tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH
Khách thăm: 20204569
Truyện ngắn
02.02.2011
Ma Văn Kháng
Đồng cỏ nở hoa

Bống hoá ra là một cô bé có tài hội hoạ thật!


Người phát hiện ra điều này trước nhất là bác Lan, nữ diễn viên cải lương, chị gái bố Bống. Thực ra, lúc đầu bác Lan chỉ thấy hơi là lạ, vì con bé mới học có  lớp hai tiểu học mà sao nó lại mê vẽ thế! Nó vẽ như người ta thở,  như người ta nhìn, như người ta nghe. ở trong lớp học, đang trong giờ thầy giảng đoạn  văn, chữa bài tập toán,  nó cũng vẽ. Nó vẽ các nàng tiên, các cô công chúa, các chàng công tử. Còn ở nhà thì hễ có tờ giấy trắng nào là có nét vẽ của nó tất.  Vẽ như nó đã là hoạ sĩ thực thụ  và đang thực hiện câu châm ngôn của Sanvador Daly hoạ sĩ thiên tài: “Là hoạ sĩ, bạn hãy vẽ đi! Vẽ đi !”


Cái Bống rất hay vẽ, nhưng đáng chú ý hơn nữa  là nó vẽ rất giống. Con mèo Kết ra con mèo Kết. Con chó Lu ra con chó Lu. Cây cau ra cây cau. Và cuối cùng bố Lít nó ra bố Lít nó, cái mặt hoằm hoặp, cái mũi cà chua, cái mồm thổi lửa. Cũng vậy, mẹ Phít nó cũng chẳng lẫn được với ai, cái mặt tròn như đồng xu, trắng phău phău với hai con mắt lá dăm, cái mũi tin hin và cái cằm lẹm một nét vát dài.


Bố Bống làm nghề gác chắn xe lửa. Dân thợ thuyền chất phác, chẳng biết gì là nghệ thuật, tính tình lại cục mịch, hết giờ làm  chỉ có vui với bia, rượu, nói tục không ai bằng và nổi danh chỉ là cái đức kiên trì ngồi chờ ù chi nảy trong ván bài tổ tôm. Mẹ Bống buôn hoa quả Tầu. Quẩn quanh nơi chợ búa, ngoài cái tài dán mác Mỹ lên táo Tầu để bán giá cao ra, chỉ thạo món lên đồng và  trò lô, đề một ăn bẩy. Thấy con gái vẽ nhiều, giấy bút, mầu mè bừa bộn, lắm khi mẹ Bống quát tháo mắng mỏ ầm ĩ, coi như mày vẽ vời vô tích sự. Còn bố Bống thì cứ tiện tay là vơ hết tranh vẽ của con gái, để làm giấy nhóm lò rang cơm mỗi sáng. Gặp những lúc như thế, Bống  ngồi khóc ti tỉ.


Thương cháu, bác Lan mời ông hoạ sĩ già tên Phan, người có kiến văn hết sức sâu rộng, nhưng bốn mươi năm nay chỉ chuyên làm một nghề  bôi vẽ hoá trang mặt mày tóc tai diễn viên trong đoàn Cải Lương tới, đưa tranh của Bống cho ông xem để hỏi ý kiến.


 


Lạ cái là ông hoạ sĩ Phan vừa cầm  xấp  tranh vẽ con chó, con mèo, cây cau, chân dung bố, mẹ Bống lên xem đã  tặc tặc lưỡi trầm trồ: Chà chà!  Vẽ được lắm! Vẽ như đồng cỏ đến kỳ nở hoa! Vẽ được lắm, được lắm!  Đến nỗi bác Lan phải kinh ngạc,   giật giọng hỏi lại; và ông hoạ sĩ già một lần nữa lại gật gù: Rồi tôi sẽ giảng giải cho bác cháu cô hiểu. Còn bây giờ thì hãy cứ nhớ là: Cái Bống vẽ như đồng cỏ nở hoa đã. Đoạn nhìn cái Bống, hất mắt nhẹ nhàng  hỏi: Còn những bức nào nữa, cho ông xem mới nào?  Tất nhiên là Bống lập tức đưa cho ông  cả tập tranh giấu trong cái cặp bìa. Và ông thì  vừa trỏ ngón tay vào từng bức vừa nheo nheo mắt:


- Sao dưới bụng con gà mái mẹ lại có một hàng chấm chấm?


 - Dạ! Đó là tí của nó ạ. Không có tí, gà con bú  mẹ sao được ạ.


- Thế con chuột nhắt đứng cạnh cái vòng tròn có hai chóp nhọn là cái gì?


 - Dạ! Là lưng con mèo ạ. ý cháu là... hỡi tên chuột kia, mi hãy giờ hồn, mèo chưa quay đầu lại đâu!


- Khá lắm! Thế hai người dắt tay nhau đi trong bức tranh này là những  ai? Sao một người thì to đùng, còn  một người lại bé tí và đen thui  như than thế?


 Thưa ông, người to là mẹ cháu. Người bé và đen thui  là bố cháu


Sao bố cháu lại bé tí và đen  thui thế?


Tại là vì bố cháu hay cốc  đầu cháu. Mấy lỵ cũng có bận say rượu, cầm cái ghế  đẩu giơ lên đánh mẹ cháu ạ.


Ông hoạ sĩ già bật cười. Rồi sau khi tặng Bống một tập giấy crôki, một hộp bút chì màu, một tá bút chì đen, ông quay ra hỏi chuyện bác Lan.  Bác Lan  nói: Cả gia hệ cái Bống nhà em chả có ai theo nghề hội hoạ cả. Bống là nhũ danh, cháu họ Đinh, tên khai sinh là Đinh Minh Yên. Cụ tổ sáu mươi đời theo tương truyền tên Sớm. Kiêng huý kỵ, cả dòng họ khi gặp từ sớm đều đọc chệch thành sủa. Ví dụ: sáng sớm thì nói thành sáng sủa. Gốc gác tổ tiên là nông dân ở đất Hoa Lư, theo vua Lý Công Uẩn rời đô về đất Thăng Long, rồi chuyển từ nghề nông sang nghề công, nghề thương cho hợp cảnh phố phường. Gốc cội nào thì cũng xù xì ngộc nghệch. Cụ tổ thế nào, con cháu cũng thế. Cả dòng họ chẳng ai đỗ nổi cái bằng tú tài, chứ đừng nói cử nhân, tiến sĩ. Giỏi giang, mở mày mở mặt với thiên hạ là cụ nội Bống, thì cũng chỉ giữ chân tài xế xe lửa từ hồi Pháp thuộc.  Có chút tiếng tăm là ông nội làm thợ rèn, nghe nói đã rèn cái tăm pông ở đầu máy xe lửa, bền chắc ngang với cái mà nền công nghiệp Pháp hiện đại rèn đúc được, nên đã được đem đi bầy ở Đấu xảo Hà Nội năm 1931. Thế còn các cô, tức em gái bố Lít của Bống? Cũng vậy thôi. Cô Phương mở hiệu trang điểm cô dâu. Cô Lanh là chủ Shop may mặc thời trang.  Nghĩa là chẳng có ai làm nghề dính dáng đến nghệ thuật  cả !


 - Thế còn cô, nghệ sĩ hát cải lương?  


Ngắt đoạn câu chuyện của bác Lan, ông hoạ sĩ hỏi. Bác Lan cười nhè nhẹ:


-  Em kể bác nghe. Mọi sự đều là tình cờ. Em dẫn một con bạn tên Thuý đi thi vào trường nghệ thuật ca kịch dân tộc. Thuý mê cải lương, nhưng nhát. Thi vấn đáp xong, nó chạy ra, ôm chầm lấy em, khóc tu tu vì sợ trượt. Em  lựa lời khuyên  giải nó. Lát sau, vừa đứng dậy định dắt nó về thì một ông béo như ông Di Lặc trong ban giám khảo từ trong buồng hỏi thi đi ra, chỉ tay vào em, gọi: Mời cô vào buồng thi! . Em cuống lên, lắc đầu lia lịa. Ô hay ! Em có xin dự thi đâu ạ! Ông nọ cười: “Thì mời em cứ vào!”. Em vào. Ba ông giám khảo ngồi chễm chệ nhìn em. Một ông nói: Qua những câu em nói với bạn Thuý  của em, chúng tôi phát hiện thấy em có một chất giọng rất quý, nên mời em vào thi thử. Rồi tiếp: “Giờ, em diễn một tiểu phẩm đi!”. Tiểu phẩm là cái gì? Em chẳng biết. May, lúc ấy nhìn ông Di Lặc,   em liền nhớ tới ông bán kẹo kéo gầy còm  ở ngõ chợ nhà em. Thế là em đóng luôn vai ông này. Em làm điệu bê cái bàn kẹo kéo rồi hát: “Hỡi ai đau yếu sài mòn. Mua xu kẹo kéo béo tròn cối xay.” Cả ban giám khảo, nhất là ông Di Lặc, cười như nắc nẻ. Em trúng tuyển một cách tình cờ như thế,   chả hiểu có phải là vì có năng khiếu nghệ thuật hay không. Cái Bống liệu nó vẽ có thành tài không mà sao nó ham quá thế không biết, hở bác!


*


Bống ham vẽ quá. Trừ lúc ngủ, lúc ăn hay bận bịu với công việc nội trợ giúp mẹ ở nhà, lúc nào cũng thấy trong tay Bống không là cái bút chì thì cũng là viên phấn, cái que. Bống vẽ trên giấy, trên bảng, trên đất. Bống vẽ như   có sự thôi thúc từ bên trong, như chỉ có một mục đích duy nhất là  sống để… vẽ. Bống vẽ mê mải.  Vẽ như một hoạ sĩ thực thụ  mà nào Bống có biết mình đang dấn thân vào một bộ môn nghệ thuật lớn,  một nghệ thuật lấy thị giác làm căn bản, một nghệ thuật rắc rối bậc nhất, vì phân chia  ra không biết bao nhiêu trường phái, nào cổ điển, lập thể, ấn tượng, nào dã thú, trừu tượng, đa đa... Một nghệ thuật đã sản sinh ra các danh hoạ vĩ đại, như Leonardo da Vinci, Michelangelo, Raplael, Pablo Picasso, Sanvador Daly,  như Từ Bi Hồng, Tề Bạch Thạch… Mà nào Bống đã biết tới lời khuyên của các bậc tiền nhân: Thói lười biếng sẽ chẳng sinh ra kiệt tác đâu, là hoạ sĩ  thì hãy vẽ đi! Là hoạ sĩ, bạn không phải diễn giải, bạn hãy vẽ đi! Vẽ đi!


Chẳng một ai dạy bảo, Bống cứ vẽ. Vẽ theo con mắt mình nhìn và trái tim yêu ghét của con trẻ mách bảo. Vẽ như một niềm vui được hít thở không khí trong lành, được ngắm nhìn mọi người, được tiếp xúc với thiên nhiên tạo vật trong một không gian tràn ngập ánh sáng. Vẽ như đồng cỏ đến kỳ nở hoa  ấy thế!  Thì chính ông  hoạ sĩ Phan chẳng đã phải kinh ngạc khi xem bức tranh Bống vẽ và thốt lên như vậy  đó thôi.    


Như tất cả các gia đình lao động, bố Lít gác chắn xe lửa và mẹ Phít buôn hoa quả,  đâu có biết đến việc học hành và thiên tư của con cái mình! Thảng hoặc, thấp thoáng biết được, thì ông bố Bống sẵn sàng trợn mắt nạt nộ: “Ô hay, cái con  lỏi này. Lâu nay mày vẫn cứ vẽ đấy à! Vẽ, vẽ, vẽ để ra đời lấy cứt mà ăn à!” ấy là những buổi Bống đem bích báo của lớp về nhà để trang trí. Từ năm lớp sáu đến lớp mười hai, Bống luôn được bầu là Trưởng ban biên tập báo tường của lớp. Và chẳng năm nào tờ báo tường do Bống trình bày không giành giải cao nhất của toàn trường.


Bố mẹ Bống chẳng biết gì về con gái họ cả. Cũng chẳng biết Bống đã học hết trung học phổ thông và trở thành thiếu nữ từ lúc nào. Ơ này, mày là con Bống  nhà tao đấy à? Ông gác chắn xe lửa say bia rượu, trố mắt nhìn con gái đi học về, ngây đờ ra vì tưởng là ai kể cũng có lý. Vì thật không ngờ vợ chồng thợ thuyền, lái thương khù khì gộc ghệch thế mà đẻ ra được cô con gái tươi đẹp  quá! Mười sáu tuổi, Bống cao một mét sáu lăm. Chân dài. Mình thon. Tóc mượt. Hai con mắt lay láy. Cái mũi dọc dừa. Và đôi môi hiển hiện phúc lộc vì có bờ góc gẫy gọn. Gương mặt chỉ có mỗi nét nhang nhác bà buôn hoa quả có tính đồng bóng ở cái cằm hơi lẹm, điểm một nét đặc sắc riêng.  Nghệ thuật hoá ra lại tác động trở lại,  làm đẹp ngay Bống, hay Bống chính là hiện thân của cái đẹp!


Ông gác chắn xe lửa và bà buôn hoa quả chẳng hề quan tâm gì đến con gái họ cả. Họ đâu có biết con gái họ đã nộp đơn thi và đã đậu với số điểm cao ngất ngưởng vào trường Đại học Mỹ thuật Yết Kiêu, một trường nghệ thuật danh tiếng đã có lịch sử trăm năm, cái lò luyện đã cho ra đời những hoạ sĩ tên tuổi như  Nguyễn Gia Trí, Nguyễn Mạnh Lân,Tô Ngọc Vân, Trần Văn Cẩn… Thành ra chiều đó, được tin Bống đậu Đại học, ông bố Bống đang ngồi chễm chệ trên cái phản mộc với chai rượu và đĩa lòng lợn tú ụ,  mới khề khà:


- Bống đâu! Thế đ. nào mà mày câm như hến thế! Con lão Hàng vàng Bảo Châu, con mụ cầm đồ Bảo Tín, con ông tiến sĩ  vật lý Lê Minh ở cùng phố đang tức hộc máu ra kia kìa! Thế đ. nào chúng lại trượt vỏ chuối mà mày lại đỗ đánh oạch thế? Cứt nát lại có chóp, hử! Nhà này làm đ. gì có  mả làm nghệ thuật mà mày theo đòi, hả con ranh!


*


Bống vào học Đại học Mỹ thuật. Cô bé Đinh Minh Yên trở thành sinh viên trường dạy vẽ đẳng cấp cao nhất cả nước. Ngay năm đầu, Bống được nhận học bổng toàn phần ba trăm nghìn đồng một tháng. Xinh xắn, tính tình mềm mại, nhã nhặn, Bống được nhiều bạn quý mến, kết thân. Lại có cả anh chàng cùng lớp đẹp trai, con nhà giàu, đang là sinh viên mà cổ đeo vòng xích hai lượng vàng, đi xe máy S.H giá hai trăm triệu, ngày ngày đưa đi  đón về.


Mỗi sáng thấy anh chàng vè vè  chiếc  xe phân khối lớn rẽ vào ngõ, đón Bống đến trường, lại ríu rít bạn bè đến rủ,  mẹ Phít  vênh vang với chị em phố chợ  lắm. Còn bác Lan,  nhìn cảnh ấy, lòng không  khỏi mừng thầm. Mọi sự thế là đã thuận chiều. Thành ra, chiều ấy, bỗng thấy Bống một mình đeo cái ba lô sách, tay cắp giá vẽ, từ trường học trở về, vẻ mặt buồn thiu, bác Lan mới giật thót mình:


Bống, sao  lại lủi thủi một mình thế? Mà  mày đang  có việc  gì buồn bực phải không?


- Cháu  chán lắm, bác ạ


- Sao mà chán? Thôi, sang nhà bác đi!


Ngồi bên nhà bác Lan, Bống vừa rên rỉ vừa khóc   xụt xùi. Bác ơi , chả có đứa bạn nào nó chơi với cháu nữa rồi.  Cháu chả muốn đi học nữa đâu, bác ạ.  Trời tối nhanh quá. Bác Lan  vừa nghe Bống nói vừa dọn cơm. Rồi nhìn Bống chép miệng:


- Thôi, nói thế là bác hiểu rồi. Bây giờ ăn cơm với bác đi. Ăn xong, đêm nay bác còn phải đến nhà hát diễn. Cháu có biết  đêm nay bác diễn vở gì không? Vở Lục Vân Tiên. Trong vở này, vai Kiều Nguyệt Nga là vai chính, vai nặng. Diễn xong,  về, bác sẽ nói chuyện với cháu.


 -     ừ, bác nói ngay bây giờ cơ.


- Nói ngay, hả?


- Vâng.


Đặt bát cơm xuống bàn,  bác Lan nói từng câu thong thả:


-   Nếu thế thì thế này. Minh Yên ơi! Bác gọi tên khai sinh chứ không gọi nhũ danh  cháu nữa, để cháu thấy cháu đã lớn rồi. Và từ nay cháu phải nhìn đời như một người trưởng thành.


Nuốt nước bọt, bác Lan tiếp :


- Minh Yên! Bác năm nay gần bốn mươi tuổi. Đã sống quá nửa đời người  rồi. Vào nghề diễn viên từ năm hai mươi, có thời đài vinh quang bác đã  leo tới đỉnh. Bác đã từng được tôn vinh là giọng ca vàng. ảnh bác được in trên áp phích quảng cáo. Bác là diễn viên chính, lại kiêm cả dẫn chương trình. Nhưng, cháu có hiểu sau đỉnh vinh quang là cái gì không? Là một con dốc. Nói cụ thể trường hợp  bác. Một con diễn viên bạn bác nó ganh ghét với bác.  Và còn thiếu gì thủ đoạn mà nó không dùng để dìm dập bác. Chẳng hạn, chồng nó, một thằng nhạc công, về hùa với nó. Bác vào vai diễn, nó giả vờ quên không dạo đàn dẫn, tức là không cho một thanh mẫu để mình lựa chọn hát theo, khiến mình hát lệch giọng đi, và thế  là hỏng luôn cả vai diễn   màn đó rồi!


Nhìn hai con mắt ngơ ngác của Bống, bác Lan chép miệng :


-  Minh Yên à, cháu có hiểu không? Vài vai diễn lại bị  một lần như thế là đủ tiêu ma cả sự nghiệp xướng ca của đời mình rồi, cháu ạ ! Còn cháu,  thi hết năm,  cháu đỗ đầu, bạn bè xa lánh dần. Chuyện ấy  là dễ hiểu thôi.  Bạn bè đến với nhau lúc thành công, hiếm lắm. Là nghệ sĩ tức là sống ở môi trường luôn ô nhiễm  thói ghen ghét, đố kỵ của đồng nghiệp. Người ta vẫn nói đó. Nghệ sĩ   là người chết hai lần, cháu ạ. Một lần chết vì tác phẩm bị người đời quên lãng! Một lần chết vì thói đời ganh ghét tị hiềm của bạn bè! Vậy bây giờ ta nên thế nào ?


Ngước lên nhìn bác Lan, hai con mắt ậng nước, Bống khẽ khàng và sụng sịu:


-  Cháu chẳng biết thế nào đâu. Thôi, cháu đã thế nào thì nay cháu vẫn thế thôi, bác ạ.


 Đã thế nào thì nay lại vẫn thế! Đúng là vậy. Bống lại vẽ. Lại sống, học tập,  và vẽ hồn nhiên như xưa rày vẫn thế!  Tuy nhiên lúc này, nhờ học tập,   khiếu năng bẩm sinh của Bống đã  phát triển thành một tài năng hội hoạ thật sự. Và kết quả là năm thứ hai, thứ ba, thứ tư, mỗi năm  tài năng một phát lộ thêm, Bống lại bớt đi một số bạn bè. Còn đến năm cuối cùng, Bống đỗ thủ khoa, đội mũ mặc áo khoác cử nhân tuấn tú ở Văn Miếu Quốc Tử Giám, với tác phẩm tốt nghiệp là bức sơn dầu Thiếu nữ kéo vĩ cầm được trưng bầy ở Triển lãm Toàn quốc, một vinh dự với cả hoạ sĩ chuyên nghiệp lâu năm, thì chẳng còn một mống bạn bè nào đến chúc mừng Bống nữa.   


- Thôi, quên bọn bạn bè đại học đi, Bống. Bác nghiệm ra, bạn bè thân thiết vô tư chỉ có ở thời còn học phổ thông thôi. Vả lại, bây giờ cháu đã ra trường. Vấn đề bây giờ là kiếm công ăn việc làm để  tự nuôi sống mình và để phát triển tài năng, hiểu chưa!


Bác Lan nói. Mẹ Bống nhìn bác Lan khấp kha khấp khởi:


- Vâng, bây giờ trăm sự em nhờ bác. Công ăn việc làm là thứ nhất. Có nó thì mới tính chuyện chồng con được. Sau nữa mới là chuyện tài năng. Cả nhà này, em thì có cũng như không. Bố Tít cháu thì thế, dùi đục chấm mắm cáy, biết gì. Cô Phương thì chỉ giỏi trang điểm cô dâu. Cô Lanh chỉ biết buôn bán áo quần. Quen biết rộng rãi chỉ còn bác. Bác thương cháu, dắt dìu cháu từ lúc nó tập tọng biết vẽ. Giờ, bác cầm tay chỉ đường cho cháu, em mang ơn bác suốt đời!


*


Tổng biên tập báo Văn hoá Thành phố bạn học cũ từ thời phổ thông với bác Lan, tuổi năm mươi, đầu hói như quả dừa, nọng thịt ở cằm đùn một vệt, nheo nheo mắt ngắm bức vẽ minh hoạ của Bống, chưa để bác Lan trình bày đã gật gật đầu khen: “Có hồn lắm! Có tinh thần lắm! Tinh tế lắm! óng chuốt lắm!”. Và nhổm ngay dậy, nhấc điện thoại bàn, bấm số: “Alố alồ. Mời chị Mấn Thị Rào lên gặp tôi nhé!”.


Người đàn bà tên Rào cao lêu đêu, tóc uốn điện xoăn bụt ốc, mặt thười thưỡi như cái lưỡi cày, vai rộng, tướng đàn ông, khoác cái áo thổ cẩm chàm, thêu hoa xanh đỏ tím vàng rờ rợ, bước vào.


-   Chị Rào! Đúng là báo ta đang thiếu hoạ sĩ. Chị nhận cho cháu Đinh Minh Yên về phòng chị nhé. Sau một tháng,  nếu làm tốt thì cho ký hợp đồng dài hạn sáu tháng.


Tổng biên tập nói thản nhiên rồi quay sang Bống và bác Lan:


-  Giới thiệu với cô Lan và cháu, chị Mấn Thị Rào trưởng phòng hành chính- trị sự. Từ nay, cháu Minh Yên là nhân viên thuộc phòng cô Rào nhé!


Mặt người phụ nữ tên Rào lì lì vô cảm. Hai gò má cao nổi lấm tấm những nốt tàn nhang. Nhận tập hồ sơ của Bống từ tay Tổng biên tập,  bà quay lại,  hất hàm vào Bống ra hiệu hãy theo tôi, rồi lắp xắp bước ra cửa phòng.


Bác Lan thở phào, nhẹ nhõm, cám ơn Tổng biên tập rối rít, rồi ra về. ở nhà, mẹ Bống đang ngóng, thấy bác Lan mặt mày tươi rờn, hổn hển chạy lại, hỏi liên tiếp, có được không, có mất nhiều tiền không, bác; rồi nhe răng cười phớn phở: Đấy, bác là tay thầy thước thợ, em biết ngay mà. Bố Bống đang ngồi trước chai rượu, lèm bèm: Đ. mẹ! Không đi làm thì ở nhà chạy chợ với mẹ, lo đ. gì!


Bống đi làm ở báo Văn hoá Thành phố. Tháng sáu nóng như nung qua, bác Lan hỏi: Đã ký hợp đồng chưa? Bống lắc đầu. Hai tháng qua. Trời đã phảng phất vẻ thu. Bác Lan hỏi, Bống cũng vẫn lắc đầu. Bác Lan bảo: Chắc người ta bận bịu quá!


Cho đến một sáng, mẹ Phít đùng đùng chạy tới đập cửa nhà bác Lan. Bác Lan vội nhảo sang.


Sao không dậy đi làm, Bống? ốm à?


Vừa hỏi bác vừa sờ đầu Bống. Bống chống tay ngồi dậy, uể oải:


- Từ hôm nay cháu không đi làm nữa!


- Sao thế?


- Cháu không đi làm nữa!


- Nhưng mà tại sao cơ chứ?


- Chán lắm!


- Ô hay, mày nói gì mà  lạ thế!


- Bà mặc áo thổ cẩm bà ấy nói: Làm ở đây phải có xe máy đi!


- Mẹ Bống rẫy nẩy:


- Khổ quá, bà mặc áo thổ cẩm là bà nào?


Bác Lan nói:


- Là bà trưởng phòng của nó. Rồi vỗ nhẹ vai Bống:


- Thì mẹ mày sẽ sắm xe máy cho mày! Đi làm đi!


- Không!


- Sao lại thế?


- Đến chỉ rửa ấm chén, quét nhà thôi.


- Ô hay! Sao lại thế được?


- Có ai cho vẽ đâu mà làm!


Ngoài cửa, cô Phương, cô Lanh đã tới. Bố Lít đứng ở cửa buồng, làu bàu:


Tao đã bảo rồi, nhà này làm đ. gì có mả làm nghệ thuật!


Cô Phương ngọt nhạt:


- Bống ơi, sao cháu dại thế? Bây giờ chưa được vẽ thì sau này sẽ được. Lúc này, xin được vào cơ quan nhà nước có dễ đâu.  May mà có bác Lan, chứ không phải tiền tấn đấy, cháu ạ!


Cô Lanh riết róng:


- Sao mày ăn phải cái gì mà ngu thế! Cốt là vào được cái biên chế đã. Còn nó bảo hót cứt cũng làm, hiểu chưa? Mày có biết biên chế là thế nào không? Là có lương sướng suốt đời. Về già nghỉ hưu cũng có lương. Còn như tao với cô Phương bây giờ là lo hôm nay, còn lo cả ngày mai về già nữa. Ngu vừa vừa chứ ngu thế thế thì ai chịu được!


Bống vẫn im bằn bặt. Cho tới lúc mẹ Bống xoa đầu con, ngọt ngào:


“Thôi, nghe lời bác và hai cô đi! Với lại con còn phải nghĩ tới chuyện lấy chồng nữa chứ!”


Thì Bống vụt đứng dậy, mếu xệch miệng, khóc oà:


- Các người có hiểu cho tôi không? Cái người đàn bà mặc áo thổ cẩm ấy là cai ngục! Là kẻ giam hãm, đoạ đầy tôi.  Đến ngủ mê tôi cũng thấy cái mặt lưỡi cày nanh ác của mụ. Các người có biết hôm qua mụ ấy nói tôi thế nào không? Mụ ấy nghiến răng kèn kẹt, chỉ tay vào mặt tôi, rủa: “Con kia! Tao căm thù mày! Mày là đứa cướp cơm chim của tao. Chỗ của mày lẽ ra là của con tao. Tháng này nó tốt nghiệp trường Mỹ thuật Công nghiệp. Tao đã dấm sẵn chỗ cho nó. Vậy mà mày đến tranh phần của nó! Tao phải vạch vôi vào cái mặt bất lương của mày!”


*     


Nghỉ việc ở Toà soạn báo Văn hoá Thành phố, tất nhiên, sau đó ít lâu nhờ sự quen biết và tài giao tiếp của bác Lan, Bống cũng đã lại đi làm. Bống là hoạ sĩ vẽ bìa sách ở Nhà xuất bản Trí Tuệ. Rồi tiếp đó làm hoạ sĩ trình bày ở báo Hoa Phượng đỏ. Báo Khăn hồng. Tạp chí Bầu trời. Tập san Thuỷ tiên… Nhưng ở đâu cũng chỉ được dăm bữa nửa tháng. Cùng lắm là một quý.  Và thế là một thời kỳ long đong của Bống đã lại  bắt đầu. Đó là bởi vì,  theo luật định,  cứ tới lúc các cơ quan sử dụng lao động phải xem xét để ký hợp đồng dài hạn với Bống là công việc y như rằng bị...tắc tị. Tắc tị  vì nhiều lý do không tiện nói ra. Có nơi lý do y sì như ở tờ báo có người đàn bà mặc áo thổ cẩm giữ chức trưởng phòng. Còn các nơi khác thì lý do còn đơn giản hơn,  nhưng xem ra càng khó nói hơn.  Các hoạ sĩ chủ trì ở những nơi đó khi xem lý lịch và bản sao tác phẩm tốt nghiệp của Bống đều  tái nhợt mặt mày, bỗng chốc như thấy mình biến thành cái hình bố Lít bé tý, đen thui như than trong tranh vẽ hồi bé của Bống!


Bống chẳng được nhận vào một cơ quan nào hết. Cơ hội xem chừng càng lúc càng hiếm hoi. Nhưng năm sau đó, tiếp tục phát tiết anh hoa, Bống  hoàn thành  thêm  bức sơn dầu Thiếu nữ và hoa phượng được trưng bày ở Triển lãm Mỹ Thuật Thành phố và sau đó được Thành phố mua để đưa vào Bảo tàng văn hoá.  


Bống chẳng được nhận vào biên chế một cơ quan nào. Giờ đây, Bống là hoạ sĩ tự do. Mà hoạ sĩ  tự do  ở thời kỳ này cũng có nghĩa là không có công ăn việc làm ổn định, không có thu nhập đều đều. Không may, lúc này  gia đình Bống lại đang gặp hồi túng quẫn. Bố Lít bị mắc chứng đái tháo đường, độ đường trong máu lên tới 13 phẩy 8, phải về hưu non, giờ suốt ngày chỉ lê la ở các chiếu tổ tôm. Còn mẹ Phít, đi đêm lắm cũng có ngày gặp ma, bị phát hiện gian lận  trong việc dán mác hoa quả, phải phạt cả chục triệu đồng, vốn liếng hao hụt  gần hết, giờ đây suốt ngày rầu rĩ, mở miệng là    than van, miếng cơm manh áo còn chưa đảm bảo, làm sao tính chuyện chồng con cho Bống bây giờ?.


Trong khi  đó, lạ chưa, qua tuổi hai mươi  lâu rồi mà Bống vẫn chẳng nghĩ gì đến chuyện yêu đương, xây dựng gia đình. Bống chỉ một mối bận tâm là vẽ. Bống vẽ mải mê và hình như càng lúc càng ngập chìm  vào cơn mê man thác lũ. Không giờ giấc, chẳng  đêm ngày. Bống  như kẻ sinh ra để vẽ. Bống vẽ như mắc nợ thế gian. Như trong tay lúc nào cũng có ngọn bút  thần. Như  bị thiêu đốt trong khát vọng được biến tất cả  thành hình hài màu sắc. Như Pablo Picasso, trong nhà bất cứ khoảng không nào cũng có nét vẽ. Như Bùi Xuân Phái, một cái vỏ bao thuốc lá cũng có thể là một tấm toile. Bống vẽ như con nhang đệ tử  trong các giá đồng, hoàn toàn chịu sự chi phối của thần linh .Bống vẽ trong cơn thác loạn của tâm thần. Và đây là điều ít người còn biết.  Nghề hoạ, nghề của con nhà giàu. Một tuýp sơn dầu giờ có giá cả nửa triệu bạc. Thành ra mẹ Phít một hôm vừa sờ đầu Bống  vừa lo sợ vì thấy hai mắt Bống đỏ rực như  đang lên cơn sốt và ngơ ngơ ngẩn ngẩn đầy vẻ bất an, liền phát hoảng la gọi bác Lan:


Bác Lan ơi, sao mà cái Bống  nó như kẻ mất hồn thế này. Mà bao nhiêu vốn liếng buôn hoa quả của tôi nó vay sạch cả rồi! Thế này thì   đến bán nhà bán cửa, chết đói vì con mất thôi!


Và nghe vậy thì  bố Lít lập tức nổi cơn lôi đình, ông quát:


Vẽ không ra tiền thì vẽ làm đ. gì, con ranh!


Chưa hết! Đỉnh điểm của tình thế là tuần lễ sau, đúng ngày đầu tuần thấy Bống đi đến Bảo tàng văn hoá thành phố, rồi ôm một bức tranh khổ lớn bọc vải kín lầm lũi đi về; và đến nhà là đóng chặt cửa buồng, nằm liệt một ngày dài. Tiếp đó, hôm sau trở dậy, vẫn không ăn uống gì, ba hôm liền cửa buồng lại im ỉm, bố mẹ gọi năm lần bảy lượt mới chiụ thưa. “Con đã bảo là con không ăn  rồi cơ mà!”. Cửa mở, nói độc một câu nọ trước con mắt  hoang mang sợ hãi của mẹ Phít, Bống ngồi lặng trước cái giá vẽ đang hiện hình một cánh đồng hoa, một cánh đồng hoa tươi mát tràn trề như hiện ra từ một giấc mơ. Ôi, Bống! Hai con mắt trũng sâu như hai vết  dao xẻ, thấp thoáng  ánh thần quang và đầm đìa nước mắt  khổ đau. Những sợi tóc mai khô xác. Cái tạp dề bê bết màu sơn dầu. Một thân vóc mảnh mai gầy gùa, rộc rạc, kiệt lực. Một gương mặt mất máu.


Làm sao có thể hiểu nổi  tính đa tạp và phong phú nhiều chiều của cuộc sống cùng giây  phút  thăng hoa, ép xác dâng mình trong hiến tế của nữ hoạ sĩ trẻ Đinh Minh Yên, mẹ Phít kêu khàn khàn:


- ối con ơi, con có bị làm sao không, để mẹ đi đền chùa xin giải hạn cho con?


Còn ông thợ gác chắn thì vẫn cái giọng bia rượu  quát giật liên hồi:


Bống! Mày điên rồi hay sao thế, hả!


Bấy giờ, Bống mới  từ từ đứng dậy, tay chỉ bức sơn dầu  đặt ở góc buồng mới đem về hôm nào, mặt  mày vừa hoảng loạn vừa  ngơ ngác,  đột ngột gào  một hơi thật lớn:


- Các người có biết là tôi lại  vừa gặp cái người đàn bà mặc áo thổ cẩm không? Hỏi rằng còn có gì ê chệ cho tôi hơn nữa không, hở các người!


*


Cuối cùng thì  bác Lan chẳng còn cách nào hơn là  lại phải cầu cứu hoạ sĩ  Phan, ông già có tầm kiến văn vô cùng sâu rộng, đã bốn chục năm trong nghề hoá trang của đoàn cải lương.


Hoạ sĩ Phan tới nhà Bống xem tranh, hỏi chuyện  của Bống, rồi sang nhà bác Lan:


-  Cô Lan à. Hoạ sĩ già nói: Nghe Bống nó nói loáng thoáng thì hình như là bức Thiếu nữ và hoa phượng của nó bị Bảo tàng văn hoá thành phố   cho rằng là tranh chép lại và có ý tưởng xấu nên bị gỡ ra, trả lại.  Người làm việc này là cậu giám đốc mới về nhậm chức. Cậu này, nghe nói, ừ  nghe nói  thôi chứ chưa chắc đúng, có thời là bạn đồng môn với Bống, ngày đi học cổ đeo vòng xích hai lượng vàng và đi xe máy S.H.  Dừng lại, thở một hơi dài rồi hoạ sĩ già tiếp - Nhưng thôi,   chuyện này hãy nên dừng ở đó. Quan trọng  theo tôi  là chỗ này kia. Là  chuyện cô tình cờ thi đỗ vào  trường nghệ thuật ca kịch dân tộc và vừa rồi  tôi được ngắm  bức cánh đồng hoa  hoạ sĩ Đinh Minh Yên vẽ trong trạng thái phẫn thì phát và trào dâng cảm xúc, cô Lan ạ.   Thế  đã có khi nào  cô nghe nói tới sa mạc Acatama ở Chi Lê là nơi khô hạn nhất thế giới không?


-  Dạ, chưa ạ.


-  ở đó, tức là ở cái sa mạc Acatama thuộc  nước Chi lê ấy, từ năm 1570 đến năm 1971, suốt bốn trăm năm  không hề có một hạt mưa nào. Bốn trăm trăm năm không hề có một hạt mưa nào! Nóng khô hơn cả sa mạc Gôbi, sa mạc Xahara. Vì ở hai nơi nọ, dù sao cũng còn sinh sống cây xương rồng gai và loài thằn lằn thân trắng, mào đỏ. Trong khi đó, ở Acatama thì hoàn toàn không.  Vậy mà…


Dừng lại một lát, hoạ sĩ già nhìn bác Lan, tiếp:


- Vậy mà đến  một ngày nọ, đến một ngày nọ, cứ như là được hưởng phép thần, cả hoang mạc Acatama bỗng biến thành một đồng cỏ tưng bừng hoa tươi.


-  Bỗng biến thành một đồng cỏ tưng bừng hoa tươi!


-  Đúng thế! Biến thành một đồng cỏ tưng bừng hoa lá tốt tươi . Và cô Lan có biết là vì làm sao không?


-   Dạ...


-  Đó là vì...


một ngày nọ, bỗng có một hải lưu đổi dòng chảy qua vùng bờ biển, nơi có  cái hoang mạc ấy. Và thế là  hiện tượng Eninô đã xảy ra: mưa bão liên tiếp đổ vào hoang mạc. Mưa bão liên tiếp đổ vào hoang mạc! Và thế là các hạt giống ủ trong lòng cát sâu từ bao năm nay tưởng là đã thui chột hết hoá ra  không chết,  không bao giờ chết, nghĩa là bất tử và  đã bật dậy mầm sống. Đã bật dậy mầm sống như những tài năng thực sự  ẩn mình chờ đợi thời cơ, như đồng cỏ đến kỳ đến cữ thì nở hoa. Chà, tài  năng thực sự là cái bí ẩn,  là sức mạnh  của tự nhiên, không gì có thể chiến thắng   được. Không gì có thể chiến thắng được! Tài năng thực sự là bất diệt, là bất diệt, bất diệt! Bất diệt! Cô Lan à!


Cuối tháng ấy, hoạ sĩ Phan về hưu. Trước khi nghỉ việc, ông đã giới thiệu  và bảo đảm cho Bống vào làm ở đoàn cải lương, thế chân ông.


MVK.

bản để in
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Dưới bóng hoàng lan - Thạch Lam 10.08.2017
Người vác tù và - Triệu Văn Đồi 03.08.2017
Anh Nhoàng - Triệu Văn Đồi 07.07.2017
Thần sông - Trịnh Bích Ngân 30.06.2017
Thần Kẻ Mơ và Tây gác cửa Tràng Tiền - Ngọc Toàn 07.06.2017
Koòng Kói - Ngọc Toàn 07.06.2017
Nghĩa địa bên sông Chanh - Ngọc Toàn 07.06.2017
Hoa khôi xứ Mường - Ngọc Toàn 01.06.2017
Ông chéo ngà, Bà rách tai - Ngọc Toàn 01.06.2017
Kẻ vô ơn - Ngọc Toàn 01.06.2017
xem thêm »