tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH
Khách thăm: 20783319
18.09.2017
Lý Lỵ & Chương Lập Phàm
Mao Trạch Đông trong mắt người Trung Quốc hiện nay



Ngày 26 tháng 12 năm 2013 là ngày kỷ niệm lần thứ 120 sinh nhật Mao Trạch Đông. Trong hơn một năm nhậm chức vừa qua, đương kim Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) Tập Cận Bình đã tiến hành chỉnh sửa tác phong của Đảng, đẩy mạnh phê bình, tự phê bình, nhấn mạnh “Nhất định không được bỏ chủ nghĩa Mác-Lê, tư tưởng Mao Trạch Đông; bỏ thì sẽ mất gốc v.v…”; trong công tác lãnh đạo của ông thường xuyên xuất hiện các yếu tố Mao. Dư luận có những lời bình khác nhau về ý đồ và thực chất của việc đó.


Sự sùng bái cá nhân và thần thánh hóa Mao Trạch Đông của người Trung Quốc lên tới đỉnh điểm vào thời Đại cách mạng Văn hóa; từ khi tiến hành cải cách mở cửa đã dần dần bị xóa bỏ.


Thế nhưng mấy năm gần đây Mao Trạch Đông lại lần nữa trở thành một loại dấu hiệu của yêu cầu chính trị, Mao được đề cao và ca tụng; cuộc tranh cãi nội bộ Trung Quốc về công tội, phải trái của Mao Trạch Đông ngày càng kịch liệt. Trong cuộc luận chiến đó, các nhân sĩ phái tự do đứng một bên, phái tả và cái gọi là “nhân sĩ phái Mao” đứng ở một bên khác, hai bên có quan điểm đối đầu nhau.


Những người ủng hộ Mao nói ông đem lại sự ổn định và thống nhất cho Trung Quốc ngày nay, thời đại Mao Trạch Đông tiêu biểu cho “công bằng”, “thanh liêm”. Những người phản đối ông nhấn mạnh Mao Trạch Đông đem lại tai họa lớn và đau thương lớn cho xã hội, nhân dân và nhà nước Trung Quốc.


Nhân dịp kỷ niệm lần thứ 120 ngày sinh Mao Trạch Đông, mạng BBC tiếng Trung đã phỏng vấn hai học giả đại diện cho hai loại quan điểm hoàn toàn khác nhau trong nước Trung Quốc. Đó là sử gia hiện đại Chương Lập Phàm [Zhang Lifan 章立凡] và Hàn Đức Cường [Han Deqiang ] Giáo sư Đại học Hàng không vũ trụ Bắc Kinh, nhà sáng lập trang mạng “Miền quê hư ảo” [Wu you zhi xiang – Ô hữu chi hương]. BBC đăng hai bài phỏng vấn này vào hai ngày. Hôm nay đăng bài phỏng vấn Chương Lập Phàm.


Chương Lập Phàm là nhà sử học Trung Quốc, con trai cụ Chương Nãi Khí, đồng sáng lập Hội Xây dựng nước Trung Quốc dân chủ (Trung Quốc dân chủ kiến quốc hội).[1]


Tháng 6/2013, Chương Lập Phàm phát động cuộc bỏ phiếu về Mao Trạch Đông trên mạng Trung Quốc. Cuộc bỏ phiếu này kéo dài được 4 tháng thì bị cấm. Bỏ phiếu theo một trong hai lựa chọn: một là “Nếu phủ định Mao Trạch Đông thì Trung Quốc sẽ thiên hạ đại loạn” và một là “Nếu phủ định Mao Trạch Đông thì tương lai của Trung Quốc sẽ tốt đẹp hơn”. Kết quả: trong số hơn 18.000 người tham gia bỏ phiếu, 20% bỏ phiếu cho lựa chọn thứ nhất, 80% bỏ phiếu cho lựa chọn thứ hai.


Chương Lập Phàm cho rằng Mao Trạch Đông đã làm đứt quãng tiến trình Trung Quốc đi lên nền hiến chính dân chủ, đưa Trung Quốc vào ngõ cụt đấu tranh giai cấp, chuyên chính một đảng. Trong cuộc phỏng vấn, trước tiên Chương Lập Phàm nói về việc vì sao sự đánh giá Mao Trạch Đông của Trung Quốc hiện nay lại xuất hiện quan điểm đó.


Ý kiến của hai bên đối lập xuất phát từ những nguyên nhân khác nhau. Quan điểm của cái gọi là “những người ủng hộ Mao” không có nghĩa là họ khẳng định chế độ. Trong số họ có khá nhiều người thực ra là bị tiến trình hiện đại hóa Trung Quốc gạt ra rìa, là người chịu thiệt trong quá trình phát triển kinh tế. Những người đó không có hệ tham chiếu nào khác, cho nên họ cho rằng muốn bình đẳng thì chỉ có trở về thời đại Mao. Trên thực tế, họ không tán thành thể chế hiện nay, chỉ có điều chẳng qua phương pháp giải thích của họ khác nhau. Thông thường chủ nghĩa dân túy hay tìm được thị trường trong đám người bị gạt ra rìa. Nhưng họ là đám người rất đáng thương, bị bán đi làm nô lệ mà còn đếm tiền giúp kẻ bán.[2]


Nội dung phỏng vấn


Tầng lớp lãnh đạo ĐCSTQ một mặt nói không thể phủ định 30 năm trước cải cách mở cửa, nhưng mặt khác họ lại hạn chế việc công khai ca ngợi Mao Trạch Đông. Nên hiểu cách làm ấy của ĐCSTQ như thế nào?


Trên vấn đề này, họ ở vào trạng thái vô cùng mắc míu nan giải. Một mặt, trên thực tế Mao Trạch Đông là một tài sản âm[3] của ĐCSTQ. Nhưng họ lại không thể quẳng cái tài sản mất giá ấy đi. Bởi lẽ Mao Trạch Đông dẫn đầu ĐCSTQ xây dựng nên cái chính quyền này. Nếu phủ định Mao thì họ e ngại tính hợp pháp trong sự cai trị của họ sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Trong tình hình đó họ không dám từ bỏ Mao.


Rõ ràng Mao Trạch Đông là nhân vật lịch sử có ảnh hưởng to lớn, có thể nói là quyết định đối với Trung Quốc. Ông đánh giá ra sao về công và tội của Mao? Trước đây ĐCSTQ đánh giá Mao 3 phần tội, 7 phần công. Sau này lại có sách nói nên đảo lại là 3 phần công, 7 phần tội.


Tôi cho rằng tội ác của Mao Trạch Đông là ở chỗ ông ta cắt đứt tiến trình Trung Quốc đi lên nền hiến chính dân chủ. Ông ấy dẫn Trung Quốc đi vào ngõ cụt đấu tranh giai cấp, chuyên chính một đảng.


Tất cả mọi cam kết về dân chủ và hiến chính của ĐCSTQ trước khi giành được chính quyền đều bị Mao vứt bỏ. Đó là mặt chính trị. Về mặt kinh tế, Mao Trạch Đông vốn hứa hẹn sẽ phát triển kinh tế tư bản tự do, nhưng 4 năm sau khi xây dựng chính quyền, ông ta đề ra đường lối chung của thời kỳ quá độ, lật đổ các hứa hẹn về kinh tế. Sau đó, Mao Trạch Đông làm cuộc cách mạng ruộng đất, dùng biện pháp giàu nghèo như nhau để giành được sự ủng hộ của nông dân, giành được chính quyền. Nhưng người bị thiệt hại cuối cùng lại vẫn là nông dân. Mao dùng phương thức hợp tác hóa nông nghiệp thu mất số ruộng đất [đã chia cho nông dân] ấy. Cho nên kết quả cuối cùng là qua cải tạo các nhà tư bản và hợp tác hóa nông nghiệp, ĐCSTQ trở thành địa chủ lớn nhất và nhà tư bản lớn nhất. Tình hình đó được duy trì liên tục cho tới nay.


Tai họa kinh tế gây ra bởi các điều nói trên là nạn đói lớn do phong trào Đại Nhảy vọt gây nên. Tai họa về chính trị là từ phong trào chống phái hữu cho đến Cách mạng Văn hóa, đã lôi kéo toàn bộ người Trung Quốc vào một thảm họa chưa từng có trong lịch sử.


Ông nói Mao Trạch Đông kéo Trung Quốc vào thảm họa, nhưng với tư cách là nhà khai quốc công thần, phải chăng ông ấy cũng có công lao đối với Trung Quốc?


Tôi nghĩ ông ấy chẳng có công lao gì. Đối với ĐCSTQ thì Mao Trạch Đông có công lao, nhưng đối với nhân dân thì tôi nghĩ không ra việc ông ấy có công lao gì. Các ghi chép tôi từng đọc đều nói ông ấy đem lại tai họa.


Có một cách nói cho rằng các tai họa Đại Nhảy vọt, Cách mạng Văn hóa không phải là ý nguyện chủ quan của Mao Trạch Đông mà là sai lầm của ông ấy trong quá trình thăm dò tìm con đường cho Trung Quốc, không thể nói đó là tội.


Cách nói ấy không đứng vững được. Mao Trạch Đông là người mê say quyền lực nhất, thích chơi trò quyền lực nhất; đồng thời ông ấy cũng là người ích kỷ nhất. Để giữ được quyền lực và địa vị của mình, Mao không ngần ngại lôi kéo dân chúng cả nước vào thảm họa và biển máu như Đại cách mạng Văn hóa. Bởi thế Mao Trạch Đông cũng là người tàn nhẫn nhất.


Từ góc độ của một nhà sử học, đem so sánh Mao Trạch Đông với các nhà quân chủ những triều đại trước, ông có thể rút ra kết luận gì?


Thực ra Mao Trạch Đông không có gì khác với những nhà quân chủ các triều đại trước, thậm chí còn không bằng một số khai quốc quân chủ trong lịch sử Trung Quốc. Nói chung các nhà quân chủ khai quốc, cái vương triều họ xây dựng chỉ cần nuôi sống gia đình và chính quyền của nhà quân chủ, nhưng vương triều Mao Trạch Đông xây dựng là một chế độ quân chủ tập thể….


Ngoài ra, theo tôi thì những nhà quân chủ các triều đại trước đây nói chung không có sự trả thù quá mức đối với những người từng được triều đại cũ sử dụng, nói chung là dùng lại họ. Nhưng Mao Trạch Đông sau khi lên nắm quyền, riêng phong trào trấn áp phản cách mạng một lúc đã giết 7-80 vạn người. Khi trả thù triều đại trước hoặc kẻ địch chính trị, Mao Trạch Đông không nương tay mà vô cùng đẫm máu. Lại nói, qua việc tạo phản trong Cách mạng Văn hóa, Mao Trạch Đông triệt để lật đổ văn hóa và đạo đức truyền thống của Trung Quốc. Ông ta sử dụng các tế bào của sự đảng hóa để hoàn toàn thay đổi hết mọi tế bào của xã hội gia tộc và tôn giáo vốn có của Trung Quốc. Xã hội Trung Quốc xảy ra sự thay đổi lớn thê thảm hết mức này đều có mối quan hệ cực lớn với sự thống trị của Mao Trạch Đông. Điểm này cho tới ngày nay, tuy rằng sau khi Mao Trạch Đông tạ thế, chúng ta đã ra khỏi cái vòng trói buộc của nền kinh tế kế hoạch, nhưng chúng ta vẫn còn chưa ra khỏi vòng trói buộc của chủ nghĩa Stalin.


Theo cách nói của ông, việc Mao Trạch Đông nắm chính quyền đã đẩy người Trung Quốc vào tai họa. Nhưng tục ngữ nói Người đắc nhân tâm thì mới có thể lấy được thiên hạ!     


Lừa đảo cũng có thể đạt được cùng mục đích ấy! Mao Trạch Đông dùng một loạt thủ đoạn tự do dân chủ để giành được sự ủng hộ của thanh niên và giới trí thức, sau đó ông ta lại dùng lời hứa cho nông dân ruộng đất để giành được sự ủng hộ của nông dân. Mao Trạch Đông còn nói giai cấp vô sản phải được làm lãnh đạo nhà nước, nhờ thế ông giành được sự ủng hộ của công nhân. Thế nhưng điều chúng ta cần nhìn thấy là biểu hiện của Mao Trạch Đông sau khi ông ta giành được chính quyền. Thực ra các tầng lớp ấy đều bị Mao Trạch Đông lợi dụng. Họ không hề được hưởng những điều tốt đẹp mà Mao Trạch Đông từng hứa hẹn.


Rốt cuộc Mao Trạch Đông để lại một di sản gì cho các nhà nắm chính quyền hiện nay, nếu nói Mao có một di sản nào đấy?


Di sản đích thực là cái chính quyền Mao Trạch Đông xây dựng nên. Cho nên điều mà các nhà nắm chính quyền hiện nay đang theo đuổi, về căn bản không phải là chính nghĩa gì đó của lịch sử, mục đích của họ là giữ lấy cái chính quyền này. Để giữ được chính quyền, nhà cầm quyền tất phải giữ lấy Mao Trạch Đông. Thế nhưng muốn giữ được Mao Trạch Đông thì họ không thể thanh toán các tội ác lịch sử kia của Mao. Kết quả là, các tệ nạn của hệ thống thể chế do Mao Trạch Đông xây dựng nên sẽ tồn tại y như cũ trong cái chính quyền này. Mao Trạch Đông là lời nguyền ma quỷ làm cho chủ nghĩa cộng sản không có cách nào tự giải thoát.


Nếu khử bỏ cái lời nguyền ma quỷ đó và phủ định Mao Trạch Đông thì Trung Quốc sẽ xuất hiện tình hình như thế nào, liệu có thể xuất hiện thiên hạ đại loạn chăng?


Nhà cầm quyền hiện nay của Trung Quốc đang lo sẽ như vậy. Họ cho rằng Khơ-rút-xốp phủ định Stalin gây ra trận động đất trong thế giới cộng sản. Kết quả bức thư ngỏ của Gooc-ba-chốp là làm cho Đảng Cộng sản Liên Xô mất chính quyền. ĐCSTQ chỉ hấp thu bài học lịch sử ấy từ mặt tiêu cực; trên thực tế họ chỉ quan tâm đến cái tư lợi của đảng này chứ không phải là lợi ích chung của quốc gia và dân tộc.


Nhà lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình đã mấy lần nhấn mạnh không thể lấy 30 năm sau cải cách mở cửa để phủ định 30 năm trước dưới thời Mao Trạch Đông nắm chính quyền, nhưng đồng thời [Tập Cận Bình vẫn] đi con đường kinh tế của Đặng Tiểu Bình, và cũng có lúc hạn chế tiếng nói ca ngợi Mao Trạch Đông của dân chúng Trung Quốc. Có thể giải thích cách làm ấy như thế nào?


Tôi cho rằng “Thế hệ Đỏ thứ hai”[4] là những người trưởng thành dưới sự giáo dục của thời đại Mao Trạch Đông. Vì thế Mao Trạch Đông có ảnh hưởng lớn với họ. Có lẽ trong lòng họ đều vẫn còn một Mao Trạch Đông. Ngoài ra, sự hấp dẫn to lớn mê hồn của quyền lực là thứ rất khó ngăn chặn. Trong tình hình đó, tuy bản thân họ hoặc các thành viên gia đình đều từng là người bị Mao Trạch Đông làm hại, nhưng họ vẫn tôn Mao Trạch Đông làm thần thánh. Điều đó tạo nên một sự hạn chế lịch sử ở họ, khiến họ chỉ đứng trên góc độ ĐCSTQ mà không thể đứng trên góc độ lợi ích của toàn dân và quốc gia để nhìn nhận Mao Trạch Đông. Còn nói về chuyện nhà cầm quyền Trung Quốc hiện nay có đàn áp những nhân sĩ được gọi là “ủng hộ Mao” hoặc “Phái tả theo Mao” thì đó chỉ là một kiểu thuật cân bằng. Họ biết rằng nếu cao giọng tưởng nhớ Mao Trạch Đông thì sẽ vô cùng mất lòng người, vì thế bèn chỉ có cách dùng biện pháp trát bùn lỏng,[5] một mặt không cho nói về tội ác của Mao Trạch Đông, mặt khác cũng không mong muốn những kẻ cao giọng tưởng nhớ Mao Trạch Đông có thể trở thành một thế lực. Bởi vì như vậy cũng là sự đe dọa chính quyền.


Ông có cho rằng cuộc tranh luận về đánh giá công tội của Mao Trạch Đông sau đây sẽ càng kịch liệt hơn hay không?


Bởi lẽ rất nhiều vấn đề của Mao Trạch Đông đều còn chưa nói rõ; [nếu] không có suy nghĩ lại [phản tư] thì các tài sản âm ấy trong di sản của Mao Trạch Đông sẽ tiếp tục tồn tại và sẽ phát sinh tác dụng trong cái thể chế này. Cuộc tranh luận đó sẽ tiếp tục.


 


Lí Lị & Hàn Đức Cường


Bản gốc tiếng Trung: BBC Trung Văn (18/12/2013)


__


[1] Trung Quốc Dân chủ Kiến quốc hội là một đảng phái dân chủ gồm các nhà trí thức và nhà kinh tế, tham gia chính quyền trong chế độ đa đảng và hiệp thương chính trị của ĐCSTQ; thành lập tháng 12/1945, hiện có hơn 110.000 đảng viên (ND).


[2] Ý nói người thật thà nhưng dốt nát, bị người mình tín nhiệm lừa dối lợi dụng mà không biết (ND).


[3] Tài sản âm: nguyên văn phụ tư sản (负资产), tạm hiểu là tài sản có giá trị thấp hơn giá trị khoản vay nợ dùng để mua nó (ND).


[4] Thế hệ sau của các khai quốc công thần; ở đây ý nói Tập Cận Bình (ND).


[5] Ý nói sự dàn xếp, dung hòa một cách vô nguyên tắc (ND).


Mao Trạch Đông trong mắt người TQ hiện nay (tiếp và hết)


Nhân dịp lần thứ 120 ngày sinh Mao Trạch Đông, mạng BBC tiếng Trung đã phỏng vấn hai học giả đại diện cho hai loại quan điểm (về Mao Trạch Đông) hoàn toàn khác nhau trong nước Trung Quốc, một là sử gia hiện đại Chương Lập Phàm [Zhang Lifan] và một là Hàn Đức Cường [Han Deqiang] Giáo sư Đại học Hàng không vũ trụ Bắc Kinh. Hai bài phỏng vấn đăng vào hai ngày. Hôm nay đăng bài phỏng vấn Hàn Đức Cường.


 


Hàn Đức Cường  là giáo sư Đại học Hàng không vũ trụ Bắc Kinh, nhà kinh tế không thuộc dòng chính của Trung Quốc, cũng là một trong những nhà sáng lập trang mạng phái tả nổi tiếng ở Trung Quốc “Miền quê hư ảo” [Wu you zhi xiang]. Trong giới tư tưởng Trung Quốc hiện nay, Hàn Đức Cường hoạt động rất sôi nổi, tự xưng “không phải là người theo chủ nghĩa Mác-Lê, mà là người theo chủ nghĩa Mao Trạch Đông”.


Trong bài “Chủ tịch Mao là đại cứu tinh của loài người”, Hàn Đức Cường viết : “Tôi không may sinh vào cuối thời đại Mao Trạch Đông vĩ đại, lớn lên trong một thời đại đổi trắng thay đen, yêu quái hóa Mao Trạch Đông. Ông tự phát cảm thấy những điều Mao Trạch Đông dạy dỗ mới là con đường ngay thẳng để làm người, con đường ngay thẳng của xã hội. Còn cái mà “thời đại mới” đề xướng thì ngược lại là con đường sai trái.


Nội dung phỏng vấn


Cựu lãnh đạo ĐCSTQ Đặng Tiểu Bình đánh giá Mao Trạch Đông là “Ba phần tội, bảy phần công”. Sau này cũng có học giả Trung Quốc xuất bản sách nói đánh giá Mao Trạch Đông nên đảo ngược ba bảy [ba phần công, bảy phần tội]. Khi trả lời phỏng vấn của BBC tiếng Trung, Hàn Đức Cường nói Mao Trạch Đông là vị thánh. Ông nói như sau về công, tội của Mao Trạch Đông:


Quan điểm của tôi không phải là đảo ngược ba bảy, lại càng không phải là “ dựng nước có công, sau khi dựng nước có tội”. Tôi cho rằng (sự đánh giá Mao Trạch Đông) ba phần tội bảy phần công là chưa đủ. Nên là chín-một, tức chín phần công, một phần tội, hoặc ít nhất là cái mức tám-hai.


Tại sao nói như vậy ? Ông cho rằng công trạng lớn nhất của Mao Trạch Đông là gì ?


Cho tới hiện nay bọn họ đang hưởng thụ công trạng lớn nhất của Mao Trạch Đông. Đó là xây dựng chính quyền, một chính quyền ổn định thống nhất. Không có điều kiện ấy thì không có công cuộc Cải cách mở cửa ngày nay. Một ông bạn kinh doanh nhà đất của tôi nói: Lấy chuyện nhà đất làm ví dụ, Mao Trạch Đông đã làm công việc phá dỡ, đóng cọc, san nền; sau đó Đặng Tiểu Bình làm việc xây dựng các tầng lầu trên nền đất đó. Như thế việc khó nhất là phá dỡ và san nền móng. Quên điều đó là mất gốc.


Vậy sai lầm của Mao Trạch Đông là gì?


Không thể không có sai lầm. Cho nên tôi nói (sự đánh giá Mao Trạch Đông) là chín-một hoặc tám-hai cũng có dành lại khoảng trống để xoay sở. Dĩ nhiên cái sai ấy cũng phải một chia làm hai. Có cái là do tính hạn chế của lịch sử gây ra, khó mà tránh được. Ngoài ra một số là sai lầm bị khuếch đại. Còn một số có thể là sai lầm do các chiến hữu của Mao gây ra lại được áp đặt gán ép lên Mao. Nếu bóc tách hết các sai lầm đó thì chúng ta có lẽ cần phải tìm hiểu nữa mới nhìn thấy rõ hơn công trạng của Chủ tịch Mao.


Chủ tịch Viện Khoa học xã hội Trung Quốc từng nói, Mao Trạch Đông là người thăm dò khám phá chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc. Cũng có người nói các phong trào như cuộc Đại Nhảy vọt và Cách mạng văn hóa do Mao Trạch Đông sau năm 1949 phát động gây ra thiệt hại cho Trung Quốc là các sai lầm Mao Trạch Đông phạm phải trong quá trình thăm dò khám phá. Ông có đồng ý với cách nói ấy không?


Trước hết, tôi đồng ý. Mao Trạch Đông ngay từ đầu đã thăm dò chủ nghĩa xã hội [CNXH] có đặc sắc Trung Quốc. Thí dụ bài “Bàn về mười mối quan hệ”, đây là một thăm dò vô cùng quan trọng về CNXH đặc sắc Trung Quốc. Trên thực tế Mao Trạch Đông làm Đại Nhảy vọt cũng là muốn thăm dò một CNXH đặc sắc Trung Quốc. Về sau, Trung Quốc-Liên Xô luận chiến, Đại Cách mạng Văn hóa, những cái đó đều thuộc vào trong phạm trù thăm dò CNXH có đặc sắc Trung Quốc. Còn nói về chuyện trong đó có sai lầm khuếch đại hóa đấu tranh giai cấp, hoặc nói có sai lầm nội chiến toàn diện đánh đổ tất cả, những sai lầm ấy chúng ta cần đặt vào trong hoàn cảnh lịch sử để xem xét.


Một sự thực cơ bản nhất là Mao Trạch Đông lo ngại Trung Quốc sẽ tái xuất hiện một xã hội do bọn tham quan ô lại thống trị, lo ngại xuất hiện “Phái đương quyền đi con đường chủ nghĩa tư bản”. Nếu nói Cách mạng Văn hóa sai, vậy giả thiết sau khi Cách mạng Văn hóa kết thúc sẽ không xuất hiện phái đương quyền đi con đường tư bản, thế thì Cách mạng văn hóa là sai [?]. Nhưng sự thực là sau Cải cách mở cửa đã xuất hiện phái đương quyền đi con đường tư bản, ngày nay xã hội Trung Quốc phân hóa hai cực. Điều này ngược lại ít nhất chứng minh (Mao Trạch Đông) phát động Cách mạng Văn hóa đúng là có lý.


Nhưng năm 1978, Diệp Kiếm Anh một nhà lãnh đạo ĐCSTQ từng nói, Cách mạng văn hóa chỉnh 100 triệu người; có 20 triệu người chết, tổn thất lãng phí mất 1.300 tỷ Nhân dân tệ. Như thế ông cho rằng dùng cái giá tính mạng của hàng chục triệu người để tiến hành sự thăm dò ấy lẽ nào chỉ là một sai lầm?


Trước hết, Diệp Kiếm Anh có nói câu ấy hay không, hay là người khác mượn miệng Diệp Kiếm Anh nói câu nói đó – chuyện này tôi nghi ngờ sâu sắc. Xã hội Trung Quốc ngày nay từ lâu đã tách rời rất xa cái tâm nguyện ban đầu của người cộng sản. Bởi lẽ tâm nguyên ban đầu của người cộng sản Trung Quốc là muốn lật đổ ba trái núi lớn là đế quốc, phong kiến và tư bản quan liêu. Nhưng hiện nay thì ba trái núi ấy lại đều đã trở về. Như thế xem ra, mục đích của cuộc cách mạng chẳng phải là chưa thực hiện đó sao ? Để bảo đảm thực hiện mục đích cách mạng, vì để Trung Quốc trở thành nước XHCN chứ không phải là tư bản chủ nghĩa, những thăm dò mà Mao Trạch Đông đã làm ấy đều có ý nghĩa trọng đại.


Ông cho rằng thời kỳ nào là thời kỳ thành công nhất của Trung Quốc?


Người khác nhau thì có những tiêu chuẩn phán đoán khác nhau. Tiêu chuẩn của Trần Vân có thể là thời kỳ từ năm 1962 đến 1965 là tốt nhất. Còn tôi cho rằng mỗi giai đoạn đều có những thành tích và vấn đề. Cho dù thời kỳ có tranh cãi nhất là thời kỳ Đại Cách mạng Văn hóa, hồi ấy khoa học kỹ thuật lại phát triển nhanh chóng. Bom khinh khí được nổ thử năm 67 ; vệ tinh đầu tiên lên trời năm 70. Silic đơn tinh thể được làm ra năm 73. Các đột phá khoa học kỹ thuật quan trọng này đều thực hiện vào thời gian từ năm 66 đến năm 76. Dĩ nhiên ông có thể nói nếu không xảy ra Cách mạng văn hóa thì có lẽ càng có nhiều đột phá hơn. Điều đó tôi không phủ nhận. Nhưng phát sinh Cách mạng văn hóa thì KHKT cũng tiến lên mạnh mẽ nhanh chóng, đó cũng là sự thực. Không thể lấy một sự thực này để phủ định một sự thực khác.


Thế nhưng trong cuộc Cách mạng văn hóa được ĐCSTQ xác định có tính chất “thảm họa” này, một số lớn người bị hãm hại, chết vì tai họa. Ông cho rằng cuộc thăm dò này của Mao Trạch Đông có ý nghĩa trọng đại, thế nhưng lẽ nào lại có thể không tính đến cái giá phải trả ?


Cách mạng Văn hóa đúng là có một số người bị chết. Tôi đã thấy mồ mả của họ. Nhưng vấn đề là ở chỗ chúng ta hãy so sánh một chút, trong Cách mạng Văn hóa có bao nhiêu cán bộ bị hãm hại ? Thời Cách mạng Văn hóa hầu hết cán bộ bị phê phán, đấu tranh là những cán bộ đứng đầu ở các tỉnh, thành phố. Tổng cộng số cán bộ ấy có bao nhiêu người ? 10 vạn, 20 vạn, 1 triệu ?  Nhưng số cán bộ phạm tội sau Cải cách mở cửa lại có bao nhiêu người? Số lượng cán bộ này mỗi năm phải tính bằng đơn vị vạn ; e rằng 30 năm tổng cộng có tới cả triệu. Con số ấy phải chăng cũng nên tính?


Thời kỳ Cách mạng văn hóa người ta hy vọng cán bộ chớ nên tham nhũng. Có lẽ một số người bị oan, bị phê phán đấu tranh nhầm. Nhưng sau này (thời Cải cách mở cửa) thì lại khuyến khích mọi người phát tài, làm giàu, câu kết quyền lực với tiền bạc. Kết quả là rất nhiều cán bộ rơi vào cạm bẫy, số này phải chăng cũng nên tính đến?


Chẳng xã hội loài người nào hoàn mỹ cả, không có vấn đề này thì có vấn đề khác. Thông thường chỉ có thể chọn cái hại nhẹ trong hai cái hại ấy. Nhưng chúng ta hiện nay trước tiên giả thiết không có một xã hội hoàn mỹ, sau đó lên án “ Cách mạng văn hóa không hoàn mỹ, có nhiều vấn đề, tội đáng chết vạn lần”. Nếu theo cái logic đó thì phải chăng Cải cách mở cửa cũng tội đáng chết vạn lần, cũng cần phải phủ định toàn diện? Cho nên hai giai đoạn lịch sử này cái nào cũng có vấn đề của mình, nhưng cũng có thành tích của mình, chớ nên phủ định lẫn nhau.


Ông có cho rằng Trung Quốc hiện nay còn cần Mao Trạch Đông hay không? Rốt cuộc di sản Mao Trạch Đông để lại cho Trung Quốc là gì?


Di sản Mao Trạch Đông để lại cho Trung Quốc quá phong phú. Đầu tiên là cái chính quyền này, sự thống nhất và ổn định của xã hội hôm nay là di sản lớn nhất của Mao Trạch Đông.


Thứ hai, Mao Trạch Đông còn để lại cho người Trung Quốc một lý tưởng xã hội tốt đẹp. Nếu nói lý lẽ muôn thủa của xã hội là phân hóa hai cực, là tham ô thối nát [mà] không có cái để so sánh đối chiếu thì chúng ta cũng không thể biết được nó xấu ở chỗ nào.Chúng ta cũng có thể cho rằng mọi cái hôm nay đều bình thường cả. Nhưng Mao Trạch Đông để lại một lý tưởng xã hội tốt đẹp. Đối chiếu với lý tưởng ấy, chúng ta sẽ biết xã hội ngày nay có rất nhiều vấn đề, bất công nghiêm trọng, đi ngược lại lý tưởng cách mạng ban đầu. Điều đó sẽ tạo nên động lực tiến bộ xã hội lớn.


Di sản của Mao Trạch Đông chẳng những quan trọng đối với ĐCSTQ, nó cũng đặc biệt quan trọng với nhân dân Trung Quốc, thậm chí cũng đặc biệt quan trọng với nhân dân thế giới. Phong trào đấu tranh của người Mỹ da đen chẳng phải là do chịu ảnh hưởng của Cách mạng Văn hóa mà dâng lên thành cao trào đấy ư? Phong trào sinh viên học sinh Pháp năm 1968 chẳng phải là đã có ảnh hưởng quan trọng đối với chính trường nước Pháp và với giới học thuật, giới tư tưởng sau đó đấy ư ?


Thế nhưng phải chăng [tình trạng] bạo lực vũ trang chống chính phủ trong một số nước Đông Nam Á cũng có quan hệ với cái [di sản] đó?


Đúng là có quan hệ. Nhưng sự vật bao giờ cũng có mặt phải và mặt trái. Không thể nói mọi cái xấu đều có quan hệ [với di sản đó], mọi cái tốt đều không có quan hệ [với di sản đó]. Phong trào dân quyền của Martin Luther King có thể đi lên tới cao trào, phải chăng chuyện đó là do chịu ảnh hưởng của Cách mạng văn hóa Trung Quốc, ảnh hưởng của Mao Trạch Đông? Kể cả Mandela gần đây đang kỷ niệm, ông ấy cũng chịu ảnh hưởng của Mao Trạch Đông. Những ảnh hưởng tích cực ấy cũng phải được xem xét. Ảnh hưởng tích cực có thể còn sâu xa hơn.


Dĩ nhiên tôi thừa nhận một số hoạt động (vũ trang) trong các nước Đông Nam Á, đặc biệt [hoạt động của] Khơme Đỏ là vô cùng cực đoan, đây đúng là sự thực. Nhưng rốt cuộc nguyên nhân nảy sinh tình huống đó là gì? Là sự cổ động của Mao Trạch Đông ư? Hay là nội bộ Campuchia có những mâu thuẫn xã hội sâu sắc. Các mâu thuẫn xã hội đó dẫn đến cuộc đấu tranh tàn khốc.


Làm phản có lý cũng thế, đấu tranh giai cấp cũng vậy, về cơ bản là từ chỗ ông Mác ấy mà ra, không phải từ Mao Trạch Đông nơi đây mà ra. Là từ phương Tây truyền tới nước Nga rồi lại truyền đến Trung Quốc. Nếu không phải là Mao Trạch Đông thì mức độ tàn phá [nguyên văn liệt độ] của cuộc đấu tranh giai cấp ở Trung Quốc sẽ có khả năng sánh được với cuộc đại thanh trừng của Stalin. Thực ra chính Mao Trạch Đông mới hạn chế được mức độ tàn phá của đấu tranh giai cấp.


Trong tình hình Trung Quốc hiện nay, nếu phủ định Mao Trạch Đông, ông cho rằng sẽ xảy ra tình hình như thế nào?


Trên thực tế, sau khi Trung Quốc tiến hành Cải cách mở cửa, Mao Trạch Đông đã bị phủ định ở mức độ tương đối; mức độ phủ định vượt xa định nghĩa 3 phần tội 7 phần công của chính quyền. Trên thực tế, Cải cách mở cửa đã không ngừng đẩy mạnh việc làm sâu sắc sự phủ định Mao Trạch Đông. Vì Chủ tịch Mao hy vọng xây dựng một xã hội cùng giàu có, một xã hội giàu đều nhau. Nhưng chúng ta ngày nay càng ngày càng phân hóa hai cực, thật ra là càng ngày càng phủ định Mao Trạch Đông.


Phải chăng ông rất lo ngại về chuyện đó? Điều gì khiến ông lo lắng nhất về phương hướng phát triển của Trung Quốc?


Điều tôi lo lắng nhất về phương hướng phát triển của Trung Quốc, thứ nhất là chủ quyền kinh tế đang từng bước rơi vào tay các công ty đa quốc gia. Một dân tộc mất độc lập kinh tế thì sẽ mất độc lập chính trị. Điều lo lắng nhất thứ hai là sự phân hóa lưỡng cực trong nước và cuộc đấu tranh giai cấp gay gắt trở lại.


Trong mắt ông, Mao Trạch Đông vẫn là vị thánh không thể động chạm?


Tôi cho rằng Mao Trạch Đông vốn dĩ là thần thánh. Vốn dĩ không phải là [nhân vật] mà người thường có thể hiểu được, tưởng tượng được. Nếu chúng ta muốn bàn về ông ấy, trên mức độ nhất định thì chẳng khác gì người ở chân núi muốn bàn chuyện [trên] núi Thái Sơn, rất khó. 


Bại Trung Quốc hiện nay, quan điểm như ông có được nhiều người ủng hộ không? So với 10 năm trước, phải chăng mức độ ủng hộ có cao hơn?


Điều đó không có gì đáng nghi ngờ. Đợt sóng thứ nhất của cơn sốt Mao Trạch Đông xuất hiện sau năm 1989. Sau vụ mồng 4 tháng 6 năm 1989, mọi người bắt đầu nghĩ tới chuyện vì sao lại xảy ra phong trào mồng 4 tháng 6. Vì sao lại xuất hiện sự đối kháng giữa học sinh với chính quyền. Đó là do đi trệch sự hứa hẹn của Đảng và Nhà nước. Cho nên mọi người yêu cầu cải cách, yêu cầu chống tham nhũng. Làn sóng đó sinh ra đợt sóng thứ nhất của cơn sốt Mao Trạch Đông.


Tiếp đó là sau năm 92. Đặc biệt là vào dịp 100 năm ngày sinh Chủ tịch Mao năm 93 đã xuất hiện đợt sóng thứ hai của cơn sốt Mao Trạch Đông. Sau nữa là năm 1999, khi Đại sứ quán Trung Quốc ở Nam Tư bị [Mỹ] bắn phá đã xuất hiện đợt sóng thứ ba của cơn sốt Mao Trạch Đông. Sau đó diễn ra hết năm này qua năm khác.


Phải chăng cuộc tranh luận về phải trái, công tội của Mao Trạch Đông sẽ tồn tại lâu dài ở Trung Quốc, sẽ trở nên ngày càng kịch liệt, đặc biệt là trong tình hình khi nhà cầm quyền đưa ra những thông tin không rõ ràng lắm?


Hiển nhiên cuộc tranh luận đó sẽ tiếp tục lâu dài. Chỉ cần sự phân hóa lưỡng cực ở Trung Quốc không ngừng gay gắt thì cuộc tranh luận đó có thể sẽ ngày càng kịch liệt. Bao giờ chúng ta thực sự cùng giàu có, thực sự thực hiện được Cải cách mở cửa xã hội chủ nghĩa thì lẽ tự nhiên ảnh hưởng của Chủ tịch Mao sẽ tiếp tục diễn ra, đương nhiên cũng có thể nói là càng thăng tiến, vì chủ trương của Chủ tịch đã được thực hiện.


Lí Lị & Hàn Đức Cường. Người dịch: Nguyên Hải


Nguồn: BBC Trung Văn (19/12/2013)/ nghiencuuquocte


 

bản để in
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Thanh Phương - Cô gái Việt kể lại giây phút rợn người khi chứng kiến tục thiên táng của người Tạng - Tư liệu sưu tầm 20.10.2017
Ải Chi Lăng - Nhiều tác giả 20.10.2017
Đại hội 19 Đảng Cộng sản Trung Quốc: Tầm nhìn 30 năm - Tư liệu 18.10.2017
Thác 7 tầng - địa danh kỳ thú còn hoang sơ ở Nghệ An - Nhiều tác giả 18.10.2017
Liên Xô chi phối Đảng Cộng sản Mỹ như thế nào? - Harvey Klehr 17.10.2017
Vì sao người Do Thái giỏi làm kinh tế? - Nguyễn Hải Hoành 13.10.2017
Về bài thơ sám hối của Vua Trần Minh Tông - Hồ Tấn Nguyên Minh 13.10.2017
Trang điểm cung đình - Trịnh Bách 13.10.2017
Về cuộc ‘Thảm sát huyện Đạo’ bị che dấu ở Trung Quốc - Tư liệu 11.10.2017
Nuôi biển Công nghiệp ở Việt Nam - Thời cơ và thách thức - Nguyễn Hữu Dũng 09.10.2017
xem thêm »