tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH
Khách thăm: 18511104
Điện ảnh, âm nhạc và hội họa
25.01.2017
Nhiều tác giả
Về ca khúc Ly rượu mừng của Phạm Đình Chương



Ly rượu mừng, đệ nhất xuân ca


Ban nhạc Thăng Long với Hoài Bắc, Hoài Trung, Thái Thanh, Thái Hằng


Sau hơn 40 năm, bài Ly rượu mừng của Hoài Bắc (Phạm Đình Chương) đã được phép hát trở lại vào đầu năm 2016.


Bài hát được xem là kinh điển dành cho những ngày xuân về, tết đến tại miền Nam trước 1975 giờ đây tiếp tục vang lên như một thông điệp, một lời chúc tết tốt đẹp nhất theo truyền thống dân tộc, tới mọi thành phần, lứa tuổi trong xã hội.


Ban hợp ca Thăng Long là tên một quán phở


Ly rượu mừng được nhạc sĩ Phạm Đình Chương sáng tác và ban hợp ca Thăng Long trình diễn vào năm 1952. Nhiều người tưởng rằng ban hợp ca Thăng Long thành lập tại Hà Nội. Nhưng thực ra ban Thăng Long được thành lập năm 1951 tại Sài Gòn sau khi tất cả gia đình họ Phạm vào định cư tại đây. Nhạc sĩ Phạm Đình Chương, linh hồn của ban Thăng Long, từng cho biết ông chọn lại hai chữ “Thăng Long” theo tên quán phở của gia đình mở tại Chợ Ðại, vùng Việt Bắc, nơi lưu lại dấu chân của nhiều văn nghệ sĩ, trí thức trong vùng kháng chiến vào khoảng năm 1949.


Thoạt đầu ban hợp ca Thăng Long gồm Hoài Trung (Phạm Đình Viêm), Hoài Bắc (Phạm Đình Chương), Thái Hằng (vợ nhạc sĩ Phạm Duy) và Thái Thanh. Sau này có thêm giọng ca Khánh Ngọc (vợ Phạm Đình Chương). Theo nhạc sĩ Phạm Duy thì khi hát ca khúc này tại Đài Pháp - Á, ban Thăng Long đã thành công ngay. “So với các ca sĩ hay các ban nhạc khác, lối hát nhiều bè của chúng tôi có vẻ hấp dẫn hơn. Chúng tôi còn có một nhạc mục phong phú hơn những người cùng nghề. Dân chúng vẫn có cảm tình với kháng chiến nên chúng tôi càng được hoan nghênh khi hát những bài đó”, nhạc sĩ Phạm Đình Chương trả lời báo giới thời đó.


Với thành công từ Đài Pháp - Á, ban Thăng Long được các hãng đĩa trả tiền thù lao rất cao để thu thanh giọng hát. Một bài viết của nhà thơ Du Tử Lê có ghi lại: “Theo cố nghệ sĩ Trần Văn Trạch, một “quái kiệt” của miền Nam, người từng có thời gian đi hát chung với ban hợp ca Thăng Long từ nam ra bắc thì khi ra đời tại Sài Gòn, ban này như một cơn lốc lớn rung chuyển tận gốc nhiều sân khấu miền Nam. Mỗi khi ban Thăng Long xuất hiện là một “cơn nóng sốt” đối với bà con khán giả miền Nam. Cách trình diễn, bài vở họ chọn, ngôn ngữ họ dùng... như một điều gì vừa gợi óc tò mò, vừa mới mẻ, quyến rũ, lại vừa thân thiết như một vật quý đã mất từ lâu, nay tìm lại được...”.


Bài hát chúc Tết


Trước khi Ly rượu mừng xuất hiện trên làn sóng điện vào dịp tết đầu những năm 1950 thì lúc đó chưa hề có một bản nhạc nào viết về xuân xuất hiện. Và nếu nghe kỹ lời nhạc thì bài Ly rượu mừng chính là một lời chúc Tết. Trong cả bài hát chỉ có một chữ xuân mở đầu như là dịp để bài hát chúc tết bằng ly rượu: “Ngày xuân nâng chén ta chúc nơi nơi”. Người nghe có cảm giác thích thú vì mình được ban Thăng Long chúc tết bằng âm nhạc. Sáng mùng 1, mở radio, sau này là đĩa nhựa hay băng Akai người ta có cảm tưởng thần tài đã đến trước cửa một cách tưng bừng, rộn rã của nhịp valse cung Fa trưởng tươi sáng. Lời bài hát bình dị, phù hợp với mọi người, dễ lọt lỗ tai và cũng hết sức dễ hát. Đây cũng là một yếu tố quan trọng để người nghe nhớ đến bài hát.


Người được Phạm Đình Chương chúc Tết là những ai? Trước hết là bác nông dân: “Mừng anh nông phu vui lúa thơm hơi”. Tôi không hiểu sao Phạm Đình Chương là một nghệ sĩ nhà nòi nhưng lúc nào ông cũng có những cái nhìn hết sức trân trọng về những người cần lao như trong bài Tiếng dân chài, Hội Trùng Dương và đến người nông dân trong bài ca chúc Tết. Nếu chúng ta có dịp nghe lại những bài hát xuân khác xuất hiện sau này thì hiếm có bài nào nhắc đến hai chữ “nông dân” và “công nhân” hết sức ngọt, không hề gượng gạo: Người công nhân ấm no/Thoát ly đời gian lao nghèo khó. Phạm Đình Chương đã khiến người nghe là giới cần lao sung sướng là mình đã được nhạc sĩ tài danh chúc cho “thoát đời gian lao nghèo khó”. Đó chính là ước mơ đầu xuân của những người có thu nhập kém trong xã hội.


Năm 1952, đất nước vẫn còn chìm trong khói lửa. Những người con lên đường bảo vệ quê hương, nhạc sĩ đã mong mỏi: Kìa nơi xa xa có bà mẹ già/ Từ lâu mong con mắt vương lệ nhòa/ Chúc bà một sớm quê hương/ Bước con về hòa nỗi yêu thương. Và sau cùng, như ước vọng của mọi người, Phạm Đình Chương cũng tự chúc cho mình và gia đình được sống trong cảnh đất nước thanh bình: Bạn hỡi, vang lên/ Lời ước thiêng liêng/ Chúc non sông hòa bình, hòa bình.


Lời ca hay đầy hy vọng và phấn khởi của một bài hát chúc xuân lại được thể hiện qua 5 giọng ca quý của một ban hợp ca gia đình thuộc loại siêu đẳng Thăng Long là Thái Thanh, Thái Hằng, Hoài Trung, Hoài Bắc và Khánh Ngọc. Một ký giả thời đó đã nhận xét: “Ba giọng nữ Thái Thanh, Thái Hằng và Khánh Ngọc quyện nhau như một. Giọng cao nam của Hoài Trung vững vàng dũng mãnh hòa với giọng Hoài Bắc giữ bè ba rất điêu luyện”.


Thường khi kết thúc một cái tết, hoặc một buổi gặp mặt người ta thường được nghe bài Auld Lang Syne, được Pháp hóa thành Ce n’est qu’un au revoir mà con nít tụi tôi thường hát: “Ò e, cây me đánh đu, tạc dăng nhảy dù, rô be bắn súng...”. Nhưng người Sài Gòn xưa thích nghe bài Ly rượu mừng vì đây là bài hát chúc tết cho mọi người được sống an vui trong một đất nước thanh bình, đâu đâu cũng rộn rã tiếng cười. Giới mộ điệu nghệ thuật đều cho rằng đây là bài đệ nhất xuân ca của VN thời đó.


Phạm Đình Chương sinh ngày 14.11.1929 tại Bạch Mai, Hà Nội, là con dòng hai của ông Phạm Đình Phụng. Người vợ sau của ông Phạm Đình Phụng có 3 người con: trưởng nữ là Phạm Thị Quang Thái, tức ca sĩ Thái Hằng, vợ nhạc sĩ Phạm Duy. Con trai thứ là nhạc sĩ Phạm Đình Chương và cô con gái út Phạm Thị Băng Thanh, tức ca sĩ Thái Thanh. Trong những năm đầu kháng chiến chống Pháp, Phạm Đình Chương cùng các anh em Phạm Đình Viêm (con của người vợ đầu ông Phụng), Phạm Thị Quang Thái, Phạm Thị Băng Thanh gia nhập Ban văn nghệ Quân đội ở Liên khu 4.


Bài hát đầu tay ông sáng tác năm 18 tuổi là Ra đi khi trời vừa sáng. Ông lập gia đình với ca sĩ Khánh Ngọc năm 1953. Những bản nhạc mà khi nhắc đến tên người ta đều nghĩ ngay đến ban Thăng Long là Tiếng dân chài, Hội Trùng Dương, Ly rượu mừng... Nhạc sĩ Phạm Đình Chương mất năm 1991 tại Mỹ.


Lê Văn Nghĩa


Ly rượu mừng, bài hát bị cấm 40 năm, đã lọt vào danh sách những bài hát hay nhất của chương trình để được biểu diễn trong Gala Giai điệu tự hào.


Những bài hát nổi tiếng 'chết hụt'


Ly rượu mừng, bản nhạc xuân quen thuộc của miền Nam trước đây, sẽ xuất hiện trong Gala Giai điệu tự hào vào 20 giờ 10 phút tối 28.1, tức Mùng 1 Tết Nguyên đán trên VTV1. Đây là chương trình của những bài hát hay nhất trong Giai điệu tự hào trong suốt năm 2016. Ngay khi được cấp phép biểu diễn trở lại sau 40 năm, Ly rượu mừng đã lọt vào danh sách những bài hát hay nhất này.


Danh sách dựa trên số phiếu bầu của cả Hội đồng bình chọn và khán giả.


Bài hát có số phận đặc biệt này luôn gợi nhớ đến hợp ca Thăng Long nổi tiếng ngày nào. Nhóm nhạc với các hát bè đã mang tới cho tân nhạc khi đó cách phối âm trẻ trung chưa từng có. Nó cũng gợi tới tác giả Phạm Đình Chương, tác giả vốn chỉ thường được biết tới với Nửa hồn thương đau. Giờ đây, hình dung về Phạm Đình Chương trong lòng công chúng đã hoàn chỉnh hơn. Trong đêm Gala Giai điệu tự hào, Ly rượu mừng được hai nữ ca sĩ Bảo Trâm và Ngọc Khuê và nhóm Dòng thời gian thể hiện như một lời chúc xuân ấm áp, an vui.


Sau hơn 40 năm, bài Ly rượu mừng của Hoài Bắc (Phạm Đình Chương) đã được phép hát trở lại vào đầu năm 2016.


Một số bài hát khác trong Gala là: Áo lụa Hà Đông, Mơ hoa, Bài ca hy vọng, Bám biển quê hương, Bước chân trên dải Trường Sơn, Gửi lại em, Gửi người em gái, Hà Tây quê lụa, Nơi đảo xa, Ơi cuộc sống mến thương…


Ekip sản xuất Giai điệu tự hào cho biết, trong suốt những số đã phát trong năm 2016, họ luôn đặt mục tiêu tác động trực diện vào cảm xúc khán giả trong những câu chuyện âm nhạc cụ thể. Do đó, họ không chỉ lựa chọn các ca khúc hay nhất liên quan đến chủ đề chính của chương trình, mà còn đưa cả những chia sẻ cá nhân vào đó. Đó là lúc nhạc sĩ Phú Quang kể chuyện mình từng tự ái không đi nhận giải thưởng cho Em ơi Hà Nội phố thế nào, tác phẩm từng bị phê bình ra sao. Đó cũng là lúc Trần Tiến kể về hoàn cảnh ra đời bài hát của mình, những không gian mà ông từng gắn bó để bài ca ra đời. Cảm xúc của khán giả cũng được nhân lên thêm từ đó.


Nhà báo Đặng Diễm Quỳnh, cũng là người dẫn chương trình, cho biết: “Chương trình sẽ bắt đầu bằng các phóng sự để giúp người xem đạt 5,6 điểm cảm xúc, rồi lên 7,8 khi thưởng thức ca khúc. Phần nhận xét Hội đồng bình luận và chia sẻ bên lề sẽ đưa cảm xúc khán giả lên mức cao nhất. Các câu chuyện thú vị về số phận bài hát, của riêng lâu nay giờ được kể với công chúng yêu âm nhạc là điểm làm nên sự độc đáo của Giai điệu tự hào 2016”.


Ngữ Yên


Tiết lộ vì sao ca khúc ‘Ly rượu mừng’ bị cấm hát 40 năm


Giai điệu tự hào Xuân và tuổi trẻ cho biết chỉ vì chữ “đời lính” mà ca khúc Ly rượu mừng đã bị cấm hát 40 năm.


Ca khúc được chọn kết thúc chương trình giai điệu tự hào tối 31.12.2016 đã khiến nhiều thành viên hội đồng bình luận xúc động. “Ly rượu mừng là ly rượu quá xứng đáng để tiễn một năm cũ đi”, PGS.TS Nguyễn Thị Minh Thái nói.


Một trong những lý do để ly rượu đó gây xúc động đến thế chính là nó đã từng bị cấm hát trong suốt 40 năm. Trong khi, trước lệnh cấm, theo nhà báo Nguyên Minh, đó là bài hát cực kỳ phổ biến ở miền Nam. Ca khúc phổ biến đến mức, cứ có xuân là phải có Ly rượu mừng. “Bài hát có những câu như bài vè. Nó nhắc và quy tụ hầu hết tầng lớp dân cư. Có anh nông phu lúa thơm hơi, người thương gia lợi tích, người công nhân ấm no, người binh sĩ lên đàng”, nhà báo chuyên mảng âm nhạc này nói.


Cũng theo nhà báo Nguyên Minh, chính việc nhắc tới người lính, tới từ “đời lính”, “binh sĩ” mà bài hát này đã không được hát suốt 40 năm. “Chính yếu tố người lính làm bài hát không được hát trở lại. Người lính là người lính nào?”, ông chia sẻ.


Ông Nguyên Minh cũng cho biết, sau này khi Phương Nam phim muốn ghi bài hát này, họ đã phải cùng gia đình tìm lại tất cả các tư liệu cũ liên quan đến bài ca. Rất may, trong những tư liệu đã quá cũ, gia đình tìm và thấy bản ghi chép, tư liệu cũ của ca khúc này. Qua đó, có thể xác định bài hát được sáng tác khoảng thời gian 1951-1953. Tư liệu cũng cho thấy đó là bài hát mà ông Phạm Đình Chương viết về người lính chống Pháp. Trên cơ sở đó, Cục Nghệ thuật biểu diễn đã cấp phép cho bài hát được hát hồi đầu năm 2016. “Đó là bài hát về người lính chống Pháp. Bài hát cuối cùng đã được giải oan”, ông Minh nói.


Ly rượu mừng cũng đánh dấu một mốc về biểu diễn trong lịch sử âm nhạc nước ta. Nói đến Ly rượu mừng là nói đến ban hợp ca Thăng Long, ban hợp ca nổi tiếng nhất Sài Gòn. Ban hợp ca gồm 5 người: nhạc sĩ Phạm Đình Chương, bà Khánh Ngọc vợ ông, bà Thái Hằng vợ nhạc sĩ Phạm Duy, bà Thái Thanh và ông Phạm Đình Viêm. “Đây là một ban hát tiên phong những năm 1950. Với Ly rượu mừng lần đầu tiên có hát hợp ca, còn trước đó không hề có”, ông Nguyên Minh nói.


Trên sân khấu của Giai điệu tự hào tháng 12.2016, bài ca cũng được tái hiện với sự thể hiện của hai nữ ca sĩ Bảo Trâm, Ngọc Khuê và nhóm Dòng thời gian trên nền nhạc valse rộn ràng. Nó một lần nữa lại gợi lại Ly rượu mừng của Hợp ca Thăng Long thủa nào. Phần biểu diễn Ly rượu mừng sau đó nhận được 4/10 bình chọn của Hội đồng bình luận để trở thành bài hát hay nhất chương trình.


Bài hát có số phiếu của hội đồng giám khảo ngang với Ly rượu mừng chính là Mơ hoa của nam sĩ Erik với âm hưởng điệu bosanova. Lý do được những người bầu chọn đưa ra là bầu cho cái mới. Bài hát chủ đề chương trình Xuân và tuổi trẻ nhận được 2 phiếu của hội đồng.


Giai điệu tự hào Xuân và tuổi trẻ với những bài hát dòng tân nhạc đã rộn ràng, lả lướt gần như từ đầu đến cuối trong những điệu nhảy. Nếu bài hát Xuân và tuổi trẻ rộn ràng với Rumba thì Sơn nữ ca lại mang nền nhạc Tango, Mơ hoa say lòng với bosanova. Cũng có cả kỹ thuật nối bài hát mà nhạc sĩ Thanh Phương đã thực hiện khi phối hai ca khúc Bóng chiều xưa và Chiều cạnh nhau. Vẻ đẹp của tân nhạc hiện ra, dù mới chỉ qua chưa đến 10 ca khúc, đã khiến người ta muốn được nghe nó nhiều hơn.


Đúng như MC Diễm Quỳnh chia sẻ, đó là “những vùng giai điệu tự hào mà chúng ta chưa chạm tới dù chúng rất lóng lánh”.


Ngữ Yên


thanhnien.vn


bản để in
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Gởi hai chú Lưu, Kha/ Về ca khúc Con đường xưa em đi - Đỗ Duy Ngọc 20.03.2017
​Huyền thoại Rock 'n' Roll Chuck Berry tạ thế ở tuổi 90 - D. Kim Thoa 19.03.2017
Đấu giá hơn 300 đồ vật của The Beatles - Tư liệu 19.03.2017
Người đẹp và quái vật: Tình yêu đến từ sách vở! - Tư liệu 18.03.2017
Ca khúc nổi tiếng: Hello & I Love You - Lionel Richie 13.03.2017
Ca sĩ 'Nỗi buồn gác trọ' về Việt Nam hát làm từ thiện - Phương Dung 13.03.2017
Vì sao lại cấm biểu diễn ca khúc: Con đường xưa em đi? - Minh Đức 12.03.2017
Ca từ: Biển nhớ - Trịnh Công Sơn 11.03.2017
Ca từ: Hát cho người nằm xuống - Trịnh Công Sơn 11.03.2017
Việt Nam sẽ thành điểm đến của các nhà làm phim Hollywood - Phan Cao Tùng 11.03.2017
xem thêm »