ bây giờ chán học văn, không thuộc sử nước Nam mình bằng sử Trung Hoa. Lỗi ở các nhà giáo dục, tất nhiên rồi, nhưng lũ Người Văn có tâm không thể thoái thác một phần trách nhiệm. Hoài Anh muốn góp phần gánh đỡ bạn văn, sao số phận các bản thảo của ông cứ long đong trôi dạt qua nhiều cơ quan xuất bản để rồi nằm xếp xó, ố vàng cho đến khi Triệu Xuân bới tìm trong gầm giường ra, biên sọan lại? Tại cơ chế hay tại lòng người còn lắm nhỏ nhen, đố kỵ đây?... Lạ thay! Cơ duyên Trời- Phật lại xui khiến Hoài Anh lại chủ động tìm gặp tôi trước. Lần ấy, tôi nhớ vào một buổi sáng mùa thu se lạnh, mưa bụi lay phay, Lê Mai ào vào nhà, dắt theo một ông lão tròm trèm 70 tuổi, mặc chiếc áo kẻ sọc xanh đã sờn chỉ, chân đi dép nhựa vẹt mòn cả gót, điệu bộ ngơ ngác như người mất sổ gạo thời bao cấp. Thấy tôi lúng túng chưa biết chào hỏi ra sao, Lê Mai cười ngả ngớn, vỗ vai bảo:  “Cúi chào cây đại bút, nhà hiền triết và sử gia có ngạnh đi, ông bạn! Người mà ông đang đọc bộ sách cao gần ba tấc, luôn miệng xuýt xoa muốn gặp đang đứng trước mặt chúng ta.” Hoài Anh nắm tay tôi cười hiền như Bụt. Ông từ Sài Gòn ra, đang tìm đường về quê Nam Định, Lê Mai túm được “báu vật” vội rước ngay đến nhà tôi trò chuyện lan man suốt nửa ngày không dứt. Lúc chia tay, Hoài Anh nhìn tôi hồi lâu rồi thủ thỉ: “Đời văn gặp được bạn tri kỷ thế này không dễ. Mình sẽ cố hoàn chỉnh thêm 4 tập nữa cho đủ bộ tiểu thuyết lịch sử 20 tập xuyên suốt chiều dài 2 thiên niên kỷ. Cậu đọc của mình rồi, có gì tâm đắc thì viết cho một bài ngắn thôi…Nói là nói vậy chứ viết về mình thì chưa chắc ngoài này chúng nó chịu đăng đâu… Đời mà!...”


 


Từ buổi sáng mùa thu ấy, tôi với ông thành đôi bạn vong niên. Nhớ lần vào Sài Gòn, tôi rủ Hoài Anh, Hà Văn Thùy đi Bến Tre thăm nhà văn lão thành Trang Thế Hy thật vui và cảm động. Hôm ấy tôi và Thùy được nghe hai cây bút đàn anh bàn luận về Bình Nguyên Lộc, Mai Thảo, Thanh Tâm Tuyền… rất say sưa mới vỡ ra nhiều điều, càng thêm trân trọng nền văn học miền Nam trước năm 1975. Sức đọc của Hoài Anh thật khủng khiếp và kiến văn của ông cũng rất thâm hậu. Lại nhớ một lần Hoài Anh ra Hà Nội, ngồi xe ôm đến thăm tôi dưới trời mưa tầm tã. Cái số ông khổ thế, lần nào đến tôi cũng gặp mưa. Hai anh em ngồi nhâm nhi hết chai rượu suốt cả buổi chiều bàn về Phật giáo ở Viêt Nam. Nhờ có ông tôi mới hiểu thêm về Mật tông chứ trước đó tôi chỉ chú tâm tìm hiểu nhiều về Thiền tông. Có được bạn văn như thế mới hạnh phúc làm sao! Giữa cuộc rượu ông khoe: “Lần này mình ra làm nốt thủ tục nhận tiền tài trợ của Hội in tập thơ cuối đời. Tranh thủ đến Vũ Từ Trang và cậu rồi tối nay xuôi tàu về quê Nam Định ngay.” Nghe giọng ông hể hả, nét mặt tươi hớn tôi ái ngại, xót xa thầm nghĩ, mấy đồng bạc còm ấy, ông anh chỉ cần ngồi nhà trong đó phôn cho thằng em này một tiếng cũng thừa sức lo đủ. Sao Hội nỡ để ông vác cái thân già đi mấy nghìn cây số tàu hỏa ra làm thủ tục nhiêu khê đủ thứ. Nghĩ vậy, nhưng tôi nào dám nói, sợ ông anh mình tủi thân!… Đưa Hoài Anh ra ga, lúc ngồi đợi tàu, hai anh em lại quay về với đề tài lịch sử. Tôi bùi ngùi, the thắt lòng nhìn theo bóng một ông lão nhầu nhĩ, có bàn chân nứt nẻ như người nhà quê ra tỉnh bước lên toa tàu xập xệ, cổ lỗ. Bên tai tôi còn vẳng nghe những điều tâm huyết dặn lại cây bút đàn em về tiểu thuyết lịch sử: Nhớ nghe em, anh quan niệm có hai phần xác và hồn của tiểu thuyết lịch sử. Xác là cái khung xương niên đại, sự kiên lịch sử; còn hồn ấy là cái tư tưởng, tình cảm, kể cả máu thịt tác giả đắp vào trang viết. Milan.Kundera nói: “Tiểu thuyết không phải là thằng hầu của lịch sử.” Còn Georges.Lukas (triết gia người Hung) cũng viết: “Các nhân vật của tiểu thuyết lịch sử phải sinh động hơn chính các nhân vật lịch sử vì chúng được tác giả trao cho sự sống, còn các nhân vật lịch sử thì đã sống.”… 


 


Bẵng đi 2 năm không gặp, Tôi thảng thốt nghe tin ông nằm viện rất nguy kịch qua thông báo của anh Triệu Xuân trên mạng, mới chỉ kịp hỏi thăm ông qua Nguyễn Hòa chủ Web “Văn Chương Việt”, chưa gửi được tiền lo thuốc thang thì ông đã đi xa, xa mãi! Mai trong lễ tang, chắc sẽ có ai đó thay mặt Ban lãnh đạo Hội đọc điếu văn với những lời có cánh. Mấy ai trong số họ biết và cảm thông sinh thời những lúc ông run tay không cầm nổi cây bút, vi tính lại không biết, phải lọ mọ gõ cái máy chữ cổ lỗ đã cùn mẫu tự lên từng trang bản thảo. Vậy mà ông vẫn phải chồn chân đi bộ khắp Sài thành tìm kiếm nơi in tác phẩm của mình không được?... Lại một Người Văn tử tế nữa ra đi để lại dư chấn mãi trong tôi. Quên hết sự đời, thanh thản mà đi về nơi cực lạc, bác Hoài Anh của em ơi!...


 


Hà Nôi đêm 25/3/2011  


VNT 


 


Nhà văn đi bộ” đã dừng lại


Nhà văn Hoài Anh, một cây viết tài hoa đa dạng đã qua đời ở tuổi 73. Với ông, cuộc sống và con người thuộc về văn chương. Một người đặc biệt. Một thứ đặc sản của văn học. Tác phẩm của ông để lại rất nhiều, rất phong phú đa dạng. Bạn đọc biết nhiều tới Hoài Anh qua thơ, truyện lịch sử, tiểu thuyết, kịch bản sân khấu, khảo cứu… Bất kỳ thể loại, lĩnh vực nào ông cũng để lại dấu ấn riêng. Nhưng độc đáo, ấn tượng nhất vẫn là cuộc sống nhiệt tình, hồn hậu, giản dị.


Trong giới văn học nước ta, Hoài Anh là tên gọi thân thương, mến mộ. Ông là bạn thân thiết của nhiều thế hệ nhà văn. Từ những nhà văn thế hệ trước cho đến những nhà văn thế hệ sau, ai cũng coi ông như người thân. Mọi người quý mến ông không chỉ ở tài năng văn chương, niềm say mê, tình yêu của ông dành cho văn học – nghệ thuật dân tộc mà còn ở nếp sống chân thành giản dị đến mức độc đáo. Mọi người gọi ông là “nhà văn đi bộ”. Ông không sử dụng xe đạp, xe gắn máy không phải vì vấn đề kinh tế hay sức khỏe. Đơn giản chỉ vì ông thích được đi bộ.


Có lần ông nói: “Đi bộ đến với nhau có vẻ tình cảm hơn”. Tôi cho là câu nói đùa vui, không nhớ. Nhưng đến khi ông bảo: “Nói gì thì nói, đi bộ là tự do nhất” thì tôi giật mình nhận ra triết lý sống sâu sắc của ông. Tự do cho mình thế nào cũng phải tôn trọng tự do người khác như vậy. Cả một đời vất vả là thế nhưng ông chưa hề làm phiền tới ai: Độc lập và tự do là phong cách, là lối sống trước sau như một của ông. Chân tình giúp đỡ bạn bè và những người khác là bản chất con người ông.


 Thế hệ trước ông coi ông như bạn thân. Thế hệ sau này cũng coi ông như bạn thân. Ông là một cầu nối cho các thế hệ nhà văn hiểu nhau hơn, gần gũi nhau hơn. Khi nói tới Hoài Anh bạn đọc và các đồng nghiệp không thể không nói đến “bộ nhớ siêu việt” và khối lượng kiến thức văn hóa đồ sộ của ông. Ông giống như bộ “Bách khoa toàn thư” về văn hóa. Sức làm việc của ông thật đáng khâm phục. Nửa đêm thức giấc, làm việc. Nhậu về say xỉn vẫn làm việc. Những con chữ luôn luôn tuôn chảy từ bàn tay của ông cho đến khi bị bạo bệnh và qua đời.


Nhà văn Hoài Anh mất đi, giới văn học Việt Nam mất một đặc sản, gia đình bạn bè mất một người thân thiết. Nỗi buồn đau day dứt khôn nguôi. Xin vĩnh biệt ông.   


Trần Văn Tuấn

bản để in
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Nói một chút về chính trị: Việc anh Thăng sẽ bị kỷ luật! - Triệu Xuân 28.04.2017
Bà con vùng sạt lở sông Vàm Nao thoát nạn nhờ một người tắm sông - Nhiều tác giả 26.04.2017
Cuộc đời và văn nghiệp của cha tôi: Bình Nguyên Lộc - Tống Diên 26.04.2017
Khi tờ báo gia đình đối đầu các ông lớn - James Warren 25.04.2017
Tranh cãi về 'tượng Đức Ông' ở đền Quán Thánh - Tư liệu 24.04.2017
Ngáo đá, lộ hàng, chảnh chó... sáng tạo hay méo mó tiếng Việt? - Vũ Viết Tuân 23.04.2017
Về thị trường sách và việc xuất bản - Hà Thủy Nguyên 18.04.2017
Cảm nhận của một bạn trẻ Ba Lan lần đầu đến Sài Gòn - Szymon Siudak 14.04.2017
Hậu 60 năm Hội Nhà văn VN: Nhật Tuấn, con sói già đơn độc - Nguyễn Văn Thọ 09.04.2017
Khiêm tốn một Nguyễn Hải Tùng, sống và viết - Nguyễn Thanh 08.04.2017
xem thêm »