tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH
Khách thăm: 19336190
Những bài báo
21.03.2011
Tư liệu
Về Thái Bình thăm làng chạm bạc Đồng Xâm

Làng nghề gần 600 năm


Có sách viết, và những nghệ nhân làng Đồng Xâm kể rằng: Tổ nghề là cụ Nguyễn Kim Lâu, học được nghề kim hoàn từ châu Bảo Lạch (Trung Quốc, thời Minh), rồi đem nghề về truyền lại cho dân làng. Theo văn bia tại đền tổ nghề chạm bạc thì năm 1428, cụ Nguyễn Kim Lâu đã về đây truyền nghề cho dân, lập thành phường Phúc Lộc, gồm 149 người, có một trùm phường và 7 chi phường cai quản 7 hạng thợ.


Các dòng họ Triệu, Trần, Đinh, Vũ, Hoàng, Ngô, Đỗ, Nguyễn, đều có người tham gia phường Phúc Lộc. Phường quy định người nào muốn học nghề đều phải nộp tiền để làm lễ cầu phúc và lễ kính tổ nghề. Hằng năm vào ngày mùng 5 tháng Giêng âm lịch, phường thợ phải tập trung trước am để làm lễ giỗ tổ. Nghề chạm bạc nhanh chóng phát triển, thợ chạm bạc tỏa đi khắp nơi hành nghề.


Sản phẩm của Đồng Xâm bao gồm 3 loại: thờ cúng, trang sức và mỹ nghệ. Đồ thờ cúng gồm các loại đỉnh, vạc, lư hương, đĩa quả, chân đèn, ngai, mũ thờ, long lân quy phụng… Loại hàng này không nhiều, chỉ mang dạng sản xuất đơn chiếc, được khách hàng nước ngoài chú ý và coi chúng như món đồ cổ quý giá.


Đồ trang sức gồm rất nhiều loại như: dây chuyền, xà tích, nhẫn, hoa tai, lắc, vòng, trâm, khánh, thánh giá… bằng bạc. Mỗi loại lại có nhiều kiểu, dáng khác nhau. Cũng như nhiều nghề thủ công cao cấp khác, như đúc đồng, luyện kim... nghề kim hoàn mang lại thu nhập cao cho người thợ, kỹ thuật lại hết sức phức tạp, nên suốt mấy trăm năm người Đồng Xâm luôn giữ bí mật nghề.


Đến nay, kỹ thuật này không còn là độc quyền của thợ Đồng Xâm nữa, nhưng một số thủ pháp kỹ thuật và nghệ thuật tinh xảo nhất vẫn được giữ bí truyền. Phường chạm bạc xưa đã quy định chặt chẽ trong Hương ước của làng rằng: người nào đem bí quyết nghề truyền dạy cho nơi khác, cho người làng khác, hay làm đồ giả để lừa người khác, gây sự bất tín thì phải phạt thật nặng... hoặc đem đánh đòn trước nhà thờ Tổ, hoặc phải xoá tên trong phường.


Đi dọc những con đường, con ngõ của Đồng Xâm, tiếng chạm bạc âm vang. Những người thợ tài hoa đang tỉ mỉ, cần mẫn chế tác đồ trang trí, đồ trang sức bằng bạc tinh xảo, người ta nhận ra sức sống của một làng nghề đã tồn tại nhiều năm trên mảnh đất quê lúa Thái Bình.


Độc đáo sản phẩm


Chạm bạc Đồng Xâm với những sản phẩm tuyệt mỹ, có một không hai, mang tên một trung tâm làm đồ kim hoàn nổi tiếng và lâu đời ở Việt Nam: làng Đồng Xâm. Nếu như Châu Khê (Hải Dương) sản xuất đồ trang sức bằng vàng là chính; Định Công (Hà Nội) chủ yếu làm nữ trang bằng vàng, thì Đồng Xâm (Thái Bình) chuyên nghề chạm bạc.


Làng nghề chạm bạc Đồng Xâm (tên cũ là Đường Thâm) nằm ở bên hữu ngạn sông Đồng Giang, thuộc xã Hồng Thái, huyện Kiến Xương, Thái Bình. Sản phẩm của Đồng Xâm khác hẳn và nổi trội so với hàng bạc của các nơi khác ở các kiểu thức lạ về hình khối, dáng vẻ sản phẩm, ở các đồ án trang trí tinh vi mà cân đối, lộng lẫy mà nổi rõ chủ đề chính, ở thủ pháp xử lý sáng-tối nhờ tận dụng đặc tính phản quang của chất liệu bạc.


Đặc trưng của sản phẩm Đồng Xâm là sự điêu luyện tế nhị và hoàn hảo. Có thể nói rằng tài năng và tính cẩn trọng của nghệ nhân bạc Đồng Xâm đã và đang có thể đáp ứng được mọi yêu cầu sử dụng đồ chạm bạc của những khách hàng khó tính và am tường nghệ thuật nhất.


Thợ Đồng Xâm hiện nay không chỉ bó hẹp ở làng, nhiều người tỏa đi khắp nơi, vừa sản xuất vừa dạy nghề. Ở môi trường nào cũng vậy, từ xa xưa đến nay, thợ bạc Đồng Xâm luôn lấy chữ tín, chữ tài làm trọng. Họ giữ phẩm chất, lương tâm người thợ và tinh hoa kỹ thuật nghề nghiệp của đất nước quê hương.


 


Yêu nghề, nghề chẳng phụ


Trong khi đà suy giảm kinh tế toàn cầu đẩy 60% doanh nghiệp làng nghề Việt Nam vào thế cầm cự, 20% thoi thóp thì làng chạm bạc Đồng Xâm vẫn "sống khỏe" nhờ đa dạng hóa sản phẩm và linh hoạt trong phát triển thị trường.


Nghệ nhân Đức Vượng chia sẻ: "Thu nhập của người dân làng chạm bạc Đồng Xâm không giảm đáng kể trong bối cảnh kinh tế suy thoái khiến sức tiêu thụ trong và ngoài nước đều chững lại. Thợ tay nghề cao của làng vẫn thu nhập 3 - 4 triệu đồng/tháng, người làm công đoạn giản đơn được 1,5 - 2 triệu đồng. Tỷ lệ hộ giàu ở Đồng Xâm đã vào khoảng 40-50%. Doanh thu từ nghề chạm bạc đóng góp hơn 60% vào tổng thu nhập của địa phương".


 


Chủ tịch Hội Chạm bạc làng Đồng Xâm - Nghệ nhân quốc gia Nguyễn Văn Ngoan thì tâm sự: "Dù hiện nay hoạt động sản xuất, kinh doanh của cả nước và các làng nghề gặp nhiều khó khăn nhưng Đồng Xâm vẫn rất nhiều đơn đặt hàng. Họ yêu nghề, sống chết với nghề và không ngừng sáng tạo, để làm ra những sản phẩm độc đáo, phù hợp với thị hiếu của người tiêu dùng".


Cũng phải nhắc đến những giai đoạn thăng trầm của nghề chạm bạc Đồng Xâm, khi thị trường xuất khẩu đi vào suy thoái, phía đối tác không nhận hàng. Trong khi đó, từ thập niên 50 - 70 của thế kỷ trước, trong nước gần như không có nhu cầu. Những người thợ Đồng Xâm phải bươn trải, làm đủ mọi nghề để kiếm sống.


Giờ thì mọi chuyện đã khác. Những người con của Đồng Xâm từ làng ra đi học tập và thành đạt giờ quay về phát triển làng nghề, khắc phục kiểu làm ăn cò con, tự phát, từng bước hình thành lối sản xuất kinh doanh chuyên nghiệp cho những người thợ Đồng Xâm trong cơ chế thị trường. Thợ bạc Đồng Xâm linh hoạt trong phát triển thị trường nên hầu hết các địa điểm du lịch nổi tiếng ở Việt Nam đều xuất hiện sản phẩm chạm bạc của làng thu hút sự quan tâm của du khách quốc tế.


Nghệ nhân Phạm Văn Nhiêu cho biết: "Để đa dạng hóa sản phẩm, làng chạm bạc Đồng Xâm đã kết hợp với sản phẩm của làng nghề khác để tạo ra những sản phẩm mang nhãn hiệu Made in Đồng Xâm. Thêm nữa, sự nổi tiếng của làng nghề trở nên "phát tiết" hơn sau Festival Huế 2006, tại đó bức tranh "tứ linh" chạm bạc của Đồng Xâm đạt giải "Sao vàng đất Việt" và sáu thợ bạc của làng được vinh danh "Bàn tay vàng". Làng cũng vượt qua nhiều ứng cử viên và được chọn "bao tiêu" toàn bộ công trình chạm bạc chùa Bái Đính ở tỉnh Ninh Bình."


Làng chạm bạc Đồng Xâm đã được Hiệp hội Làng nghề Việt Nam bình chọn là một trong 12 làng nghề truyền thống tiêu biểu năm 2007, và danh hiệu 1 trong 5 làng nghề tiêu biểu năm 2008


Dương Khánh Thảo


cand.com.vn

bản để in
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Lê Giang Lư Nhất Vũ - Lưu Trọng Văn 23.05.2017
Nhà văn Ma Văn Kháng - Anh Chi 21.05.2017
Người Việt nam xuất chúng: đọc ngay 2 mẩu tin này! - Tư liệu 18.05.2017
Nhà báo Phan Quang: “Từ nguồn Thạch Hãn đến bờ Hồ Gươm” - Phan Quang 17.05.2017
Phan Quang – Một tầm vóc văn hóa - Nguyễn Văn Dững 17.05.2017
Danh thần Trương Đăng Quế: Một tâm hồn thơ nặng lòng với quê hương - Lê Ngọc Trác 15.05.2017
Châu Âu săn lùng nhóm tin tặc tấn công mạng lớn nhất lịch sử - Trần Phương 14.05.2017
Bài rất nên đọc về Việt Phương: “Trút vỏ thần tượng đi càng lồng lộng con người” - Tương Lai 11.05.2017
Điều bí ẩn cuối cùng của nhà văn Pháp Antoine De Saint Exupery - Tư liệu 11.05.2017
Làm thơ được đã sướng, nhưng giá mà không phải làm thơ, thì còn sướng hơn - Tư liệu 11.05.2017
xem thêm »