tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH
Khách thăm: 21056468
11.02.2009
Vũ Bằng
Bốn mươi năm nói láo (12)

Lần đầu tiên, Tổng thống Johnson nói đến thương nghị với Bắc Việt bất cứ ở đâu, còn Edgar Hoover, giám đốc trinh sát FBI Mỹ, thì cho biết Đảng Cộng sản bành trướng mau lẹ tại Hoa Kỳ, và đang triệt để khai thác chiến tranh và xung đột đen, trắng. Với sơ sơ vài sự việc kể trên, một tờ báo tranh đấu, mà lại của một đảng chánh trị, đáng lý ra lúc ấy phải nêu rõ lập trường, minh tỏ thái độ đối với các vấn đề quốc tế, cũng như quốc nội, nhưng “Sao Trắng” không hề làm, vì ý kiến của các người cầm chịch khảng tảng và phân hóa quá. Đứng về phía chúng tôi, Quốc An muốn dứt khoát; nhưng gặp nhiều kỳ đà cản mũi quá nên lắm lúc điên đầu, không còn biết phải đối phó ra sao.


Về sau này, nội bộ Việt Nam Quốc dân đảng chia ra làm nhiều hệ phái như hệ phái Xuân Tùng, hệ phái Vũ Hồng Khanh… Tôi không rõ sự phân hóa đó manh nha tự lúc nào, nhưng kể ngay từ lúc đó, tôi đã thấy Quốc An vất vả lấy lòng hết bạn này đến lấy lòng bạn kia; và thực tình tôi đã thương anh khi thấy anh lạc lõng, bơ vơ lúc có một số anh em tán thành loạt bài đả kích kỳ thị tôn giáo mà cũng luôn khi ấy lại có một loạt anh em khác khuyến cáo nên trông và chờ, chớ nên găng quá mà “có hại”. Tôi nói đùa: “Chắc mấy ông này định vận động lấy một chức bộ trưởng chứ gì? Nếu như thế, hay là ta viết một loạt bài nịnh chánh quyền ra mặt thì chắc ăn hơn”.


Không làm báo chẳng làm sao; làm báo chừng hai tháng, Quốc An sút kí lô trông thấy, một mặt vì lo tiền, một mặt lo cư xử với anh em trong đảng; lại mặt khác nữa phải đối phó với chánh quyền vì hết ông này đe đóng cửa lại ông kia dọa đưa ra tòa. Mà tâm lý ai chẳng thế? Bỏ một lúc vài triệu bạc ra làm báo mà để cho chánh quyền đóng cửa “một cái rộp” không thể không xao xuyến!


Vì khủng hoảng nội bộ, mà cũng vì bị khủng bố tinh thần, mấy ông cầm chịch dần dần “đánh mất cây kim chỉ nam”, thậm chí đến loạt bài nói lên vị trí, khả năng và sự sút kém của trí thức trước những lời mạt sát của một số người dân thiển cận, tam đầu chế Xuân Tùng cũng phát ớn và ngất ngư, không dám cho đăng tải. Phương Hữu, Thượng Sỹ và các anh em tòa soạn bắt đầu ngán ngẩm. Về phần Xuân Tùng cũng chẳng hăng say gì hơn, có khi bốn năm ngày liền không đến tòa soạn để phối kiểm bài vở nữa. Ở giữa, chỉ chết Quốc An. Sau rồi, Quốc An cũng không đến nữa, có lẽ vì không khí giữa anh em trong đảng không “hòa đồng”, vả chăng, anh cũng không thể chỉ trông vào tờ báo mà sống: ngoài “Sao Trắng”, anh còn nhiều công việc khác, mà thương mại là vấn đề chính của anh.


Ra được hơn ba tháng, tờ “Sao Trắng” tuyên bố ngừng xuất bản. Anh em đều buồn, buồn cho Quốc An nhất, nhưng tòa soạn tự an ủi rằng tờ báo ra đời tuy không được bao lâu nhưng không có một số nào bị người này người kia trong đảng lung lạc nổi, hay chùn tay đả kích chánh phủ vì áp lực của chánh phủ lúc ấy rất là tàn nhẫn, khi sắp cáo chung. Báo “Sao Trắng” chết sau khi chánh phủ Hương rút lui vài ngày. Thiếu tướng Nguyễn Cao Kỳ lên làm Chủ tịch Ủy ban Hành pháp Trung ương, mở đầu một kỷ nguyên tuyên bố lung tung làm cho báo chí nhiều khi không biết đàng nào mà dò, không biết hướng đi và chánh sách của chính thể ra thế nào.


Cùng với trung tướng Thiệu, ông tuyên bố chính ông đã dự vào công cuộc hạ Nhu và Diệm và các báo đăng chưa ráo mực thì, tại Úc, ông lại tuyên bố với báo giới “không hề biết trước vụ đánh đổ cố Tổng thống Ngô Đình Diệm vì khi đó là sĩ quan cấp dưới”. Các chính sách diều hâu Mỹ, cũng như Bộ Quốc phòng, loan tin không có gì thay đổi trong việc oanh tạc Bắc Việt; Thượng tọa Thích Tâm Châu cũng lên tiếng tại Tân Đề Li hòa bình chỉ trở lại khi nào Bắc Việt chấm dứt xâm lăng; tướng Kỳ cũng tuyên bố ở phi trường Tân Sơn Nhất cuộc thanh trừng phải tiếp tục làm ngay; mà trong khi ấy thì Thủ tướng Anh muốn tiếp xúc với Bắc Việt không được; Dean Rusk tuyên bố sẵn sàng thương thuyết với Bắc Việt; báo “New York Times” loan báo: Mỹ và Bắc Việt vẫn tiếp xúc mật tại Le Caire mà Robert Kennedy cũng xác nhận tin này. Nội các Nguyễn Cao Kỳ cải tổ đưa Trương Thái Tôn thay Âu Trường Thanh, còn Âu Trường Thanh thì bị giữ vì Công an đưa ra bằng cớ Thanh là Cộng sản! Tướng Kỳ tuyên bố sẽ ra ứng cử tổng thống với luật sư Lộc, tướng Thiệu tuyên bố ứng cử tổng thống với ông Mai Thọ Truyền; rồi đến lúc chót hai ông cùng đứng chung liên danh. Tướng Dương Văn Minh cũng ứng cử tổng thống và viết thư xin hồi hương, các báo đều loan tin nhưng đến lúc chót thì tướng Kỳ viết thư khuyên ông không nên về; trong khi ấy thì tướng Cao Văn Viên, Tổng tham mưu trưởng Vùng 4, Tư lịnh các vùng chiến thuật, gửi thư lên Quốc hội phản đối sự chấp đơn ứng cử của tướng Minh. Lý do: Hội đồng Quân lực đã không chấp thuận sự hồi hương của tướng Minh.


Nhưng rồi liên danh Thiệu Kỳ cũng đắc cử tổng thống và phó tổng thống. Ông Trần Văn Hương tuyên bố lập mặt trận đối lập nếu không trúng cử và quyết không hợp tác với
Thiệu Kỳ, nhưng rồi cũng nhận làm thủ tướng sau ông Nguyễn Văn Lộc; cả nước phản đối hòa đàm với Bắc Việt và Mặt trận Giải phóng Miền Nam, ai nói đến hòa bình thì bị bắt, nhưng rồi theo nhiều báo ngoại quốc thì tổng thống Johnson muốn có cuộc tiếp xúc với Mặt trận Giải phóng Miền Nam nhiều hơn và báo “Newsweek” cho rằng Hoa Kỳ có thể theo đường lối tìm hòa bình nếu Việt Nam Cộng hòa từ chối.


Nhưng rồi không kể gì đến lời tuyên bố “nảy lửa” của các chính khách Việt Nam, Hoa Kỳ cũng cứ ngưng oanh tạc Bắc Việt; tổng thống Johnson, rồi đến tổng thống Nixon, đều chủ trương rút quân Mỹ khỏi Việt Nam, mặc dầu cựu tổng thống Eisenhower nhắc đi nhắc lại rằng nếu Hoa Kỳ rút khỏi Việt Nam thì cả Đông Nam Á sẽ lọt vào tay Cộng sản; nhiều người tuyên bố liên hiệp với Mặt trận Giải phóng Miền Nam là tự sát, không bao giờ nhìn nhận Mặt trận là một tổ chức hợp pháp, nhưng rồi cũng mật đàm với Mặt trận; thiếu tướng Kỳ thề không bao giờ ngồi chung một bàn với Cộng sản nhưng rồi cũng cùng họp bàn tròn ở hội nghị Ba Lê; bất cứ ai nói chuyện hòa bình cũng bị kể như là thân Cộng và cần bắt nhốt hoặc đưa sang bên kia vĩ tuyến, nhưng rồi, theo tờ báo chính thức của Công giáo ở La Mã đầu năm 1968, tờ Observatore Romano, Tòa thánh dự định gửi một phái đoàn qua Hà Nội vận động hòa bình, trong khi Dean Rusk tuyên bố sẵn sàng nói chuyện hòa bình với Bắc Việt, nếu Cộng sản ngưng tấn công thủy quân lục chiến Hoa Kỳ.


Bao nhiêu biến cố dồn dập, mâu thuẫn như thế làm cho báo chí điên đầu. Thay vì hướng dẫn dư luận, đa số chỉ biết theo chánh quyền với một phương thức cố hữu là không đưa ra sáng kiến gì hết, không tỏ rõ lập trường gì hết, cứ chờ mỗi khi có nhân vật cao cấp nào tuyên bố điều gì là phụ họa và khen là chí lý. Sở dĩ như vậy, một phần lớn là vì các chủ nhiệm kiêm chủ bút nghĩ đến nồi cơm, không phải mỗi lúc bỏ ra hai ba triệu bạc để biến ra giấy lộn; mặt khác, họ lại theo “chính sách chong chóng”, bất cứ chánh phủ nào lên cũng nịnh sát đất may ra có được tí tiền lẻ, hay xin xỏ được cái gì không.


Về phần nhà nước thì có một thái độ cương quyết không tả được. De Gaulle làm tổng thống, có bao nhiêu đối lập đả kích tơi bời công khai; Johnson cũng vậy; nhưng các chánh khách ta thì khác, một tí trái ý cũng làm cho họ không bằng lòng. Tôi đã từng thấy có những ông chỉ là tôm tép thôi nhưng phúc bảy mươi đời lại có dịp tuyên bố vài ba câu vớ vẩn. Ấy thế, mà sau đó, họ tiếp xúc mật với các báo để đăng những lời “tuyên bố lịch sử” đó như thể không đăng thì mất nước đến nơi, báo nào rút ngắn lại hay “lờ” đi thì họ giận lẫy và nhắn lời đe dọa. Đăng hay không đăng mấy lời của sâu bọ lên làm người mà còn lắm chuyện như thế, nói chi đến chuyện phản đối đường lối của mấy ông bự, hay chánh sách của chánh quyền.


Người mình vốn giàu lòng ưu ái, không muốn mất lòng ai cả, nên khen tuốt cho tuốt cả bằng lòng: để cho người này hờn, người kia oán, phiền trong bụng lắm. Vả chăng, người ta độc đoán, củng cố địa vị và tìm hết cách đề cao cá nhân cũng không phải là chuyện lạ lùng gì: đó chỉ là một điểm mà trên kia tôi đã nói – điểm binh vực quyền lợi của một chế độ. Vì quyền lợi của dân tộc và quyền lợi của một chế độ, hay một chánh phủ, có mâu thuẫn, trái nhau cho nên chế độ ấy phải đối phó với những người chống đối: do đấy mới có những vụ báo rụng xuống như sung, có khi chẳng vì chuyện gì lớn lao cả mà bị đóng cửa vô hạn định, báo chí phải kinh qua những nghịch cảnh thăng trầm, còn người làm báo thì đâm ra hèn nhát, bợ đỡ, nếu không muốn bị “chụp nón Cộng sản”, bị vu cáo hay bị khép vào tội phạm như hiếp dâm, đánh bạc, hút á phiện, làm gián điệp hoặc thông đồng với địch…


Đó là cả một sự đau đớn cho người làm báo. Sự việc đó nói lên cho ta thấy rằng khi một dân tộc chưa độc lập hẳn; khi mà chưa có dân chủ thực sự, báo chí chưa có một quy chế hẳn hoi, khi mà đất nước còn chiến tranh, chính thể nào cũng lấy việc đánh nhau làm mấu chốt, nếu cho dân chúng tự do hoàn toàn thì loạn, do đó buộc phải áp dụng một chính sách độc đoán, như vậy thì làm thế nào mà có thể có tự do ngôn luận được, tự do báo chí được – trong khi chính người làm báo vẫn phải tự xoay mình trong quỹ đạo của chế độ?!


Rút thêm một ít kinh nghiệm nữa sau khi thôi tờ “Sao Trắng”, tôi thấy nếu làm báo chánh trị nữa thì cũng bị khủng bố và lợi dụng thêm thôi. Vì thế, lúc anh Nguyễn Văn Hợi được phép ra tuần báo “Thế Giới” tìm tôi cộng tác thì tôi đưa ra ý kiến nên tổ chức tờ báo ấy thành một tờ báo văn nghệ hoàn toàn, đặt nặng vấn đề tiểu thuyết hơn là vấn đề chánh trị hay xã hội. Sự thực, anh Nguyễn Văn Hợi cũng chủ trương như thế, nhưng anh muốn hơn thế một chút: nghiêng thêm về mặt giáo dục vì anh muốn lấy thêm một ít độc giả trước đây của anh lúc anh xuất bản các sách giáo khoa và tờ “Chăm Học” – một học san được một số lớn giáo sư danh tiếng viết giúp và được nhiều bậc phụ huynh nhận là một tờ báo hữu ích giúp đỡ rất nhiều cho học đường trong việc giáo dục thiếu niên.


(còn tiếp)


Nguồn: Bốn mươi năm nói láo. Vũ Bằng Toàn tập, tập I. Triệu Xuân sưu tầm, biên soạn, giới thiệu, trọn bộ 4 tập, hơn 4000 trang, khổ 16 x 24 cm. NXB Văn học, 1- 2006.

bản để in
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Món riêu của Bà - Lê Phương Liên 18.11.2017
12 người lập ra nước Nhật (12): Matsushita Konosuke - Kinh doanh kiểu Nhật và triết lý kinh doanh - Sakaiya Taichi 10.11.2017
Sơn Nam - Hơi thở của miền Nam nước Việt - Tạ Tỵ 10.11.2017
Dương Nghiễm Mậu - Tạ Tỵ 10.11.2017
Phóng sự Hoàng Đế của Ryszard Kapuscinski - RYSZARD Kapuscinski 06.10.2017
Trần Đức Thảo - Những lời trăn trối (3) - Trần Đức Thảo 05.10.2017
Những đám khói - Võ Phiến 05.10.2017
Trần Đức Thảo - Những lời trăn trối (2)/ Chuyện Nguyễn Tuân đãi TĐT chầu hát chui! - Tri Vũ - Phan Ngọc Khuê 01.10.2017
Trần Đức Thảo - Những lời trăn trối (1) - Tri Vũ - Phan Ngọc Khuê 01.10.2017
Văn tài Võ tướng Trần Độ - Võ Bá Cường 09.08.2017
xem thêm »