tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH
Khách thăm: 20524874
Tiểu thuyết
08.04.2009
Hoài Anh
Vua Minh Mạng

Minh Mạng không chỉ xử nghiêm đối với người ngoài, mà ông còn xử rất nghiêm khắc ngay với các em và con của mình.


Kiến An Công Đài, em ruột Minh Mạng, sai thuộc viên trong phủ là Lê Văn Quát ra Bắc thành mua ngựa. Quát đi tắt lên Cao Bằng yêu sách của dân. Tuần phủ Lạng Sơn Hoàng Văn Quyền đem việc tâu lên. Quát bị xử tử, Đài bị phạt bổng một năm.


Điện Bàn Công Phổ, em trai Minh Mạng, đặt càn quan chức, làm riêng ấn tín. Việc phát giác ra, Phổ đến cửa khuyết xin nhận tội. Minh Mạng ra lệnh phạt bổng thân công ba năm, triệt bỏ thuộc binh đi, không chuẩn cho theo ban chầu mừng. Còn phó trưởng sử phủ đệ ấy là Nguyễn VănBảo giao xuống bộ Hình trị tội.


Hoàng tử Miên Phú, con trai Minh Mạng, đêm đến cùng với bọn phủ thuộc là Hoàng Văn Vân, Bùi Văn Nghị và Bùi Văn Quế phi ngựa ở phía tả ngoài hoàng thành. Miên Phú về trước, mấy người phủ thuộc còn cho ngựa chạy thi. Có một bà già đi bên đường tránh không kịp, bị ngựa của Vân xéo chết. Minh Mạng biết tin đó, bèn sai ngay Tôn Nhân phủ Tôn Thất Bằng, các đại thần Trương Đăng Quế, Phan Bá Đạt, Nguyễn Công Hoán và Hoàng Quýnh cùng điều tra, xét hỏi. Khi thành án, Minh Mạng phê chuẩn: Miên Phú bị tước mũ áo, cách mất lương bổng hằng năm, đóng cửa ở nhà riêng để tự xét mình, sửa lỗi, không cho ra ngoài một bước, không được lại dự vào hàng các hoàng tử, chỉ gọi tên là Phú thôi. Hoàng Văn Vân bị chém ngay, Bùi Văn Nghị, Bùi Văn Quế đều bị phát vãng đi Ai Lao sung quân. Khi đến chỗ phát phối đánh cho 100 hồng côn. Hơn thế nữa, Minh Mạng còn nghiêm răn: “Người đàn bà già bị chết đã có đền mạng, đáng lý không nên cho tiền mai táng nữa. Nhưng nghĩ lại: già nua thất thểu ở giữa nơi kinh thành, thực đáng thương xót. Vậy chuẩn cho cứ tên Phú bắt phải đền cho con của người chết 200 lạng bạc, để giữ công bằng, quyết không có lý nghị thân nghị quý. Phàm các em và con cháu ta chớ nên coi khinh, lấy thân để thử phápluật. Gương sáng chẳng xa, ai nấy phải kính cẩn đó!”


- Diên Khánh Công Tấn, vì việc riêng, tự tiện đánh roi viên Thị trung cai đội Lê Văn Hương. Quan Lệnh Tôn Nhân phủ Tôn Thất Dịch đem việc ấy tâu lên. Minh Mạng đang ngự ở Tiện điện(1) các tước công đều ở đấy. Vua quay lại trông Tấn, rỏ nước mắt trách rằng: “Lê Văn Hương kia cũng là mệnh quan của triều đình, có tội nên tâu lên, sao có thể tự tiện trách phạt bằng roi. Vả phép của Tiên đế là phép chung của thiên hạ, anh em ta há được dùng riêng ư? Em không thấy Tiên đế thiết tha quở trách Định Viễn Công Bính ư? Khi ấy Định Viễn Công có lỗi nhỏ, anh vì Định Viễn Công hai ba lần cầu xin miễn cho, Tiên đế còn không tha, sở dĩ phải làm thế là vì lo các Hoàng thân, các tước công sinh trưởng ở chốn giàu sang cậy được ân yêu, khinh thường phạm đến pháp luật, cho nên không thể không nghiêm ngặt trách phạt để làm răn sau này. Nay anh lấy lòng Tiên đế làm lòng mình mà yêu em, em cũng nên lấy lòng mình mà yêu anh, cùng nhau cẩn thận giữ phép đã thành để giữ tiếng tốt đến không cùng, chớ làm việc phi pháp như thế nữa”. Tấn cúi dập đầu tạ.


Ít lâu sau, Tấn lại nhân việc riêng, bắt giữ dân phủThừa Thiên, cùng kẻ sai dịch thuộc phủ ấy, quan coi phủ đem việc tâu lên.


Minh Mạng gọi đến khiển trách gắt gao, lại dụ rằng: “Dân là gốc của nước, nếu dân không yêu vua giúp vua thì làm sao mà hưởng sự giàu sang được, mày đã không cùng ta chia lo mọi công việc, lại làm cho ta thêm sự ưu phiền, như vậy lòng mày có yên chăng?” Vua bắt Tấn chịu phạt trượng, cách chức trưởng lại của phủ Diên - Khánh, sung làm lính thuộc phủ.


Chưa được bao lâu, Tấn lại cho lính đến tỉnh Bình Định, tìm con hát, bắt ngang cả dân lành, việc ấy đến tai vua.


Vua sai lập tức bắt kẻ thuộc binh đem về nơi can phạm chém đầu cho mọi người thấy, phạt lương bổng của Tấn một năm.


Tấn thấy vua không nhắc gì đến chuyện Tấn cho tên thương nhân Diệp Liên Phong được cải trang thuyền buôn bằng mọi hình thức, dán các thứ nhãn hiệu, mạo nhận là thuyền nhà Thanh để được miễn thuế, trong lòng hí hửng. Vụ đó mới béo bở, là kế làm ăn lâu dài, chứ còn ba cái lẻ tẻ này có nhằm nhò gì!


 


VIII


Lê Văn Duyệt đến thăm xưởng thuyền chiến ở về phía đông thành một dặm dọc theo bờ sông Tân Bình quanh qua sông Bình Trị. Xưởng gác và che thuyền hải đạo, là đồ nghề bén nhọn của thủy chiến nước Nam, chiến hạm, kiểu giống tàu buôn không buồm, nhưng nhỏ, ghe sơn đen, ghe sơn đỏ. Ghe chiến cụ, thân lớn và dài, dày và bền, đặt nhiều mái chèo, ngoài sơn dầu đen gọi là ghe đen, sơn đỏ gọi là ghe đỏ. Lại có ghe lê, tức ghe thuyền được chạm trổ vẽ vời từ đầu đến đuôi, đều là dụng cụ thủy chiến. Xưởng dài đến 3 dặm.


Xem hết một lượt, Lê Văn Duyệt gọi Dương Văn Nhã, Đặng Vĩnh Ưng đến bảo:


- Trước đây ta đã được xem những chiếc thuyền du hồ gọi là họa lương ở bên Tàu, nay các ngươi cũng nên dựa theo kiểu cách ấy chế tạo ra chiếc thuyền lớn, nhưng đằng này được trang hoàng hơn. Có thể coi như một pháo đài thu nhỏ lại và xây nổi trên mặt nước. Trong thuyền có phòng có viện người có thể thẳng mình đi lại ra vào, không phải khom lưng cúi đầu gì. Tứ phía chạm sơn thếp khéo léo, hai bên có cửa sổ nhìn ra ngoài sông. Trước mũi đặt súng thần công. Trên nóc lại có một tầng xinh xắn, đủ chỗ bày một tiệc rượu cho dăm người phong nhã, ngồi đánh chén ngắm trăng đón gió thảnh thơi.


Dương Văn Nhã, Đặng Vĩnh Ưng vâng lệnh đến Chợ Lớn tìm được người khách trú Mạch Tấn Giai, đã được thấy thuyền họa lương ở Tây hồ bên Tàu, sai đôn đốc thợ đóng một chiếc thuyền lớn theo như kiểu cách Lê Văn Duyệt đã dặn. Sau khi đóng xong, lại sai Trần Văn Tha chỉ huy đội thuyền này.


Ít lâu sau, người ta thấy xuất hiện một đội binh thuyền trên sông Tân Bình. Dẫn đầu là một tiền đội chiến thuyền đi mở lối, trước mũi đặt súng thần công, binh sĩ đội nón chóp sơn, mặc áo nẹp xanh, những tay chèo cũng vậy. Thuyền lớn như nhau, trong sơn đen ngoài thếp vàng choáng lộn, một viên cai đội mặc nhung y, đeo mã tấu, tay cầm trống khẩu, đánh tung tung nhịp nhàng, ra hiệu cho ba chục mái chèo đồng thời cày nước. Thủy thủ vừa chèo vừa hát khúc quân ca, nghe rất du dương, hùng dũng.


Đến đại thuyền của Duyệt, mình rộng hơn, lá cờ phất phới ở đầu mũi thuyền bày ra sáu chữ lớn: “Gia Định thành Tổng trấn Lê”. Bám vào thuyền lớn là những xuồng nhỏ để kịp thời di động.


Sau đại thuyền là chiếc thuyền “nhà bếp”, kho chứa đầy đồ ăn thức uống, để có thể đi trên sông biển dài ngày.


Sau hết lại một đoàn chiến thuyền đi đoạn hậu, số đông gấp hai tiền đội, nghi vệ cũng đàng hoàng như vậy.


Thấy đoàn đại thuyền ung dung nhàn nhã trảy qua, hương chức mặc áo tấc xanh cùng dân chúng bày hương án ở hai bên đường bái vọng “Thượng công”.


Thuyền đi đến đâu, lại cho vời những danh ca danh cầm trong vùng đến đàn hát giúp vui cho tiệc rượu quan Tổng trấn khoản đãi các thân hào và văn thân địa phương. Mọi người đều ca ngợi sự khoan dung và đức độ của quan Tổng trấn, coi ngài như một vị phúc tinh được giáng xuống trời Nam, làm cho dân chúng Lục tỉnh yên vui no ấm.


Một lần, đoàn thuyền của Lê Văn Duyệt ra đến mé biển thì thấy mấy chiếc thuyền buôn trương cờ hiệu Đại Thanh nhưng phu chèo là người Nam ngang nhiên vượt qua trạm thu thuế của ta không dừng lại. Ông ngạc nhiên truyền hai đội tiền và hậu vây chặt mấy chiếc thuyền buôn lại, rồi áp sát vào chiếc thuyềnlớn nhất, bắt người chủ thuyền đến hầu.


Binh sĩ dẫn người chủ thuyền đến trước mặt Duyệt.


Ông hỏi:


- Ngươi tên là gì?


- Bẩm quan lớn, tiểu nhân là Diệp Liên Phong.


- Ngươi có bằng sắc gì của nhà Đại Thanh cấp cho không?


Diệp Liên Phong lúng túng:


- Bẩm... không... ạ...


- Thế tại sao ngươi dám trương cờ Đại Thanh lên đầu thuyền?


Diệp Liên Phong run sợ:


- Bẩm, tiểu nhân phải giả làm thuyền của nhà Thanh, mạo nhận là thuyền miễn thuế để khỏi phải nộp thuế ạ...


Lê Văn Duyệt nghiêm khắc:


- Ai cho phép ngươi làm việc này?


- Bẩm đó là do ông Diên Khánh Công em Ngài Ngự nói giúp với quan Tham Tri bộ Hộ làm ngơ cho việc đó ạ…


Lê Văn Duyệt sai quân trói Diệp Liên Phong và đám phu thuyền lại, rồi nhảy lên mấy chiếc thuyền buôn khám xét, thì thấy ngoài hàng hóa mua từ Mã Lai về, dưới gầm thuyền chứa đầy á phiện.


Lê Văn Duyệt bèn làm biên bản, bắt Diệp Liên Phong ký vào, rồi sai một tiểu đội lính áp giải mấy chiếc thuyền buôn nộp lên triều đình.


Thì ra sau chuyến làm ăn trót lọt chở vật liệu xây dựng đài Trấn Hải đến cho Lê Chất, Diệp Liên Phong cứ quen mùi làm tới. Y lại nhờ Diên Khánh Công đến nói lót với quan Tham tri bộ Hộ, viên này hạ lệnh cho các trạm thu thuế miễn thuế cho các thuyền buôn trương cờ nhà Thanh. Ngày càng vớ bẫm, y lai ra sức đấm mõm cho Diên Khánh Công và quan Tham tri bộ Hộ.


Nhận được sớ tâu của Lê Văn Duyệt, Minh Mạng lập tức cho đòi Diên Khánh Công Tấn, bắt tâu bày. Thấy Tấn chối tội, vua cho giải Diệp Liên Phong vào đối chất.


Diệp Liên Phong nói:


- Tôi đã biếu cho ông một ngàn nén vàng và một con sư tử bằng ngọc, ông lại bảo tôi phải biếu cho quan Tham tri bộ Hộ một ngàn nén bạc và một con lạc đà bằng vàng, ông còn chối gì nữa.


Minh Mạng còn truyền Diệp Liên Phong ký vào bản cung khai, rồi sai giam Diên Khánh Công và Diệp Liên Phong vào thiên lao, lại giữ bí mật việc này không để cho quan Tham tri bộ Hộ biết.


Đêm ấy, Minh Mạng cải trang làm một người thường dân lam lũ, đánh bộ áo cộc rách, đội chiếc nón lá đã tơi bươm bướm, từ trong cấm thành lẻn ra cửa Hậu bô, vòng lên đến sau dinh các bộ, thì gặp trời mưa to, phải đứng ẩn núp dưới một cây cổ thụ. Lúc ấy đường sá vắng tanh, không có một bóng người qua lại. Đứng lâu mỏi cẳng ông đành ngồi bệt xuống gốc cây, áo quần lấm ướt thảm hại.


Sau một chặp một bóng người lù lù, từ phía sau vườn Hậu bô đi lại, đến cổ thụ cũng ghé vào ẩn mưa, cách chỗ vua ngồi vài bước.


Dưới làn chớp nhoáng, ông nhận thấy người ngồi gần mình, hình như đã có tuổi, đầu cạo trọc lóc mặc áo đen rách tã, dưới đóng khố, tay cầm một đoạn dây thừng và một vật gì dài và sáng, trông như thanh sắt. Cũng trong giây phút nhờ có ánh sáng nhấp nháy ấy, hắn ta đưa mắt nhìn ông rồi thở dài: ý chừng thương hại cùng phường rách rưới nghèo khổ gặp nhau.


Hắn gợi chuyện trước:


- Khổ quá! từ tối đến giờ, chưa làm ăn gì được lại gặp mưa tầm tã!... Còn đằng ấy cũng chưa vớ được món nào hay sao mà ngồi chết dẫm ở đây thế hử?


Hắn nói khe khẽ, làm như sợ có người thứ ba nào nghe, mặc dầu trời tối đêm khuya, tứ phía vắng ngắt.


Vua nghe hỏi, sửng sốt:


- Anh này nói chuyện bá láp gì, tôi nghe không hiểu…


- Hừ! rõ khéo vờ vịt... Cùng làm cái nghề “lương thượng quân tử”(1) với nhau, đêm hôm gặp gỡ thì ta nói chuyện làm ăn may rủi mà nghe, việc cóc gì phải giấu giếm chứ... Đằng ấy trông bộ dạng tớ có phải là bộ hạ của quan đề đốc Hộ thành đâu mà còn giả vờ giữ kẽ cho mất công.


- Ồ, thế ra anh làm nghề ăn trộm à?


- Tớ thì tớ can đảm trả lời đằng ấy rằng: chính thế! Thừng đây!... Thuổng đây! Thừng để làm thang mà leo. Thuổng để đào tưởng khoét vách. Những đồ nghề này, đằng ấy còn lạ quái gì! À, nhưng đằng ấy đi làm ăn với hai tay không, thế thì vào bậc đại bợm đấy.


Vua nín lặng không nói gì. Chớp nhoáng, ông thấy hắn ta nhe hàm răng vổ, cười mà hỏi lại:


- Còn anh?... Thật anh không phải là Đạo chích?


- Không! Không! nhà vua đáp. Tôi cũng là con nhà nghèo thì có, nhưng không phải là ăn trộm.


- Thế anh làm nghề nghiệp gì? Đi đâu đêm hôm mưa gió mà ngồi vò võ thế này?


–Tôi ở thôn quê ngoài Quảng Trị kia, cày thuê cuốc mướn làm ăn lương thiện, chứ trộm đạo mà sống, không khi nào tôi chịu làm, anh ạ! Thà cam chết đói.


- Giỏi! Ban nãy tôi trông mặt bắt hình dong, cũng tưởng anh là “lương thượng quân tử”; giờ xin bỏ hai chữ trên, để lại hai chữ quân tử cho anh. Nhưng tôi xin hỏi ông quân tử lần mò đến kinh thành làm chi mà trông bộ tịch bơ vơ khốn khổ như thế?... À, tôi ngu thật, nghe tiếng anh nói vang động như chuông, không luân lạc đến nghề trộm đạo cũng phải.


- Tôi cốt vô kinh tìm người thân thuộc làm việc trong bộ, không ngờ họ đổi đi xa mất rồi. Tôi lang thang mãi trong thành, một đồng một trự chẳng có, mà cửa thành đóng cả, đành ngồi đây chờ sáng ra về… Té ra anh lại biết xem tư ký nữa sao?


- Không, tôi có xem tướng xem số gì được đâu. Có điều trời phú cho cái khiếu riêng là nghe tiếng nói có thể nhớ người; một khi nghe tiếng ai nói, chẳng bao giờ tôi quên.


- Anh ạ! tôi cũng thế, chẳng biết tướng số gì, nhưng tôi xem anh vạm vỡ, khỏe mạnh, lại có đôi chút chữ nghĩa, sao không tìm nghề lương thiện mà sinh nhai? Làm chi cái nghề Đạo chích, đêm hôm lặn lội nguy hiểm; còn lo bị bắt thì tù tội khổ thân.


Tên trộm có ý cảm động, chắt lưỡi và nói:


- Thú thật với anh, tôi nguyên là chân học trò ngông cuồng tự phụ; hồi đời tiên đế tại vị, cha con ông tiền quân Thành bị tội chết oan, tôi có làm mấy bài thơ cảm khái thời thế. Người chung quanh đua nhau truyền tụng. Bọn quan lại tham nhũng ở tỉnh tôi, đòi tôi phải lễ một trăm nén bạc, không thì họ buộc vào khoản “yêu thư yêu ngôn”. Tôi bay lên trời cũng chẳng khỏi lăng trì trảm quyết. Cơ khổ, bán cả gia viên điền sản nhà tôi lấy mười nén cũng không đắt.


Tôi phải lén bỏ quê hương, biến danh ẩn tính, đem mẹ già cùng vợ con thơ dại vào nương náu ở đây... Anh nghĩ xem một thằng sợ tội, có bao giờ dám chường mặt tìm công việc tử tế làm ăn?... Vì phải nuôi lão mẫu thê nhi, lâu dần tôi trụy lạc đến nghề ăn trộm…


 Nhưng ăn trộm mặc lòng, tôi cũng làm một cách lương thiện đáo để, anh ạ!


Nhà vua hất hàm về phía tên trộm và trợn tròn hai mắt, như người được thấy xuất hiện trước mắt mình một bậc dị nhân hay một con quái vật:


 - Anh nói chướng quá!... Ăn trộm mà còn có thứ ăn trộm lương thiện?


- Tôi đoán ngay anh không tin!... Tên trộm thản nhiên đối đáp. Nhưng thật quả trộm đao cũng có cách làm cho lương thiện, hữu ích... Là vì...


- Là vì…? Vua hỏi săn đón nóng biết.


- Là vì tôi chỉ lấy của bọn làm quan…


- Bọn ấy mất của cải vật dụng về tay anh, dễ thường như thế không phải thiệt thòi đau đớn cho họ cũng như kẻ khác à?


- Không, tôi nói chưa hết thì anh đã vội lấy tay bịt họng tôi lại... Chả trách thân ở nhà quê mới lên bỡ ngỡ chưa nghe khét tiếng kinh thành lão Vích, một tên đại bợm hơn mười năm nay chuyên ăn trộm của bọn quan ăn hối lộ tham tàn và tụi nhà giàu cho vay cắt cổ. Ngoài hai hạng khả ố đó, người khác dù để vàng bạc ngoài ngõ, hay đặt tận tay nó, nó cũng không phạm tơ hào.


- Thế anh tức là lão Vích ấy?


- Chính là tôi.


- Nhưng anh làm sao phân biệt ông quan nào thanh liêm hay tham nhũng?


- Khó gì! Con mắt chúng tôi Trời sinh ra để mà dòm thấy trong đêm tối, anh ạ... Nghề mình làm ăn, bắt buộc phải dò la những cử động ám muội của họ, không thể nào sai... Quyểnsổ quan lại ở kinh thành, cho tới đường lối, tôi tớ, tục quen mỗi nhà, đều ghi chép rành mạch ở trong đầu óc tôi đây này... Hễ tôi chõm món nào là đúng món ấy. Ban ngày họ bóc lột dân, đêm tối mình lột lại họ, thiên đạo tuần hoàn là nghĩa như thế…


Nhà vua lẳng lặng, nghĩ thầm trong trí: mình đây thống ngự bách quan, mà kẻ nào thanh liêm, kẻ nào tham nhũng, dễ thường không biết rõ bằng lão Vích. Nhưng muốn thử tới cùng cho biết, ông nói khích:


- Anh khéo nói bẻm, bộ anh mà biết hết được nhà các quan, vả lại…


Không đợi ông nói dứt câu, lão Vích chặn ngang, có ý hờn mát:


- Hừ! Có khó khiếc gì? Muốn rõ hư thực, lát nữa ngớt mưa anh đi theo tôi.


- Theo anh đi ăn trộm?


- Ừ, đi theo tôi mà xem... Cho anh đứng ngoài canh chừng, tôi vào trong làm gì mặc tôi, khi tôi chuyền đồ qua tường, thì anh đỡ lấy, rồi chúng ta chia đôi với nhau... Tài thượng phân minh thị trương phu(1), biết chưa?... Thôi, trời đã ngớt mưa, chúng ta nhổ rễ lên được rồi, chứ ngồi mãi thì sáng mất.


(còn tiếp)


Nguồn: Vua Minh Mạng. Tuyển tập Truyện lịch sử của Hoài Anh. Triệu Xuân sưu tầm, tuyển chọn, giới thiệu. NXB Văn học , 2006.


 







(1) Tin đin: đin vua ngh chơi lúc nhàn ri.




(1) Quân tử trên rường nhà, ý nói kẻ trộm.




(1) Phân minh về tiền bạc là trương phu.



Mục lục:
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
21.
22.
23.
24.
25.
26.
27.
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Tiêu sơn tráng sĩ - Khái Hưng 21.09.2017
Báu vật của đời - Mạc Ngôn 21.09.2017
Một thời để yêu và sống - Đặng Hạnh Phúc 20.09.2017
Huế ngày ấy - Lê Khánh Căn 31.08.2017
Chuyện kể năm 2000 - Bùi Ngọc Tấn 17.08.2017
Cõi mê - Triệu Xuân 17.08.2017
Hãy để ngày ấy lụi tàn - GERALD Gordon 17.08.2017
Mẫn và tôi - Phan Tứ 29.07.2017
Đường công danh của Nikodema Dyzmy - TADEUSZ DOLEGA - Mostowicz 20.07.2017
Thầy lang - TADEUSZ DOLEGA - Mostowicz 20.07.2017
xem thêm »