tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH
Khách thăm: 20185451
Tiểu thuyết
09.12.2010
Hoài Anh
Luật sư đỏ

I. Đến đu làng Đông Ngc, Phan Văn Trường li nhìn thy tm bia đ hai ch “H mã” quen thuc. Ông xung xe đp, b mũ cát, cúi đu, git xe đi qua con đường trước cng đình ri đi qua mt khu sân cây cao bóng mát vào trong đình. Ông da xe trước gii vũ ri đi lên chính đin.


Đình làng Đông Ngc chm khc đp, đường đi li li tt c đu lát gch phong quang, cây đa, giếng nước, mái đình đp như tranh v. Hèn chi làng mình có tên là làng V. Phan Văn Trường mm cười thm nghĩ. Có người bo chĐông Ngc” là vào khong cui thi Trn, làng này có ngh làm gch phát đt, dân t tp làm ăn sinh sng vi nhau gi là phường Đống gch, t Đống gch biến âm sang Đống nghếch cui cùng có tên làng vi âm Hán Vit là Đông Ngc. Cũng có người cho rng, vn xưa làng trên mt gò đt cao k b sông, li trên gò có nhiu hàng quán phc v khách vãng lai, là nơi t hi, và hc trò t tp đến các gò cao đ hc bài, tiếng đc râm ran không ngt sut ngày đêm, nhân dân gi đùa rng đó là nhng Đống ch, thế ri làng có tên là Đống ch, sau biến âm thành Đông Ngc. Nhưng cách gii thích này không có cơ s thuyết phc bi vì làng này vn là mt làng khoa bng, khi khoa t c t h Phan nhà mình: c Phan Phu Tiên, t Tín thn, hiu Mc hiên, đ thái hc sinh triu Trn (1396), li đ khoa hoành t năm 1429 đi Lê Thái T, làm quan Quc s vin đng tu quc s, son b Vit s, ri ra làm An ph s Thiên Trường. Đời sau có c Phan Trng Phiên cũng gi là Phan Lê Phiên, đ tiến sĩ năm 1757 làm H b t th lang tước T Xuyên hu. Khi Trnh Sâm chết, ông chu c mnh lp Trnh Cán, làm bi tng ph Liêu, đến lúc quân tam ph ni biến, tôn phù Trnh Khi lên cm quyn, ông b cách c chc tước. Sau này Chiêu Thng làm vua li vi ông ra làm quan thăng đến Binh b thượng thư kiêm tri quc t giám. Khi Chiêu Thng chy sang Trung Quc, ông không đi theo. Gia Long lên ngôi ông cũng không ra làm quan.


chùa Diên Khánh ca làng xưa, theo sách Kiến văn tiu lc ca Lê Quý Đôn, thì chùa có mt qu chuông ln đúc năm Khai Hu th tư (1322) có bài minh do quan Ng s trung tán Trn Chn Khanh sng vào thi Trn son có ghi rõ: “Đông Ngc phường, Diên Khánh, Bo Ân t chung minh”, Khai Hu th tư thì rõ ràng đa danh này đã chính thc được ghi trong s sách t năm 1322. T đó tr đi làng đã có nhiu người đ đt cao thì chc chn không mt nhà khoa bng nào tài gii, thích tên làng mình mt cách đơn gin như vy. Có người cho rng hin nay Đông Ngc còn nhng tên Ngõ Đông, Ngõ Ngác, Ngõ V… như vy ch là do ghép tên xóm thành tên làng mà thôi.


Vào đình Đông Ngc trước nhng hoành phi câu đi th lng ly và b tranh v trên g gm 48 bc vi nhiu đ tài phong phú phn nh phn nào hin thc ca nước ta thi cui Lê, người ta không th không ng ngàng khi thy đôi bàn tay bng đng, mt tay cm bút lông trong tư thế viết, mt tay nm cht vòng la. Đó là hai biu tượng tượng trưng cho văn hc và sc mnh thượng võ.


Ra Hà Ni hc và làm vic đã nhiu năm, nay chun b đi Pháp nên Phan Văn Trường tranh th v thăm li quê trước khi đi xa. Ông nhm đc đôi câu đi đình:


Th phi thiên ti h


Ngh lun nht hương trung(1)


Thì ra làng mình tuy tt c được quy đnh trên dưới rõ ràng theo phép tc k cương do chu nh hưởng ca nho giáo, nhưng vn có nhng khong cách dân ch ca nó... chng hn mi vic ln nh bt k có liên quan đến li ích ca đt nước, ca xóm làng, đu được đưa ra chn đình trung cùng hi đng k mc và hi đng bô lão bàn bc không phân bit giàu nghèo, sang hèn. Mi vic cưới xin, ma chay, khao vng đu ly tình nghĩa làm trng, không có h tc nng n, không có t chc ăn ung tn kém nhiu ngày. Ai có điu kin thì làm to, ai không có điu kin thì làm nh, không có gì ràng buc. Vic khao vng làng này nhiu lm, nht là khi các ông nghè vinh quy bái t, nhưng cũng tùy nghi mà làm, cái ct lõi s thành tâm. Nhà vua đã ban cho làng này m t “M tc kh phong” là vì l đó.


Phan Văn Trường li nhm đc hai câu đi:


Thân ti bch vân, danh ti s,


Tích lưu tú lĩnh, đc lưu nhân.


Thy mt người đi casque de secrétaire([1]), mc áo veston ouvert([2]), tht nơ con bướm, đi giày giôn([3]), đng trong đình, ông Tú Tiến đã đnh lng đi vì ông không thích nhng viên chc ra làm vic vi Bo h. Phan Văn Trường thy tiếng giày Chí Long lp kp ngonh li nhìn, bng kêu lên:


- , bác Tú Tiến, Trường đây mà, bác không nhn ra à?


Nhìn thy b mt khôi ngô ca Phan Văn Trường, Tú Tiến cũng kêu lên:


- Bác Phán Trường đy à? Thy bác ăn mc l kiu c tưởng ai! Mt ông phán s ph Thng s Bc K bn công v thế mà cũng b thì gi đi vãn cnh đình cái xó nhà quê này kia à!


Tú Tiến tên tht Nguyn Hu Tiến, bn đng hương, đng môn, đng tuế vi Phan Văn Trường, rt hay ch nhưng đi thi hai khóa lin ch đ tú tài. T đy chân khoa c đóng ca nhà đc sách c. Ông va mi dch xong b Mnh T ra Quc ng, đt tên sách là Mnh T quc văn gii thích, nhưng chưa biết đưa đâu xut bn.


Phan Văn Trường hi:


- Bác có biết đình làng ta th v thành hoàng nào mà li có đôi câu đi này!


- Chết! Vic trong nhà bác mà bác li còn đi hi tôi?


- Bác nói thế là thế nào?


- V thn th nht th đình này gi là Tiêu Sơn đi thánh trên tri đã hin linh qun Nam phương Bc. T khi thy tăng Tây Vc ti nước ta truyn bo rng thn Tiêu Sơn Ngh An rt thiêng và linh ng thì c t h Phan nhà bác là Phan Phu Tiên đang làm quan châu Hoan đi qua đn thy có câu thơ đ ca Tô Đông Pha. C mm cười ri ngâm. Đêm v nm mng thy thn ln tiếng nói: “Ta nghe câu thơ ông ngâm có ý ma mai, ông không biết rng Giang Nam có con h ly tinh hoành hành biến hóa gi thân thế ca ta đ làm hi đến dân đa phương. Ta đã vâng mnh Thượng đế xung đ tr dit nó ri qun lĩnh x Mân Vit này. Nay đ bo h con người, xua đui bnh dch, ta đang làm vua Chiết Giang”. Nghe vy, c git mình tnh dy. Nhân đó rước chân nhang thn v làng, th làm thành hoàng. T đó thn cha bnh đui tà giúp dân, giúp cho thuyn buôn qua li cu xin được linh hin, an toàn. Vì l đó mà các triu vua đu gia phong đo sc. V thn Độc Cước, truyn thuyết làng có k: Thu xưa yêu tinh đu đ thường hay v cướp phá dân, sát phu hiếp ph. Thn Độc Cước là thn bo h, t thiên đình xung đ dit tr nó. Khi thn xung thế gian, trên thiên đình li lon nên thn phi v tri mt na, còn mt na phi li bo v con người; na thân trên ca thn làm my chi, còn na dưới ch có na thân vi mt chân nên gi là thn Độc Cước.


Phan Văn Trường reo lên:


- Nghe bác ging thn tích tôi mi hiu ý nghĩa ca đôi câu đi: “Thân ti bch vân, danh ti s, tích lưu tú lĩnh, đc lưu nhân”([4]). Còn v thn th hai tên là gì?


- Thn th hai là thn Lê Khôi. Thn vn là cháu gi Lê Li bng chú rut, gi chc nhp nôi tư mã hình chướng quân quc trng s. Vì có công ln trong cuc kháng chiến chng Minh, nên khi mt, thn đã được tôn th nhiu nơi thuc Ngh Tĩnh và Đông Ngc. Còn thn th ba là Địa thn tc thn Bn th, mt v thn tr ác dit tai đem li s thnh vượng muôn đi cho dân làng. Ngoài ra trong đình còn phi th Mc Qun Công và hai v có công vi làng trong vic dng đình là c Thượng Phm Công Dung và c Đường Phm Th Lý.


- Thì ra đình làng ta th toàn nhng v có công vi nước vi dân c. Tôi li hi bác câu này nhá. T xưa vùng này vn có câu ngn ng: “Đất k Giàn, quan k V”. H đã gii thích rng làng V nhiu quan vì c vùng đt rng ln ven đê t C Nhuế, Thy Phương qua V đến Xuân La, Xuân Đỉnh có hình đàn cá chép, trong đó có mt con quay đu hướng v làng V. Theo thut phong thy thì làng này s phát quan, do vy mà làng V nhiu người thành đt trong khoa bng, còn làng Giàn thì nhiu đt trong đó mi hòn th sơn là mt con cá nh. Có đa thế t khí t linh, Đông Ngc nhiu người đ đt.


- Nhưng ti sao trong h Phan ca tôi ch có c Phan Phu Tiên, c Phan Vinh Phúc và c Phan Lê Phiên là đ đi khoa, còn h Phm thì t c Phm Lân Định tr đi, trong 25 v tiến sĩ ca làng, h Phm đã có đến 9 v. Bác có hiu vì sao không bác?


Tú Tiến mm cười:


- Tôi nghe các c nói do to hóa an bài, Đông Ngc thế “sơn chu thy t” phía bc có Nhĩ Thy chy qua, bên trong có by h ln nh mang tên h Lý Trưởng, h Phó Lý, h Hương Lão, h Tun, h Đình, h Bát Giác... Các h đó li thông vi sông Hng bi mt con lch, mùa nước lên, nước sông Hng li chy ngược đ vào các h bên trên. phía tây bc và đông bc làng có hai dãy núi Ba Vì và Tam Đảo, chu v. Theo thuyết phong thy thì đó là mt thế đt “đa linh sinh nhân kết”. Do gn sông bến, giao thông thun li li có ch làng nên làng V sm phát trin thành nơi mua bán đông đúc. Lúc đu người dân Đông Ngc cũng sng ch yếu bng nông nghip sau làm gch, làm các đ đt nung như: ni đt, ni hông, vi sành và bàn ghế bng song mây mang ra ch bán ri nhiu người chuyn sang buôn bán. Do buôn bán mà hc hành tiến ti. V chuyn mà bác hi, dân gian có k làng có ông t h Phm và ông t h Phan là thông gia. Ông h Phm ly em gái ông h Phan. Thu đó làng V còn ít người đ đt. Mt hôm có ông thy Tàu đi qua cho biết làng này có hai huyt thiêng - Mt phát v văn hc, mt phát v thương mi. Huyt phát v thương mi s nhanh chóng phát đt, nếu ai đt m vào huyt đó; còn huyt kia thì phi sang đi sau mi phát được. C hai ông đu sa l xin đt m. Ông t h Phm vn tính khiêm nhường đã xin đt m vào huyt văn, còn ông t h Phan, tt nhiên được đt m vào huyt th hai. Đặt xong m chng bao lâu c tc h Phan đu buôn bán phát đt, nhiu người có ca hàng ca hiu Hà Ni. Còn tc h Phm thì đúng mt đi sau mi phát.


Có người đ tiến sĩ, sang đi th ba thì dòng h này đã có ti năm người đ đt làm quan.


Phan Văn Trường qu quyết:


- Noi gương dòng h Phan, ln này tôi cũng quyết phi thi đ bng được bng lut khoa tiến sĩ đ làm rng danh tiên t nhà h Phan.


Tú Tiến ngc nhiên:


- Thì ra bác đnh sang Pháp hc thi lut khoa tiến sĩ đy à?


- Tôi nghĩ trong bui giao thi mưa Âu gió Á này, mun cu dân cu nước cũng phi hc thông tho khoa hc k thut Thái Tây mi mong ng phó vi tình thế...


- Bác theo đòi tân hc đó là ý riêng ca mi người, tôi không dám cn, nhưng tôi nghĩ trong cu hc cũng có nhiu cái hay nếu biết cách phát huy thì cũng có ích li cho vic khai thông dân trí, chn hưng dân khí. Cho nên vic đu tiên là tôi bt tay vào dch b Mnh T. Mnh T là người xướng lên cái thuyết dân ch đu tiên, ông nói: “Dân vi quý, xã tc th chi, quân vi khinh”([5]). Ông li nói: “Quân chi th thn như th túc, tc thn th quân như phúc tâm, quân chi th thn như tho gii, tc thn th quân như quc nhân, quân chi th thn như khuyn mã, tc thn th quân như khu thù”([6]).


- Phi ri, chính vì thế mà Mnh T nói: “Văn sát nht phu Tr, v văn thí quân dã”([7]). Ông li khuyên mi người: “Cư thiên h chi qung cư, hành thiên h chi đi đo, lp thiên h chi chính v, đc chí d dân do chi, bt đc chí đc hành k đo, phú quý bt năng dâm, bn tin bt năng di, uy vũ bt năng khut, th chi v đi trượng phu”([8]).


Tú Tiến cười:


- Không ng đi hc ch Tây chng y năm mà bác vn thuc ch sách t hi tôi vi bác còn đ chm hc trường ca c Hoàng. Tôi vì noi gương hiếu hc ca dòng h Phm, c Phm Gia Sng 10 tui đã thi đ tú tài, c Phm Gia Tr thi hi 5 khoa lin ch đ c nhân mà vn mit mài trong khoa c, nên đã đi thi hương hai khoa lin mà chưa đ tú tài, đến khi tôi được nghe bài thơ Chí thành thông thánh ca ông phó bng Phan Châu Trinh: Vn dân nô l cường quyn h, bát c văn chương túy mng trung([9]) nên cương quyết không đi thi na mà ch nhà son sách. Đông Ngc ta vn có truyn thng son sách, như c Phan Phu Tiên son Vit âm thi tp, Vit s, c Phan Lê Phiên son Cao bng thc lc, Càn nguyên thi tp, Đại Vit lch triu Đăng Khoa lc, c Phan Quang Trnh son Nam chưởng thc lc, c Phan Gia Chuyên son Quc s lược biên, c Phm Gia Ninh son Trm hương quân th lc...


- Sau b Mnh T, tôi còn đch dch b Lun ng, Vũ Trung tùy bút, Đại Nam lit truyn...


Phan Văn Trường cười:


- Thế ra bác ch chuyên chú v c văn mà không quan tâm đến võ b à? - Ông ch vào hai bàn tay bng đng - Các c làng ta xưa mt tay văn mt tay võ kia mà. H Nguyn nhà bác, c Nguyn Hu Viên cùng con trai là Nguyn Hu Công ch tham gia cuc khi nghĩa Ba Đình là gì. C b bt đem đi đày Côn Đảo, con trai c b giết vy mà vn không nht chí...


Tú Tiến vi xua tay:


- Sut! Bác nói kh ch ko tai vách mch dng. Tôi sc trói gà không cht có đâu dám bo h bng hà. Tôi ch biết dc tâm huyết vào v tung Đông A song phng, viết v hai con gái đc Hưng Đạo Vương, mt là hoàng hu ca vua Trn Nhân Tông, mt là phu nhân ca Đin súy Phm Ngũ Lão, đã có công chng gic Nguyên mà thôi.


Phan Văn Trường nói:


- Bác có lòng vì nước như vy cũng là đáng quý ri. Thế còn bác hin nay đang làm gì?


- Tôi đang thu thp tài liu chun b son mt lun án v Lut Gia Long.


- Thế h? Tôi cũng đã son mt cun sách Lược kho v b lut mi Bc K nếu bác cn, tôi s cho bác mượn. Tôi hi bác điu này nhá, bác nghiên cu v lut đ làm gì?


- Tôi thy dân mình không biết lut thường b bn quan li c hiếp nên mun hc lut đ cãi bin cho dân nghèo ít hc b x oan. Tôi còn mun thông tho lut pháp phương Tây đ đ phá lut l hà khc ca Nam triu, hu góp phn bo v nhân quyn.


Tú Tiến tròn mt ngc nhiên. Thì ra by lâu nay mình hiu lm bn, c tưởng anh ta đi hc ch Tây là đ làm quan vinh thân phì gia, không ng anh ta li nuôi chí ln như thế. Cái câu Nhng phường yến tước biết đâu chí hng qu là đúng!


Phan Văn Trường sinh ngày 25 tháng 9 năm Bính Tý (1876),  con th năm ông Phan Anh Nhân và bà Phm Th Nghiêm đu đã qua đi. Các anh ông là Phan Tun Phong và Phan Trng Kiên làng, em ông là Phan Cao Lũy làm thông ngôn Tòa Thượng thm Hà Ni.


Ban đu ông hc ch Nho vi các v khoa bng trong làng, sau ra tnh hc Quc ng và ch Pháp, vn thông minh, ông hc ch Pháp rt nhanh và rt gii. Sau khi tt nghip trường Thông ngôn, ông được b làm phán s bn x ph Thng s Bc K.


Ln này ông v làng là đ bàn bc vi hai anh Phan Tun Phong và Phan Trng Kiên v vic xut dương.


(còn tiếp)


Nguồn: Luật sư đỏ. Tiểu thuyết ca Hoài Anh. NXB Văn học sắp xuất bản.


www.trieuxuan.info


 







(1) Khen chê dưới ngàn thuở; Bàn bạc trong một làng.




([1]) Mũ cát thư ký.




([2]) Vétxtông mở ngực.




([3]) Giày tây hồi ấy màu vàng nên gọi là giày giôn (jaune).




([4]) Thân trên mây trắng, danh tiên sử, tích ở non xanh, đức ở người.




([5]) Dân là quý, xã tắc là thứ, vua là nhẹ.




([6]) Vua coi bầy tôi như chân tay thì bầy tôi coi vua như lòng dạ, vua coi bầy tôi như cỏ rác, thì bầy tôi coi vua như mọi người trong nước, vua coi bầy tôi như chó ngựa, thì bầy tôi coi vua như giặc thù.




([7]) Chỉ nghe nói giết một tên Trụ, chưa nghe nói là giết vua.




([8]) Ở chỗ rộng trong thiên hạ, làm đạo lớn trong thiên hạ, đứng ở ngôi chính trong thiên hạ. Đắc chí thì cùng với dân cùng làm, không đắc chí thì một mình làm theo đạo. Giàu sang không làm cho mê đắm, nghèo hèn không làm cho dời đổi, uy vũ không làm cho khuất phục, đó là bậc đại trượng phu.




([9]) Muôn dân nô lệ phường quyền mạnh, tám vế văn chương giấc ngủ nồng.



Mục lục:
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Chuyện kể năm 2000 - Bùi Ngọc Tấn 17.08.2017
Cõi mê - Triệu Xuân 17.08.2017
Hãy để ngày ấy lụi tàn - GERALD Gordon 17.08.2017
Huế ngày ấy - Lê Khánh Căn 11.08.2017
Mẫn và tôi - Phan Tứ 29.07.2017
Đường công danh của Nikodema Dyzmy - TADEUSZ DOLEGA - Mostowicz 20.07.2017
Thầy lang - TADEUSZ DOLEGA - Mostowicz 20.07.2017
Tom Jones đứa trẻ vô thừa nhận tập 1 - Henry Fielding 11.06.2017
Bố già (The Godfather) - Mario Gianluigi Puzo 02.06.2017
Tôi kéo xe - Tam Lang Vũ Đình Chí 01.06.2017
xem thêm »