tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH
Khách thăm: 21080404
Tiểu thuyết
28.03.2009
Triệu Xuân
Trả giá


Một tuần nữa qua đi, trại trưởng đối xử với Đước càng chân tình hơn. Buổi sáng, anh được trại trưởng mời uống trà. Về sau này trại trưởng mới biết rằng, trung úy trại phó đã báo cáo với cấp trên rất chi tiết từ những chén trà buổi sáng đến viên thuốc sốt rét mà trại trưởng dành cho tên tù nhân...


     Đước bắt đầu kể.


     Hai người gặp nhau mỗi ngày được vài chục phút. Cũng có khi cả giờ đồng hồ, khi mà không có ai cản trở họ. Đước kể cho trại trưởng nghe toàn bộ cuộc đời, gia thế của mình. Trại trưởng lắng nghe Đước một cách say mê. Nhiều khi, họ bỏ cả bữa ăn để ngồi với nhau, bên bờ suối, chỗ hai cái mả của hai người bị hổ vồ.


 


     Đêm đêm, trại trưởng ghi lại trong cuốn sổ của mình. Anh ngồi viết không phải ở bàn làm việc của trại trưởng, mà ở cái bàn viết luôn có bình hoa tươi đặt kế bên chiếc tủ sách đầy ắp. Đêm nào anh cũng làm việc rất khuya mới đi ngủ. Mỗi đêm, trại trưởng viết được năm, bảy trang. Có đêm, một hai giờ sáng anh mới tắt đèn vì quá mệt. Lúc ấy, trại trưởng bước ra ngoài, anh hít thở hương rừng đầy lồng ngực và làm những động tác dãn gân cốt. Cũng có đêm, trại trưởng mệt quá ngủ thiếp đi ngay trên trang sổ tay viết dở. Trung úy phó trại, nhờ những lúc như thế, đã đọc được những điều trại trưởng viết. Theo đúng tác phong chấp hành mệnh lệnh của người lính, trung úy phó trại viết báo cáo gửi lên cấp trên. Với trí nhớ khá tốt, nhiều lần trong báo cáo, trung úy đã ghi lại hầu như nguyên bản những điều trại trưởng viết. Tất nhiên là trung úy đã lược bỏ những câu, những đoạn có tính chất cảm tưởng, miêu tả thiên nhiên, hay những đoạn nhớ vợ thương con. Nội dung của một trong nhiều báo cáo do trung úy gửi đi như sau:


     “Tôi thực sự kinh ngạc vì không thể hiểu nổi tại sao đồng chí trại trưởng lại có những suy nghĩ xa lạ với quan điểm của Đảng ta. Đồng chí trại trưởng viết cho ai? Viết để làm gì khi anh ta viết rằng: “Sau những đợt cải tạo, hàng loạt xí nghiệp ở miền Nam được quốc hữu hóa. Hàng loạt hiệu buôn lớn trưng bảng hiệu quốc doanh. Hai chữ “quốc doanh” trở nên mốt thời thượng cho bất cứ một cơ sở sản xuất kinh doanh nào: Xí nghiệp quốc doanh 30 tháng Tư, Xí nghiệp quốc doanh cán kéo dây đồng, Xí nghiệp quốc doanh tôm đông lạnh, Xí nghiệp quốc doanh sản xuất kem đánh răng quận..., Xí nghiệp quốc doanh sửa chữa cơ khí huyện..., Quốc doanh rút hầm cầu, Công ty quốc doanh vệ sinh mai táng, Cửa hàng thương nghiệp quốc doanh bách hóa bán lẻ, Cửa hàng ăn uống quốc doanh, Quốc doanh in số..., Quốc doanh phát hành sách báo v.v...”.


 


*


 


*    *


 


     Chiếc xe Paz của Liên hiệp Dịch vụ Biển dừng lại trước thềm khách sạn Thanh Bình. Đây là khách sạn đẹp và sang nhất Vũng Tàu. Ở quầy lễ tân là những cô gái xinh đẹp. Trong số ấy, Thiền Lan đứng số một với biệt danh: Người đẹp Vũng Tàu. Thiền Lan cười duyên đáp lại lời chào của khách. Giọng cô trẻ trung, phát âm tiếng Anh rất chuẩn, cô nói với những người đi biển về:


 


     - Đã đến giờ ăn tối, xin mời! Xin chúc quí khách ăn ngon.


     Những tiếng “Thank you”(1) đáp lại. Mọi người lên phòng ăn ở lầu một, nhiều người ngoái lại tế nhị ngắm cô gái: đôi mắt bồ câu có sức hấp dẫn kỳ lạ, chiếc áo dài màu thiên thanh nổi bật thân hình...


 


     Ở cửa phòng ăn, Maitre d’hôtel(2) Trần Năm niềm nở hướng dẫn khách vào bàn. Ở những dãy bàn khác, khách đã ngồi hết ghế. Thoáng thấy một thanh niên mặc quần soóc, ở trần, ngực nở nang đầy lông màu hung đỏ, ông Năm đến gần, nói bằng tiếng Anh vừa đủ cho người ấy nghe:


 


     - Cảm phiền anh, xin mời mặc áo vào!


 


     - Excuse me (hãy thứ lỗi cho tôi).


 


     Khách đỏ mặt, vội vàng lấy áo mặc. Trên ngực áo pun của anh ta nổi bật dòng chữ bằng tiếng Anh: “Biển yêu anh”. Họ là những khách du lịch quốc tịch Úc, do tiến sĩ hải dương học Manphret Uytman dẫn đầu. Uytman trước đây đã tốt nghiệp viện hải dương học, tình nguyện nhập ngũ là đại úy trong lực lượng viễn chinh của quân đội Hoàng gia Úc sang Việt Nam đánh thuê cho Mỹ. Đơn vị của Uytman đã từng đóng tại bãi Sau của Vũng Tàu, nơi mà hôm nay Uytman thấy mọc lên một khách sạn du lịch tuyệt đẹp mang tên “Hotel Hữu Nghị”. Năm 1970, Uytman cùng đồng đội phản chiến, đòi về nước. Anh vừa bảo vệ thành công luận án tiến sĩ hải học thì được Phong trào Hòa bình Úc cử làm trưởng đoàn du lịch sang Việt Nam. Trên ngực áo của Manphret Uytman cũng in đậm dòng chữ tiếng Anh: “Welcome to Vũng Tàu”(1).


     Trong mùa Nôen mà được tắm biển thỏa thích, đó quả là món quà quí của Vũng Tàu. Nhưng đối với M. Uytman và những đồng bào Úc của anh, điều thú vị hơn là được thấy đất nước Việt Nam hòa bình, mến khách; được thưởng thức những món ăn đặc sản của Việt Nam. Là người say mê nghiên cứu đại dương, Uytman mê những món ăn từ biển. Dưới quyền chỉ huy của người Maitre d’hôtel nổi tiếng là Trần Năm, những món ăn cực kỳ hấp dẫn được các cô gái trẻ, môi mọng đỏ, cười duyên dáng dọn ra: Mực khô vàng óng chế biến theo dạng ăn liền, vừa thơm ngậy, vừa dai và giòn, uống với bia “33”. Cua rang muối, gạch son chắc nịch. Tôm càng xanh nướng nguyên con ăn với xà lách và bánh tráng. Chim cút tần yến trong những trái dừa xiêm, tuyệt ngon đại bổ. Những dĩa sò huyết nóng hôi hổi. Và kế đó là món cá đối chiên xù, con nào con ấy to bằng cổ tay. Đến món cuối cùng thì mọi người ồ lên thích thú: lẩu thập cẩm với rất nhiều bong bóng cá đường. Trong tiếng nhạc êm dịu, khách ăn ngon lành. Ít nói, họ chỉ trao đổi với nhau nho nhỏ những lời thán phục tài nghệ nấu nướng; ngạc nhiên về sự phong phú của sơn hào hải vị. Người mặc chiếc áo pun có dòng chữ “Biển yêu anh” giơ ngón tay cái lên trời và thốt lên:


 


     - Number one!(1)


     Ăn xong món đu đủ tráng miệng, Manphret Uytman đứng dậy, chưa kịp ra hiệu thì ngay lập tức, ông Năm đã lướt tới bên:


 


     - Ông cần gì, thưa ông?


 


     - Ông vui lòng cho tôi gặp bà chủ khách sạn. - Nắm lấy bàn tay to bè của ông Năm, Uytman nói tiếp - Chúng tôi vừa được ăn những món tuyệt hảo.


 


     Gương mặt ông Năm bừng lên niềm vui, niềm tự hào của người chủ nhà:


 


     - Đa tạ ông có lời khen! Xin vui lòng chờ cho một phút.


     Thanh Thảo đi tới. Cả bàn ăn nhìn chị. Có lẽ họ không ngờ bà chủ khách sạn lớn nhất thành phố này, có tiện nghi sang trọng nhất miền Nam, lại là một phụ nữ vừa tròn ba mươi tuổi.


 


     - Thưa bà! - Uytman nói - Đây là những người Úc lần đầu tiên đến Việt Nam! Riêng tôi... trước đây tôi đã từng có mặt trong đội quân gây tội ác ở đây...


 


     - Tôi biết! Ông Manphret Uytman! Tôi biết ông và tiểu đoàn của ông đã phản chiến. Trong hoàn cảnh của năm 1970, hành động ấy là sự ủng hộ đối với nhân dân Việt Nam chúng tôi.


 


     Giọng của Thanh Thảo rõ ràng, có sức biểu cảm mạnh khiến cho Uytman cảm động.


 


     - Rất cảm ơn bà về sự phán quyết công minh vừa rồi. Thưa bà! Sau gần chục năm trở lại Vũng Tàu, tôi càng thấy những gì mà quân đội nước ngoài đã gây ra ở đây là tội lỗi rất lớn. Tôi rất cám ơn người Việt Nam đã rộng lòng đón tiếp chúng tôi, đặc biệt là sự đón tiếp chu đáo tại khách sạn của bà.


 


      Manphret Uytman lấy ra một lá cờ nhỏ màu xanh, có in dòng chữ: “Kính tặng khách sạn lịch sự nhất, có những món tuyệt vời”. Uytman trân trọng trao lá cờ cho Thanh Thảo. Quản đốc khách sạn cảm ơn và nói:


 


     - Vinh dự này thuộc về người đầu bếp của chúng tôi. Mời ông vui lòng đi theo tôi.


 


     Thanh Thảo dẫn Uytman tới gặp bếp trưởng và trao lá cờ cho ông. Anh bạn trẻ mặc chiếc áo pun có in dòng chữ “Biển yêu anh” đã nhanh chóng chụp lại cảnh ấy bằng chiếc máy ảnh nhỏ xíu. Trở lại phòng ăn, Uytman nói:


 


     - Thưa bà! Cũng là một chút tò mò, tôi muốn được biết, bằng cách nào bà có được những nguyên liệu này để chế biến món ăn? Sau gần năm năm từ ngày hòa bình, nghề biển Việt Nam thế nào rồi?


 


     - Chúng tôi có nguồn lợi rất lớn từ biển.


 


     Thanh Thảo nhìn mọi người, rồi sôi nổi kể về sự giàu có của biển quê hương mình. Tất cả lắng nghe chị. Sau khi kể về những tiềm năng của biển, chị chuyển ý:


 


     - Ông vừa nhận bằng tiến sĩ hải học, chắc ông biết rõ, thưa ông Uytman, những gì con người hiểu về biển còn quá ít. Trong khi con người bay lên vũ trụ xa hàng chục ngàn kilômét, ở lại đó hàng trăm ngày, thì với đáy biển, con người mới gõ cửa nó. Chiều sâu tỏ ra khó thâm nhập hơn chiều xa. Tôm cá ở biển Việt Nam, ở sông ngòi đồng ruộng Việt Nam nhiều vô kể, có nhiều loài quí và hiếm; chúng tôi đang tìm ra phương án tối ưu để duy trì nguồn lợi và khai thác nó. Ông hỏi tôi là nguyên liệu ở đâu để nấu ăn? Vâng, thưa ông! Chúng tôi chỉ cần với tay ra là tới biển! Bà con ngư dân Việt Nam chúng tôi rất giỏi và rất cần cù. Những món ăn ngon này có được là nhờ họ. Chúng tôi đang củng cố lại những xí nghiệp đánh bắt cá và các xí nghiệp chế biến hải sản.


 


     - Của nhà nước? Hay của tư nhân? Thưa bà.


 


     - Của nhà nước, tất nhiên!


 


     - Thế còn ngư dân? Đời sống của họ? Chắc họ giàu lắm?


 


     - Chúng tôi có câu thành ngữ “Tiền rừng bạc biển”. Lẽ ra ngư dân Việt Nam rất giàu có, nhưng hiện tại thì chưa giàu.


 


     - Vì sao vậy?


 


      - Biết nói sao đây. Ông muốn tôi trả lời theo yêu cầu ngoại giao hay trả lời theo yêu cầu của giới khoa học?


 


     - Không, xin bà nói theo thực tế!


 


     - Tôi tin ông vì ông là chiến sĩ trong Phong trào Hòa bình. Ông đã từng ủng hộ cuộc chiến tranh chống Mỹ của dân tộc chúng tôi. Bởi thế, chả cần giấu giếm sai lầm. Người dám nói ra cái sai, cái dở của mình mới là người mạnh, có đúng không, thưa ông?



     Uytman gật đầu đồng tình, thầm cảm phục nữ chủ nhân khách sạn có tài ngoại giao và có tác phong của một tình báo. Cô ta hiểu rõ lai lịch của mình! Uytman nghĩ vậy và chăm chú nghe.


 


     - Tôi xin nói theo suy nghĩ chủ quan của tôi. Chúng tôi chưa có biện pháp, chính sách kinh tế đúng đắn, hợp qui luật. Vì thế, đã bốn năm sau ngày hòa bình mà dân chúng tôi còn rất nghèo: Công nhân, nông dân, ngư dân, trí thức… tất cả đều còn nghèo khổ, xo xúi. Thời gian lưu lại ở đây, ông có thể đi thăm và kiểm chứng lời tôi vừa nói. Biết đâu... nhờ thế mà ông sẽ tiếp tục ủng hộ đất nước tôi trong giai đoạn đầy rẫy những khó khăn này...


 


     - Cám ơn bà... Đó cũng chính là mong muốn của tôi. Tôi sẽ làm theo lời bà, tôi sẽ đi thăm những người lao động trên biển, vì tôi là tiến sĩ hải học. Tôi rất mê biển. Rất cám ơn bà về sự đón tiếp...


 


     - Không có chi! Tôi xin phép, đã hai mươi hai giờ rồi. Chúc ông và mọi người ngủ ngon!


 


     - Đa tạ! - Manphret Uytman cúi xuống hôn nhẹ lên bàn tay chủ nhà.


 


*


 


*    *


 


     Liên hiệp Dịch vụ Biển đang ở vào tình trạng khủng hoảng thừa người không có nghiệp vụ và khủng hoảng thiếu những người có năng lực. Hàng chục năm nay, nguyên tắc của công tác tổ chức - cán bộ tuyển chọn người theo tiêu chuẩn cao nhất là lý lịch. Chủ nghĩa lý lịch chỉ có thể giúp cho giám đốc có nhiều nhân viên có thành phần cơ bản, chứ không mang đến cho giám đốc những tài năng. Thời kỳ này, người phụ trách kinh doanh của Liên hiệp Dịch vụ Biển là phó giám đốc Hòa. Đơn vị của ông được giao nhiệm vụ rất quan trọng là đảm bảo dịch vụ cho bốn công ty tư bản đang khoan tìm dầu ở ngoài khơi Vũng Tàu. Công việc thật mới mẻ. Nội một việc đi tìm một chiếc máy bay trực thăng loại nhỏ, vừa đủ đáp xuống giàn khoan trên biển đã là cả một sự náo động rồi. Máy bay trực thăng thì không thiếu, nhưng loại máy bay thích hợp với giàn khoan mà công ty tư bản yêu cầu: máy bay Puma của Pháp, thì ta chưa có. Phải nhập về, nhưng đô la ở đâu ra? Giả sử có đô la thì cũng phải mất cả năm trời mới xong thủ tục nhập được. Trong khi đó, khách hàng yêu cầu có ngay. Nếu sau năm ngày mà không có máy bay thì họ sẽ đi thuê của Xingapo. Bỏ lỡ dịp này vừa nhục với khách, vừa mất một khoản thu ngoại tệ rất lớn. Và thế là ông Hòa phải chạy. Không có sự quen biết rộng rãi, không có bạn bè thân thiết thì chỉ có nước bó tay. Ông Hòa đã kiếm được chiếc trực thăng loại nhỏ UH 1, và một trung tá - anh hùng quân đội, đã từng lái máy bay MIC 17 bắn rơi hàng chục thần sấm, con ma của Mỹ. Nhưng đó chỉ là chuyện một chiếc trực thăng với một người lái; đến chuyện phải có ngay trong vòng bảy ngày năm chục người giỏi tiếng Anh, biết nấu ăn và sức khỏe tốt để ra giàn khoan phục vụ, thì quả là...


 


     Thời gian này, một công ty của Cộng hòa Liên Bang Đức đang khoan tại lô Bạch Hổ, một công ty của Italia thăm dò ở hai điểm, một công ty của Canađa khoan một điểm. Riêng một công ty của Na Uy thì đặc trách việc đào tạo công nhân giàn khoan cho Việt Nam tại trường Dầu khí. Cả bốn công ty cần ngay năm mươi người làm dịch vụ, không nhận phụ nữ.


 


     Người biết tiếng Anh và có đủ sức khỏe, biết nấu ăn giỏi ở Sài Gòn và Vũng Tàu không thiếu; nhưng ai dám đảm bảo chắc chắn rằng họ không vượt biên ngay sau khi ra giàn khoan? Làn sóng di tản đang ở mức cao trào. Làm cách nào bây giờ?


 


     Sự quảng giao và tình bạn đã giúp ông Hòa. Ông kiếm được đủ năm mươi người. Chiến dịch chiêu hiền đãi sĩ bắt đầu từ đó.


 


     Trong số năm mươi người, chỉ có hai người được địa phương đồng ý chứng vào lý lịch và cho đi, còn bốn mươi tám người, lời chứng thực trong lý lịch đều mang nội dung: không đủ tiêu chuẩn chính trị. Người đã từng là hạ sĩ quan, binh sĩ chế độ cũ; người có anh ruột, cha ruột là sĩ quan cao cấp, viên chức cao cấp của Sài Gòn cũ; người có cha là tư sản mại bản… Về sau này, trong số năm chục người ra giàn khoan phục vụ chỉ có hai người vượt biên.


 


     Riêng trường hợp của kỹ sư Lê Ngọc Trầm thì bản lý lịch tự khai với lời chứng thực hoàn toàn đối chọi nhau. Trầm khai trong lý lịch: Cha xuất thân là ngư dân giỏi, gia đình có truyền thống làm nghề biển. Mẹ bị giặc bắn chết. Anh là trung úy Quân đội Nhân dân Việt Nam. Bản thân là kỹ sư tốt nghiệp năm 1973. Còn lời chứng thực của địa phương thì ghi rõ: “Cha là tư sản mại bản, chống cải tạo, đã vượt biên từ năm 1977. Không thể tiếp nhận vào cơ quan Nhà nước, nhất là phục vụ khách quốc tế!”.


 


(còn tiếp)


Nguồn: Trả giá. Tiểu thuyết của Triệu Xuân. NXB Văn Nghệ TP.Hồ Chí Minh in lần đầu và lần thứ hai, năm 1988. Các NXB Văn học, NXB Hội Nhà văn… tái bản nhiều lần. Sách đã tái bản lần thứ 12 năm 2013.


www.trieuxuan.info


 


(1) Cảm ơn.


(2) Mét-đô-ten: Người thay mặt chủ khách sạn cai quản phòng ăn về mọi phương diện.


(1) Vũng Tàu chào đón các bạn.


(1) Số một.


 



 



 



 

Mục lục:
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Bố già (The Godfather) - Mario Gianluigi Puzo 18.11.2017
Trên sa mạc và trong rừng thẳm - Henryk Sienkiewicz 13.11.2017
Búp bê - Boleslaw Prus 10.10.2017
Mẫn và tôi - Phan Tứ 09.10.2017
Thầy lang - TADEUSZ DOLEGA - Mostowicz 09.10.2017
Tiêu sơn tráng sĩ - Khái Hưng 21.09.2017
Báu vật của đời - Mạc Ngôn 21.09.2017
Một thời để yêu và sống - Đặng Hạnh Phúc 20.09.2017
Huế ngày ấy - Lê Khánh Căn 31.08.2017
Chuyện kể năm 2000 - Bùi Ngọc Tấn 17.08.2017
xem thêm »