tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH
Khách thăm: 20235946
06.06.2017
Nhiều tác giả
Đọc thêm về Vladimir Lenin



Vladimir Lenin – Người lập nên Liên bang Xô Viết


Nguồn: Historic figures, BBC (truy cập ngày 4/6/2015). Biên dịch & Hiệu đính: Phạm Hồng Anh                                       


Lenin là một trong những chính trị gia và nhà tư tưởng cách mạng hàng đầu của thế kỷ 20. Ông chính là người lên kế hoạch cho sự tiếp quản quyền lực của người Bolshevik ở Nga năm 1917, đồng thời là kiến trúc sư và người đứng đầu Liên bang Xô Viết.


Vladimir Ilich Ulyanov sinh ngày 22 tháng 4 năm 1870 trong một gia đình gia giáo tại Simbirsk nơi có dòng sông Volga chảy qua. Ông có thành tích học tập xuất sắc và theo ngành luật. Ở Đại học, ông bộc lộ tư duy cấp tiến, và vụ việc anh trai ông bị hành quyết do tham gia vào một nhóm cách mạng cũng ảnh hưởng đến cách suy nghĩ của ông.


Sau khi bị đuổi học vì những hành vi cấp tiến của mình, Lenin tiếp tục tự học và hoàn thành bằng luật vào năm 1891. Ông chuyển đến St Petersburg và chuyên sâu vào sự nghiệp cách mạng. Ông bị bắt và bị lưu đày đến Siberia như nhiều đồng chí của mình. Tại đây ông kết hôn với Nadezhda Krupskaya. Sau chuyến lưu đày, Lenin (bí danh ông bắt đầu sử dụng từ năm 1901) sống ở Tây Âu trong phần lớn thời gian mười lăm năm tiếp đó và trở thành một nhân vật xuất chúng của phong trào cách mạng thế giới. Ông cũng là người đứng đầu phái ‘Bolshevik’ của Đảng Lao động Xã hội Dân chủ Nga.


Năm 1917, một nước Nga kiệt quệ vì Thế chiến thứ nhất đang cần một sự thay đổi. Lenin nhận được sự hỗ trợ của người Đức bởi họ hy vọng ông sẽ làm suy yếu nỗ lực chiến tranh của Nga. Lenin trở về Nga và bắt đầu tiến hành chống lại chính phủ lâm thời vừa lật đổ chế độ Nga hoàng. Ông lãnh đạo phong trào Cách mạng Tháng Mười, điều dần trở thành một cuộc “đảo chính”. Cuộc nội chiến kéo theo dài gần ba năm. Người Bolshevik chiến thắng và nắm quyền kiểm soát toàn bộ đất nước.


Lenin là một người thực dụng. Khi gặp trở ngại trong quá trình chuyển biến nền kinh tế Nga thành một mô hình xã hội chủ nghĩa, ông áp dụng Chính sách Kinh tế mới cho phép doanh nghiệp tư nhân hoạt động trở lại. Chính sách này được tiến hành một vài năm cho đến khi ông mất. Năm 1918, Lenin thoát khỏi một vụ ám sát nhưng bị thương khá nặng. Sức khỏe của ông bắt đầu bị giảm sút từ đó, năm 1922 ông chịu một cơn đột quỵ và không thể hồi phục hoàn toàn. Trong những năm tháng suy yếu, ông lo lắng về quá trình hành chính hóa chế độ, đồng thời bày tỏ lo ngại về quyền lực ngày càng gia tăng của người kế nhiệm Joseph Stalin. Lenin qua đời ngày 24 tháng 1 năm 1924. Thi thể của ông được bảo quản trong lăng mộ ở Quảng Trường Đỏ Moskva.


Một chân dung khác về Lenin


Nguồn: Graeme Gill, “The Other Lenin,” Inside Story, 21/03/2017. Biên dịch: Hiếu Minh


Đây là bài điểm cuốn Lenin the Dictator: An Intimate Portrait (Weidenfeld & Nicolson, 2017) của Victor Sebestyen.


Trong cuốn tiểu sử mới nhất về Vladimir Lenin này, mọi đặc điểm nổi bật của cuộc đời nhà cách mạng Nga đều được nói đến: vụ hành hình người anh cả của Lenin khiến ông bị cấp tiến hóa như thế nào, tranh luận về những luận điểm lý thuyết cách mạng khó hiểu trong những năm dài ông lưu vong, việc trở lại Nga năm 1917 với sự giúp đỡ của Đức, sự thâu tóm quyền lực cũng trong năm đó, và những năm đầu chế độ Xô-viết. Nhưng cuốn tiểu sử này rất khác so với những tiểu sử chúng ta từng biết.


Có thể nhận ra sự khác biệt này trong nhan đề nhỏ của cuốn sách (“An Intimate Portrait”: Một chân dung gần gũi). Victor Sebestyen tập trung vào con người Lenin, đặc biệt chú ý đến mối quan hệ của Lenin với hai người phụ nữ quan trọng nhất trong cuộc đời ông và những đau đớn thể xác mà ông phải chịu. Dựa một phần vào tài liệu tìm thấy trong văn khố Nga sau khi Liên Xô sụp đổ, Sebestyen tìm cách dựng nên một bức tranh về Lenin tập trung vào đời sống cá nhân hơn là sự nghiệp cách mạng.


Sebestyen lập luận rằng các mối quan hệ cá nhân quan trọng nhất của Lenin là với hai người phụ nữ nói trên. Vợ Lenin, Nadezhda Krupskaya, được miêu tả không chỉ là người thư ký và đồng chí như trong các sách vở Xô-viết, mà theo Sebestyen, bà còn là một nhà cách mạng nổi bật và là một nguồn động viên cá nhân quan trọng đối với Lenin. Khía cạnh sau, được khắc hoạ bằng tình yêu, sự ngưỡng mộ, và sự cống hiến liên tục, không thay đổi, đã thêm một khía cạnh nhân văn vào hiểu biết của chúng ta về Lenin mà trước đây vẫn thường bị bỏ qua.


Sự cống hiến của Krupskaya với Lenin có lẽ được thể hiện rõ ràng nhất trong việc bà chấp nhận người phụ nữ thứ hai mà Sebestyen thảo luận trong sách, Inessa Armand, người tình lâu năm của Lenin. Suốt một thời gian dài, ở cả trong và ngoài nước Nga, ba người ít nhiều chung sống với nhau, và Armand và Krupskaya đã trở thành bạn thân. Dường như Armand chia sẻ một tình cảm mãnh liệt với Lenin mà mối quan hệ giữa Lenin và Krypskaya không có, nhưng cả hai người phụ nữ này có vẻ đều có tầm quan trọng ngang nhau đối với tinh thần của Lenin.


Krupskaya có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc chăm sóc sức khoẻ Lenin. Nhiều tiểu sử gia đã chỉ ra tính chất căng thẳng trong công việc của ông: Lenin đã đâm đầu vào mâu thuẫn với những người khác như thế nào, ông nghiêm khắc (và khắc nghiệt) như thế nào trong những phê phán của mình, và ông đã cống hiến toàn bộ sức lực của mình cho cách mạng ra sao. Sự căng thẳng này đã có những ảnh hưởng rõ ràng lên sức khoẻ của Lenin.


Một loạt các cơn đột quỵ bắt đầu từ năm 1922 thường được xem là minh chứng cho điều này. Nhưng Sebestyen cho thấy trong suốt sự nghiệp của mình Lenin đã phải chịu đựng các rối loạn tâm thần. Mức độ căng thẳng nghiêm trọng có vẻ đã gây ra nhức đầu và một dạng bán đột quỵ về thể chất mà chỉ nghỉ ngơi hoàn toàn mới có thể khắc phục được. Krupskaya đóng vai trò chủ chốt trong việc giúp ông đối phó với tình trạng này. Bà biết khi nào nó đến và có thể thuyết phục Lenin tạm dừng công việc cách mạng và đi nghỉ ở vùng quê, tránh xa tất cả mọi thứ.


Tập trung vào đời sống cá nhân là điểm mạnh chính của cuốn sách, nhưng cũng có cái giá của nó. Sự nghiệp của Lenin, cuộc đấu tranh xây dựng đảng, vượt qua các đồng sự để thâu tóm quyền lực năm 1917, vai trò của ông trong việc xây dựng nhà nước Xô-viết mới và dẫn dắt nó qua những giai đoạn khó khăn khi mà sự sụp đổ có vẻ rõ ràng hơn sự tồn tại – tất cả đều xuất hiện chỉ như phụ lục cho phần đời sống cá nhân trong cuốn tiểu sử này. Đúng là phần công khai của câu chuyện đã được biết đến rộng rãi, nhưng chính khía cạnh này của đời sống Lenin mới khiến cho việc tập trung vào đời sống cá nhân có giá trị. Chúng ta liệu có quan tâm đến Lenin không nếu ông gắn liền với công việc luật sư đầu đời? Khả năng là không.


Chú ý hơn vào cuộc đời chính trị của Lenin có thể giúp lập luận của cuốn tiểu sử rằng mối quan hệ quan trọng nhất của Lenin là với Krupskaya và Armand chắc chắn hơn. Tại sao ông có vẻ không thể duy trì tình bạn thân thiết với đàn ông? Sebestyen gợi ý rằng Lenin không chấp nhận bất kỳ thách thức nào đối với thẩm quyền của mình, và ông nhận thức rằng những thách thức ấy đến từ những đồng sự nam giới. Trừ phi có một lý giải về mặt tâm lý học cho quan điểm này, và Sebestyen không đưa ra lý giải nào như vậy, thì chắc hẳn nguyên nhân ít nhất một phần nằm trong bản chất của “nhóm” và các mối quan hệ bên trong. Mong muốn kiểm soát của Lenin có thể là phản ứng trước những điều kiện mà phong trào phải đối diện – luôn luôn gặp nguy hiểm trong tầm ngắm của cảnh sát mật Sa hoàng, thường được hỗ trợ bởi cảnh sát các nước Tây Âu nơi mà phần lớn các thành viên cách mạng sống – nhưng cuốn sách đã để ngỏ vấn đề này.


Một khía cạnh khác trong mối quan hệ giữa đời sống riêng tư và sự nghiệp của Lenin là các tác phẩm của ông. Trong phần lớn các cuốn tiểu sử, các tác phẩm của nhân vật chủ đề được xem là tư liệu nguồn quan trọng. Nhưng Sebestyen ít chú ý đến những gì Lenin viết, mặc dù chúng lên đến hơn 55 tập bằng tiếng Nga. Sebestyen không giải thích vì sao mình không chú ý đến nguồn tư liệu quý giá này, nhưng có thể là vì ông tin Lenin sẽ nói bất kỳ điều gì nhằm đạt được mục đích chính trị trước mắt. Nói cách khác, các tác phẩm của Lenin không phản ánh quan điểm thật, mà là các phản ứng chiến thuật đối với hoàn cảnh. Đây không phải là lập luận mới, nhưng nó không thể đứng vững mà không có phân tích mở rộng về suy nghĩ của ông, thứ không được nêu ra trong sách. Và nó ko thống nhất với nhiều nghiên cứu về tư tưởng và hành động của Lenin vốn cho thấy sự linh hoạt, nhưng cũng thể hiện cả sự logic và tiếp nối chắc chắn.


Khía cạnh đời sống riêng tư và sự nghiệp này cũng được phản ánh trong nghịch lý của nhan đề: chân dung gần gũi của một nhà độc tài. Trên thực tế, cuốn sách bàn rất ít đến phần “nhà độc tài,” không hề thảo luận thế nào là nhà độc tài hay Lenin đã trở thành nhà độc tài như thế nào. Trong một phần ba cuối sách khá lan man, bàn về những năm đầu của quyền lực Xô-viết, Sebestyen cố gắng kết nối Lenin với các sự kiện quan trọng. Đây là một nỗ lực có giá trị, nhưng khi thiếu bối cảnh rộng hơn – sự phát triển thể chế, vai trò của các thành viên lãnh đạo khác của chế độ, và cuộc nội chiến – thì một người không có kiến thức về giai đoạn này sẽ rất khó hiểu được điều gì đang diễn ra.


*


Tuy vậy, Lenin the Dictator vẫn đúng là một cuốn sách hay, được viết tốt và có những góc nhìn sâu sắc. Nó cũng mang tính thời sự đối với ngày nay ít nhất theo hai cách.


Thứ nhất, bức tranh phong trào cách mạng Nga lưu vong của cuốn sách tuy không hoàn chỉnh nhưng đã cho thấy những sự thay đổi. Trong những năm đầu thế kỷ 20, các nhà cách mạng gặp nhau trong quán cà phê với cà phê và bánh trái, thảo luận và tranh luận cả qua thư tín lẫn mặt đối mặt, nói chung là ngay dưới mũi cảnh sát và thường là có sự thông đồng của cảnh sát. Giao tiếp qua thư rất chậm, và nếu bị bắt, các nhà cách mạng thường bị đày đến một vùng xa xôi mà trong nhiều trường hợp là rất khắc nghiệt. Và nếu họ dự định phản kháng vũ trang, điều này thường nhắm vào những người phục vụ chế độ cũ chứ không phải quần chúng.


Điều này trái ngược với những kẻ khủng bố ngày nay: giao tiếp điện tử, sử dụng các phương thức khủng bố một cách tuỳ tiện, thiết lập quân đội, quảng bá rộng rãi thông điệp và, ít nhất là trong trường hợp hiện tại, tuân thủ một giáo điều tôn giáo. Giai đoạn trước có vẻ nhẹ nhàng hơn, mặc dù đối với những người trong cuộc thì có vẻ không phải như vậy. Chúng ta đã đi một chặng đường dài, và không phải là theo hướng tích cực.


Thứ hai, năm nay đánh dấu 100 năm cách mạng Nga, một sự kiện định hình nền chính trị của cả thế kỷ 20. Nhưng phương Tây có vẻ không chú ý mấy đến sự kiện này. Sẽ có các cuộc hội thảo học thuật, và có lẽ những gì còn lại của “cánh tả” sẽ tổ chức kỷ niệm theo một cách nào đó, nhưng đối với nền chính trị chủ lưu thì đây chủ yếu là một sự kiện không có gì đặc biệt.


Câu hỏi đặt ra là nó sẽ được xử lý thế nào ở Nga. Chế độ Putin vẫn luôn có phần mập mờ về giai đoạn Xô-viết, thừa nhận rằng những thành tựu vĩ đại phải trả giá đắt, nhưng cũng xem nó như một giai đoạn phải được tích hợp vào lịch sử nước Nga. Họ chỉ không biết là phải làm như thế nào. Và điều này có nghĩa là trong đời sống công cộng Nga có một sự mơ hồ rất lớn xung quanh cuộc cách mạng và hệ quả của nó.


Điều này được phản ánh rõ trong cuộc tranh luận nổi lên thường xuyên, cả ở trong tháng này, về việc phải làm gì với di hài Lenin. Nó được bảo quản trong lăng ở Quảng trường Đỏ từ năm 1924. Một số người tin là nên đem di hài đi chôn và dỡ bỏ lăng; một số khác tin là nên giữ nguyên như vậy. Vấn đề này phản ánh những bất định xung quanh việc xử lý cuộc cách mạng, và đưa nhà lãnh đạo của nó vào cuộc tranh luận chính trị Nga đương đại. Trong bối cảnh đó, đóng góp của Sebestyen cho hiểu biết của chúng ta về cuộc đời cá nhân của Lenin là đáng ghi nhận.


Graeme Gill là giáo sư hưu trí tại Đại học Sydney. Mối quan tâm nghiên cứu chính của ông là nền chính trị Nga và Xô-viết, nhưng ông cũng xuất bản sách về nhiều khía cạnh khác nhau của quá trình dân chủ hoá và về những nguồn gốc và sự phát triển của nhà nước.


Putin cáo buộc Lenin đặt “bom hẹn giờ” lên Nga


Nguồn: “Vladimir Putin accuses Lenin of placing a ‘time bomb’ under Russia”, The Guardian, 25/01/2016.


Biên dịch: Phạm Phan Hồng Anh


Tổng thống Nga phê phán chủ nghĩa liên bang của nhà cách mạng đã làm Liên Xô tan rã và tạo ra căng thẳng về mặt sắc tộc trong khu vực.


Vladimir Putin đã tố cáo Lenin và chính quyền Bolshevik tiến hành những cuộc đàn áp tàn bạo và buộc tội Lenin đã đặt một “quả bom hẹn giờ” lên quốc gia này.


Việc phê phán Lenin, một nhân vật vẫn nhận được sự tôn kính từ các nhà cộng sản và nhiều người dân Nga, là một hành động khá bất thường của vị tổng thống Nga, người trong quá khứ vẫn luôn cân nhắc cẩn trọng các nhận xét về lịch sử quốc gia nhằm tránh làm mất lòng một số cử tri. Cùng lúc đó, ông cũng ra hiệu rằng chính phủ không có ý định đưa di hài Lenin ra khỏi lăng của ông trên Quảng trường Đỏ, và cảnh báo chống lại “bất cứ hành động nào gây chia rẽ xã hội”.


Đánh giá của Putin về vai trò của Lenin trong lịch sử Nga trong cuộc gặp mặt hôm thứ Hai với các nhà hoạt động ủng hộ điện Kremlin tại thành phố phía nam Stavropol tiêu cực hơn hẳn so với quan điểm của ông trước đây. Ông lên án Lenin và chính quyền của ông ta đã hành quyết dã man vị Sa hoàng cuối cùng cùng với toàn bộ gia đình và người phục vụ, giết hại hàng ngàn linh mục và đặt một quả bom hẹn giờ lên nước Nga bằng cách vẽ ra các giới hạn hành chính dựa trên sắc tộc.


Lấy ví dụ về di sản mang tính phá hoại của Lenin, Putin chỉ ra Donbass, khu vực công nghiệp phía đông Ukraine, nơi một lực lượng nổi loạn li khai ủng hộ Nga đã trỗi dậy một vài tuần sau khi Nga sáp nhập Crimea hồi tháng 3 năm 2014. Hơn 9.000 người đã bị giết hại trong cuộc xung đột từ tháng 4 năm 2014, và các đụng độ vẫn tiếp tục bất chấp thỏa thuận hòa bình tháng 2 năm 2015.


Putin nói rằng chính phủ của Lenin đã ngây thơ vẽ ra ranh giới giữa các phần của Liên Xô, đặt Donbass dưới quyền tài phán của Ukraine nhằm tăng tỉ lệ giai cấp vô sản trong một bước đi mà Putin gọi là “điên rồ”.


Phê phán của Putin đối với Lenin có thể là một phần trong nỗ lực nhằm biện minh cho chính sách của Nga trong cuộc khủng hoảng Ukraine, nhưng nó cũng phản ánh mối quan ngại của Kremlin về các mong muốn ly khai có khả năng xuất hiện tại các tỉnh của Nga.


Putin đặc biệt phê phán khái niệm quốc gia liên bang của Lenin mà trong đó các thực thể có quyền được ly khai, nói rằng khái niệm này góp phần lớn vào sự sụp đổ của Liên Xô năm 1991. Ông thêm vào rằng Lenin đã sai lầm trong cuộc tranh luận với Joseph Stalin, người ủng hộ mô hình nhà nước đơn nhất. Putin trong quá khứ đã từng tố cáo Stalin về các cuộc thanh trừng vốn đã giết chết hàng triệu người, nhưng ông cũng công nhận vai trò của Stalin trong việc đánh bại Phát xít trong Thế chiến II.


Trong bình luận hôm thứ hai, Putin cũng chỉ trích những người Bolshevik vì đã khiến Nga thua trận dưới tay Đức trong Thế chiến I và nhượng lại các phần lãnh thổ lớn vài tháng trước khi Đức thua trận. “Chúng ta mất đất vào tay bên thua cuộc, quả là một trường hợp đặc biệt trong lịch sử”, Putin nói.


Putin nói rằng ông tin tưởng chân thành vào lý tưởng cộng sản khi còn phục vụ trong hàng ngũ KGB, nói thêm rằng dù các hứa hẹn của chủ nghĩa cộng sản về một xã hội công bằng và đúng đắn “rất giống như trong Kinh Thánh”, nhưng thực tế lại khác. “Đất nước chúng ta không giống như Thành phố Mặt trời” như những nhà chủ nghĩa xã hội không tưởng mường tượng nên, ông nói.


Nguồn: nghiencuuquocte.org


bản để in
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Võ sỹ lừng danh Muhammad Ali: Tôi chẳng thù ghét gì Việt cộng cả! - Bob Orkand 22.08.2017
2 bài về Ấn Độ, Trung Quốc - Nhiều tác giả 21.08.2017
19/08/1934: Adolf Hitler trở thành Tổng thống Đức - Tư liệu 19.08.2017
Chủ quyền lãnh thổ của Việt Nam trên vùng đất Nam Bộ - Vũ Minh Giang 13.08.2017
Người Khmer Krom đòi Nam Bộ là ‘vô lý’ - Nguyễn Văn Huy 13.08.2017
Tìm hiểu vấn đề biển đảo giữa Việt Nam và Campuchia - Trần Công Trục 13.08.2017
Koh Tral/ Phú Quốc: Giấc mơ tuyệt vọng của Campuchia - Jeff Mudrick 13.08.2017
Vì sao thành Hà Nội bị phá? - Tư liệu 07.08.2017
Lá thư tâm huyết của Tướng Trần Độ - Tư liệu sưu tầm 04.08.2017
Người đẹp: Số đo 3 vòng chuẩn - Tư liệu sưu tầm 03.08.2017
xem thêm »