tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH
Khách thăm: 18520480
15.11.2010
Tư liệu
Văn hóa Ẩm thực: Cá sủ vàng (có con nặng vài trăm kg)

Bí mật về loài cá được ví như cục vàng biết bơi


Ngư dân ven biển thường ví von loài cá sủ vàng như những cục vàng biết bơi. Một con cá sủ vàng tính ra bằng cả kg vàng ròng, nên việc ví như cục vàng biết bơi cũng không có gì ngoa ngoắt.


Theo ông “vua sủ vàng” Nguyễn Văn Hiền, loài cá này chỉ có ở các cửa sông ven biển Vịnh Bắc Bộ. Càng đi sâu vào phía miền Trung lại càng ít và cá cũng nhỏ hơn. Đây là loài cá sống trong môi trường nước lợ nhưng chúng lại thường chỉ có ở những chỗ nước lợ có phù sa đậm đặc và ở những khu vực nước chảy mạnh, xoáy, chỗ nước sâu, trong các hang hốc. Vì địa bàn sống đặc biệt như thế, nên bình thường rất khó săn được chúng.


 


Đến mùa lũ, hoặc những ngày có mưa lớn ở thượng nguồn, nước chảy mạnh, phù sa đỏ lòm, loài sủ vàng mới tung tăng ra biển đùa giỡn với nước. Chúng bơi theo đàn chạy tít tận ra ngoài biển, gặp nước mặn, lại vội vàng bơi vào. Đây chính là cơ hội dân chài đổ xô ra cửa sông để săn loài cá này. Ngoài ra, tháng 3 và tháng 4 âm lịch là mùa sinh sản của chúng, chúng cũng vào bờ đẻ, và đây cũng là cơ hội để tóm chúng.


 


Tôi hỏi ông Hiền: “Tại sao nhiều nơi gọi loài cá này là cá ma?”. Ông Hiền giải thích: “Lý do người ta gọi là cá ma vì nó thoắt ẩn thoắt hiện như ma ấy. Kể cũng lạ, nó không sống ở nước ngọt, nên không vào sâu trong sông, mà cũng không ra biển vì nước mặn. Thực tế, ông đã nhiều lần gặp sủ vàng chết ngoài biển vì bơi quá đà ra vùng nước mặn, không vào kịp nên chết. Nghĩa là, nó chỉ sống ở vùng cửa sông, địa bàn sống rất hẹp, thế nhưng, bình thường không bao giờ gặp nó, vậy mà, mùa lũ, mùa sinh sản, cứ như nó đội mồ, ở đâu ra nhiều thế, đi thành từng đàn, có đàn hàng trăm con. Hết mùa lũ, nó lại biến mất một cách bí ẩn. Đó là một lý do dân chài lưới gọi nó là cá ma”.


 


Theo ông Hiền, còn một nguyên nhân nữa là tiếng kêu trong mùa sinh sản của nó giống hệt tiếng chim lợn, cứ “éc éc”. Theo truyền thuyết, khi có chim lợn bay lượn ở vùng nào, kêu “éc éc” liên hồi thì thường khu vực đó sẽ có người chết. Người dân vùng cửa sông mỗi khi nghe thấy tiếng kêu “éc éc” trong đêm vẳng lại từ ngoài sông của cá sủ vàng, thì cũng tin rằng, quanh vùng sắp có người chết. Những mùa khác, tiếng kêu của nó cũng khác, có lúc như bò rống, có lúc lại “ọc ọc”, đôi khi lại như tiếng trẻ con khóc, nằm dưới thuyền giữa đêm khuya nghe rợn cả người.


 


Ngư dân ven biển tin rằng đây là loài cá đã… thành tinh. Cái bướu trên đầu (ngư dân gọi là sạn, tức là nó khôn đến mức có sạn ở đầu) thể hiện sự thông minh của nó. Mùa đẻ, dù đau đẻ rồi, nó vẫn không vào ngay bờ đẻ trứng. Nó thường đi theo đàn cá chép, chờ bọn cá chép vào bờ quẫy ủng oảng chán chê, thấy an toàn, nó mới tiếp cận bãi đẻ. Chính vì thế, săn loài cá này không phải chuyện đơn giản.


 


Cách săn loài cá này của ông Hiền y như xua quân đánh trận. Đêm xuống, ông thường chèo thuyền nhẹ nhàng ngoài cửa Ba Lạt để nghe ngóng. Qua ánh trăng, hoặc ánh đèn măng-sông, thấy những ánh vàng lấp lánh nổi trên mặt nước, là y rằng gặp đàn sủ vàng đi kiếm ăn. Lúc đó, dân chài căng lưới hình vòng cung trước mặt, rồi hàng chục người với xô chậu, xoong nồi từ nhiều phía gõ loạn xạ. Giống cá này sợ tiếng động, nên chạy tán loạn, chui hết vào lưới. Dồn chúng vào một góc, rồi cứ thế quăng chài kéo lên, hoặc chúng tự chui vào túi lưới cho dân chài tóm.


 


Đấy là cách đánh bắt sáng tạo nhất để tóm sống cả đàn sủ vàng. Mỗi trận đánh, có thể bắt được vài tấn sủ vàng. Còn những kiểu đánh bắt du kích nhỏ lẻ như quăng chài, lưới vây, lưới vét, đặt bẫy thì chỉ thi thoảng được con.


 


Theo ông Hiền, có 3 loại cá sủ, là sủ vàng, sủ đất, sủ đường. Sủ đường mình tròn như cá măng, sủ đất giống hệt sủ vàng, nhưng mình đen, còn sủ vàng thì có những cái vây lên màu vàng chóe, óng ánh như ánh vàng bốn số chín. Đặt con cá này dưới trời nắng, lớp vẩy nó vàng rực trông rất đẹp mắt. Trong 3 loài cá sủ, chỉ riêng bong bóng của sủ vàng là có hai cái râu, cuộn tròn như cái tổ đỉa ở đầu bong bóng. Chính vì thế, xưa kia, bắt được sủ vàng, khi mổ lấy bóng cá nhất thiết phải còn nguyên đôi râu, mất râu, bóng cá mất giá trị, vì nếu rụng mất đôi râu trông bóng nó không khác bóng sủ đất, sủ đường chút nào.


 


20-30 năm trước, sủ vàng nhiều vô kể. Loài cá này thịt thơm, ngon, béo, ngậy. Đặc biệt cái đầu nấu lên mỡ vàng óng, chan bún ăn rất ngon. Tuy nhiên, cái thứ gì bổ béo, ăn nhiều thì sợ lâu. Bản thân ông Hiền hễ nghĩ đến sủ vàng là muốn nôn ói. Ông ăn quá nhiều, quá sợ thứ thịt cá quá bổ béo này rồi. Không những ông Hiền, mà dân chài nơi đây đều sợ. Giới buôn bóng cá, khi đến mua, họ mua cả con, giá trị tính theo cân nặng, nhưng mua xong, họ mổ bụng lấy bóng, còn thịt vứt lại cho không dân chài. Người ta thường xẻ thịt chia nhau, chả ai thèm mua bán.


 


Sau khi trò chuyện trên trời dưới bể về loài cá sủ vàng, ông Hiền quay sang bảo tôi: “Cậu có biết bí mật cá sủ vàng là gì không?”. Lúc đầu khi tôi ngỏ ý tìm hiểu về cá sủ vàng, ông Hiền đã nói rằng: “Không ai hiểu bí mật đằng sau con cá sủ vàng bằng ông đâu”. Tôi ngẫm ngợi một lát rồi lắc đầu bảo không biết. Ông Hiền bảo: “Được bạc thì sang, được vàng thì bại”. Ông Hiền lý giải, một con cá sủ vàng nặng 70kg, có giá trị tương đương với 1kg vàng. Như vậy, con cá sủ vàng đắt đỏ đúng với cái tên của nó. “Được cá sủ vàng, thì sẽ bại cậu ạ!”. Tôi thật bất ngờ với cách suy diễn của ông Hiền. Và tôi đã thực sự kinh ngạc, với câu chuyện ở một cái xóm hoang tàn bên bờ sông Hồng mênh mang sóng nước…


 


Người tóm 700 con sủ vàng ở Biển Đông


Để tìm hiểu về loài cá đặc biệt này, tôi đã đi dọc các làng chài ven biển Đông, từ khu vực cửa Nam Triệu (sông Bạch Đằng), qua cửa Văn Úc (sông Văn Úc), đến cửa nhỏ hơn như cửa sông Thái Bình, cửa sông Trà Lý (đều thuộc Thái Bình), cửa Lạch Giang (Nghĩa Hưng, Nam Định) đến tận cửa Đáy (Ninh Bình). Tuy nhiên, tôi chưa từng thấy dân chài nơi đâu săn được nhiều cá sủ vàng – loài cá đắt như vàng, như ở cửa Ba Lạt (Tiền Hải, Thái Bình).


Theo dân chài dọc ven biển Vịnh Bắc Bộ thì cửa Ba Lạt là mỏ sủ vàng, nhiều không đâu bằng. Hầu hết những người từng làm nghề chài lưới đều đã từng không ít thì nhiều săn được loài cá này. Thậm chí, có người nổi danh cả huyện Tiền Hải, mà khi nhắc đến, không người làm nghề chài lưới nào ở khu vực này không biết đến, đó là ông Nguyễn Văn Hiền, năm nay 75 tuổi.


Lòng vòng mãi trên con đường gập gềnh ổ voi, ổ trâu dẫn ra bờ sông Hồng, rồi tôi cũng tìm được nhà ông Nguyễn Văn Hiền ở thôn Tam Bảo (Nam Hồng, Tiền Hải). Khác với tưởng tượng của tôi về một lão ngư sống trong căn biệt thự xa hoa, hàng ngày cưỡi du thuyền đi hóng mát ngoài biển, ông Hiền sống trong một ngôi nhà tuềnh toàng ngay mép ruộng. Giữa trưa nắng chang chang, ông Hiền ngồi đánh cờ tướng cùng mấy ông bạn già.


 


Tôi nói vui: “Nghe mọi người nói cụ là “vua sủ vàng”, vì bắt được nhiều cá sủ vàng nhất. Cứ nghĩ cụ sống trong biệt thự, ai ngờ cụ lại ở nhà rách thế này!”. Ông Hiền cười ha hả: “Nếu bây giờ ông có mấy trăm con sủ vàng thì đúng là ông có mấy trăm tỉ, thành đại tỉ phú rồi. Giờ mà có từng ấy sủ vàng, ông phải mua một hòn đảo, sắm máy bay đi cho sướng”.


 


Hỏi chuyện về cá sủ vàng, ông Hiền xoa cằm nói: “Sủ vàng hả! Hỏi chuyện sủ vàng mà gặp ông thì đúng rồi. Nhưng ông có đi chài lưới nữa đâu. Hết sủ vàng, ông cũng lên bờ. Không ai hiểu bí mật đằng sau con cá sủ vàng bằng ông đâu. Rồi ông sẽ nói cho…”.


 


Quả thực, ông Hiền là người cực kỳ hiểu biết về loài cá này. Ông nói vui: “Ông hiểu nó còn hơn vợ ông cơ. Ông biết mùa nào có nhiều sủ vàng, biết chỗ nào chúng hay đến và biết đánh bắt chúng thế nào, nên ông bắt được nhiều lắm. Ông nhớ không chính xác lắm, nhưng ông bắt được khoảng 700 con, chỉ tính những con nặng từ 30kg trở lên. Nếu tính cả lớn lẫn bé thì phải hàng ngàn”.


 


Tôi đang ngồi trò chuyện với ông, thì thấy một thanh niên tìm sang. Ông Hiền giới thiệu: “Đây là thằng Tuấn, hàng xóm, ông gọi nó sang đây để chứng minh, ông bắt được vô số sủ vàng, không ai bắt được nhiều bằng ông”. Anh Tuấn xác nhận rằng, trước kia, mẹ anh là người chuyên buôn sủ vàng. Bà thường mổ bụng lấy bong bóng chuyển cho ông Chánh ở Hải Phòng và ông Nhuệ ở Nam Hồng, là hai đại gia buôn sủ vàng nhiều nhất. Vảy cá thì cung cấp cho ông Hoàn, cửa hàng trưởng, người Nam Hải, còn thịt thì đổ cho các đầu mối ở chợ quê.


 


Anh Tuấn cũng khẳng định nguồn thu mua sủ vàng nhiều nhất là từ ông Hiền và hợp tác xã đánh bắt của ông. Riêng mẹ anh Tuấn đã từng mua của ông Hiền hàng trăm con sủ vàng.


 


Là người sinh ra trên thuyền, giỏi nghề chài lưới, nên ông Hiền được mời vào HTX Bắc Hải, là HTX đánh bắt hải sản, gồm những con thuyền neo đậu ở bến Đa Nhân. Hàng ngày, ông chỉ huy một tốp người, điều khiển hai con tàu căng lưới quét ngoài biển Đông. Khi đó, thuyền nhỏ, tàu công suất bé, nên chỉ đánh bắt ven bờ, thậm chí chỉ loanh quanh ở các cửa sông. Những năm 50-60 của thế kỷ trước cá nhiều, tàu thuyền của HTX lại hiện đại, nên đánh được nhiều cá lắm. Có những mẻ lưới được nhiều cá đến nỗi bây giờ kể lại ít người tin. Nếu trúng đàn cá gúng, thì một mẻ lưới có thể được… 100 tấn cá. Giống cá gúng đi theo đàn, bâu đen cả mặt nước, trải dài hàng km trên mặt biển.


 


Cũng có những “trận đánh”, ông chỉ huy bủa lưới quây đàn cá sủ vàng đang nô đùa giữa dòng nước cuồn cuộn. Nói không ngoa, kéo một mẻ, được hàng chục con sủ vàng, con nào con nấy to như lợn nái, cơ thể vàng óng ánh, giãy đành đành, kêu ụt ịt trên thuyền. Một mẻ được 20-30 sủ vàng, mỗi con trên dưới một tạ là chuyện bình thường. Số lượng sủ vàng mà HTX của ông bắt được thì ông không thống kê nổi, còn riêng ông, đánh bắt cho riêng mình, thì cỡ 700 con loại to như con lợn.


 


Con lớn nhất trong đời mà ông Hiền bắt được là ở cửa sông Trà Lý. Con sủ vàng này nặng tới 140kg. Ông tóm được nó khi đang vào bờ đẻ ủng oảng với đàn cá chép. Lúc đau đẻ, cá sủ vàng rất yếu, nên khi mắc lưới, cứ nổi trương phình cái bụng to tướng lên. Ông Hiền phải gọi mấy người phụ giúp mới kéo nổi cái xác to tướng, dài đến 3m của nó lên thuyền. Mổ cá, đặt buồng trứng của nó lên bàn cân, thấy nặng tới 12kg. Điều đặc biệt là trứng loài cá này bé xíu, nhỉnh hơn đầu ngọn tóc một chút. Với bụng trứng như thế, nếu mỗi trứng đẻ được một con, thì một lứa nó có thể đẻ ra không biết bao nhiêu tỉ cá con. Tuy nhiên, những con cá mang bụng trứng thường ít giá trị, vì bóng mỏng và bé.


 


Mặc dù riêng mình ông Hiền bắt được khoảng 700 con sủ vàng, chưa kể đánh bắt cho HTX Bắc Hải, có thể tính bằng con số hàng ngàn, song ông đều bắt được chúng từ 20 năm trước đây, khi mà loài cá này chưa có nhiều giá trị. Thực tế, những năm 80 của thế kỷ trước, ngư dân đã lờ mờ hiểu giá trị của loài cá này, khi thấy thương nhân Hải Phòng tìm mua bóng cá ráo riết. Thời kỳ đó, các nước châu Âu đã thu mua bóng cá để làm chỉ tự tiêu trong phẫu thuật y tế.


 


Đến đầu thập kỷ 90, giá trị loài cá này bắt đầu bùng nổ, tăng chóng mặt. Một con cá khi đó có giá vài triệu, bằng cả một ngôi nhà. Ngư dân đánh bắt xa bờ thì trở về cửa sông, dân chài trong sông thì đổ ra cửa biển truy bắt sủ vàng. Giá trị con cá lên cao, bị săn lùng ráo riết, nên chỉ thời gian ngắn, loài cá sủ vàng gần như bị tuyệt diệt. Sau thời kỳ này, ngư dân bắt được loài sủ vàng, chỉ là những con cá rơi vãi còn sót lại từ nhiều năm trước.


 


Con cuối cùng ông “vua sủ vàng” Nguyễn Văn Hiền bắt được là năm 1990, nặng gần 100kg, bán được 5 triệu đồng. 20 năm trước, số tiền đó khá lớn, đủ mua một ngôi nhà trên bờ. Mua nhà rồi, ông giã từ nghiệp thuyền chài lên bờ sinh sống. Ông nhất quyết bắt con cái làm ruộng, chứ không cho xuống thuyền đi biển nữa.


 


Còn tiếp…


 


Phạm Ngọc Dương


http://www.baomoi.com/Info/Nguoi-tom-700-con-su-vang-o-Bien-Dong/84/4412570.epi


 

bản để in
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Thực hư chuyện cha ruột Thái sư Trần Thủ Độ - Kiều Mai Sơn 30.03.2017
Nguyễn Phúc Khoát - Tư liệu 28.03.2017
Việt Nam qua ghi chép người phương Tây: Uy thế của Võ vương - Lê Nguyễn 28.03.2017
Việt Nam qua ghi chép người phương Tây: Phủ Võ vương qua mắt y sĩ phương Tây - Lê Nguyễn 27.03.2017
'Văn Thánh' đất Gia Định xưa giờ ở đâu? - Hồ Tường 27.03.2017
Sài Gòn cà phê chó mèo: 'một cún khác đã nghếch chân tè tiếp' - Tư liệu 26.03.2017
Không vỉa hè, những con đường bắt người Sài Gòn đi bộ 'phải phạm luật giao thông' - Nhiều tác giả 24.03.2017
Tôn Vũ (Tôn Tử) & Binh pháp Tôn Tử - Tư liệu 23.03.2017
Tôn Tẫn, Bàng Quyên - Tư liệu 23.03.2017
Danh nhân Đông Tây kim cổ (3) - Lương Văn Hồng 23.03.2017
xem thêm »