tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH
Khách thăm: 20773810
14.12.2016
Tư liệu
Chúng tôi không quên sự nghiệp của Tiên sinh



Bài điếu trước mộ thi sĩ Tản Đà - Nguyễn Khắc Hiếu tháng 6-1939 của ông Đinh Gia Trinh, Chủ nhiệm tờ báo Le Monôme, cơ quan của Tổng Hội Sinh viên trường Cao đẳng.


Chúng tôi được tin tiên sinh mất trên mặt báo rất đỗi ngạc nhiên và thất vọng. Một dây đàn đã đứt, một nhà thi sĩ đã qua đời. Nhân danh tờ nguyệt báo Le Monôme - cơ quan của Tổng hội Sinh viên trường Đại học, chúng tôi phút này yên lặng và cảm động đứng trước linh cữu tiên sinh, trong tâm hồn đầy nỗi tiếc thương.


Một giọt nước mắt nhỏ trên nơi mà tiên sinh sắp yên nghỉ lâu dài mãi mãi, ly gián hẳn với đời sống chật vật, phiền phức, khó khăn, mà sinh thời tiên sinh thường coi là một giấc mộng lớn, chúng tôi có cảm giác khóc cho cả nghệ thuật của nước Việt Nam và, sao ta chả nói thế được - cho cả nghệ thuật của chung loài người chúng ta nữa. Tiên sinh là một nhà cựu học, tiêu biểu cho nền văn chương cổ của nước ta. Hơn thế nữa, và có vì thế tiên sinh mới được thanh niên chúng tôi ngưỡng mộ mà coi như đàn anh, tiên sinh là một nhà thơ: mộng với thơ, sống với thơ, tìm hạnh phúc và nghĩa của sự sống trong thú ngâm vịnh và chau chuốt tiếng vàng ngọc của nước nhà. Chẳng phải tiên sinh là một nhà thơ như bao nhiêu các nhà lão nho cổ, chắp nhặt lời thánh hiền, nhai lại những ý tưởng cũ rích và trăm năm người ta đã giày vò. Chao ôi! Thanh niên chúng tôi mỗi khi bực tức, phẫn uất với những mớ tư tưởng cổ hủ của nhiều nhà nho câu nệ đi sau thời đại bao nhiêu thì lại càng yêu mến tiên sinh bấy nhiêu.


Tiên sinh tính khí vui vẻ; hơn nữa, và điều này mới thật là một hành vi oanh liệt, tiên sinh vui vẻ trong sự nghèo nàn. Tiên sinh đã sống một đời trong sạch, phỏng theo đời các dật sĩ thời xưa, không muốn đem lòng son đổi với những cảnh huy hoàng xa lệ của thiên hạ. Với thế, tài nghệ của tiên sinh, tuy nguồn gốc nó ở học cũ, mà đã dựng biết bao nhiêu tính tình mới mẻ, khoáng đạt, ra ngoài khuôn sáo.


Tiên sinh rất rộng lượng và niềm nở đối với bọn thanh niên mới chúng tôi. Tiên sinh hiểu biết sự chuyển lay của thời thế, không quá chấp nhất, dầu tiên sinh không có dịp nếm tới cái tinh túy cay ngọt của nền Tây học. Năm ngoái trên tờ báo Le Monôme, chúng tôi đã có dịp nói tới tiên sinh, và khi chúng tôi thăm tiên sinh, tiếp chuyện tiên sinh vui vẻ, chúng tôi chẳng bao giờ ngờ đó là lần cuối cùng, mà ngày nay chúng tôi chỉ còn than tiếc một hương hồn.


Chúng tôi hiểu biết lắm. Tiên sinh sinh vào buổi giao thời, giữa lúc Hán học suy vi và sóng học mới rộn rã xô tới. Cũng như bao nhà nho lỗi thời khác, là kẻ nạn của vận hội, tiên sinh phải chịu sống trong sự thanh bạch. Chúng tôi, thanh niên của thời đại mới, đang băn khoăn đi tìm lý tưởng, và lý do của hành động, và hơn hết cả, sự trong sáng và lòng hy sinh, chúng tôi vẫn mến phục tiên sinh, và coi ở tiên sinh hai nhân vật: một người đã đón sự sống với một triết lý giản dị và cao thượng; một nhà thơ đã cho kẻ đọc cái giác vị thuần túy của cả một nền văn chương viễn đông ngày hôm qua.


Chúng tôi không muốn dài lời nữa. Một giọt lệ và một lặng yên còn hùng biện bằng mấy nhời hoa mỹ ca tụng tiên sinh. Chúng tôi sẽ tự coi như một bổn phận là không quên sự nghiệp của tiên sinh, không quên gia cảnh hiện tại của tiên sinh. Với lòng hăng hái và nhiệt thành của tuổi trẻ, chúng tôi sẽ xin gắng sức giúp ích cho tiên sinh để tỏ ra chúng tôi, thanh niên trí thức của xứ sở, bao giờ cũng biết cám ơn tha thiết những danh nhân của xứ sở.


 


Tạp chí Tao Đàn, 1939.


 


(còn tiếp)


Nguồn: Lời cuối với nhà văn đã đi xa. Trần Thanh Phương sưu tầm, biên soạn. NXB Hội Nhà văn, 2016.


www.trieuxuan.info


 


 

bản để in
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Đại hội 19 Đảng Cộng sản Trung Quốc: Tầm nhìn 30 năm - Tư liệu 18.10.2017
Thác 7 tầng - địa danh kỳ thú còn hoang sơ ở Nghệ An - Nhiều tác giả 18.10.2017
Liên Xô chi phối Đảng Cộng sản Mỹ như thế nào? - Harvey Klehr 17.10.2017
Vì sao người Do Thái giỏi làm kinh tế? - Nguyễn Hải Hoành 13.10.2017
Về bài thơ sám hối của Vua Trần Minh Tông - Hồ Tấn Nguyên Minh 13.10.2017
Trang điểm cung đình - Trịnh Bách 13.10.2017
Về cuộc ‘Thảm sát huyện Đạo’ bị che dấu ở Trung Quốc - Tư liệu 11.10.2017
Nuôi biển Công nghiệp ở Việt Nam - Thời cơ và thách thức - Nguyễn Hữu Dũng 09.10.2017
Sự hình thành đường biên giới Việt Nam - Campuchia thời Nguyễn - Vũ Đức Liêm 06.10.2017
Hà Tiên và sự hình thành nước Việt Nam hiện đại - Vũ Đức Liêm 06.10.2017
xem thêm »