tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH
Khách thăm: 20224622
17.05.2017
Nhiều tác giả
Danh nhân, Doanh nhân Bạch Thái Bưởi



Khúc củi lạ và vận may đặc biệt của doanh nhân Bạch Thái Bưởi


Một lần, Bạch Thái Bưởi vớt được khúc củi, ông đem về phơi khô. Càng khô khúc củi càng tỏa ra mùi thơm kỳ lạ. Thương lái Trung Quốc trả giá rất cao để mua khúc củi lạ này. Từ số vốn đó, ông lao vào thương trường và trở thành một doanh nhân lừng lẫy của Việt Nam đầu thế kỷ 20.


Doanh nhân Bạch Thái Bưởi (1875 - 1932) tên thật là Đỗ Thái Bửu, quê Yên Phúc, huyện Thanh Trì, tỉnh Hà Đông (cũ), nay là Văn Quán, Hà Đông, Hà Nội. Ông là một trong 4 doanh nhân giàu có nhất Việt Nam vào những năm đầu thế kỷ 20 (nhất Sĩ, nhì Phương, tam Xương, tứ Bưởi).


Khởi nghiệp từ khúc củi khô


Bà Bạch Quế Hương (SN 1961, Văn Quán, Hà Đông, Hà Nội) - chắt nội doanh nhân này, cho biết, Bạch Thái Bưởi khởi nghiệp từ rất sớm.


Bà Quế Hương kể: "Các cụ trong gia đình tôi kể rằng, cụ Bưởi khởi nghiệp từ một số vốn "trời cho".


Theo đó, ngày nhỏ, gia đình nghèo, Bạch Thái Bưởi thường theo mẹ đi vớt củi trên sông Nhuệ mang về bán kiếm tiền. Một lần, ông vớt được một khúc củi khá lớn, mang về phơi khô ở sân. Nhưng không hiểu sao càng khô, khúc củi đó càng tỏa ra một mùi thơm kỳ lạ.


Doanh nhân thế kỷ 20, kinh doanh tàu biển, khai thác than, máy bay


Câu chuyện lan nhanh, đến tai các thương lái Trung Quốc. Họ tìm gặp ông để mua bằng được khúc củi khô này với giá cao ngất ngưởng. Sau này ông mới biết đó là gỗ trầm hương - một loại gỗ vô cùng quý giá.


Với số vốn từ thương vụ "củi khô", ông bắt đầu lao vào học hỏi kinh doanh trên thương trường với nhiều nghề.


Có thời gian, ông xin vào làm cho một số hãng buôn lớn của Pháp để làm việc, tích lũy kinh nghiệm... Bạch Thái Bưởi sau đó nổi tiếng trong nhiều lĩnh vực, trong đó phải kể ngành kinh doanh khai thác mỏ than và hàng hải.


Năm 1909, Bạch Thái Bưởi thuê lại 3 chiếc tàu (Phi Phụng, Phi Long và Khoái Tử Long) của một hãng tàu Pháp chở thư và hành khách đường sông Bắc kỳ, có tên là A. R. Marty, vừa hết hạn hợp đồng với chính phủ.


Ông đã cho tàu chạy hai tuyến đường: Nam Định - Hà Nội và Nam Định - Bến Thủy (Vinh). Lúc này, ông đã phải đối mặt với hai đối thủ nặng ký nhất là chủ tàu người Pháp và người Hoa.


Và cuộc đụng độ không cân sức đã xảy ra, ông hạ giá vé xuống một thì người Hoa hạ giá vé xuống hai. Ông mua trà mời khách đi tàu, họ mua bánh ngọt. Các chủ tàu người Hoa trường vốn đã quyết chí đánh bại Bạch Thái Bưởi bằng đủ mọi cách.


So với các thương gia người Hoa, tình thế của ông rất nguy ngập. Ông thuê ba chiếc tàu, mỗi tháng trả 2.000 đồng, mà mỗi chuyến chỉ thu được 20 đồng.


Trong tình thế đó, Bạch Thái Bưởi đã nghĩ tới một thứ vũ khí mà người Hoa không thể có, đó là tinh thần dân tộc. Ông cho người tới các bến tàu nêu rõ những thiệt thòi của người Việt, kêu gọi tình đồng bào, tinh thần tương thân tương ái.


Ông treo một cái ống trên tàu, để ai thấy việc làm của ông là đáng khuyến khích, bỏ tiền vào, giúp cho chủ tàu giảm lỗ. Kết quả hành khách dần bỏ tàu Hoa mà đi tàu Việt.


Lần khác, trong một cuộc họp của Hội đồng kinh tế lý tài, do bênh vực cho quyền lợi của người dân bị trị, Bạch Thái Bưởi bị Renê Robanh - Thống sứ Bắc Kỳ lúc đó, đe dọa: "Nơi nào có Robin thì không có Bạch Thái Bưởi". Ông khẳng khái đáp lại: "Nơi nào có Bạch Thái Bưởi thì không có RoBanh".


Sau bảy năm kinh doanh trên sông nước, Bạch Thái Bưởi đã tạo dựng một cơ ngơi khép kín từ chạy tàu đến đóng tàu, sửa chữa tàu và các chi nhánh ở nhiều nơi.


Năm 1916, một công ty hàng hải mang tên Giang hải luân thuyền Bạch Thái công ty đã ra đời. Tại các trụ sở của ông, ở vị trí cao nhất người ta bắt đầu thấy phấp phới ngọn cờ hiệu màu vàng, có hình mỏ neo và ba ngôi sao đỏ.


Ngày 7/9/1919, công ty của Bạch Thái Bưởi hạ thủy tại Cửa Cấm (Hải Phòng) chiếc tàu Bình Chuẩn hoàn toàn do người Việt thiết kế, thi công.


Bà Nguyễn Thị Kim Quý, cháu dâu của Bạch Thái Bưởi, cho biết: "Sinh thời, cụ Bạch Thái Bưởi từng nói: "Tôi muốn làm cho Hà Nội đẹp như Paris".


Tàu Bình Chuẩn chạy chuyến đầu tiên từ Hải Phòng cập bến Sài Gòn ngày 17/9/1920, trong sự đón chào nồng nhiệt của giới công thương Sài Gòn lúc đó.


Công ty của Bạch Thái Bưởi bắt đầu mở rộng tầm hoạt động khắp Đông Dương, các nước và vùng lãnh thổ như Hồng Kông, Trung Quốc, Nhật Bản, Singapore và Philippines.


Đỉnh cao phát triển của công ty là khoảng cuối thập niên 1920 đầu 1930. Khi ấy công ty hàng hải của Bạch Thái Bưởi có trên 40 con tàu cùng sà lan chạy trên tất cả các tuyến đường sông Bắc kỳ và cả các nước cùng vùng lãnh thổ lân cận, với số lượng nhân viên lên tới 2.500 người, làm việc trên các đội tàu, xưởng đóng tàu.


Mua vé máy bay đưa kỹ sư Pháp sang Việt Nam


Từ lợi nhuận thu được từ kinh doanh hàng hải, Bạch Thái Bưởi lấn sân sang các lĩnh vực khác, trong đó có khai thác mỏ than.


Hình ảnh mỏ than của Bạch Thái Bưởi trên báo Pháp.


Năm 1925, Bạch Thái Bưởi dốc tiền vào việc khởi nghiệp khai mỏ. Ông được cấp phép khai mỏ than ở vùng Quảng Yên.


Nhận thức rằng, muốn hơn người Pháp phải có người điều hành giỏi chuyên môn, kỹ thuật, ông tuyển những kỹ sư Pháp tài năng nhất làm việc cho mình. Tất cả kỹ sư tốt nghiệp ưu tú đều được ông mua vé máy bay đưa sang Việt Nam nhận việc.


Những ngày Bạch Thái Bưởi bắt đầu kinh doanh than, không lúc nào ông nghỉ ngơi, ngày cũng như đêm, ông làm việc liên tục. Đều đặn, cứ 3 giờ sáng ông cưỡi ngựa qua các đồi núi để đi thăm hầm mỏ, đốc thúc công nhân.


Công việc khai thác than của ông đã đẩy mạnh đến mức than chất thành núi không kịp bán ra. Trữ lượng khai thác của công ty Bạch Thái Bưởi tính ra phải bán tới năm 1945 mới hết...


Xuất phát điểm từ nghề vớt củi khô, Bạch Thái Bưởi đã trở thành một doanh nhân lừng lẫy tiếng tăm thời bấy giờ.


Hé lộ nguyên nhân cái chết bí ẩn của doanh nhân Bạch Thái Bưởi


Theo lời kể của những người trong gia đình, yêu thương con cái hết mực nhưng ông Bạch cũng rất nghiêm khắc, nóng tính. Con cái trong nhà làm gì sai trái ông phạt không nương tay...


Xuất thân từ tầng lớp nghèo, khi trở nên giàu có Bạch Thái Bưởi vẫn luôn quan tâm đến đời sống của giới thợ thuyền. Ông dành chế độ an sinh tốt từ lương thực, thuốc men… cho các nhân viên của mình.


Những người già ở các khu mỏ Quảng Ninh vẫn còn nhớ câu chuyện về tấm lòng rộng lượng của doanh nhân họ Bạch. Ông thường thu nhận những người ăn xin, người nghèo trong vùng vào làm việc trong mỏ. Ông tạo công việc, nơi ăn chốn ở cho họ. Đàn ông làm công nhân, phụ nữ làm nấu ăn cho thợ, giúp việc cho gia đình…


Thậm chí, nhà nào có ma chay, cưới hỏi, Bạch Thái Bưởi còn cho người tới chia buồn hoặc tặng quà, chúc phúc. Với những công nhân ở gần hầm, Bạch Thái Bưởi xây dựng tình cảm bằng cách tặng thuốc men, gạo, muối, cho người tới xay lúa giúp.


Con cái của họ nếu học hành tốt, có ý chí ông giúp đỡ tiền bạc để đi học trong nước cũng như nước ngoài. Với cách làm đó, họ Bạch đã chiếm được lòng tận tụy của công nhân.


Bạch Thái Bưởi, giáo dục, vua tàu thủy, kinh doanh


Sắc Phong do vua Bảo Đại tặng ông Bạch Thái Bưởi. Ảnh: Gia đình cung cấp


Ông cũng thường xuyên phát chẩn cho dân nghèo ở khắp các tỉnh xa. Trong đó có một sự kiện được ghi chép nhiều trong sách vở nhất là vào năm ở Huế diễn ra lũ lụt lớn, người dân rơi vào cảnh đói kém.


Bạch Thái Bưởi lập tức cho 2 tàu gỗ chở đầy gạo vận chuyển từ ngoài Bắc vào Huế để cứu đói cho dân. Với hành động này, ông được vua Bảo Đại tặng Sắc Phong.


Với con cái trong gia đình, họ Bạch lại chứng tỏ mình là người cha rất nghiêm khắc.


Bạch Thái Bưởi có nhiều người vợ. Người vợ cả là bà Trần Thị Khả không sinh được người con nào, người vợ thứ hai là Đỗ Thị Tính sinh được 2 con là Bạch Thái Toán và Bạch Thái Tòng. Bà Tính mất sớm nên bà Khả một lòng nuôi 2 người con của chồng với vợ hai.


Trong số 10 người con, Bạch Thái Bưởi tin tưởng coi trọng nhất là Bạch Thái Tòng. Sau này trong bản di chúc dài 30 trang, Bạch Thái Bưởi cũng giao cho người con cả này toàn quyền tiếp nối nghiệp kinh doanh của gia đình.


Ông Bạch Thái Tòng (ngoài cùng, bên phải), người con được Bạch Thái Bưởi tin cẩn nhất. Ảnh: Gia đình cung cấp


Ông rất chú trọng việc giáo dục con. Các con đến tuổi trưởng thành đều được ông cất giao công việc trên các bến tàu hay các khu mỏ. Ông Tòng thường theo cha cưỡi ngựa đi thăm nom các khu mỏ của gia đình.


Trong số 10 người con, có người con trai Bạch Thái Tư được ông cho đi học tại Pháp. Bạch Thái Tư sau này mất tại Pháp khiến ông rất đau buồn. Người con này sau khi mất được đặt trong cỗ quan tài kiên cố "trong quan ngoài quách" làm bằng kẽm và chuyển về Việt Nam bằng máy bay.


Không chỉ chú trọng giáo dục văn hóa, kinh doanh, Bạch Thái Bưởi còn giáo dục con cái lòng quý trọng những người cần lao, nghèo khó. Một chuyện được nhiều người lưu truyền lại là ông dạy các con luôn có thái độ tôn trọng người nghèo.


Khi các con cho tiền người ăn mày, ông yêu cầu các con phải lại gần biếu tiền hoặc vật dụng đưa tận tay họ với thái độ trân trọng. Nếu con ném đồng xu trước mặt hay có thái độ thiếu tôn trọng người nghèo, ông đều nhắc nhở, quở trách.


Theo lời kể của những người trong gia đình, ông Bạch rất nóng tính. Con cái trong nhà làm gì sai trái ông phạt không nương tay. Bà Hương nói: “Tôi từng nghe kể về việc nghiêm khắc của cụ tôi. Một lần khi một người con trai (lúc này đã trưởng thành) đi đánh bạc suốt đêm.


Cụ Bưởi biết chuyện đã rất giận. Thấy con về đến cửa cụ liền rút gậy baton ra đánh con. Do nóng giận vì con cái nên cụ lên cơn đau tim và mất. Đó là vào ngày 22/7/1932”.


Bà Bạch Quế Hương - chắt nội doanh nhân Bạch Thái Bưởi.


Bà Quế Hương kể: “Mặc dù nghiêm khắc là vậy nhưng cũng có những lúc cụ rất chiều các cháu. Sinh thời cha tôi (cháu đích tôn của Bạch Thái Bưởi) rất ít khi nhắc về ông nội. Nhưng theo nhiều cô chú trong họ thì cha tôi rất được cụ Bưởi yêu thương.


Cụ thường rất nghiêm khắc với con cái nên nhiều con cháu sợ sự uy nghiêm của cụ, nhưng cha tôi thì thường xuyên được cụ cho ngồi vào lòng.


Ngày đó, cha tôi đi học có xe kéo đưa đón. Ông học trường Bưởi, được mời thầy về tận nhà kèm cặp thêm. Sinh nhật cha tôi cũng được cụ Bưởi tặng một trái táo làm bằng vàng ròng”.


Bà Quế Hương cũng chia sẻ thêm: “Tài sản của cụ tôi khó thể đo đếm được. Tôi đang có trong tay bản di chúc với dòng chữ ký của cụ. Trong bản di chúc 30 trang đó, cụ chia đều tài sản cho các con cháu, em gái, em trai…


Nhưng điều khiến tôi ấn tượng nhất không phải là số tài sản khổng lồ của một bậc doanh nhân tài giỏi nhất lúc bấy giờ mà là 5 điều răn dạy con cháu phía dưới bản di chúc”.


Theo lời bà Thái Hương, một trong 5 điều đó, Bạch Thái Bưởi nhấn mạnh các con đều được chia tài sản công bằng và con cháu không được tranh chấp, tị nạnh nhau. Ngược lại phải biết đoàn kết, giúp đỡ nhau.


Ông lo lắng xảy ra mâu thuẫn, tranh giành tài sản sau khi ông mất gây mất đoàn kết trong gia đình. Toàn bộ di chúc được ông ủy quyền cho con trai mình tin tưởng nhất là Bạch Thái Tòng thực hiện.


Đúng như lời ông dặn, sau khi Bạch Thái Bưởi mất, không có bất cứ sự tranh chấp nào giữa các con cháu của dòng họ Bạch...


Diệu Bình - Ngọc Trang


vietnamnet.vn


 


bản để in
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
2 bài về Ấn Độ, Trung Quốc - Nhiều tác giả 21.08.2017
19/08/1934: Adolf Hitler trở thành Tổng thống Đức - Tư liệu 19.08.2017
Chủ quyền lãnh thổ của Việt Nam trên vùng đất Nam Bộ - Vũ Minh Giang 13.08.2017
Người Khmer Krom đòi Nam Bộ là ‘vô lý’ - Nguyễn Văn Huy 13.08.2017
Tìm hiểu vấn đề biển đảo giữa Việt Nam và Campuchia - Trần Công Trục 13.08.2017
Koh Tral/ Phú Quốc: Giấc mơ tuyệt vọng của Campuchia - Jeff Mudrick 13.08.2017
Vì sao thành Hà Nội bị phá? - Tư liệu 07.08.2017
Lá thư tâm huyết của Tướng Trần Độ - Tư liệu sưu tầm 04.08.2017
Người đẹp: Số đo 3 vòng chuẩn - Tư liệu sưu tầm 03.08.2017
Sự suy tàn của các chính đảng lớn - Nina L. Khrushcheva 03.08.2017
xem thêm »