tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH
Khách thăm: 19686569
Những bài báo
11.10.2010
Nhiều tác giả
Lũ bùn đỏ và việc có nên khai thác boxit ở Tây Nguyên?

Không thể ch quan vi bùn đ


Sau thảm ha v h bùn đ Hungary, nhiu ý kiến cho rng đó là li cnh báo nghiêm túc đi vi các d án khai thác bôxit ti VN. Trao đi vi phóng viên Tui Tr, PGS.TS Nguyn Đình Hòe - trưởng ban phn bin xã hi, Hi Bo v thiên nhiên và môi trường VN - nói:


- Tôi rất chú ý đến s kin này. Rõ ràng đó là mt li cnh báo cho VN khi chúng ta đang tiến hành khai thác bôxit Tây nguyên. Hungary là mt nước có c lch s hàng trăm năm khai thác bôxit và Công ty Sn xut và kinh doanh bôxit - nhôm Hungary là công ty rt ln, có kinh nghim hơn chúng ta nhiu. S c ca h nói vi chúng ta rng tuyt đi không th ch quan vi bùn đ.


Doanh nghiệp khai thác khng đnh bùn đ sẽ được chôn rt cn thn. Nhưng điu đó không có nghĩa là 20-30 năm sau nó vn được làm cn thn và an toàn tuyt đi. Cn lưu ý đ pH trong bùn đ khong 13, nghĩa là gp khong 1 triu ln đ pH an toàn. Nếu s c xy ra Tây nguyên, bùn đ trôi xung sông Đồng Nai thì tính mng, sc khe hàng chc triu người b đe da.


* Thưa ông, bôxit Tây nguyên và đa hình, đa cht đây có đc đim gì khiến quá trình khai thác cn phi lưu ý?


- Bôxit Tây nguyên là phần tàn dư ca v phong hóa laterit trên đá basalt được hình thành t nhiu triu năm, khác hn loi bôxit tái trm tích nm xen trong các tng đá vôi Hà Giang, Lng Sơn và nam Trung Quc. Bôxit Tây nguyên là b xương cng ca v phong hóa, là phn cu trúc quan trng ca đa hình cao nguyên. Do là sản phm ca v phong hóa tàn dư, dù là vùng đi trc hay bt c sinh cnh nào, bôxit Tây nguyên cũng nm trên đnh cao các dng đa hình dương trên cao nguyên và là b xương khá vng chc ca các dng đa hình này.


Bôxit có trữ lượng ln Đắk Nông - tnh nm trên mái nhà ca nam Tây nguyên, nơi nước ch chy đi mà không chy đến. Điu này cho thy ngun cung cp nước ti ch rt hn chế cho các hot đng sn xut cn nhiu nước như khai thác bôxit và sn xut alumin, hot đng xói mòn đt mãnh lit chắc chắn gây hi cho các vùng h lưu. Nếu s c v h bùn đ xy ra ti đây s nhanh chóng phát tán xung các vùng h lưu và rt khó có th kim soát được.


Vấn đ hoàn th sau khi khai thác cũng rt khó khăn. Chúng ta đã có thc tế là m bôxit Bo Lc (Lâm Đồng) khai thác 33 năm nay, phc v vic sn xut phèn chua đ lc nước ti TP.HCM. Hng năm m này sn xut 120.000 tn qung tinh (sn lượng rt nh so vi d án khai thác Nhân Cơ hoc Tân Rai). Vy mà sau 32 năm khai thác mi ch hoàn th được khong 2ha trong số 36ha đã khai thác. Tôi khng đnh vùng đt hoàn th là vùng b nhim đc st (Fe) và nhôm (Al) s là vùng đt nghèo, tuy có th phc hi nhưng s rt tn kém và mt nhiu thi gian.


Thi công xây dựng d án t hp bôxit - nhôm Lâm Đồng ti thị trn Lc Thng, huyn Bo Lâm, tnh Lâm Đồng. D án d kiến đi vào hot đng t quý 1-2011


* Như vy, vic khai thác bôxit Tây nguyên vi quy mô ln s to ra các h bùn đ khng l?


- Bùn đỏ là cht thi không thể tránh được ca khâu chế biến bôxit thành alumin, gm các thành phn không th hòa tan, trơ, khá bn vng trong điu kin phong hóa như hematit, natrisilico-aluminate, canxi-titanat, mono-hydrate nhôm và đc bit cha xút - hóa cht đc hi dùng để chế biến alumin t bôxit... Tt c các cht trên dù tn ti dưới dng ướt hay bi đu nh hưởng rt xu đến sc khe con người nếu tiếp xúc vi nó.


Theo quy trình hiện nay, mun sn xut 1 tn alumin phi thi ra khong 1,5 tn bùn đ. Theo các báo cáo đánh giá tác động môi trường d án bôxit Nhân Cơ, nước thi và bùn đ có khi lượng ti hơn 11 triu m3/năm. Tính toán ban đu cho thy d án Nhân Cơ sau 15 năm khai thác dung tích h cha bùn đ lên đến gn 9 triu m3, và nếu khai thác Tân Rai thì c đi dự án thi ra 80-90 triu m3 bùn đ. Như vy chúng ta cn nhng h cha có dung tích rt ln.


* Sau thảm ha bùn đ Hungary, ông mong mun gì cho vic x lý bùn đ Tây nguyên?


- Trước hết, cơ quan chc trách phi giám sát tht cht quá trình khai thác, hồ bùn đ phi quan trc thường xuyên, liên tc. Nhưng tt nht là cn phi tính xa cho tương lai, bây gi và trong quá trình khai thác người ta nói là chôn vĩnh vin, quan trc thường xuyên, nhưng khi khai thác xong thế h sau có trông coi vĩnh vin cái hồ bùn đ đó không?


Theo tôi, tốt nht, như kiến ngh ca nhiu nhà khoa hc, khai thác bôxit Tây nguyên xong chuyn xung Bình Thun đ chế biến, trong trường hp xu nht nếu h bùn đ v hoc rò r xung bin thì đ gây tác hi hơn vì bin có nhiều nước d trung hòa đc tính. Treo h bùn đ trên cao nguyên vĩnh vin có nghĩa là nguy cơ gây ra thm ha môi trường cũng là vĩnh vin.


 * Doanh nghiệp khai thác bôxit cam đoan đm bo an toàn tuyt đi cho các h bùn đ, ông nghĩ sao?


- Tôi được biết theo thiết kế, đáy h cha s được lót mt lp đt sét và mt lp vi k thut, h được chia thành mt s khoang và có xây dng h thng hào ngăn nước mưa. Phn bùn khô lng dn s được ph mt lp vi đa k thut chng thm, ri ph mt lp đt dày 1m. Có thể hi vng h s được bo v và tu b tt, đm bo an toàn trong giai đon sn xut.


Nhưng sau đó thì sao? Các h bùn đ vì được chôn vĩnh vin trên cao nguyên nên sau khi d án kết thúc không th lường trước được do khi đó ch d án đã hết trách nhiệm, còn lại là các h bùn đ khng l được treo trên “mái nhà”, mt vùng có nguy cơ xói l rt cao. Vn đ xói l các h chôn bùn đ trên cao nguyên luôn đe da môi trường ti ch và vùng h lưu h thng sông Đồng Nai.


LÊ KIÊN thực hin


 


Một cảnh báo rất nghiêm túc cho Việt Nam


Trao đổi với Tuổi Trẻ về sự cố vỡ đập tràn bùn đỏ gây thảm họa nghiêm trọng tại Hungary, ông Vũ Mạnh Hùng - phó tổng giám đốc, người phát ngôn Tập đoàn Công nghiệp than - khoáng sản VN (TKV) - cho biết lãnh đạo TKV sẽ có phân tích, đánh giá, rút kinh nghiệm.


Theo ông Hùng, điều cơ bản nhất là nước thải bùn đỏ từ quá trình khai thác, chế biến bôxit ở Việt Nam là có, nhưng có thể không giống loại nước thải đang gây nguy hại nghiêm trọng đến môi trường ở Hungary do đặc tính lý, hóa khác nhau. Ông Hùng khẳng định quá trình xây dựng, làm nhà máy alumin ở Việt Nam sẽ phải đảm bảo công nghệ theo chuẩn quốc tế, sẽ tính đến khả năng ngăn ngừa, tránh được những sự cố như ở Hungary.


Ông Dương Văn Hòa, phó tổng giám đốc trực tiếp phụ trách dự án bôxit của TKV, cho biết theo thiết kế, cả hai nhà máy chế biến bôxit ở Việt Nam tới đây mỗi năm sẽ thải ra khoảng 1,3 triệu m3 bùn đỏ. Tuy nhiên, thiết kế của các hồ chứa bùn - chất thải của quá trình chế biến bôxit tại Việt Nam sẽ đảm bảo lưu giữ cho đến khi hoàn nguyên, tái sử dụng được. Việc lưu giữ bùn đỏ sau quá trình sản xuất, theo ông Hòa, sẽ không tập trung vào một hồ lớn mà chia thành nhiều ô khác nhau. Quá trình xây dựng các ô chứa sẽ đảm bảo luôn có một ô dự phòng nhằm sẵn sàng ngăn chặn, ứng cứu nếu xảy ra sự cố, đảm bảo hạn chế tối đa khả năng bùn tràn ra khu vực xung quanh.


 


Ông Hòa khẳng định việc thiết kế hồ đã được làm một cách nghiêm túc, có tính đến các khả năng sự cố và đã được cả một hội đồng khoa học của Bộ Công thương xem xét, đánh giá. “Chúng tôi không cho sự cố ở Hungary là bình thường mà đó là một cảnh báo rất nghiêm túc. Cảnh báo đó sẽ được nghiên cứu để đề phòng các tình huống xấu. Chúng tôi sẽ cẩn trọng hơn trong thi công để đảm bảo tốt nhất cho môi trường Việt Nam, đặc biệt ở khu vực chế biến bôxit tại Lâm Đồng” - ông Hòa nói.


Trong khi đó, theo một quan chức khác của TKV, với một quốc gia mới bắt tay vào ngành công nghiệp nhôm như Việt Nam, có thể phải cần nghiên cứu trực tiếp và kỹ sự cố ở Hungary để phòng tránh. Dù có thể không độc hại đến mức gây bỏng ngay, tiêu diệt sinh thái nếu tiếp xúc trực tiếp như Hungary nhưng nước thải, bùn đỏ của quá trình chế biến bôxit ở VN cũng có nhiều chất độc hại không kém nếu để rò rỉ vào nguồn nước sông. Đặc biệt với khu vực Tây nguyên có độ dốc cao, là khu vực sinh thái quan trọng, sẽ phải tính toán kỹ hơn để nếu cần thiết thì tăng thiết bị an toàn trong thiết kế nhằm ngăn chặn bùn đỏ có thể tràn ra môi trường - vị quan chức TKV nói.


C.V.KÌNH


 


Bùn đỏ rất độc


Theo tài liệu hội thảo khoa học “Vai trò của công nghiệp khai thác bôxit - sản xuất alumin - nhôm đối với phát triển kinh tế - xã hội Tây nguyên và những yếu tố ảnh hưởng đến môi trường, văn hóa khu vực” do Liên hiệp Các hội khoa học và kỹ thuật VN cùng Bộ Công thương tổ chức hồi tháng 4-2009, PGS.TS Nguyễn Đình Hòe - trưởng ban phản biện xã hội, Hội Bảo vệ thiên nhiên và môi trường VN - cho rằng bùn đỏ là chất thải không thể tránh được của khâu chế biến bôxit thành alumin, gồm các thành phần không thể hòa tan, trơ, khá bền vững trong điều kiện phong hóa và đặc biệt là chứa xút - một hóa chất độc hại dùng để chế biến alumin từ bôxit. Theo tính toán, với dự án Nhân Cơ, dung tích hồ thải bùn đỏ sau 15 năm lên tới 8,7 triệu m3, tổng lượng bùn đỏ phải tích trên cao nguyên trong cả đời dự án Tân Rai khoảng 80-90 triệu m3.


“Đặc trưng của bùn đỏ là có kích thước rất mịn. Do đó, bùn thải khi khô dễ phát tán bụi vào không khí gây ô nhiễm, tiếp xúc thường xuyên với bụi này gây ra các bệnh về da, mắt. Nước thải từ bùn tiếp xúc với da gây tác hại như ăn da, gây mất độ nhờn làm da khô ráp, sần sùi, chai cứng, nứt nẻ, đau rát... Đặc biệt khả năng gây ô nhiễm nguồn nước ngầm và nước mặt là rất cao khi lưu giữ bùn với khối lượng lớn trong thời gian lâu dài. Lượng bùn này phát tán mùi hôi, hơi hóa chất làm ô nhiễm, ăn mòn các loại vật liệu” - TS Hòe khẳng định.


 


LÊ KIÊN


Lũ bùn đỏ ở Hungary: Thảm họa được báo trước


Báo chí Hungary đang nêu lên câu hỏi: Điều gì đang ẩn giấu đằng sau thảm họa bùn đỏ?


Không ảnh cho thấy bức tường bị vỡ của bể chứa ở Nhà máy bôxit - nhôm Ajka tại Kolontár - Ảnh: AFP


Một số báo đặt rõ trách nhiệm của Công ty Sản xuất và kinh doanh bôxit - nhôm Hungary (MAL) khi nhấn mạnh: trong khi nguyên nhân thảm họa còn chưa được xác định, thế mà MAL đã vội lên tiếng khẳng định “bùn đỏ được lưu trữ trong những bể chứa tuân thủ đúng theo các quy định, an toàn và còn được trang bị những màn hình theo dõi”. Bằng cách này, họ đang muốn nói rằng phải quy trách nhiệm gây nên thảm họa này cho thời tiết, cụ thể là những cơn mưa lớn cuối mùa qua.


Cần nói ngay rằng tình hình thời tiết của Hungary là không thể không dự báo trước được. Hơn nữa, không thể không thấy trước những cảnh báo của các chuyên gia. Việc đổ “tội” cho ông trời chỉ là một cách né tránh trách nhiệm.


Trong khi đó nhiều báo khác, đáng chú ý là báo Komment.hu, chỉ rõ nạn bùn đỏ là một thảm họa đã được báo trước do một chính sách ưu tiên sai lầm trong bảo vệ môi trường!


Trong xã luận ngày 8-10, báo này viết: “Thời gian qua, Hungary đã tập trung mọi nguồn lực vào hoạt động xử lý và tái chế rác thải gia đình mà xem nhẹ rác thải công nghiệp, vốn không chỉ nhiều về số lượng mà còn độc hại hơn, ẩn chứa nhiều nguy cơ hơn cho sức khỏe và môi trường.


Trong khi cứ 10 năm Hungary lại hứng chịu một thảm họa công nghiệp và còn biết bao quả bom sinh thái hẹn giờ đang rình rập, đất nước chúng ta lại đổ ra hàng tỉ euro vào rác thải gia đình đến mức người ta nói kẻ thù chung nguy hiểm số 1 của chúng ta là chai nhựa. Nhưng thử xem những chai nhựa này nào có gây bỏng chết người, nào có tàn phá ngôi nhà nào, nào có biến đất đai trở nên vô sinh, nào có tàn phá các tuyến đường sắt!”.


Trong quá khứ từng có rất nhiều cảnh báo của các tổ chức và các chuyên gia về môi trường. Ủy ban quốc tế bảo vệ sông Danube, trong một khảo sát được công bố năm 2006, đã báo động Nhà máy Ajka Timföldgyár nằm trong danh sách 150 cơ sở công nghiệp có nguy cơ cao đe dọa gây ô nhiễm sông Danube.


 


Chuyên gia hóa học Gergely Simon, thuộc Nhóm hành động vì không khí sạch Hungary (CAAG), cho biết từ năm 2003 CAAG đã cảnh báo chính quyền lúc đó của thủ tướng Peter Medgyessy về nguy cơ bể chứa chất thải của các nhà máy bị vỡ. Đáp lại, CAAG chỉ nhận được “một sự im lặng đáng sợ"!


 


Di tản dân trước nguy cơ lũ bùn đỏ mới


Chính quyền Hungary, do lo ngại cơn lũ bùn đỏ độc hại thứ hai, đã ra lệnh di tản toàn bộ dân làng Kolontár và Devecser gần Nhà máy bôxit - nhôm Ajka Timföldgyár ở thị trấn Ajka, Hãng tin MTI của Hungary dẫn lời ông Dobson Tibor, người phát ngôn Lực lượng chống thảm họa Hungary, cho biết. Bể chứa chất thải của Nhà máy Ajka Timföldgyár đang có nguy cơ sụp đổ hoàn toàn vì một vết nứt mới nơi con đê bảo vệ bể chứa.


“Việc di tản đã bắt đầu từ 6g sáng (giờ địa phương), sau khi chúng tôi phát hiện con đê bảo vệ bể chứa thứ 10 bị suy yếu - ông Dobson Tibor nêu rõ - Lệnh di tản đã được Bộ trưởng Nội vụ Sandor Pinter quyết định. Ông đã trực tiếp có mặt trong cuộc họp của ủy ban quốc phòng địa phương vào sáng sớm thứ bảy”.


Kể từ khi xảy ra thảm họa môi trường vào ngày 4-10, đến nay đã có bảy người thiệt mạng.


Khoảng 800 dân làng Kolontár và Devecser đã được đưa lên xe buýt tới thị trấn Ajka, cả các đại diện của báo chí Hungary và quốc tế cũng bị buộc phải rời khu vực. “Họ sẽ chỉ được phép trở về một khi con đê bảo vệ bể chứa chất thải được gia cố” - ông Dobson Tibor khẳng định.


Những nhà lãnh đạo cao nhất của Hungary đã có mặt tại hiện trường: Thủ tướng Viktor Orban, Bộ trưởng Quốc phòng Csaba Hende, Chỉ huy trưởng cảnh sát quốc gia Jozsef Hatala và Tổng chỉ huy các lực lượng chống thảm họa Gyorgy Bakondi.


Trái với sự lạc quan qua những tuyên bố của các quan chức Hungary về mức độ và quy mô tác hại của bùn đỏ, các tổ chức môi trường lại đang tỏ ra lo ngại. Tổ chức Hòa bình xanh ước tính 700.000m3 bùn đỏ đã chảy ra môi trường chỉ vài giờ sau khi tai nạn xảy ra, không ít hơn là bao so với tổng lượng dầu thô đã chảy ra vịnh Mexico mới đây.


Các xét nghiệm tại hiện trường còn cho thấy bùn đỏ chứa một hàm lượng độc chất có nguy cơ rất cao là thạch tín và thủy ngân.


Nhà sinh học Benedek Javor, chủ tịch Ủy ban môi trường Quốc hội Hungary, như Hãng tin AOL cho biết, đã lên tiếng cáo buộc “các quan chức chính quyền không nói dối, nhưng họ đang cố tỏ ra lạc quan với thế giới trong khi tình hình thực tế không như vậy. Họ đang cố giảm nhẹ sự nghiêm trọng, một phần vì du lịch, phần khác vì một số quốc gia đã bắt đầu từ chối mua nông sản từ Hungary”.


 


Các chuyên gia cũng xác định phải vài ngày nữa mới biết độc chất từ bùn đỏ có ngấm vào nguồn nước ngầm của khu vực hay không.


HIẾU TRUNG


tuoitre.vn

bản để in
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Biển Đông lại sắp…dậy sóng!? - Nguyễn Hồng Lam 22.06.2017
Nhà báo Nguyễn Công Khế nói về những 'điều cấm kỵ' - Nguyễn Công Khế 22.06.2017
Nghề báo lắm hiểm nguy - Nguyễn Công Khế 22.06.2017
‘IS đã chính thức thừa nhận thất bại’ - Nhiều tác giả 22.06.2017
Thủ tướng Hun Sen đi bộ qua biên giới, thăm lại 'đường cứu nước' - Nhiều tác giả 21.06.2017
Kiếp sau tôi vẫn chọn nghề báo - Trần Thị Sánh 21.06.2017
Muôn lần bất diệt con người! - Lưu Trọng Văn 19.06.2017
Tôi là dân Quận 3 - Sơn Trà - Võ Kim Ngân 19.06.2017
Làm báo thuở thanh xuân - Trịnh Bích Ngân 19.06.2017
Từ Trường thi Gia Định đến Nhà văn hóa Thanh niên - Hồ Tường 18.06.2017
xem thêm »