Qùa tặng của chim non

Hồi tháng Mười năm ngoái, tôi về nhà cô tôi ở Hà Bắc chơi mấy hôm. Sau nhà cô tôi là một khu vườn rất rộng. Liền đó là một khu rừng thưa suốt ngày xao xác tiếng chim kêu. Tôi muốn được vào rừng chơi quá, nhưng thằng Nam, con cô tôi, luôn tỏ ra bận bịu, nó hứa thế nào cũng có bữa dẫn tôi vào rừng chơi, nhưng lần lữa mãi, tôi ở đã một tuần mà vẫn chưa được bén mảng đến bìa rừng.

Một hôm tôi tha thẩn ra vườn chơi. Trong vườn yên tĩnh lạ lùng. Mấy cây xoan khẳng khiu đeo những chùm quả vàng xuộm khe khẽ đung đưa. Đâu đó có tiếng chim sâu kêu lích tích rất nhỏ nhưng vang xa. Thỉnh thoảng tiếng một cành cây gãy hoặc một trái cây chín rụng xuống cỏ, tiếng nghe nằng nặng và ấm, mềm. Tôi nhẹ bước trên cỏ, rón rén đi sâu vào trong vườn.

Đột nhiên, tôi nghe ríu ran tiếng chim. Để ý tìm kiếm, tôi thấy đằng góc vườn, mấy con chim chao lên lượn xuống, cành xập xòe kêu nháo nhác. Hình như đang có điều gì làm chúng sợ hãi. Tôi thận trọng đến gần, thú thật là bụng cũng hơi lo lo. Biết đâu một con rắn đến phá tổ chim cũng nên! Cách bầy chim dăm bước chân, tôi dừng lại nghe ngóng. Bầy chim thấy tôi thì vụt bay lên đậu trên cành cây, nghiêng nghiêng ngó ngó, càng kêu dữ. Những đôi mắt chim vừa có vẻ giận dữ vừa có vẻ cầu khẩn. Chúng hết nhìn tôi lại nhìn xuống bãi cỏ. Theo hướng chúng nhìn, tôi nhận ra dưới bụi cỏ đang lay động là một chú chim non đang cố dướn mình, cánh vỗ vỗ một cách yếu ớt. Chắc chú ta bị ngã từ trên tổ cao xuống. Đúng thế thật. Khi tôi ngước nhìn lên, một chiếc tổ sơ sài như một túm cỏ khô bị gió đánh xơ xác vẫn còn mắc trên cây. Tôi chạy lại, quỳ thụp xuống bên chú chim non. Bầy chim kêu loạn xạ, bổ nhào xuống, lăn xả vào tôi không một chút sợ hãi. Đó là bố mẹ của chú chim non, chứ không phải là một bầy chim như lúc đầu tôi tưởng. Vì thương con, đôi chim trở nên bạo dạn, quên hết mọi nguy hiểm, lao vào tận tay tôi. Chúng mổ vào đầu tôi, vào tay tôi đau điếng nhưng tôi không giận chúng chút nào. Tôi khẽ khàng nâng chú chim non trong lòng bàn tay trái, còn tay kia khum nhẹ úp lên che chở để đôi chim khỏi mổ nhầm vào con. Tôi bước nhanh ra khỏi vườn. Đôi chim kêu thất thanh, chuyền từ cành này sang cành khác, theo tôi về tận nhà. Vừa thấy cô tôi, tôi đã rối rít khoe:

- Cô ơi, con chim non! Cháu bắt được con chim non!

Cô tôi đang múc nước, quay lại nhìn tôi mỉm cười. Nhưng rồi cô tôi nói ngay:

- Mày bắt chim non làm gì hở cháu? Tội nghiệp chưa kìa! Bố mẹ nó đang nháo nhác đến đòi con kia kìa!

Được thể, đôi chim đậu trên đầu hồi càng làm toáng lên. Chúng kêu nghe đến sốt ruột. Cô tôi lại giục:

- Thôi, thả nó ra đi cháu ạ. Bắt thế phải tội chết!

Tôi hơi buồn, không phải vì sợ phải thả con chim ra mà vì cô tôi không hiểu tôi. Nào tôi có muốn bắt con chim non làm gì! Nó ngã từ trên cao xuống, một cánh hình như bị gãy nên không cụp lại được, cứ xõa xuống đến tội nghiệp. Mình nó tím ngắt, lơ thơ vài chiếc lông tơ còn ướt. Đôi mép vàng như nghệ chốc chốc lại há ra không hiểu vì đói hay vì đau. Nó thở dồn dập, đôi mắt thì lại lờ đờ mệt mỏi. Cứ như thế này chỉ nằm trên cỏ một lúc nữa, không chết lạnh thì cũng bị con rắn, con chuột đến tha đi. Đôi chim bố mẹ nháo nhác kêu ồn lên như thế chứ làm sao mà dìu được đứa con trở lại tổ nữa? Sẵn có chiếc lồng chim bỏ không của thằng Nam, tôi liền thả chú chim “của tôi’ vào đó. Tôi không quên rút một nắm rơm khô, chọn những sợi thật mềm và nhỏ vò nát cho vào lót để chim nằm. Tôi lại lấy chiếc khăn mặt cũ phủ lên lồng chim cho đỡ gió và để đôi chim bố mẹ khỏi trông thấy. Đôi chim còn quanh quẩn trên đầu hồi mãi, hơn một tiếng sau thì bỏ đi. Tôi đã tưởng chúng quên không nghĩ đến chim non nữa, nhưng chập tối chúng lại trở về, kêu những tiếng buồn rượi. Thương chúng quá, không biết làm cách nào hơn, tôi chỉ biết nhủ thầm: “Cứ yên chí! Rồi tôi sẽ trả lại chim non về cho. Để tôi nuôi mấy hôm cho nó cứng đã. Tôi chữa cho cánh nó liền lại đã…”

Từ hôm ấy tôi bận tíu tít vì con chim non. Tôi lấy trộm vừng, đỗ xanh của cô tôi cho chim ăn. Tôi ra ruộng bắt châu chấu cho chim có thêm “chất tươi”. Mùa đông bắt châu chấu không phải dễ, thế mà hôm nào tôi cũng đem về được một xâu dài chừng hai gang cho chim ăn. Châu chấu xâu từng chuỗi bằng ngọn cỏ may già lúc nào cũng treo sẵn bên lồng chim.

Chừng mười hôm sau, chim khỏe hẳn. Nó đã mọc đủ lông và nhảy nhót suốt ngày. Nó rất bạo, có người đứng xem vẫn điềm nhiên hót. Tiếng nó hót trong trẻo, lảnh lót từng chuỗi dài. Nhưng nhiều khi nó có vẻ rất buồn. Nhất là những lúc ngoài vườn có tiếng chim vọng đến. Tôi để ý thấy những lúc như thế ban đầu nó linh hoạt hẳn lên, chuyền thoăn thoắt trong lồng, cái đầu thon nhỏ rúc hết khe này sang khe khác. Nó cố tìm cách thoát ra ngoài một cách hăm hở. Nhưng sau thấy bất lực, nó ủ rũ đứng trong góc lồng, cổ rụt lại, mắt đờ đẫn.

Nghĩ đến tiếng hót thanh thoát của những con chim tự do, tôi thấy thương cho con chim non của tôi. Giữ lời hứa thầm mấy hôm trước, tôi quyết định thả chim non. Tôi hạ chiếc lồng xuống, thò tay bắt chim. Con chim sợ hãi đập cánh lia lịa, cố vùng vẫy thoát khỏi tay tôi. Mãi sau tôi mới bắt được nó. Con chim béo hẳn lên, ấm nóng nằm gọn trong tay tôi. Tôi bần thần không muốn xa nó. Tay vuốt nhẹ lên bộ lông màu xám nhạt, lòng bâng khuâng như sắp phải xa một người bạn khó có ngày gặp lại. Nhưng thôi, hãy bay đi, chim non! Hãy về với cỏ cây thoáng đãng và bầu trời xanh không cùng của chim!

Tôi mở lòng bàn tay. Con chim thoáng ngơ ngác một giây rồi vút bay lên. Nó đậu trên đầu hồi, xù lông, xõa xõa đôi cánh, nghiêng nghiêng ngó ngó một tý rồi bắt đầu bay chuyền. Hình như nó vẫn còn ngỡ ngàng trước khung trời rộng. Lần đầu tiên nó tập bay mà! Nó bay thong thả, chấp chới lúc cao lúc thấp không một chút sợ hãi, như muốn rủ tôi cùng đi. Vừa mỉm cười thích thú, tôi vừa chạy theo chim non. Cánh chim cứ xập xòe phía trước, ngay sát gần tôi, lúc ẩn lúc hiện, cứ như một cậu bé dẫn đường tinh nghịch. Vui chân, mải theo bóng chim, không ngờ tôi vào rừng lúc nào không rõ. Cây mỗi lúc một nhiều. Đường mỗi lúc một khó đi. Đột nhiên tôi vấp ngã. Khi ngửng lên, bóng chim đã mất hút. Tôi chỉ còn nghe thấy tiếng chim đâu đó hình như cao lắm, xa lắm vẳng lại. Tôi vịn vào một thân cây đứng lên ngơ ngác nhìn quanh. Người tôi bỗng râm ran một cảm giác dịu dàng đến kỳ lạ. Cảnh đẹp mới mẻ của thiên nhiên làm tôi xúc động. Trước mặt tôi, một cây sòi cao lớn toàn thân phủ đầy lá đỏ. Bên cạnh đó, như để tôn thêm màu đỏ chói lọi kia lại là màu vàng rực rỡ của mấy cây cơm nguội đang phô hết vẻ đẹp kỳ lạ của mình. Một làn gió rì rào chạy qua, những chiếc lá rập rình lay động như những đốm lửa đỏ bập bùng cháy. Tôi rẽ lá, nhẹ nhàng men theo một lạch nước để đến cạnh cây sòi. Nước róc rách chảy, lúc trườn lên mấy tảng đá trắng, lúc luồn dưới mấy gốc cây ẩm mục. Tôi ngắt một chiếc lá sòi đỏ thắm thả xuống dòng nước. Chiếc lá vừa chạm mặt nước, lập tức một chú nhái bén tí xíu như đã phục sẵn từ bao giờ nhảy phóc lên ngồi chễm chệ trên đó. Chiếc lá thoáng tròng trành, chú nhái bén loay hoay cố giữ thăng bằng rồi chiếc thuyền đỏ thắm lặng lẽ xuôi dòng. Chàng lái đò vênh mặt nhìn tôi, giương đôi mắt đen láy như hai hạt rau dền lên, vẻ đầy hãnh diện. Tôi chậm rãi bước theo chú ta. Những cành gì to lớn, thân xù xì và chi chít quả… Quả rơi xuống cỏ lịch bịch. Những ánh nước loang loáng phản chiếu lên những vòm lá. Đi được mấy bước, tôi bắt đầu nghe tiếng chim. Một hai cánh chim bay lướt ngang trước mặt tôi, vẻ thăm dò. Hình như chúng là những con chim làm nhiệm vụ gác rừng. Chẳng thế mà chúng cứ chao đi chao lại trước mặt tôi rồi lại đậu gần ngay đấy, nhìn tôi bằng những cặp mắt dò hỏi. Một vài con còn tỏ ra khó chịu thật sự, cái mỏ quằm quặm cau có. Chúng líu ríu nói với nhau những gì, hình như loan báo cho nhau biết có kẻ lạ mặt đã lạc vào vương quốc của chúng. Quả tôi đoán không sai. Chỉ trong nháy mắt, trên các cành cây xung quanh tôi đã có cơ man nào là chim. Chim đỏ thắm, chim vàng rực, chim xanh mướt… Chúng kêu líu ríu đủ thứ giọng cao thấp. Tôi thích thú vì không ngờ ở đây lại nhiều giống chim đẹp đến thế. Nhưng cũng hơi lo vì biết đâu lại chẳng có cuộc “giao chiến” giữa tôi và bầy chim đông đảo kia. Tôi mạnh dạn đưa tay lên miệng bắt đầu trổ tài lẻ của mình. Bạn bè vẫn phục tôi sát đất vì tôi tài bắt chước tiếng chim hót. Tôi có thể bắt chước rất giống tiếng chim sơn ca, tiếng sáo đen, tiếng hoàng yến và chim chích chòe. Tôi vừa cất giọng, thái độ của bầy chim thay đổi hẳn, vẻ ngạc nhiên và mừng rỡ. Nhiều con bay đến đậu gần tôi hơn và tôi cảm thấy rõ rệt là vẻ mặt của chúng dịu hẳn lại, trông con nào cũng hiền lành và có cảm tình. Thế là chúng bắt đầu hót. Hàng chục loại âm thanh lảnh lót vang lên. Trong không gian đầy tiếng chim ngân nga, dường như gió thổi cũng dịu đi và những chiếc lá rơi cũng nhẹ hơn, lơ lửng lâu hơn. Loang loáng trong các lùm cây, những cánh chim màu sặc sỡ đan đi đan lại… Đột nhiên, giữa bao tiếng chim hót, tôi bỗng thoáng nghe thấy một tiếng gì giống như tiếng chú chim non của tôi… Dịu lắm, khẽ lắm, chỉ như thoảng trong gió thôi nhưng tôi vẫn nghe rất rõ. Tôi ngơ ngẩn lắng nghe. Không biết chú chim non giờ này ở đâu? Chú đã bay đến phương trời nào? Phải chăng chú đã dẫn tôi đến trước khung cảnh kỳ lạ của thiên nhiên như thế này để rồi chú bay đi, coi như một món quà tặng gọi là để trả nghĩa những ngày tôi cưu mang chú?

Rừng cây xào xạc. Hàng trăm hàng nghìn những chiếc lá vàng, lá đỏ run rẩy như những đốm lửa. Đâu đó vẳng lại tiếng hót thơ dại của chú chim non của tôi, cao lắm, xa lắm nhưng tôi vẫn nghe rất rõ.

Cô bé ấy đã lớn

Phương lên bẩy tuổi. Nhà Phương ở mãi tít gác ba. Mỗi lúc ở dưới sân có việc gì ồn ào, muốn biết, Phương phải bám sát vào song cửa sổ cúi nhìn xuống. Mỗi lần cúi nhìn như thế, Phương lại bắt gặp ngay cây sấu. Cây sấu không biết ai trồng ở góc sân từ bao giờ mà nay đã sum suê tán lá, vươn đến ngang tầm cửa sổ gác hai. Những quả sấu tròn căng, vàng ửng, lúc lỉu từng chùm, từng chùm trông thật thích mắt.

Một lần các bạn rủ nhau lên nhà Phương chơi. Trông thấy những chùm sấu vàng tươi thấp thoáng sau đám lá xanh dày, cả bọn trầm trồ bàn tán. Ai cũng ao ước cây sấu lớn thật mau, đứng ở cửa sổ này có thể vươn tay ra hái được. Cái Mai vừa nuốt nước bọt ừng ực vừa ước:

- Lúc ấy tớ sẽ hái đầy một thúng. Tớ sẽ mua một thúng đường làm sấu dầm, ăn suốt tháng cũng không hết!

- Thế ăn một mình à? Không cho bọn tớ ăn với à?

- Không cho! Ờ… ờ… - Cái Mai nói nửa đùa nửa thật, vẻ thích thú.

- Tớ cũng hái đầy một thúng, hai thúng, ba thúng! - Cái Hoa hăm hở nói, mặt đỏ bừng. - Tớ làm ô mai sấu. Tớ cũng không cho các đằng ấy.

- Tớ sẽ hái trước các đằng ấy. Đang đêm tớ trở dậy, hái sạch sành sanh. Khi các đằng ấy mang thúng ra định hái thì cây đã trụi thùi lụi. Các đằng ấy chỉ còn biết ôm lấy gốc cây mà khóc hu hu… - Thằng Cường vừa nói vừa làm bộ ôm mặt khóc khiến cả bọn cùng cười rộ.

Thấy các bạn ao ước thế, Phương bực lắm. Phương nói to, át tất cả:

- Tớ sẽ đóng chặt cửa, không cho đứa nào vào nhà, thế là hết cả sấu dầm với cả ô mai sấu! Mình tớ sẽ tha hồ hái. Tớ sẽ đứng bên cửa sổ, ăn nhỏ nhẻ từng miếng một cho các đằng ấy đứng dưới tha hồ mà them thẻm thèm them!

Từ hôm ấy, Phương mong ngày mong đêm. Ước gì một hôm nào đấy, vừa ngủ dậy, Phương đã trông thấy ngay một cành sấu vươn lên đến ngang bậu cửa. Rồi những chùm quả lủng liểng nhô hẳn vào trong nhà, không cần kê ghế, chỉ cần kiễng chân lên một tí là có thể hái từng chùm…

*

Tất cả những mơ ước của cô bé, cây sấu biết hết. Nó cười thầm làm rung rinh những vòm lá. Cấy sấu tự nhủ: “Được, mình sẽ lớn thật nhanh để xem những gì sẽ xẩy ra…”

Một năm.

Rồi hai năm trôi qua…

Cây sấu đã lớn thêm nhiều. Những cành cao nhất của nó đã ngang tầm cửa sổ nhà Phương. Những con mắt lá nhìn qua cửa sổ thăm dò và những nụ hoa đầu tiên rụt rè xuất hiện.

Năm ấy mất mùa sấu. Đang kỳ hoa sấu nở rộ thì gặp bão. Suốt đêm mưa gió gào thét. Cây sấu vật vã chống cự với gió mạnh. Sáng ra, đầy sân trắng hoa sấu và những chiếc lá dập nát. Nhưng giữa những vòm lá rậm tít trên cao, sấu vẫn giữ lại được mấy chùm quả nhỏ xíu. Gọi là một ít trái đầu mùa cho cô bé khỏi tủi thân. Cây sấu nghĩ bụng: “Có vài chùm quả thế này thì nhất định cô bé càng phải giấu kín lắm đây. Có lẽ cô ta sẽ để trong lẵng, mỗi ngày chỉ nhón một hai quả ăn dần”.

Ngủ dậy, vừa đẩy nhẹ cánh cửa sổ, Phương đã sửng sốt reo lên khe khẽ:

- Ôi! Mấy chùm sấu chín nhanh quá! Hôm qua còn ưng ửng mà hôm nay đã chín vàng thế này!

Em vội mở toang cửa gọi thật to:

- Mai ơi! Hoa ơi! Cường ơi! Đến đây mà xem sấu chín. Mau lên!

Tiếng chân chạy rầm rập trên cầu thang và một bầy trẻ ùa vào phòng. Tất cả đến bên song cửa sổ, đua nhau vươn tay về cây sấu. Phương lấy chiếc gậy nhỏ có móc sắt níu cành sấu lại gần cho Mai và Hoa vươn tay hái. Từng quả sấu tròn căng màu vàng tươi, vỏ hơi nham nhám được đặt cẩn thận trong chiếc lẵng mây xinh xẻo.

Phương chọn những quả to nhất để vào chiếc lẵng con. Vừa chọn em vừa tươi cười nói:

- Để phần cho bạn Cường và mấy bạn khác vắng nhà một ít, còn đâu chúng mình liên hoan…

Vừa “ăn dè” từng miếng sấu chín, các bạn vừa vui vẻ kể lại câu chuyện ngày trước. Tất cả đều tự cười mình hồi ấy thật là “trẻ con”.

Cành sấu bên ngoài cửa sổ khẽ đung đưa, như có điều gì thích thú. Đúng như thế. Cây sấu bị bất ngờ. Từ nãy nó cứ chờ đợi một chuyện khác kia! Cái chuyện mà nó thầm đoán từ hai năm trước. Thật không ngờ… Nó chợt nhận ra điều này: trong lúc nó cao lớn thêm thì cô bé cũng đã lớn lên theo.

(còn tiếp)

Nguồn: Truyện chọn lọc của Trần Hoài Dương. Triệu Xuân sưu tầm, tuyển chọn, giới thiệu. NXB Văn học, 2006.