tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH
Khách thăm: 20185564
Tiểu thuyết
09.04.2009
Hoài Anh
Vua Minh Mạng

- Ừ, đi thì đi…


Nhà vua vội vã đứng phắt dây.


Hai người men theo chân tường bóng cây, định qua trước Lục bộ, vào xóm Giác Hoàng rồi xuống Đông Ba, nơi có nhà riêng các quan ở triều. Lão Vích trỏ mỗi nhà quan, nói chủ nhân đỗ khoa nào, làm chức gì, trong nhà có mấy người, nhân phẩm tính hạnh như thế nào, nhất nhất kê khai lý lịch rõ ràng, dường như lão là con ma xó vậy.


Vua thử chỉ một nhà cạnh đấy:


- Ta vào quách nhà này, trong dáng chững chạc, hẳn có tích súc.


- Ấy chết, không nên. Đây là nhà quan thượng thư bộ Binh, trông thế nhưng mà thanh bạch, chẳng có gì đâu. Vì ông ta thanh liêm có tiếng, chả ăn lễ của ai bao giờ. Đến nỗi con gà thúng gạo cũng từ chối, nói rằng bổng lộc vua ban cho, thừa sự ăn mặc. Ta chớ nên lấy của nhà ấy, tội nghiệp.


- Còn ngôi nhà đối diện thì sao?


- Ối chà! Cái nhà này giá châm cho nó một mồi lửa cũng đáng... Thằng cha này trước dã nghiễm nhiên trấn thủ một trấn ngoài, bóc lột dân có tiếng, bị án tham tang, giáng tam cấp, khéo lo chạy được về kinh làm hữu thị lang bộ Hình, nhưng vẫn chứng nào tật ấy, ăn của đút ra phá. Có điều của chìm của nổi, nó chuyển cả về một biệt thự ở bên An Cựu, chứ không để đây. Tôi đã dò la kỹ rồi, để hôm nào sang tận An Cựu sửa cho nó một mẻ, báo thù hộ dân.


Đi quanh co mãi, sau cùng đến một cổng dinh, lão Vích buông tay nhà vua mà nói:


- Đây là nhà lão tham tri bộ Hộ là chúa tham nhũng, ăn hối lộ. Tôi đã theo dõi kỹ, thấy nhiều chủ thuyền buôn người khách trú thì thụt đến nhà lão đút lót để nhờ vả này khác.


Vua mừng thầm nói:


- Thế thì đêm nay ta sửa nhà này quách.


- Ừ. Anh đứng núp sau tường canh chừng đợi tôi nhé hễ động thì làm hiệu cho biết - Lão huýt lên một tiếng sáo để vua bắt chước - Tôi giao hẹn trước với anh, hễ lấy được của cải thì chia đôi, mỗi thằng một nửa…


- Bao nhiêu của cải, công phu anh lấy, về phần anh tất. Tôi chỉ cần lấy bộ áo chầu và ống sắc của lão, để bắt lão đem tiền chuộc, là đủ lộ phí về quê.


- Được rồi... Miệng nói chân bước, chớp mắt lão Vích nhảy phóc qua tường, lủi vào bóng tối.


Nhà vua đứng đợi bên ngoài.


Cách hơn nửa giờ, một bọc to tướng chuyền qua mặt tường ra trước, tiếp đến lão Vích ra sau.


Trong bọc có nhiều đồ vàng bạc quý giá, một bộ áo chầu và một ống đựng sắc. Đúng lời ước hẹn, lão Vích trao bộ áo chầu và ống sắc cho vua.


Nhà vua cuộn áo chầu ống sắc ôm vào nách, lão Vích thì vác cái bọc trên vai. Hai người đi tới bên vườn Hậu bô thì từ giã nhau: nhà vua trở về cung, lão Vích lên ngả Trường thi.


Vô phúc cho lão, chỉ còn độ dăm chục bước thì về đến nhà, bị lính tuần bắt được, đưa cả người lẫn tang vật về nhà Hộ thành.


Ngày hôm sau, quan Tham tri bộ Hộ đến dinh Hộ thành trình báo về việc nhà mình mất trộm đêm qua. Quan đề đốc nói là đã bắt được kẻ trộm và trả lại của mất trộm cho quan Tham tri, nhưng bắt quan Tham tri phải làm giấy biên nhận từng vật một, trong số đó có một con lạc đà bằng vàng. Quan Tham tri kiểm điểm lại chỉ thấy mất hai vật mà quan lớn cho là quan hệ nhất: ống sắc và áo chầu.


Vì phận sự trị an trong thành mà cũng vì tình đồng liêu, quan đề đốc Hộ thành tận lực tra xét vụ trộm này, phải dùng tới cách căng nọc lão Vích:


- Mi lấy trộm của nhà quan Tham tri, còn áo chầu và ống sắc mi cầm bán cho ai rồi, phải khai thiệt ra mau. Không thì chết đòn!


- Bẩm quan lớn, con vừa lấy xong được một lúc thì bị lính bắt liền, nào kịp cầm bán choai? Lão Vích bình tĩnh trả lời ở trước roi vọt.


- Mi không cầm bán thì hai vật ấy đâu? Dễ thường tự nhiên nó biến mất đi được à?... Lính! đập cho nó hai chục hèo... Nó không chịu khai thì đem lò than kềm sắt ra đây.


Lão Vích cắn răng chịu đòn không hề kêu khóc. Xong hiệp roi ấy quan đề đốc gạn hỏi:


- Bây giờ mi chịu nói thiệt chưa nào?


- Thà con chịu tội; dù có nói thiệt, chắc quan lớn cũng không tin! Lão Vích thưa.


- Cứ nói!


- Bẩm, con chia phần cho người ta.


- Nó ở đâu, tên là gì, để tao sai lính đi tróc nã lập tức, lấy đồ trả lại sự chủ. Mi phải biết hai món ấy quan hệ đến thế nào?


- Bẩm, người ta tên gì, ở đâu, quả con không biết.


 - Thằng này nói láo! Bạn cùng nghề ăn sương với nhau, há lẽ mi không biết à?


- Bẩm quan lớn, con không dám man khai tí nào. Vì đêm khuya mưa gió, con gặp hắn ta giữa đường, thì rủ đi làm ăn nhờ hắn canh chừng bên ngoài, rồi sau chia phần. Thật quả không từng quen nhau và trời tối như mực, cũng chẳng nhìn rõ mặt được nữa.


Đoạn, lão Vích đem chuyện gặp gỡ ban đêm kể rõ đầu cuối, rồi kết thúc:


- Có điều, con tài nhớ tiếng nói; nhất là tiếng người ấy nói kêu như chuông, giá lại được nghe tiếng nói thì con nhận ra ngay.


Vụ trộm lạ lùng này tra xét dở dang tới đó, lão Vích vẫn bị giam cầm trong ngục, trong khi lính Hộ thành đi dò la tung tích áo chầu ống sắc của quan Tham tri.


Cố nhiên, chuyện lạ đưa tới thâm cung, do đám cung nhân thị vệ làm tai mắt, nhà vua cười thầm và rất chú ý.


Mấy hôm sau, một con voi chiến của vua nuôi ở Hậu bô, đau bụng hay làm sao không biết, tự dưng lồng lên phá chuồng và đạp tung cửa nhà cây cối chung quanh, nhiều quản tượng kềm giữ toát mồ hôi và suýt chết mới yên. Nha môn Hộ thành đem mấy chục tù phạm đến giúp sức binh lính, dọn dẹp sửa sang những chỗ hư hại. Trong số tù nhân ấy có cả lão Vích.


Nhà vua vi hành ra xem, có quan đề đốc Hộ thành theo hầu, nhưng ông đứng cách xa chỗ mọi người hì hục làm việc, vả lại có hàng phên liếp ngăn, họ không thể trông thấy.


Vua hỏi quan đề đốc:


- Đã tìm thấy áo chầu và ống sắc cho quan Tham tri chưa?


Câu này ông dụng ý nói tiếng thật to, coi như quan đề đốc Hộ thành có bệnh điếc tai vậy.


Lão Vích đang khom mình cuốc đất ở phía sau hàng rào, bỗng dưng buông tay, hớt hơ hớt hải chạy đến bên thầy đội và nói ra vẻ vui mừng khôn tả:


- Thầy làm ơn bắt hộ... Tôi nhớ tiếng nói rõ ràng... Đích thị hắn ta đấy…


- Hắn ta nào? Thầy đội hỏi gắt.


- Thì cái người lấy phần áo chầu ống sắc đêm nọ ấy mà!... Thầy bắt ngay không hắn trốn mất, hắn vừa nói tiếng bô bô đó…


Sợ hãi xanh mặt, thầy đội vội vàng đưa tay bưng miệng lão Vích, một tay thì cầm roi vụt trên mình lão túi bụi:


- Thằng này phạm thượng... chết chém bay đầu đi bây giờ... Người vừa nói to tiếng, là Ngài Ngự đấy, biết chưa?


Đồng thời quan đề đốc Hộ thành ở bên kia hàng rào, gọi thầy đội và bảo:


- Ngài Ngự truyền không được đánh đập tù phạm nghe không!


Một lát, nhà vua bảo quan đề đốc theo về trong nội và nói:


- Người đi với lão Vích đêm ấy chính là ta... Nó nghe tiếng nói nhớ người thật đúng. Ngày mai, nhà ngươi bổ nó làm một chân cai hay đội ở Hộ thành... Sau đó, nhà ngươi đem tấm biên lai quan Tham tri nhận lại của mất trộm nộp cho ta.


Hôm sau, nhà vua cho đòi quan Tham tri bộ Hộ vào trong nội, phán:


- Nghe nói quan Tham tri mất áo chầu nên không dám vào chầu, nay ta đã tìm thấy để trả lại cho khanh.


Viên Tham tri sợ hãi thất sắc. Vua lại nói:


- Trong tờ biên lai khanh nhận lại của mất trộm có ghi khoản một con lạc đà bằng vàng, vậy vật đó ở đâu ra?


Quan Tham tri mặt xám như gà cắt tiết, ấp úng mãi không nói được. Vua phán:


- Tên thương nhân Diệp Liên Phong bị bắt đã khai là hối lộ cho ngươi một con lạc đà vàng, có đúng như vậy không?


Quan Tham tri vội quỳ sụp xuống, lạy nhu tế sao, xin cúi đầu nhận tội.


Vua ra lệnh giam quan Tham tri vào ngục, chờ đem sang bộ Hình xét xử, cùng với Diệp Liên Phong(1). 


Bấy giờ cả triều đình mới vỡ chuyện, ai nấy lo giữ chức phận trung thành, sợ nhà vua bất thần đêm hôm vi hành dò xét.


Quân lính canh phòng ngoài cửa biển cũng ngày đêm tuần tra, khám xét các thuyền buôn có vẻ khả nghi, nếu thấy có chuyện phi pháp thì bắt dâng nộp lên vua. Các trạm thu thuế hải quan cũng cố hết sức làm tròn phận sự, không để con buôn lậu thuế làm thiệt hại cho công khố.


Minh Mạng quyết không để xảy ra tình trạng Lê Văn Duyệt bắt được kẻ gian giao nộp cho mình, khiến mình bẽ mặt với ông ta.


*


Gian phòng rộng hình vuông, ba phía bỏ trống, giữa có nhiều bàn trải vải đỏ để tiếp khách, trên có trái cây và bánh gói giấy đủ màu, ly tách để uống rượu, trà. Phía sau là một chiếc bục khá cao dành riêng để khi vua đến ngự, trên đặt cỗ ngai trước mặt có một cái bàn để tách và hộp đựng đường làm bằng ngọc thạch, một cái mâm nhỏ và vành cao tuyệt khéo. Bên phải và bên trải là hai chiếc ghế dành cho các quan, tướng hầu cận và bảo vệ vua. Sau lưng treo một bức sáo đan thưa.


Gian phòng không được sáng sủa lắm. Hàng cột và những cây đà ngang làm bằng gỗ nguyên thân màu đen càng tăng thêm vẻ u tối. Trên trần nhà có vẽ hình mây bay, nhiều ngôi sao, mảnh trăng khuyết trên nền xanh. Người ta thấy hai, ba cánh cửa sập để dùng trong lúc diễn tuồng. Vài cây đèn lồng đong đưa dưới cây sào dài, vài cây đuốc để trên bàn và dưới đất không đủ sức soi sáng cả gian nhà quá rộng. Nhiều chiếc chiếu trải trên mặt đất giữa phòng làm sân khấu.


Đây là gian phòng để trình diễn hát bội do Định Viễn Công Bính, em trai vua Minh Mạng lập ra. Bính rất say mê hát bội nên đã lập một ban hát trong phủ. Ngoài những đào kép chuyên nghiệp được tuyển mộ, Bính thấy con gái nhà lành nào xinh đẹp lại dùng quyền thế bắt ép phải vào phủ, sai thầy tuồng dạy cho hát múa, đóng trò.


Ngoài tính thích vui chơi múa hát, Bính còn có “máu” thương mại, thường liên hệ buôn bán với người Hoa, người Xiêm, Nhật Bản thường lui tới thương cảng Bao Vinh, phố chợ Gia Hội và kinh đô Phú Xuân. Phủ gần bờ sông, nên Bính muốn lập một cái chợ cho thân nhân, xóm làng mua bán, vui chơi. Chợ Gia Lạc một năm mở một lần vào ba ngày Tết.


Mới đây, Bính được Phan Huy Ký một thương gia lớn, đem dâng một cô đào nhan sắc tuyệt vời lại hát múa, đóng trò rất giỏi do được Ký nhờ người huấn luyện từ trước. Bính rất yêu mến đào Hường, nên đào Hường nói gì Bính cũng nghe theo. Đào Hường nói giúp cho Ký được dùng thuyền công đi buôn để mong trốn thuế. Chỉ nhìn thấy chiếc thuyền sơn đỏ, trên cắm lá cờ để mấy chữ “Định Viễn Công phủ”, là các viên chức thu thuế đều phải chịu cho đi qua, không dám chặn lại khám xét xem có hàng hóa hay không, và như vậy Ký tránh khỏi nộp thuế.


 Đào Hường cậy được Bính yêu càng thêm nhõng nhẽo, kiêu kỳ. Nàng không chịu dùng chung mũ áo với các đào khác, bảo những thứ này có mùi hôi. Bính phải may những bộ giáp, bào bằng gấm vóc hết sức lộng lẫy cho nàng mặc. Riêng về chiếc mũ, nàng đòi phải có chiếc mũ dát vàng, trên đính những hạt châu, ngọc. Ở kinh đô chỉ có một người thợ làm mũ giỏi, chuyên làm mũ Cửu Long và mũ miện cho vua. Bính liền gọi ông ta đến chế mũ. Nhưng vì trời mưa lụt, thợ mũ không đến được. Bính tức giận sai bắt người thợ mũ vào đánh đòn đến nỗi không đứng lên nổi. Sau đó Bính bắt ông ta phải làm gấp cho xong chiếc mũ, để kịp cho buổi chiều diễn tuồng mừng ngày Đại khánh sinh nhật nhà vua, Bính sẽ mời vua đến ngự lãm vở tuồng do đào Hường đóng vai chánh, để qua đó vua hài lòng ban ơn mưa móc. Nếu mọi người biết thiên tử thường ngự giá đến nhà mình thì thế mình sẽ vững hơn bàn thạch.


Chờ mãi không thấy vua đến, Bính đã sốt ruột, lo lắng. Nếu vua không đến thì uổng cả cái công sửa soạn, sắp xếp của mình trong hàng tháng trời nay. Ký đã dâng cho Bính một số vàng ngọc lớn, do đó thừa sức chi dùng trong việc mua sắm những y phục, dụng cụ sắm tuồng đẹp nhất cũng như các thứ rượu trà bánh trái hảo hạng.


Bỗng có tiếng đàn sáo vang lên. Bính vội chạy ra ngoài cửa phủ, quỳ phục xuống để đón loan giá. Kiệu long đình vừa hạ, vua Minh Mạng bước xuống, đầu đội mũ bình thiên tròn giản dị như kiểu văn nhân, mặc hoàng bào bằng vóc vàng không thêu thùa lòe loẹt, đi hia đen. Những người khiêng kiệu, cầm tàn quạt, kiếm và đội bát âm dừng lại ở ngoài, chỉ có các viên quan hộ giá và thị vệ túc vệ đi theo vua vào trong phòng. Minh Mạng ngồi xuống long ỷ, thị thần và đề đốc ngự lâm quân ngồi hai ghế hai bên, các hoàng tử, thân công ngồi sau bàn trải vải đỏ còn thị vệ, túc vệ dàn ra đứng hầu. Thị vệ đặt lên chiếc mâm một túi vải đựng đầy thuốc điếu dài và nhỏ, một đồng hồ báo thức, một cái gương nhỏ, rồi rót trà vào tách dâng lên vua. Phía sau bức sáo, một đoàn thị nữ tiến ra dâng trà, bánh, trái cây cho các vị khách quý.


Bính xin phép vua cho được bắt đầu diễn tuồng. Giàn nhạc giáo đầu gồm khoảng hai mươi nhạc công ngồi xổm đánh trống, gẩy đàn, thổi kèn inh ỏi. Trước mặt họ có một cái trống lớn, Bính ngồi sau trống thân cầm chầu.


Các đào kép trong vở tuồng ăn mặc chững chạc ra sân khấu lạy chào vua đoạn trưng ra những tấm trướng thêu những chữ lớn tỏ lòng tôn kính và chúc nhà vua sống lâu. Sau lớp giáo đầu các diễn viên bắt đầu biểu diễn.


Đào Hường bước ra sân khấu trong vai Phàn Lê Huê với bộ giáp bào lộng lẫy và chiếc mũ dát vàng nạm châu ngọc sáng lóng lánh, nàng múa võ một hồi rồi trụ bộ, sau đó cất tiếng nói lối xưng danh rồi hát một điệu khách. Vừa dứt câu hát, Bính sung sướng nện liền hai tiếng trống tỏ ý khen ngợi nàng khéo trình diễn.


Tiếp đó đến lớp Tiết Đinh San khôi vàng giáp bạc ra giao chiến với Phàn Lê Huê, vừa múa kiếm vừa đánh đỡ nhảy nhót trong đôi hia cao cổ mũi uốn cong lên đế bằng nỉ thật dày nhịp theo tiếng trống chiến dồn dập. Phàn Lê Huê thấy tướng địch đẹp trai thì mê lúng liếng đôi mắt tống tình, rồi giả vờ thua chạy vào phía trong dụ cho Tiết Đinh San đuổi theo..


Vừa hết một hồi, Bính quỳ xuống trước mặt xin ý kiến vua nhận xét về vở hát. Vua Minh Mạng nói:


- Ta thấy vở tuồng này trội nhất là cái mũ của Phàn Lê Huê. Vậy hoàng đệ mang cái mũ tới đây, để ta coi xem tinh xảo đến mức nào, rồi ta sẽ liệu ban thưởng cho.


Bính sợ hãi vội vàng lấy chiếc mũ dâng lên vua. Minh Mạng cầm xem rồi hỏi:


- Đẹp thật! Những vàng ngọc dát nạm trên mũ là đồ giả hay đồ thật thế này?


Bính run sợ lắp bắp:


- Dạ dạ, muôn tâu bệ hạ... đó là đồ... đồ…


- Ta đã nhìn kỹ đây là những đồ vàng, ngọc thật, ngay đến mũ cửu long và mũ miện của ta, cũng không dám dùng đến những bảo vật này. Lương bổng của người có bao nhiêu ta đã biết, vậy ngươi lấy đâu ra tiền để sắm chiếc mũ này…


- Dạ... dạ... thần... thần…


- Có điều ta thấy chiếc mũ làm khéo thì phải thưởng công cho người chế mũ. Vậy người chế mũ đâu? Ngươi đòi đến đây để ta ban thưởng cho y…


- Dạ... thần không biết…


- Ngươi không biết nhưng ta biết. Người thợ ấy bị ngươi đánh một trận thừa sống thiếu chết, lại phải suốt ngày đêm làm mũ cho ngươi, nên sau đó bị bệnh nặng đang nằm liệt giường. Ngày trước ngươi đã bắt con người ta vào làm con hát, ta biết chuyện nhưng vì nghĩ tình anh em, nên đã tạm bỏ qua vì thấy ngươi mới lần đầu phạm tội, nhưng đến lần này thì phải trừng trị. Nếu vì tình riêng mà khoan thứ thì luật pháp của triều đình ra sao? Vả chăng việc làm mũ phường trò là không cần gấp mà phải bách xúc người ta trong khi mưa lụt, có đáng không?


- Dạ... muôn tâu, thần xin cam chịu lỗi…


- Hơn nữa làm chiếc mũ này lại quá xa xỉ, người lấy tiền ở đâu ra, có phải là lấy của tên gian thương Phan Huy Ký không? Vừa rồi quan tuần hải đã bắt được chiếc thuyền mang hiệu “Định Viễn Công phủ” chở đầy nha phiến lậu từ Hạ Môn trở về nên đã cho tịch thu tang vật và bắt giữ can phạm rồi.


Bính nghe nói hoảng hốt quỳ rạp xuống đất lạy xin khoan hồng. Minh Mạng nghiêm khắc:


- Ngươi may mắn sinh vào nơi cành lá ngọc, được đặc ân hưởng bổng lộc, đã không phải lo lắng công việc gì thì cứ ngâm thơ uống rượu làm vui, an hưởng phúc trời có hơn không. Cớ sao lại cậy thế hoàng gia, ức hiếp lương dân thông đồng với kẻ gian tà làm tổn hại công khố Nhà nước. Há chẳng biết bổng lộc của ngươi là do công sức của dân đóng góp hay sao? - Quay lại nhìn các vị hoàng tử, thân công, vua nói tiếp: - Từ nay trẫm hạ nghiêm lệnh, tất cả các hoàng tử, thân công không có phận sự không được giao dịch với người bên ngoài về việc công, cấm từ quan chí dân không ai được thỉnh thác người trong hoàng gia, nếu chuyện vỡ lở ra thì cả hai bên đều bị nghiêm trị. Người làm việc nước lo lắng cho dân, mới xứng đáng đội mũ, nếu không chiếc mũ ấy chẳng qua là chiếc mũ phường trò mà thôi. Chiếc mũ này là tang vật ăn hối lộ, ta sẽ tịch thu sung vào kho lại phạt ngươi một năm lương để bù vào số tiền thuế thiếu hụt.


Dứt lời vua truyền túc vệ lột phăng chiếc mũ công tước của Bính, lôi ra ngoài phạt một trăm trượng rồi giao sang phủ Tôn nhân xét xử.


(còn tiếp)


Nguồn: Vua Minh Mạng. Tuyển tập Truyện lịch sử của Hoài Anh. Triệu Xuân sưu tầm, tuyển chọn, giới thiệu. NXB Văn học , 2006.


 


 


 


 







(1) Sự kiện Diên Khánh Công Tấn thông lưng với Diệp Liên Phong, có chép rõ trong Minh Mạng chính yếu; riêng chi tiết Minh Mạng đi vi hành, tôi viết phỏng theo truyện kể dân gian, có hư cấu thêm bớt…



Mục lục:
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
21.
22.
23.
24.
25.
26.
27.
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Chuyện kể năm 2000 - Bùi Ngọc Tấn 17.08.2017
Cõi mê - Triệu Xuân 17.08.2017
Hãy để ngày ấy lụi tàn - GERALD Gordon 17.08.2017
Huế ngày ấy - Lê Khánh Căn 11.08.2017
Mẫn và tôi - Phan Tứ 29.07.2017
Đường công danh của Nikodema Dyzmy - TADEUSZ DOLEGA - Mostowicz 20.07.2017
Thầy lang - TADEUSZ DOLEGA - Mostowicz 20.07.2017
Tom Jones đứa trẻ vô thừa nhận tập 1 - Henry Fielding 11.06.2017
Bố già (The Godfather) - Mario Gianluigi Puzo 02.06.2017
Tôi kéo xe - Tam Lang Vũ Đình Chí 01.06.2017
xem thêm »